II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye’de Meydana Gelen Siyasi, Ekonomik ve Sosyokültürel Gelişmeler

Bu konuda neler var?

• II. Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye İç Siyaseti
• Demirağ ve Hürkuş
• Türkiye’de Radyo Yayıncılığının Kuruluşu ve Gelişimi

1. Kolay

   1Temsilî bir 1943 gazete karikatürünün açıklaması: "Ekmek kuyruğunda bekleyen yorgun bir kalabalığın yanından, kürk mantolu, iri yarı bir adam son model otomobiliyle geçiyor. Adam, depolarında sakladığı unu ve şekeri karaborsada beş katı fiyatına sattığı için kısa sürede servet edinmiş." Karikatürde eleştirilen ve dönemin koşullarını fırsata çevirenlere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Kapitülasyon sahipleri
   • BB) Ayan ve eşraf
   • CC) Mültezimler
   • DD) Esnaf loncaları
   • EE) Savaş zenginleri
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Savaş zenginleri

   Savaş yıllarındaki kıtlık ve karaborsa ortamında mal saklayıp yüksek fiyatla satarak zenginleşenlere savaş zenginleri denmiştir. Mültezimler de vergi yoluyla gelir elde eden kişilerdir; ancak Osmanlı'da iltizam usulüyle vergi toplayanları anlatır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   21940'ta çıkarılan bir kanunla kurulan okullara köylerden seçilen öğrenciler alındı. Öğrenciler derslerin yanında tarım, marangozluk ve yapı işleri öğrendi, okul binalarını da çoğu zaman kendileri yaptı; mezun olunca öğretmen olarak köylerine döndüler. Metinde anlatılan ve kırsaldaki ilköğretim sorununu çözmeyi amaçlayan eğitim kurumları hangisidir?

   • AA) Millet Mektepleri
   • BB) Köy Enstitüleri
   • CC) Halkevleri
   • DD) Darülfünun
   • EE) Eğitmen Kursları
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Köy Enstitüleri

   1940'ta kanunla kurulan, köyden gelen öğrencileri köy öğretmeni olarak yetiştiren kurumlar Köy Enstitüleri'dir. Eğitmen Kursları da köy eğitimine yönelikti; ancak 1936'dan itibaren askerliğini onbaşı olarak yapmış köylü gençleri kısa süreli kurslarla yetiştiriyordu.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir müze panosu: "Türkiye'de ilk radyo yayını İstanbul'da, Sirkeci'deki Büyük Postane binasından yapıldı. Yayınların ilk yıllarında radyo cihazı çok az evde vardı; insanlar kahvehanelerde toplanıp haberleri ve müzik programlarını birlikte dinliyordu. Ankara Radyosu ise yıllar sonra kuruldu." Panoda anlatılan ilk radyo yayını hangi yıl başlamıştır?

   • AA) 1938
   • BB) 1943
   • CC) 1950
   • DD) 1964
   • EE) 1927
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) 1927

   Türkiye'de radyo yayıncılığı 1927'de İstanbul'da başlamıştır. 1938 de radyo tarihinde önemli bir yıldır; ancak bu tarih Ankara Radyosu'nun yayına başladığı yıldır ve panoda da Ankara Radyosu'nun yıllar sonra kurulduğu belirtilmiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Temsilî bir 1942 anı parçası: "Annem her sabah elinde bir kâğıtla fırına giderdi. Kâğıdın üzerinde ailemizdeki kişi sayısı yazardı; fırıncı kişi başına belirlenen miktarda ekmek verir, kâğıttaki o günün kutusunu işaretlerdi. Fazla ekmek almak mümkün değildi." Anıda anlatılan ve temel ürünlerin dağıtımında başvurulan uygulama hangisidir?

   • AA) Karne usulü
   • BB) Kliring sistemi
   • CC) İltizam usulü
   • DD) Tımar sistemi
   • EE) Narh usulü
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Karne usulü

   Savaş yıllarında ekmek gibi temel ürünler, kişi başına belirlenen miktarda karneyle dağıtılmıştır. Narh usulü de fiyatlarla ilgili bir uygulamadır; ancak ürünün miktarını değil, satış fiyatını devletin belirlemesini anlatır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Kasım 1942'de çıkarılan Varlık Vergisi Kanunu'na göre bazı kesimler vergi mükellefi sayıldı. Aşağıdakilerden hangisi kanunda vergi mükellefi olarak sayılan kesimler arasında yer almaz?

