12. Sınıf Tarih · Yumuşama Dönemi ve Sonrası
Yumuşama Dönemi’nde Türkiye’de Meydana Gelen Siyasi, Sosyokültürel ve Ekonomik Gelişmeler
- iç göç
- dış göç
- gecekondu
- televizyon
- 12 Mart Muhtırası
- 12 Eylül Darbesi
- Anadolu rock
Yumuşama Dönemi'nde Türkiye'de hangi toplumsal değişimler yaşandı?
Yumuşama Dönemi'nde, yani 1960-1980 arasında Türkiye'de iç ve dış göçler, televizyonun yaygınlaşması ve ideolojik ayrışmalar toplumu dönüştürdü. Tarımda makineleşme köyden kente göçü hızlandırdı; çarpık kentleşme ve gecekondu sorunu büyüdü. 1961'de Almanya ile başlayan iş gücü antlaşmalarıyla birçok Türk işçi Batı Avrupa'ya gitti ve işçi dövizleri ekonomiye katkı sağladı. 1968'de TRT ile başlayan televizyon yayınları aile hayatını ve tüketim alışkanlıklarını değiştirdi. 1961 Anayasası'nın özgürlük ortamında sağ-sol çatışmaları arttı; 12 Mart 1971'de ordu muhtıra verdi ve Demirel hükûmeti istifa etti. 1970'lerin sonunda artan terör ve ekonomik kriz 12 Eylül 1980 Askerî Darbesi'ne zemin hazırladı. Kültürde Cem Karaca ve Barış Manço gibi isimlerle Anadolu rock, arabesk ve halk müziği yaygınlaştı, edebiyatta Oğuz Atay öne çıktı.
Yumuşama Dönemi’nde Türkiye’de Meydana Gelen Siyasi, Sosyokültürel ve Ekonomik Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, 1960-1980 arasında Türkiye'de iç ve dış göçlerin, televizyonun, ideolojik ayrışmaların, 12 Mart Muhtırası ile 12 Eylül Darbesi'nin ve kültür-sanat hayatının toplumu nasıl dönüştürdüğünü anlatır.
- Tarımda makineleşme ve şehirlerdeki iş imkânları köyden kente göçü hızlandırdı; çarpık kentleşme ve gecekondu sorunu büyüdü, altyapı hizmetleri yetersiz kaldı.
- 1961'de Almanya ile başlayan iş gücü antlaşmalarıyla birçok Türk işçi Batı Avrupa'ya gitti; işçi dövizleri ekonomiye katkı sağladı ama büyük ölçüde sanayi yatırımına dönüşmedi.
- 1968'de TRT ile başlayan televizyon yayınları aile hayatını, boş zaman ve tüketim alışkanlıklarını değiştirdi.
- 1961 Anayasası'nın özgürlük ortamında sağ ve sol ideolojiler örgütlendi; sağ-sol çatışmaları ve öğrenci olayları arttı.
- Siyasi istikrarsızlık ve şiddet ortamında 12 Mart 1971'de ordu muhtıra verdi ve Demirel hükûmeti istifa etti. 1970'lerin sonunda artan terör ve ekonomik kriz 12 Eylül 1980 Askerî Darbesi'ne zemin hazırladı.
- Kültür ve sanatta Anadolu rock (Cem Karaca, Barış Manço), arabesk ve halk müziği yaygınlaştı; edebiyatta 12 Mart romanları ve Oğuz Atay gibi yazarlar öne çıktı.
Unutma: 12 Mart 1971 bir muhtıradır (hükûmet istifaya zorlandı, meclis açık kaldı); 12 Eylül 1980 ise yönetime doğrudan el konulan bir darbedir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu dönemi iki eksen üzerinde çalış: göç ve siyaset.
- İç göç: Tarımda makineleşme ve kentlerdeki iş imkânları köyden kente göçü hızlandırdı; gecekondu mahalleleri büyüdü.
- Dış göç: 1961'de Almanya ile imzalanan iş gücü antlaşmasıyla binlerce işçi Batı Avrupa'ya gitti.
- Siyaset: 1961 Anayasası'nın geniş özgürlük ortamında ideolojik ayrışma ve şiddet arttı; 12 Mart 1971'de muhtıra verildi, 12 Eylül 1980'de ordu yönetime el koydu.
- Kültür: 1968'de TRT televizyon yayınlarına başladı; evlerdeki akşam düzeni değişti.
Günlük hayattan: Pek çok ailede Almanya'ya çalışmaya giden bir akrabanın hikâyesi vardır. Bu hikâyeler, büyük bir göç olgusunun bir ailenin hayatına nasıl yansıdığını gösterir.
