12. Sınıf Tarih · II. Dünya Savaşı
İki Savaş Arası Dönemde Oluşan Uluslararası Siyasi, Ekonomik ve Askerî Denge ile II. Dünya Savaşı’nın Nedenleri
- Lebensraum
- Mare Nostrum
- Mihver Devletler
- Blitzkrieg
- Çelik Pakt
- Anti-Komintern Pakt
- Milletler Cemiyeti
II. Dünya Savaşı'nın nedenleri nelerdir?
II. Dünya Savaşı'nın nedenleri, Versay'ın adaletsizlikleri, 1929 Buhranı ve Almanya, İtalya ile Japonya'nın yayılmacı politikalarıdır; savaşı başlatan olay ise Polonya'nın işgalidir. Paris Barış Konferansı'nın kurduğu İngiltere merkezli düzen galipler dışındaki devletleri rahatsız etti; Locarno Antlaşması (1925) ve Briand-Kellogg Paktı (1928) gerginliği azaltmaya çalıştı ama yetersiz kaldı. 1933'te iktidara gelen Hitler, "Lebensraum (Hayat Sahası)" politikasıyla Avusturya ve Çekoslovakya'yı topraklarına kattı. Akdeniz'i "Mare Nostrum" olarak gören Mussolini 1935'te Habeşistan'ı, 1939'da Arnavutluk'u işgal etti ve Almanya ile Çelik Pakt'ı kurdu. Japonya 1931'de Mançurya'yı işgal etti ve Almanya ile Anti-Komintern Paktı'nı imzaladı. Yaptırım gücü olmayan Milletler Cemiyeti bu işgallere etkili tepki veremedi. Almanya 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırınca İngiltere ve Fransa savaş ilan etti; Almanya Blitzkrieg (yıldırım savaşı) stratejisiyle hızla ilerledi.
İki Savaş Arası Dönemde Oluşan Uluslararası Siyasi, Ekonomik ve Askerî Denge ile II. Dünya Savaşı’nın Nedenleri: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, iki savaş arası dönemde kurulan uluslararası dengenin neden bozulduğunu ve Almanya, İtalya ile Japonya'nın yayılmacı politikalarının dünyayı II. Dünya Savaşı'na nasıl sürüklediğini anlatır.
- Paris Barış Konferansı'nın kurduğu İngiltere merkezli düzen, galipler dışındaki devletleri rahatsız etti; Locarno Antlaşması (1925) ve Briand-Kellogg Paktı (1928) gerginliği azaltmaya çalıştı.
- Almanya: 1933'te iktidara gelen Hitler, Versay'ın etkilerini kırmak için silahlandı ve "Lebensraum (Hayat Sahası)" politikasıyla Avusturya ile Çekoslovakya'yı topraklarına kattı.
- İtalya: Mussolini Akdeniz'i "Mare Nostrum (Bizim Deniz)" olarak gördü; 1935'te Habeşistan'ı, 1939'da Arnavutluk'u işgal etti ve Almanya ile Çelik Pakt'ı kurdu.
- Japonya: "Ortak Refah Alanı" hedefiyle 1931'de Mançurya'yı işgal etti, ardından Çin içlerine ilerledi; Almanya ile Anti-Komintern Paktı'nı imzaladı, İtalya da bu birliğe katıldı.
- Milletler Cemiyeti'nin yaptırım gücü olmadığı için bu işgallere etkili tepki verilemedi.
- Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırması üzerine İngiltere ve Fransa savaş ilan etti; Almanya "Blitzkrieg (yıldırım savaşı)" stratejisiyle hızla ilerledi.
Barış çabalarından (1925, 1928) Polonya’nın işgaline (1939) uzanan zaman çizelgesi
Unutma: Savaşı başlatan olay Polonya'nın işgalidir; ancak asıl nedenler Versay'ın adaletsizlikleri, 1929 Buhranı ve totaliter rejimlerin yayılmacılığıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Savaşa giden yolu üç yayılmacı devletin tablosuyla çalış.
- Almanya: Hayat Sahası (Lebensraum) politikası; Avusturya'nın ilhakı (1938), Çekoslovakya'nın parçalanması, 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırı.
- İtalya: Akdeniz'i "bizim deniz" olarak görme; Habeşistan (1935) ve Arnavutluk (1939) işgalleri.
- Japonya: Asya'da "Ortak Refah Alanı"; Mançurya'nın işgali (1931) ve Çin içlerine ilerleme.