   • AA) Emlak sahipleri
   • BB) Akar sahipleri
   • CC) Tüccarlar
   • DD) Toprağı olmayan köylüler
   • EE) Büyük toprak sahipleri
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Toprağı olmayan köylüler

   Varlık Vergisi savaşta elde edilen kazançları vergilendirmeyi amaçladığı için emlak ve akar sahipleri, tüccarlar ve büyük toprak sahipleri mükellef sayılmıştır. Toprağı olmayan köylüler bu kesimler arasında değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   611 Haziran 1945 tarihli Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu'nun 17. ve 21. maddeleri üzerindeki tartışmalardan sonra dört milletvekili CHP grubuna Dörtlü Takrir'i verdi. Aşağıdakilerden hangisi Dörtlü Takrir'i veren milletvekilleri arasında yer almaz?

   • AA) Celal Bayar
   • BB) Adnan Menderes
   • CC) Refik Koraltan
   • DD) Fuat Köprülü
   • EE) Şükrü Saraçoğlu
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Şükrü Saraçoğlu

   Dörtlü Takrir'i Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü vermiştir. Şükrü Saraçoğlu ise savaş yıllarında başbakanlık yapmış ve Varlık Vergisi onun hükûmeti döneminde çıkarılmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Savaş yıllarında hükûmet, kıtlık ve hayat pahalılığıyla mücadele etmek için temel ürünlerin satış fiyatını kendisi belirledi; esnaf bu fiyatın üstünde satış yapamadı. Hükûmetin bu uygulamasına ne ad verilir?

   • AA) Varlık Vergisi
   • BB) Toprak Mahsulleri Vergisi
   • CC) Narh sistemi
   • DD) Gümrük birliği
   • EE) Karaborsa
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Narh sistemi

   Devletin satış fiyatlarını belirlemesine narh denir. Karaborsa ise malın gizlice saklanıp yüksek fiyatla satılmasıdır; narh bunun önlenmesi için uygulanmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Cumhuriyetin ilk yıllarında Vecihi Hürkuş ve Nuri Demirağ, imkânlarını millet ve devlet yararına kullanmayı önemseyen iki girişimci olarak öne çıktı. Bu iki ismin öncülük ettiği alan aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Otomobil ve traktör üretimi
   • BB) Radyo yayıncılığı
   • CC) Dokuma sanayisi
   • DD) Yerli uçak üretimi ve havacılık
   • EE) Demir yolu yapımı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Yerli uçak üretimi ve havacılık

   Vecihi Hürkuş ve Nuri Demirağ havacılıkta yerli uçak üretimine öncülük etmiştir. Demir yolu yapımıyla Nuri Demirağ servet edinmiştir, ancak ikisinin birlikte öne çıktığı alan havacılıktır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Türkiye'de 1927'de başlayan radyo yayıncılığı, II. Dünya Savaşı yıllarında özellikle önem kazandı. Radyonun savaş yıllarında önem kazanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Haber ve propaganda aracı olarak kullanılması
   • BB) Televizyonun yerini tamamen alması
   • CC) Yalnız müzik yayını yapılmasına karar verilmesi
   • DD) Gazete ve dergilerin hepsinin kapatılması
   • EE) Köy Enstitülerinde ders aracı olarak kurulması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Haber ve propaganda aracı olarak kullanılması

   Radyo savaş yıllarında haber ve propaganda aracı olarak önem kazanmıştır. Bütün gazeteler kapatılmamıştır; yalnız bazı gazete ve dergiler kapatılmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Refik Saydam Hükûmeti 18 Ocak 1940'ta Millî Korunma Kanunu'nu çıkardı ve bu kanuna dayanarak çeşitli kurumlar oluşturuldu. Aşağıdakilerden hangisi Millî Korunma Kanunu çerçevesinde kurulan kurumlardan biri değildir?

    • AA) Ticaret Ofisi
    • BB) İaşe Müsteşarlığı
    • CC) Köy Enstitüleri
    • DD) Petrol Ofisi
    • EE) Koordinasyon Heyeti
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Köy Enstitüleri

    Köy Enstitüleri 17 Nisan 1940'ta ayrı bir kanunla, öğretmen yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. Ticaret Ofisi, İaşe Müsteşarlığı, Petrol Ofisi ve Koordinasyon Heyeti ise savaş ekonomisini yönetmek için kurulmuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Savaş yıllarında fakir köylüyü sarsan vergiler arasında, para ödeyemeyenlere yol yapımında belirli günler bedenen çalışma yükümlülüğü getiren bir vergi de vardı. Angarya niteliğindeki bu yükümlülüğü öngören vergi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Varlık Vergisi
    • BB) Yol Vergisi
    • CC) Gelir Vergisi
    • DD) Gümrük Vergisi
    • EE) Damga Vergisi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Yol Vergisi