Sık yapılan hata: 12 Mart ile 12 Eylül'ü aynı tür müdahale saymak. 12 Mart'ta verilen muhtıra hükûmetin istifasına yol açtı; 12 Eylül'de ise ordu yönetime doğrudan el koydu ve parlamento kapatıldı.
Derinleş
Almanya'ya ya da başka bir Avrupa ülkesine işçi olarak gitmiş birinin ya da onun çocuğunun hikâyesini görüşme yaparak veya yayımlanmış anılardan öğren. Birinci, ikinci ve üçüncü kuşağın dil, kimlik ve aidiyet konusunda yaşadıklarını karşılaştır. Göç eden bir ailenin hem geldiği hem yerleştiği topluma neler kattığını, karşılaştığı ayrımcılığı ve bunu azaltmak için neler yapılabileceğini tartış.
Bu konuda neler var?
- Türkiye’de Göçler ve Türk Toplumuna Etkileri
- Televizyon Yayınlarının Türk Toplumuna Etkileri
- 1970-80 Yılları Arasında Türkiye’de Kültür ve Sanat
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
11970'lerde Anadolu'dan büyük şehirlere göç eden ailelerin yaşadığı mahallelerde, dolmuşlarda ve kahvehanelerde belirli bir müzik türü sıkça dinleniyordu. Gurbet, yalnızlık ve kırgınlık temalarını işleyen bu müzik, Orhan Gencebay'ın "Bir Teselli Ver" adlı şarkısı gibi eserlerle geniş kitlelere ulaştı. Anlatılan müzik türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Caz
- B) Opera
- C) Arabesk
- D) Anadolu rock
- E) Tango
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Arabesk
Göçün yarattığı gurbet ve yalnızlık duygularını işleyen, Orhan Gencebay ve Ferdi Tayfur gibi isimlerle özdeşleşen tür arabesktir. Anadolu rock da 1970'lerde popülerdir; ancak halk ezgilerini rock müzikle birleştiren farklı bir türdür.
Kolay
2Bir öğrencinin nüfus tablosu: Yıl | Şehirlerde yaşayanların toplam nüfus içindeki payı (yaklaşık) 1950 | Dörtte bir 1980 | Yarıya yakın Not: Göç edenlerin çoğu, şehrin kenarındaki boş arazilere kendi imkânlarıyla, çoğu kez bir gecede ev yaptı. Tablo ve nota göre bu dönemde büyük şehirlerde ortaya çıkan sorun aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sanayinin köylere taşınması
- B) Kentlerde konut fazlası oluşması
- C) Kırsal nüfusun hızla artması
- D) Şehirlerin nüfus kaybetmesi
- E) Gecekondulaşma ve çarpık kentleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gecekondulaşma ve çarpık kentleşme
Hızlı göç karşısında yeterli konut ve altyapı olmadığından, göç edenler şehir kenarlarında gecekondular yapmış ve çarpık kentleşme ortaya çıkmıştır. Kırsal nüfusun hızla arttığı yargısı tabloya terstir; şehirlerin payı artmış, kırın payı azalmıştır.
Kolay
3Temsilî bir mektup (1962): "Sirkeci'den kalkan trenle üç günde vardık. Sağlık kontrolünden sonra bizi Ruhr bölgesindeki maden ocaklarına ve fabrikalara dağıttılar. Ustabaşı bize 'misafir işçi' anlamına gelen bir sözcükle sesleniyor; çoğumuz iki yıl çalışıp döneceğimizi düşünüyoruz." Mektupta anlatılan göçü başlatan ve Türkiye'nin 1961'de imzaladığı ilk ikili iş gücü antlaşmasının tarafı olan ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Almanya
- B) İsveç
- C) Hollanda
- D) Fransa
- E) Avusturya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Almanya
Türkiye ilk iş gücü antlaşmasını 30 Ekim 1961'de Federal Almanya ile imzalamıştır; Ruhr bölgesi ve "misafir işçi" (Gastarbeiter) ifadesi de Almanya'ya işaret eder. Avusturya ve Hollanda ile antlaşmalar ise 1964'te imzalanmıştır.