Tablonun altına bir satır daha ekle: Engel olamayanlar. Milletler Cemiyetinin yaptırım gücü yoktu; İngiltere ve Fransa ise 1938 Münih Konferansı'nda Almanya'ya ödün vererek savaşı önleyebileceklerini düşündü.
Günlük hayattan: Kuralları çiğneyen bir oyuncuyu hakem hiç cezalandırmazsa oyuncu her seferinde biraz daha ileri gider.
Sık yapılan hata: "Savaş, Polonya'nın işgali yüzünden çıktı." Doğrusu: Polonya'ya saldırı savaşın başlangıcıdır; Versay'ın bıraktığı hoşnutsuzluk, buhran ve barışı koruma sisteminin zayıflığı derin nedenlerdir.
Derinleş
1938 Münih Konferansı'nda İngiltere ve Fransa'nın izlediği "yatıştırma" politikasını araştır. O dönemin liderleri bu politikayı hangi gerekçelerle savundu, eleştirenler ne söyledi? Bir saldırganla uzlaşarak barışı korumaya çalışmak ile ona baştan sınır koymak arasında karar veren bir lider olsaydın hangi bilgilere ihtiyaç duyardın? Görüşünü iki taraftan da kanıt göstererek tartış.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Temsilî bir 1940 Japon afişinden: "Asya, Asyalılarındır! Batılı sömürgecileri bölgemizden çıkaracağız. Mançurya'dan Endonezya'ya kadar uzanan topraklar, imparatorluğumuzun önderliğinde birlikte kalkınacak." Afişte anlatılan Japon politikası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Büyük Doğu Asya Ortak Refah Alanı
- B) Mare Nostrum (Bizim Deniz)
- C) Lebensraum (Hayat Sahası)
- D) Monroe Doktrini
- E) Açık Kapı Politikası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Büyük Doğu Asya Ortak Refah Alanı
Batılı sömürgecileri Uzak Doğu'dan çıkarıp Asya'yı Japon önderliğinde birleştirme hedefi Büyük Doğu Asya Ortak Refah Alanı politikasıdır. Açık Kapı Politikası da Uzak Doğu ile ilgilidir; ancak ABD'nin Çin'de bütün devletlere eşit ticaret hakkı istediği politikadır.
Kolay
2Mayıs 1939'da Berlin'de iki devletin dışişleri bakanları bir pakt imzaladı. Taraflardan biri savaşa girerse diğeri bütün askerî gücüyle onu destekleyecekti. Japonya bu pakta katılmadı; Japonya'nın da dâhil olduğu üçlü bir ittifak ancak ertesi yıl kurulabildi. Metinde sözü edilen ve Almanya ile İtalya arasında imzalanan pakt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çelik Pakt
- B) Anti-Komintern Pakt
- C) Briand-Kellogg Paktı
- D) Locarno Antlaşması
- E) Üçlü Pakt
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çelik Pakt
1939'da Almanya ile İtalya arasında imzalanan askerî ittifak Çelik Pakt'tır. Üçlü Pakt da Mihver bağını oluşturur; ancak 1940'ta imzalanmıştır ve Japonya'yı da kapsar.
Kolay
3Eylül 1939'da Polonya'ya giren Alman ordusu, pike bombardıman uçaklarının desteğinde tank birlikleriyle düşman hatlarını delip hızla ilerledi; Polonya birkaç hafta içinde yenildi. Mayıs 1940'ta aynı yöntemle Fransa da altı hafta içinde teslim oldu. Metinde anlatılan savaş stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Maginot Hattı
- B) Yatıştırma Politikası
- C) Blitzkrieg (Yıldırım Savaşı)
- D) Abluka Stratejisi
- E) Siper savaşı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Blitzkrieg (Yıldırım Savaşı)
Tank ve uçakların birlikte kullanıldığı, düşman toparlanamadan hızlı sonuç almayı amaçlayan Alman stratejisi Blitzkrieg'dir. Siper savaşı ise I. Dünya Savaşı'nda cephelerin yıllarca yerinden kımıldamadığı durağan bir savaş biçimidir; Blitzkrieg'in tam tersidir.