    Kitapta angarya yükümlülüğü öngören verginin Yol Vergisi olduğu belirtilir. Varlık Vergisi ise servet sahiplerinden bir kereye mahsus alınmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Savaş yıllarında Türkiye'de bütçenin yaklaşık %60'ı askerî harcamalara ayrıldı ve devlet bir milyon kişilik ordunun masraflarını üstlendi. Bu durumda genel bütçe içindeki payı azalan harcama kalemleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

    • AA) Savunma, silah ve cephane
    • BB) Ordu, jandarma ve sınır güvenliği
    • CC) Askerî eğitim ve seferberlik
    • DD) Asker yiyeceği ve giyeceği
    • EE) Sağlık, eğitim ve bayındırlık
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Sağlık, eğitim ve bayındırlık

    Kitapta savunma giderleri artarken sağlık, eğitim ve bayındırlık gibi sosyal harcamaların düştüğü belirtilir. Diğer seçeneklerdeki kalemler askerî harcamalardır; bunların payı artmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Savaş yıllarında muhalefetin önlenmeye çalışıldığı bir dönemde Adımlar, Yurt ve Dünya, Yürüyüş gibi dergilerle Tan ve Vatan gazeteleri kapatıldı. Bu uygulamalar aşağıdaki alanlardan hangisiyle ilgilidir?

    • AA) Tarımda makineleşme
    • BB) Basın üzerindeki kısıtlamalar
    • CC) Dış ticaretin serbestleşmesi
    • DD) Havacılık sanayisinin gelişmesi
    • EE) Köylerde öğretmen yetiştirilmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Basın üzerindeki kısıtlamalar

    Dergi ve gazetelerin kapatılması basına yönelik kısıtlamalardır. Köylerde öğretmen yetiştirilmesi ise Köy Enstitüleriyle ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    141941'de Almanya Yunanistan'a ve Onikiada'ya yerleşti, ardından Ege Denizi'ni mayınladı. Bu gelişmenin Türkiye ekonomisine doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) İstanbul ve İzmir limanlarının dış ticarete kapanması
    • BB) Köy Enstitülerinin kurulması
    • CC) Varlık Vergisi'nin kaldırılması
    • DD) Radyo yayınlarının başlaması
    • EE) Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu'nun çıkarılması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) İstanbul ve İzmir limanlarının dış ticarete kapanması

    Ege'nin mayınlanması üzerine İstanbul ve İzmir limanları dış ticarete kapanmış, ithalat ve ihracat durgunlaşmıştır. Köy Enstitüleri ise eğitimle ilgili bir düzenlemedir ve 1940'ta kurulmuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Savaştan önce Türkiye'de yeni fabrikalar kurmayı amaçlayan II. Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlanmıştı; ancak plan savaş yıllarında hayata geçirilemedi. Planın uygulanamamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Türkiye'nin savaşa girerek fabrikalarını kaybetmesi
    • BB) Sanayi ürünlerine olan talebin tamamen ortadan kalkması
    • CC) Planın Marshall Planı ile birleştirilmesi
    • DD) Fabrikalar için gereken makine ve yedek parçanın getirilememesi
    • EE) Fabrikaların Köy Enstitülerine dönüştürülmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Fabrikalar için gereken makine ve yedek parçanın getirilememesi

    Savaş yıllarında yeni fabrikalar kurmak ve var olanları genişletmek için gereken makineler ve yedek parçalar ülkeye getirilemedi. Türkiye savaşa girmemiştir; fabrika kaybı söz konusu değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Varlık Vergisi'nde vergi miktarını takdir komisyonları belirliyordu ve bu miktarlara itiraz edilemiyordu. Vergisini ödeyemeyenler önce toplama merkezlerine, sonra çalıştırılmak üzere Erzurum'un bir ilçesine gönderildi. Vergisini ödeyemeyenlerin çalıştırılmak üzere gönderildiği yer aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kars
    • BB) Sarıkamış
    • CC) Aşkale
    • DD) Oltu
    • EE) Horasan
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Aşkale

    Kitapta vergiyi ödemeyenlerin çalıştırılmak üzere Erzurum Aşkale'ye gönderildiği belirtilir. Diğer seçenekler de Doğu Anadolu'daki yerleşim yerleridir ancak metinde geçmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Temsilî bir köy öğretmeni anısı: “Köy Enstitüsünü bitirip atandığım köyde yalnız çocuklara okuma yazma öğretmekle kalmadım; köylülerle kitap okuma akşamları düzenledim, köy odasında ortak sorunları konuştuk.” Bu anı, Köy Enstitüleriyle ilgili aşağıdaki beklentilerden hangisini örneklemektedir?