Kolay
412 Eylül 1980 sabahı radyoda okunan bildiride, Türk Silahlı Kuvvetlerinin ülke yönetimine el koyduğu duyuruldu. Bildiriyi okuyan Genelkurmay Başkanı, Millî Güvenlik Konseyinin başına geçti; 1982 Anayasası'nın halkoylamasıyla kabul edilmesinin ardından da cumhurbaşkanı oldu. Anlatılan kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kenan Evren
- B) Cemal Gürsel
- C) Bülent Ulusu
- D) Nihat Erim
- E) Turgut Özal
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kenan Evren
12 Eylül bildirisini okuyan Genelkurmay Başkanı Kenan Evren, 1982 Anayasası'nın kabulüyle cumhurbaşkanı olmuştur. Cemal Gürsel de darbe sonrası devlet başkanı olmuştur; ancak 27 Mayıs 1960 müdahalesinin lideridir.
Kolay
5Türkiye, Batı Avrupa ülkelerine işçi göndermek için 1960'larda çeşitli ülkelerle ikili iş gücü antlaşmaları imzaladı. Türkiye bu antlaşmaların ilkini 1961'de hangi ülkeyle yapmıştır?
- A) İsveç
- B) Fransa
- C) Hollanda
- D) Almanya
- E) Avusturya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Almanya
İlk iş gücü antlaşması 1961'de Almanya ile yapıldı. Avusturya ve Hollanda ile 1964'te, Fransa ile 1965'te, İsveç ile 1967'de antlaşma imzalandı.
Kolay
61960'larda Türk hükûmetleri vatandaşların Batı Avrupa'ya işçi olarak gitmesine sıcak baktı. Kitaba göre bunun en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şehirlerdeki gecekondu sorununun tamamen ortadan kalkacak olması
- B) Batı Avrupa ülkeleriyle askerî ittifak kurulmak istenmesi
- C) İşçilerin yurt dışında kalıcı olarak yerleşmesinin istenmesi
- D) İşçilerin yetişmiş iş gücü olarak dönüp Türkiye'de kalifiye eleman olarak çalışacak olması
- E) Türkiye'de tarım işçisine hiç ihtiyaç kalmamış olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İşçilerin yetişmiş iş gücü olarak dönüp Türkiye'de kalifiye eleman olarak çalışacak olması
Türkiye, işçilerin Avrupa'da deneyim kazanıp kalifiye eleman olarak geri dönmesini bekliyordu. İşçilerin yurt dışına kalıcı yerleşmesi bu beklentinin tam tersidir.
Kolay
71960-1980 arasında sanayi tesislerinin özellikle batı kentlerinde ya da bu kentlerin yakınında kurulması, iç göçün yönünü belirledi. Trabzon, Rize, Malatya, Çorum ve Kastamonu gibi illerden göç eden aileler başka illere yerleşti. Aşağıdaki illerden hangisi bu dönemde göç alan iller arasında yer alır?
- A) Malatya
- B) Bursa
- C) Çorum
- D) Kastamonu
- E) Rize
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bursa
Kitapta İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin, Sakarya ve Bursa göç alan iller olarak sayılır. Rize, Kastamonu, Çorum ve Malatya ise göç veren iller arasındadır.
Kolay
81970'lerde Cem Karaca ve Barış Manço gibi sanatçılar elektro gitar gibi Batılı çalgıları Anadolu ezgileriyle buluşturdu. Bu müzik gençler arasında büyük ilgi gördü. Bu sanatçıların temsil ettiği müzik türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mehter müziği
- B) Anadolu rock
- C) Opera
- D) Arabesk
- E) Türk sanat müziği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anadolu rock
Cem Karaca ve Barış Manço, Batılı çalgılarla Anadolu ezgilerini birleştiren Anadolu rock'ın öncüleridir. Arabesk ise gurbet ve kırgınlık temalarıyla öne çıkan farklı bir türdür.
Kolay
912 Mart 1971'de silahlı kuvvetlerin komuta kademesi hükûmete bir muhtıra verdi. Muhtıranın ardından hükûmet istifa etti, ancak meclis açık kaldı. İstifa eden hükûmetin başbakanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Adnan Menderes
- B) Nihat Erim
- C) Bülent Ecevit
- D) Turgut Özal
- E) Süleyman Demirel
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Süleyman Demirel
12 Mart Muhtırası üzerine Süleyman Demirel hükûmeti istifa etti. Nihat Erim ise muhtıradan sonra yeni hükûmeti kuran isimdir.
Kolay
10Rize'de çay bahçesinde çalışan Emre'nin ailesi, 1970'te iş bulmak umuduyla İstanbul'a yerleşti. Aynı yıl köylerinden Yusuf da Almanya'ya işçi olarak gitti. Emre'nin ailesinin yaptığı nüfus hareketi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zorunlu iskân
- B) Mübadele
- C) İç göç
- D) Dış göç
- E) Mevsimlik göç
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İç göç
Ülke sınırları içinde bir bölgeden başka bir bölgeye yerleşmek iç göçtür. Yusuf'un Almanya'ya gitmesi ise dış göçe örnektir.
Kolay
111970'lerde Türk edebiyatında, 1971 muhtırasından sonraki baskı ortamını, gözaltıları ve bu dönemde gençlerin yaşadıklarını konu edinen çok sayıda roman yazıldı. Bu romanlara edebiyat tarihinde verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Köy romanları
- B) Servetifünun romanları
- C) Tanzimat romanları
- D) Millî Mücadele romanları
- E) 12 Mart romanları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 12 Mart romanları
1971 muhtırası sonrasını konu edinen eserlere 12 Mart romanları denir. Millî Mücadele romanları ise Kurtuluş Savaşı yıllarını anlatır.
Kolay
121960'lı yıllarda Türkiye'de sağ ve sol ideolojiler rahatça örgütlendi; işçi ve öğrenci grupları protesto ve eylemlerde bulundu. Bu özgürlük ortamını sağlayan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 1961 Anayasası'nın kabul edilmesi
- B) Kanun-ı Esasi'nin ilan edilmesi
- C) 1924 Anayasası'nın kabul edilmesi
- D) 1982 Anayasası'nın kabul edilmesi
- E) 12 Mart Muhtırası'nın verilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1961 Anayasası'nın kabul edilmesi
1961 Anayasası'yla oluşan demokratik ortam sağ ve sol ideolojilerin örgütlenmesine imkân verdi. 1982 Anayasası ise 12 Eylül Darbesi'nden sonra kabul edilmiştir.
Kolay
13Kitapta, 1960'tan itibaren yaşanan toplumsal hareketlilik, kentleşme ve sanayileşmenin toplumda gruplaşmalara ve bölünmelere neden olduğu belirtilir. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde yaşanan gruplaşmalara örnektir?
- A) Sağcı-solcu ayrışması
- B) Kuvayımilliyeci-saltanatçı ayrışması
- C) Meşrutiyetçi-mutlakiyetçi ayrışması
- D) İttihatçı-İtilafçı ayrışması
- E) Yeniçeri-Nizam-ı Cedit ayrışması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sağcı-solcu ayrışması
1960 sonrasında laik-İslamcı, solcu-sağcı, Alevi-Sünni gibi gruplaşmalar yaşandı. İttihatçı-İtilafçı ayrışması ise Osmanlı Devleti'nin son dönemine aittir.
Kolay
14Kitapta “İktidar değişiklikleri, muhtıralar ve darbeler Türkiye'de ciddi sorunlara neden oldu.” denilmektedir. Türkiye ilk askerî darbeyi hangi tarihte yaşamıştır?
- A) 29 Ekim 1923
- B) 27 Mayıs 1960
- C) 28 Şubat 1997
- D) 12 Eylül 1980
- E) 12 Mart 1971
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 27 Mayıs 1960
Türkiye ilk darbeyi 27 Mayıs 1960'ta yaşadı. 12 Mart 1971 bir muhtıra, 12 Eylül 1980 ise ondan sonra gelen darbedir.
Kolay
151968'de Ankara'da başlayan televizyon yayınları zamanla bütün ülkeye yayıldı ve aile hayatını, boş zaman ve tüketim alışkanlıklarını değiştirdi. Türkiye'de televizyon yayınlarını başlatan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) DİSK
- B) MGK
- C) TİP
- D) TRT
- E) TPAO
Cevabı göster
Doğru cevap: D) TRT
Türkiye'de televizyon yayınları 1968'de TRT tarafından başlatıldı. TPAO petrol arama, DİSK ise işçi sendikaları alanında faaliyet gösteren kuruluşlardır.
Kolay
161960-1980 arasında Türkiye'de sağ ideoloji komünizme karşı bir panzehir olarak görüldü ve bu düşünceyi besleyen fikir insanları ön plana çıktı. Aşağıdakilerden hangisi sağ ideolojide öne çıkan isimlerden biridir?
- A) Doğan Avcıoğlu
- B) Mehmet Ali Aybar
- C) Necip Fazıl Kısakürek
- D) Mihri Belli
- E) Behice Boran
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Necip Fazıl Kısakürek
Kitapta sağ ideolojide fikir üreten isimler olarak Nurettin Topçu ve Necip Fazıl Kısakürek gösterilir. Behice Boran, Mehmet Ali Aybar, Mihri Belli ve Doğan Avcıoğlu ise sol kesimin önde gelen isimleridir.
Kolay
17Temsilî bir anlatı: "1985'te ilçemizde dokuma ve mobilya işletmeleri birbiri ardına açıldı; kimi on, kimi elli kişi çalıştırıyordu. Çevre köylerden gençler iş bulmak için ilçeye yerleşti." Anlatıda iç göçü etkileyen gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Batı Avrupa ülkeleriyle iş gücü antlaşmaları yapılması
- B) 1961 Anayasası'yla örgütlenme ortamının genişlemesi
- C) Küçük ve orta boy sanayi kuruluşlarının sayısının artması
- D) Tarımda uzmanlaşmayla ürün çeşidinin azalması
- E) Televizyon yayınlarının ülke geneline yayılması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Küçük ve orta boy sanayi kuruluşlarının sayısının artması
Ders kitabına göre darbeler sonrasında, özellikle Özal döneminde küçük ve orta boy sanayi kuruluşlarının sayısının artması iç göçü etkilemiştir. Anlatıda da on ile elli kişi çalıştıran işletmeler gençleri ilçeye çekmektedir. Antlaşmalar dış göçle, anayasa ise siyasi örgütlenmeyle ilgilidir.
Kolay
181970'lerde Türk romanında Batı'nın değerleriyle yetişmiş aydınların iç çatışmalarını ve sistemle ilişkilerini irdeleyen, burjuva yaşam tarzını alaycı bir dille ele alan eserler gündeme geldi. Aşağıdakilerden hangisi bu anlayışla yazılmış romanlardan biridir?
- A) Tehlikeli Oyunlar
- B) Çalıkuşu
- C) İnce Memed
- D) Kuyucaklı Yusuf
- E) Bereketli Topraklar Üzerinde
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tehlikeli Oyunlar
Oğuz Atay'ın Tehlikeli Oyunlar ve Çetin Altan'ın Bir Avuç Gökyüzü adlı romanları bu anlayışla yazılmıştır. Öteki eserler 1970'lerden önce yayımlanmıştır ve konuları da aydınların bu iç çatışmaları değildir.
Orta
1912 Mart 1971'de Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanlarının verdiği muhtıra üzerine Süleyman Demirel başkanlığındaki hükûmet istifa etti. Yeni hükûmeti kurmakla görevlendirilen Nihat Erim, bu görevi üstlenmeden önce CHP'deki üyeliğinden istifa etti. Nihat Erim hükûmetinin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnızca Adalet Partisi milletvekillerinden oluşması
- B) Meclis kapatıldıktan sonra kurulmuş olması
- C) Askerî bir konsey tarafından doğrudan yönetilmesi
- D) Büyük ölçüde parti dışından uzman kişilerden oluşması
- E) Seçimle iş başına gelen tek parti hükûmeti olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Büyük ölçüde parti dışından uzman kişilerden oluşması
Erim hükûmeti "partiler üstü" bir hükûmet olarak kurulmuş, bakanlarının önemli bölümü meclis dışından teknokratlardan seçilmiştir. 12 Mart'ta meclis kapatılmamıştır; meclisin kapatılması 12 Eylül 1980 darbesinin uygulamasıdır.
Orta
20Temsilî bir işçi ailesi anlatısı: "Babam Almanya'dan her ay mark gönderiyordu. Biriktirdiğimizle köyde iki katlı bir ev yaptırdık, bir de traktör aldık; kalanı bankada duruyor." Ek bilgi: 1970'lerin başında yurt dışındaki işçilerin gönderdiği döviz, Türkiye'nin yıllık ihracat gelirine yakın bir büyüklüğe ulaşmıştı. Bu bilgilere göre yurt dışındaki Türk işçilerin tasarruflarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Türkiye'nin döviz rezervlerinin azalmasına neden olmuştur.
- B) Tasarrufların tamamı devlet eliyle ağır sanayiye aktarılmıştır.
- C) Döviz girdisi sağlamış fakat büyük ölçüde sanayi yatırımına dönüşmemiştir.
- D) İşçilerin ülkeye para göndermesi yasakla engellenmiştir.
- E) Tasarruflar yalnızca yabancı bankalarda tutulmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Döviz girdisi sağlamış fakat büyük ölçüde sanayi yatırımına dönüşmemiştir.
İşçi dövizleri ülkeye önemli miktarda döviz kazandırmış; ancak çoğu konut, arazi ve tüketime harcandığı için sanayi yatırımına dönüşmemiştir. Döviz rezervlerinin azaldığı yargısı yanlıştır; işçi dövizleri rezervleri artıran bir kaynak olmuştur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.