Kolay
4Temsilî bir 1937 konuşmasından: "Halkımız dar sınırlar içinde sıkışmış durumda. Doğudaki geniş ve verimli topraklar, büyüyen nüfusumuzun beslenmesi ve yaşaması için gereklidir. Bu toprakları kazanmak ulusumuzun hakkıdır." Konuşmada savunulan ve Hitler'in yayılmacılığını haklı göstermek için ortaya attığı politika aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mare Nostrum (Bizim Deniz)
- B) Lebensraum (Hayat Sahası)
- C) Ortak Refah Alanı
- D) Yatıştırma Politikası
- E) Yalnızlık Politikası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Lebensraum (Hayat Sahası)
Almanya'nın doğuda yeni topraklar kazanmasını nüfusunun yaşaması için zorunlu gösteren politika Lebensraum'dur. Mare Nostrum da yayılmacı bir politikadır; ancak İtalya'nın Akdeniz'e egemen olma hedefini anlatır.
Kolay
5Hitler’in siyasi düşüncelerinin temelleri kaynaklarda üç başlık hâlinde verilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu temellerden biridir?
- A) Liberal demokrasiyi savunma
- B) Silahsızlanmayı destekleme
- C) Milletler Cemiyetine bağlılık
- D) Antisemitizm
- E) Versay düzenini koruma isteği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Antisemitizm
Hitler’in siyasi düşünceleri antikomünizm, antisemitizm ve kendi kaderinin Almanya’yı yönetmek olduğu duygusuna dayanır. Hitler Versay’ın etkilerini kırmaya çalıştığı için Versay düzenini korumak istediği söylenemez.
Kolay
6Japonya, Almanya ile Tokyo-Berlin Paktını kurdu; daha sonra İtalya’nın da katılmasıyla üçlü bir birlik oluştu. Kaynaklarda bu paktın diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Locarno Antlaşması
- B) Çelik Pakt
- C) Anti-Komintern Paktı
- D) Balkan Antantı
- E) Briand-Kellogg Paktı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Anti-Komintern Paktı
Tokyo-Berlin Paktı, Anti-Komintern Paktı olarak da bilinir. Çelik Pakt ise Almanya ile İtalya arasında kurulan ayrı bir ittifaktır.
Kolay
7Bir belgeselde şöyle deniyor: “1921’de Ulusal Faşist Parti’yi kurarak siyasete atıldı; 1922’de partisinin milis kuvvetiyle Napoli’den Roma’ya yürüdü. Yükseköğreniminden sonra öğretmenlik ve gazetecilik yapmıştı.” Belgeselde tanıtılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hirohito
- B) Mussolini
- C) Lloyd George
- D) Clemenceau
- E) Hitler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mussolini
Ulusal Faşist Parti’yi kuran ve 1922’de Roma’ya yürüyen lider Mussolini’dir. Hitler ise Almanya’da Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi’nin başına geçmiştir.
Kolay
8Bir kitapta şöyle yazıyor: “1926’da babasının vefatı üzerine tahta çıktı ve 1989’a kadar ülkeyi yönetti. Savaşın sonunda radyodan yaptığı açıklama, bu ülkenin hükümdarının halkına yaptığı ilk konuşma olarak tarihe geçti.” Kitapta tanıtılan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) III. Vittorio Emanuele
- B) Hirohito
- C) II. Nikola
- D) Mussolini
- E) Mutsuhito Meiji
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hirohito
1926’da tahta çıkan ve savaşın sonunda radyodan halkına ilk kez seslenen Japon imparatoru Hirohito’dur. Mutsuhito Meiji ise XIX. yüzyılda modern Japonya’yı kuran imparatordur.
Kolay
9Bir haritada II. Dünya Savaşı öncesinde aynı safta yer alan üç devlet aynı renkle boyanmıştır. Bu devletler “Mihver Devletler” olarak anılır. Bu üç devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İtalya, Fransa, Japonya
- B) Almanya, İtalya, Japonya
- C) Japonya, Çin, ABD
- D) İngiltere, Fransa, ABD
- E) Almanya, İngiltere, SSCB
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Almanya, İtalya, Japonya
Almanya, İtalya ve Japonya’nın kurduğu birliğe Mihver Devletler denir. İngiltere, Fransa ve ABD ise Mihver’e karşı tutum alan devletlerdir.
Kolay
10Japonya’nın 1929 Buhranı’ndan sonra Asya’da işgal ettiği ilk bölge kaynaklarda belirtilmiştir. Bu bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fiume
- B) Habeşistan
- C) Arnavutluk
- D) Polonya
- E) Mançurya
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mançurya
Japonya ilk etapta Asya’da Mançurya’yı işgal etmiştir. Habeşistan ve Arnavutluk ise İtalya’nın işgal ettiği yerlerdir.
Kolay
11Ağustos 1928’de dokuz devlet arasında imzalanan bir paktla devletler, savaşı ulusal politikalarına alet etmeyeceklerini ve uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözeceklerini kabul etti. Bu pakt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Briand-Kellogg Paktı
- B) Anti-Komintern Paktı
- C) Locarno Antlaşması
- D) Çelik Pakt
- E) Versay Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Briand-Kellogg Paktı
Savaşı ulusal politika aracı olmaktan çıkarmayı amaçlayan 1928 tarihli belge Briand-Kellogg Paktı’dır. Çelik Pakt ise 1939’da Almanya ile İtalya arasında kurulan askerî bir ittifaktır.
Kolay
12Almanya’nın 1 Eylül 1939’da bir ülkeyi işgal etmesi üzerine İngiltere ve Fransa Almanya’ya savaş ilan etti. II. Dünya Savaşı’nı başlatan bu işgalin hedefi olan ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çekoslovakya
- B) Arnavutluk
- C) Polonya
- D) Belçika
- E) Avusturya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Polonya
Almanya’nın Polonya’yı işgal etmesi üzerine İngiltere ve Fransa savaş ilan etmiş ve II. Dünya Savaşı başlamıştır. Avusturya ve Çekoslovakya daha önce Almanya’ya katılmış, ancak bunlar savaş ilanına yol açmamıştır.
Kolay
13Bir tarih sözlüğünde şu açıklama yer alıyor: “Nazi Almanyası’nın ham madde ve toprak ihtiyacını karşılamak için yayılmayı öngören politikası; Almanca ‘Hayat Sahası’ anlamına gelir.” Bu açıklama aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?
- A) Heartland
- B) Blitzkrieg
- C) Mare Nostrum
- D) Lebensraum
- E) Ortak Refah Alanı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Lebensraum
Almanya’nın Hayat Sahası politikası Lebensraum olarak adlandırılır. Mare Nostrum ise İtalya’nın Akdeniz’i “Bizim Deniz” olarak gören politikasıdır.
Kolay
14Bir öğrenci II. Dünya Savaşı öncesinde Almanya’nın izlediği temel askerî stratejiyi araştırıyor. Kaynakta bu stratejinin “düşman harekete geçemeden düşmanın işini bitirmeyi” amaçladığı yazıyor. Bu stratejinin adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mare Nostrum (Bizim Deniz)
- B) Blitzkrieg (Yıldırım Savaşı)
- C) Yalnızlık Politikası
- D) Ortak Refah Alanı
- E) Lebensraum (Hayat Sahası)
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Blitzkrieg (Yıldırım Savaşı)
Düşman hazırlanamadan onu hızla yenmeyi amaçlayan Alman stratejisi Blitzkrieg, yani Yıldırım Savaşı’dır. Lebensraum ise bir strateji değil, toprak genişletme politikasıdır.
Kolay
15Locarno Antlaşması 1 Aralık 1925’te Fransa, Almanya, İngiltere, İtalya, Polonya, Çekoslovakya ve Belçika arasında imzalandı. Bu antlaşmayla güvence altına alınan konu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı topraklarının paylaşımı
- B) Almanya’nın batı sınırları ve Ren bölgesinin silahtan arındırılması
- C) Sovyetler Birliği’nin batı sınırları ve Baltık kıyıları
- D) Japonya’nın Mançurya’daki hakları
- E) İtalya’nın Akdeniz’deki egemenliği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Almanya’nın batı sınırları ve Ren bölgesinin silahtan arındırılması
Locarno Antlaşması ile Almanya’nın batı sınırları ve Ren bölgesinin silahtan arındırılması güvence altına alınmıştır. Mançurya ve Akdeniz meseleleri bu antlaşmanın konusu değildir.
Kolay
16Bir tarih kitabında şu bilgi var: “Doğum yeri itibarıyla Avusturyalı olan bu kişi 18 yaşında Viyana’da ressam olmak için Güzel Sanatlar Akademisine başvurmuş ama girememiştir.” Kitapta tanıtılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Adolf Hitler
- B) Pablo Picasso
- C) Benito Mussolini
- D) Stalin
- E) Hirohito
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Adolf Hitler
Avusturya doğumlu olup Viyana’daki akademiye giremeyen kişi Adolf Hitler’dir. Picasso ise İspanya’nın Malaga şehrinde doğmuş ve başarılı bir ressam olmuştur.
Kolay
17Komintern, Sovyet Rusya öncülüğünde Moskova'da kurulan ve dünyadaki Bolşevik yanlısı partileri bir araya getiren uluslararası örgüttü. Almanya ile Japonya'nın kurduğu Tokyo-Berlin Paktı'nın öteki adı "Anti-Komintern Pakt"tır. Paktın bu adı Hitler'in siyasi düşüncelerinden hangisiyle örtüşür?
- A) Antisemitizm
- B) Liberalizm
- C) Antikomünizm
- D) Barışçılık
- E) Yalnızlık politikası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Antikomünizm
Komintern'e karşıtlık, Bolşevik yanlısı partilere, yani komünizme karşıtlıktır; bu da Hitler'in siyasi düşüncelerinden antikomünizmle örtüşür. Antisemitizm de onun düşünceleri arasındadır ama örgütün adıyla ilgisi yoktur. Liberalizm, barışçılık ve Yalnızlık Politikası Hitler'in düşünceleri arasında sayılmaz.
Kolay
18Briand-Kellogg Paktı'nı imzalayan devletler, savaşı ulusal politikalarına alet etmeyeceklerini ve uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözeceklerini kabul etti. Pakta üye X ve Y devletleri arasında bir sınır anlaşmazlığı çıktığını varsayalım. Aşağıdaki davranışlardan hangisi verilen sözle bağdaşır?
- A) Sınıra asker yığarak karşı tarafı korkutmak
- B) Tartışmalı bölgeyi birlikler göndererek işgal etmek
- C) Karşı tarafa savaş ilan edip ültimatom vermek
- D) Komşu limanları donanmayla kuşatma altına almak
- E) Sorunu karşılıklı görüşmelerle çözmeye çalışmak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sorunu karşılıklı görüşmelerle çözmeye çalışmak
Pakttaki söz, uyuşmazlıkların barışçı yollarla çözülmesidir; karşılıklı görüşme buna uyar. Asker yığmak, işgal, savaş ilanı ve donanmayla kuşatma, sorunu güç kullanarak çözme girişimleridir.
Orta
191925'te İsviçre'de yapılan görüşmelerde Almanya, Fransa ve Belçika ile olan batı sınırlarını tanıdı; İngiltere ve İtalya bu sınırların güvencesi oldu. Görüşmelerdeki uzlaşmacı havaya basında "Locarno ruhu" adı verildi. Bu antlaşmanın kısa vadeli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Almanya'nın Avusturya ile birleşerek Orta Avrupa'da büyümesi
- B) İngiltere ile Fransa arasında yeni bir savaşın başlaması
- C) Ren bölgesinin Alman ordusuna açılarak silahlandırılması
- D) Almanya-Fransa ilişkilerinin yumuşaması ve Almanya'nın Cemiyete girmesi
- E) Almanya'nın Versay'ın bütün hükümlerinden kurtulması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Almanya-Fransa ilişkilerinin yumuşaması ve Almanya'nın Cemiyete girmesi
Locarno'dan sonra Almanya-Fransa ilişkileri yumuşamış ve Almanya 1926'da Milletler Cemiyetine kabul edilmiştir. Ren bölgesinin silahlandırılması ise antlaşmaya aykırı olarak 1936'da Hitler tarafından yapılmıştır.
Orta
20Bir öğrenci Mihver bağını oluşturan antlaşmaları tarihlerini yazmadan kartlara geçirmiş: Kart 1: Almanya ile İtalya birbirine tam askerî destek sözü verdi. Kart 2: Almanya ile Japonya komünizme karşı iş birliği yaptı; İtalya bir yıl sonra katıldı. Kart 3: Almanya, İtalya ve Japonya yeni bir dünya düzeni kurmak için askerî ittifak yaptı. Kartların kronolojik sıralaması aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Kart 1 – Kart 2 – Kart 3
- B) Kart 2 – Kart 1 – Kart 3
- C) Kart 3 – Kart 1 – Kart 2
- D) Kart 2 – Kart 3 – Kart 1
- E) Kart 1 – Kart 3 – Kart 2
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kart 2 – Kart 1 – Kart 3
Anti-Komintern Pakt (Kart 2) 1936'da, Çelik Pakt (Kart 1) 1939'da, Üçlü Pakt (Kart 3) 1940'ta imzalanmıştır. Kart 1'i başa almak yanlıştır; askerî ittifaktan önce komünizme karşı iş birliği antlaşması yapılmıştır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.