    • AA) Mezunların büyük şehirlerdeki fabrikalarda usta olarak çalışması
    • BB) Köy çocuklarının eğitim için kalıcı olarak şehirlere taşınması
    • CC) Köylülerin vergi borçlarının öğretmenler aracılığıyla toplanması
    • DD) Mezunların gittikleri yerlerde sosyal ve kültürel alanlarda etkili olması
    • EE) Mezunların üniversitelerde öğretim görevlisi olarak yetişmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Mezunların gittikleri yerlerde sosyal ve kültürel alanlarda etkili olması

    Ders kitabına göre Köy Enstitüsü mezunlarının gittikleri yerlerde siyasal, sosyal ve kültürel alanlarda etkili olacakları düşünülmüştür; anıdaki okuma akşamları ve ortak sorun konuşmaları bunu örnekler. Enstitülerin amacı köye öğretmen yetiştirmektir; fabrika, üniversite, şehre taşınma ve vergi toplama bu amaçla ilgili değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir tarih notunda şu bilgi var: “Devlet, Millî Korunma Kanunu'yla fiyatları saptama ve ürünlere el koyma yetkisi aldı; Koordinasyon Heyeti ekonomiyi askerî ihtiyaçları karşılayacak biçimde yönlendirdi.” Notta özellikleri anlatılan ekonomik dönem aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Dışa açık ekonomi
    • BB) Kapitülasyon ekonomisi
    • CC) Kooperatif ekonomisi
    • DD) Serbest piyasa ekonomisi
    • EE) Savaş ekonomisi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Savaş ekonomisi

    Ders kitabına göre Millî Korunma Kanunu ve bağlı kurumlarla Türkiye'de savaş ekonomisi dönemi başlamıştır. Devletin fiyat ve ürünler üzerindeki geniş yetkisi serbest piyasa anlayışının karşıtıdır; dış ticaretin daraldığı bu yıllar dışa açık ekonomi de değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    191930'larda demir yolu yapımıyla servet edinen bir girişimci, İstanbul'da bir uçak fabrikası kurdu; fabrikada üretilen Nu.D.36 ve Nu.D.38 uçakları uçtu. Yeşilköy'de pilot yetiştirmek için bir havacılık okulu açtı. 1945'te çok partili hayata geçiş sürecinde bir parti kurdu. Metinde anlatılan girişimci aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Vecihi Hürkuş
    • BB) Nuri Demirağ
    • CC) Celal Bayar
    • DD) Adnan Menderes
    • EE) Vedat Nedim Tör
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Nuri Demirağ

    Nu.D.36 ve Nu.D.38 uçaklarını ürettiren, Yeşilköy'de havacılık okulu açan ve 1945'te Millî Kalkınma Partisini kuran girişimci Nuri Demirağ'dır. Vecihi Hürkuş da Türk havacılığının öncülerindendir; ancak Nu.D uçaklarını değil, kendi adını taşıyan Vecihi K-VI gibi uçakları tasarlayıp uçurmuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    201943'te çıkarılan bir vergi kanununa göre çiftçiler, ürettikleri tahılın ve diğer ürünlerin belli bir oranını devlete ödeyecekti; ödeme parayla ya da doğrudan ürün olarak yapılabiliyordu. Köylüler bu vergiyi, Cumhuriyetin ilk yıllarında kaldırılan eski bir Osmanlı vergisine benzetti. Metinde sözü edilen vergi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Varlık Vergisi
    • BB) Toprak Mahsulleri Vergisi
    • CC) Yol Vergisi
    • DD) Arazi ve Bina Vergisi
    • EE) Aşar Vergisi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Toprak Mahsulleri Vergisi

    1943'te çıkarılan ve çiftçilerin ürünlerinin bir bölümünü ayni ya da nakdî ödemesini öngören vergi Toprak Mahsulleri Vergisi'dir. Aşar ise bu verginin benzetildiği eski Osmanlı vergisidir; 1925'te kaldırılmıştır, 1943'te yeniden çıkarılan bir vergi değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner