II. Dünya Savaşı Sırasında Yaşanan İnsan Hakları İhlalleri

insan hakları
Holokost
Nürnberg Kanunları
toplama kampı
sürgün
Nürnberg Mahkemeleri
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi

II. Dünya Savaşı'nda hangi insan hakları ihlalleri yaşandı?

II. Dünya Savaşı'ndaki insan hakları ihlallerinin en ağırı, Nazi Almanyası'nın Yahudileri, Romanları, engellileri ve muhalifleri toplama kamplarında sistemli biçimde öldürdüğü Holokost'tur. Ayrımcılık 1933'te başladı; 1935 Nürnberg Kanunları ile Yahudi ve Romanlar toplumdan dışlandı, Kasım 1938'de Kristal Gece saldırıları yaşandı. En bilinen kamp Polonya'daki Auschwitz'tir. SSCB muhaliflerini Gulag kamplarında çalıştırdı; Karaçaylar 1943'te, Kırım Tatarları ve Ahıska Türkleri 1944'te topluca sürgün edildi. ABD'de Japon kökenli vatandaşlar kamplara kapatıldı, atom bombaları sayısız sivilin ölümüne yol açtı; Japonya da işgal ettiği Asya ülkelerinde ihlaller yaptı. Savaştan sonra Nazi liderleri Nürnberg Mahkemelerinde yargılandı. BM Genel Kurulu 10 Aralık 1948'de İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni kabul ederek yaşam, özgürlük, yasa önünde eşitlik ve eğitim hakkını ayrım gözetmeksizin herkes için güvenceye aldı.

II. Dünya Savaşı Sırasında Yaşanan İnsan Hakları İhlalleri: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, II. Dünya Savaşı öncesinde ve sırasında yaşanan ağır insan hakları ihlallerini ve bunlara tepki olarak hazırlanan İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni ele alır.

Nazi Almanyası Yahudilere yönelik ayrımcılığı 1933'te başlattı; 1935 Nürnberg Kanunları ile Yahudi ve Romanlar toplumdan dışlandı, Kasım 1938'de Kristal Gece saldırıları yaşandı.
Savaş sırasında Yahudiler, Romanlar, engelliler ve muhalifler toplama kamplarında sistemli biçimde öldürüldü; bu soykırıma Holokost denir. En bilinen kamp Polonya'daki Auschwitz'tir.
SSCB de muhaliflerini Gulag kamplarında çalıştırdı; Karaçaylar 1943'te, Kırım Tatarları ve Ahıska Türkleri 1944'te yurtlarından topluca sürgün edildi.
ABD'de Japon kökenli vatandaşlar güvenlik gerekçesiyle kamplara kapatıldı; atom bombaları sayısız sivilin ölümüne ve uzun süren radyasyon hastalıklarına yol açtı. Japonya da işgal ettiği Asya ülkelerinde ihlaller yaptı.
Savaştan sonra Nürnberg Mahkemelerinde Nazi liderleri savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan yargılandı.
BM Genel Kurulu 10 Aralık 1948'de İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni kabul etti; yaşam, özgürlük, yasa önünde eşitlik, düşünce ve inanç özgürlüğü, eğitim hakkı ile işkence ve kölelik yasağı herkes için güvenceye alındı.

Unutma: Beyanname "evrensel"dir; haklar ırk, renk, cinsiyet, din ve siyasi görüş ayrımı gözetilmeden her insan için geçerlidir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Büyük ihlallerin birden ortaya çıkmadığını görmek için basamakları sırala.

Söylem: Bir grup toplumun "sorunu" olarak gösterilir.
Yasa: 1935 Nürnberg Kanunları ile Yahudiler ve Romanlar haklarından yoksun bırakıldı.
Şiddet: Kasım 1938'de Kristal Gece saldırıları yaşandı.
Yok etme: Savaş sırasında toplama kamplarında sistemli öldürmeler, yani Holokost gerçekleşti.

İhlaller yalnızca Almanya'da yaşanmadı: SSCB, Kırım Tatarları ve Ahıska Türkleri gibi toplulukları yurtlarından sürdü; ABD'de Japon kökenli vatandaşlar kamplara kapatıldı.

Günlük hayattan: Okulda bir öğrencinin önce lakapla, sonra dışlanarak, en sonunda da zorbalıkla hedef alınması da küçük adımlarla büyür. Erken fark etmek bu yüzden önemlidir.

Sık yapılan hata: "Savaştaki insan hakları ihlallerini yalnızca bir devlet yaptı." Doğrusu: Farklı taraflarda farklı ihlaller yaşandı; tepki olarak 1948'de İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi kabul edildi.

Derinleş

Savaş sırasında hayatını tehlikeye atarak zulme uğrayanları korumaya çalışan kişileri araştır. Örneğin Rodos'taki Türk konsolosu Selahattin Ülkümen'in adadaki Yahudileri kurtarma çabasını incele. Bu kişiler hangi riskleri göze aldı, onları harekete geçiren neydi? İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nden bir hakkı seç ve bu hakkın bugün dünyada çiğnendiği bir durumu güvenilir kaynaklardan bularak kısa bir sunum hazırla.

Bu konuda neler var?

Asya ve Avrupa’da Yaşanan İnsan Hakları İhlalleri
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Temsilî bir anı parçası: "Gece yarısı kapımız çalındı, babam 'halk düşmanı' denilerek götürüldü. Yıllar sonra öğrendik ki onu Sibirya'nın donmuş topraklarındaki bir kampa göndermişler; orada ağaç kesip maden kazarak yıllarca zorla çalıştırılmış." Anıda sözü edilen ve SSCB'nin muhaliflerini zorla çalıştırdığı kamplar hangi adla bilinir?
- A) Gulag
- B) Getto
- C) Kolhoz
- D) Auschwitz
- E) Sovhoz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gulag
SSCB'nin muhaliflerini Sibirya gibi uzak bölgelerde zorla çalıştırdığı kamplar Gulag olarak bilinir. Kolhoz da Sovyet sisteminin bir parçasıdır; ancak kamp değil, köylülerin çalıştırıldığı ortak tarım çiftliğidir.
Kolay
2Savaştan sonra kampları kurtaran askerlerin anlattıkları ve bulunan belgeler, Yahudilerin, Romanların ve başka grupların trenlerle kamplara taşındığını, burada sistemli biçimde öldürüldüğünü ortaya koydu. Bu soykırımda yaklaşık altı milyon Yahudi hayatını kaybetti. Metinde anlatılan soykırıma ne ad verilir?
- A) Apartheid
- B) Kolhoz
- C) Blitzkrieg
- D) Kolektifleştirme
- E) Holokost
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Holokost
Nazi Almanyası'nın Yahudileri ve başka grupları kamplarda sistemli biçimde öldürmesine Holokost denir. Apartheid de bir insan hakları ihlalidir; ancak Güney Afrika'daki ırk ayrımcılığı rejimini anlatır.
Kolay
3Eylül 1935'te Almanya'da çıkarılan yasalar Yahudileri vatandaşlık haklarından yoksun bıraktı ve onlarla evlenmeyi yasakladı; kısa süre sonra Romanlar da bu yasaların kapsamına alındı. Yasalar, adını Nazi Partisi kongresinin yapıldığı şehirden aldı. Metinde anlatılan kanunlar hangi adla bilinir?
- A) Nürnberg Kanunları
- B) Millî Korunma Kanunları
- C) Versay Hükümleri
- D) Locarno Kararları
- E) Weimar Anayasası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nürnberg Kanunları
Yahudileri ve Romanları vatandaşlık haklarından dışlayan 1935 tarihli yasalar Nürnberg Kanunları'dır. Weimar Anayasası ise 1919'da kabul edilen demokratik Alman anayasasıdır; Naziler iktidara gelince onu fiilen işlevsiz bırakmıştır.
Kolay
41945-1946 yıllarında Almanya'da, Nazi Partisi kongrelerinin yapıldığı şehirde dört galip devletin hâkimlerinden oluşan bir mahkeme kuruldu. Göring gibi Nazi liderleri ilk kez "insanlığa karşı suç" kavramıyla yargılandı. Metinde anlatılan mahkemeler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Lahey Tahkim Mahkemesi
- B) Nürnberg Mahkemeleri
- C) Versay Mahkemesi
- D) Potsdam Mahkemesi
- E) Tokyo Mahkemeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nürnberg Mahkemeleri
Nazi liderleri savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan Nürnberg Mahkemeleri'nde yargılanmıştır. Tokyo Mahkemeleri de savaş sonrası kurulmuştur; ancak Japon liderleri yargılamıştır.
Kolay
5Bir belgeselde “Bu ölüm kamplarının en bilineni, yüz binlerce insanın öldürüldüğü Polonya’daki kamptır.” deniyor. Belgeselde sözü edilen kamp aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Stalingrad
- B) Potsdam
- C) Gulag
- D) Nürnberg
- E) Auschwitz
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Auschwitz
Polonya’daki en bilinen ölüm kampı Auschwitz’tir. Gulag ise SSCB’de muhaliflerin çalıştırıldığı kampların adıdır.
Kolay
6Bir sözlükte şu açıklama var: “İlerleyen Alman ordularının işgal ettiği bölgelerde ölüm listeleri oluşturarak infazlar gerçekleştiren birlikler.” Bu açıklama aşağıdakilerden hangisini tanımlar?
- A) Grossraum
- B) Gulag
- C) Einsatzgruppen
- D) Kızıl Ordu
- E) Kara Gömlekliler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Einsatzgruppen
İşgal bölgelerinde ölüm listeleriyle infaz yapan Alman birliklerine Einsatzgruppen denir. Kara Gömlekliler ise Mussolini’nin partisinin milis kuvvetidir.
Kolay
7Bir tarih kitabında şöyle yazıyor: “10-13 Kasım 1938’de Almanya’da sinagoglar yakıldı; bu eylemlerle Yahudi karşıtlığı farklı bir boyut kazandı.” Bu olay tarihe hangi adla geçmiştir?
- A) Kara Perşembe
- B) Pearl Harbor Baskını
- C) Kristal Gece
- D) Roma Yürüyüşü
- E) Yıldırım Savaşı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kristal Gece
10-13 Kasım 1938’de Yahudilere yönelik saldırılar Kristal Gece olarak anılır. Kara Perşembe ise 1929’da New York borsasının çöktüğü gündür.
Kolay
814 Ağustos 1941’de ABD’nin önderliğinde ilan edilen ve temelinde hürriyet ve demokrasi ruhu bulunan bildiri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atlantik Bildirisi
- B) Balfour Deklarasyonu
- C) Çelik Pakt
- D) Briand-Kellogg Paktı
- E) Nürnberg Kanunları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Atlantik Bildirisi
14 Ağustos 1941’de ilan edilen ve hürriyet ile demokrasi ruhunu taşıyan belge Atlantik Bildirisi’dir. Nürnberg Kanunları ise tam tersine Yahudi ve Romanları dışlayan Nazi yasalarıdır.
Kolay
9Birleşmiş Milletler Teşkilatı, San Francisco’da yapılan konferansın ardından belli bir tarihte resmen kuruldu. Kaynaklara göre bu tarih aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 14 Ağustos 1941
- B) 24 Ekim 1945
- C) 10 Aralık 1948
- D) 1 Eylül 1939
- E) 7 Aralık 1941
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 24 Ekim 1945
Birleşmiş Milletler Teşkilatı 24 Ekim 1945’te kurulmuştur. 10 Aralık 1948 ise İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin kabul edildiği tarihtir.
Kolay
10SSCB’de Sovyet idaresine itaat etmeyen bilim insanları ve muhalifler belli kamplarda çalıştırıldı. Bu kampların adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gulag
- B) Einsatzgruppen
- C) Grossraum
- D) Getto
- E) Auschwitz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gulag
SSCB’de muhaliflerin zorla çalıştırıldığı kamplara Gulag denir. Auschwitz ise Nazi Almanyası’nın Polonya’daki ölüm kampıdır.
Kolay
11Kaynaklara göre 1939’dan itibaren Polonya’nın Yahudi nüfusu tecrit edilerek belli yerlerde yaşamaya zorlandı. Bu yerlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Manda
- B) Getto
- C) Gulag
- D) Kolhoz
- E) Konsolosluk
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Getto
1939’dan itibaren Polonya’daki Yahudiler gettolarda yaşamaya zorlanmıştır. Kolhoz ise SSCB’deki kolektif devlet çiftliğidir.
Kolay
12Kaynaklara göre İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi 10 Aralık 1948’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda kabul edildi. Bu beyannamenin kabulünde evet oyu veren ülkeler arasında aşağıdakilerden hangisi kaynaklarda özellikle belirtilmiştir?
- A) Almanya
- B) İtalya
- C) Japonya
- D) Türkiye
- E) Avusturya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türkiye
Beyanname, Türkiye’nin de içinde bulunduğu 48 ülkenin evet oyuyla kabul edilmiştir. Diğer seçeneklerdeki devletler ise kaynaklarda beyannameye oy verenler arasında anılmaz.
Kolay
13Savaştan sonra Nazi liderleri savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan Almanya’da kurulan mahkemelerde yargılandı. Kaynaklarda dünya ve insanlık tarihi açısından önemli sayılan bu mahkemeler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Potsdam Mahkemeleri
- B) Nürnberg Mahkemeleri
- C) Versay Mahkemeleri
- D) Locarno Mahkemeleri
- E) Yalta Mahkemeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nürnberg Mahkemeleri
Nazi liderleri Almanya’da kurulan Nürnberg Mahkemelerinde yargılanmıştır. Potsdam ve Yalta mahkeme değil, savaşın sonunda toplanan konferanslardır.
Kolay
14Nazi Almanyası’nın kurduğu yeni düzende, merkezinde Almanya’nın yer aldığı ekonomik ve siyasi alanlar belirli bir adla anılıyordu. Almanca “büyük alanlar” anlamına gelen bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Grossraum
- B) Mare Nostrum
- C) Gulag
- D) Blitzkrieg
- E) Heartland
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Grossraum
Almanya merkezli yeni Avrupa düzeninde oluşturulan ekonomik ve siyasi alanlara Grossraum denir. Blitzkrieg ise Almanya’nın yıldırım savaşı stratejisidir.
Kolay
15SSCB’nin II. Dünya Savaşı sırasında Kafkasya’dan topyekûn sürgün ettiği ilk halk kaynaklarda belirtilmiştir. 1943’te sürgün edilen bu halk aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özbekler
- B) Kırım Tatarları
- C) Kazaklar
- D) Ahıska Türkleri
- E) Karaçaylar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Karaçaylar
1943’te sürgün edilen Karaçaylar, Kafkasya’dan sürgün edilen ilk halktır. Kırım Tatarları ve Ahıska Türkleri ise 1944’te sürgün edilmiştir.
Kolay
16İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi 30 maddeden oluşuyordu ve kabul edildiği dönemde tavsiye niteliğindeydi. Bu bilgiye göre beyanname kabul edildiği dönemde hangi özelliğe sahipti?
- A) Yalnız Mihver devletlerine yönelikti.
- B) Uygulanmaması hâlinde askerî yaptırım öngörüyordu.
- C) Yalnız Avrupa devletlerini kapsıyordu.
- D) Yalnız savaş suçlularını yargılamak için hazırlanmıştı.
- E) Devletler için bağlayıcı değildi.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Devletler için bağlayıcı değildi.
Tavsiye niteliğinde hazırlanan beyanname, kabul edildiği dönemde devletler için bağlayıcı değildi. Askerî yaptırım öngörmesi, tavsiye niteliğiyle çelişir.
Kolay
17Toplama kamplarında sistemli biçimde öldürülenler arasında Yahudiler, Romanlar, işgal edilen bölgelerin halkları, engelliler, savaş tutsakları, komünistler ve iç muhalefet üyeleri vardı. Bu liste Nazi Almanyası'nın ihlalleri hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) İhlaller yalnız savaş alanındaki askerlerle sınırlı kalmıştır.
- B) Rejimin hedefi farklı toplulukları ve kesimleri içine almıştır.
- C) Rejim kendi vatandaşı olan hiç kimseye zarar vermemiştir.
- D) Kamplar yalnız yabancı ülke vatandaşları için kurulmuştur.
- E) Bu ihlaller ancak savaş bittikten sonra başlamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Rejimin hedefi farklı toplulukları ve kesimleri içine almıştır.
Liste, kamplardaki sistemli öldürmelerin farklı toplulukları ve toplumsal kesimleri hedef aldığını gösterir. İç muhalefet üyelerinin listede bulunması, ihlallerin rejimin kendi ülkesindeki insanlara da yöneldiğini ortaya koyar; kamplardakiler askerlerle sınırlı değildir ve ihlaller savaş sırasında yaşanmıştır.
Kolay
18Bir tanıklıktan: "Beton sığınaklar veya taştan evler arasında bulunanlar bombanın radyoaktif tesirlerinden kurtulabildikleri hâlde, infilak basıncıyla can verdiler." Bu bölüm atom bombasının etkisi hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Beton sığınaklar bombanın bütün etkilerini önlemiştir.
- B) Bombanın yalnız radyoaktif etkisi can kaybına yol açmıştır.
- C) Taş evlerde bulunanlar hiçbir zarar görmemiştir.
- D) Bir etkiden korunmak öbür etkilerden kurtulmaya yetmemiştir.
- E) İnfilak basıncı yalnız açık alandakileri etkilemiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir etkiden korunmak öbür etkilerden kurtulmaya yetmemiştir.
Sığınaktakiler radyoaktif etkiden kurtulsalar bile infilak basıncıyla ölmüştür; bomba birden çok yolla öldürür. Bu yüzden sığınakların bütün etkileri önlediği, yalnız radyasyonun öldürdüğü ya da basıncın yalnız açık alanda etkili olduğu yargıları tanıklıkla çelişir.
Orta
19Bir öğrenci Nazi Almanyası'nın Yahudilere yönelik uygulamalarını tarihlerini yazmadan kartlara geçirmiş: Kart 1: Bir gecede sinagoglar yakıldı, dükkânların camları kırıldı. Kart 2: Yasalarla Yahudiler vatandaşlık haklarından yoksun bırakıldı. Kart 3: İşgal edilen Polonya'da Yahudiler duvarlarla çevrili mahallelere kapatıldı. Kartların kronolojik sıralaması aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Kart 1 – Kart 2 – Kart 3
- B) Kart 3 – Kart 1 – Kart 2
- C) Kart 2 – Kart 3 – Kart 1
- D) Kart 2 – Kart 1 – Kart 3
- E) Kart 1 – Kart 3 – Kart 2
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kart 2 – Kart 1 – Kart 3
Nürnberg Kanunları (Kart 2) 1935'te, Kristal Gece (Kart 1) Kasım 1938'de, Polonya'daki gettolar (Kart 3) Polonya'nın 1939'da işgalinden sonra kurulmuştur. Kristal Gece'yi başa almak yanlıştır; şiddet olaylarından önce yasal dışlama başlamıştı.
Orta
20Şubat 1942'de ABD'de çıkarılan bir başkanlık kararnamesiyle, batı kıyısında yaşayan yaklaşık 120 bin Japon kökenli kişi evlerini ve işlerini bırakarak iç bölgelerdeki kamplara gönderildi. Bunların büyük kısmı ABD'de doğmuş ABD vatandaşlarıydı ve hiçbirine bir suç isnat edilmemişti. Bu uygulama sonradan kabul edilen insan hakları ilkelerinden hangisiyle çelişir?
- A) Herkesin dinlenme ve ücretli tatil yapma hakkına sahip olması
- B) Irk ve köken ayrımı yapılmadan herkesin yasa önünde eşit olması
- C) İlköğretimin herkes için parasız ve zorunlu olması
- D) Herkesin mal ve mülk edinme hakkına sahip olması
- E) Herkesin dilediği dine inanma özgürlüğüne sahip olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Irk ve köken ayrımı yapılmadan herkesin yasa önünde eşit olması
Vatandaşların yalnızca kökenleri nedeniyle suçsuz yere kamplara kapatılması, yasa önünde eşitlik ve ayrımcılık yasağı ilkesiyle çelişir. Mülkiyet hakkı da zarar görmüştür; ancak uygulamanın temelinde köken ayrımcılığı yattığı için en doğrudan çelişki eşitlik ilkesiyledir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.