12. Sınıf Tarih · Yumuşama Dönemi ve Sonrası

Yumuşama Dönemi’nde Ortaya Çıkan Siyasi ve Askerî Gelişmeler

Yumuşama Dönemi
Küba Buhranı
Berlin Duvarı
dehşet dengesi
SALT
Helsinki Nihai Senedi
Bağlantısızlar Hareketi

Yumuşama Dönemi nedir ve hangi gelişmeler yaşandı?

Yumuşama (Detant) Dönemi, 1962 Küba Buhranı'ndan sonra ABD ile SSCB arasındaki gerginliğin azaldığı ve silahsızlanma görüşmelerinin başladığı dönemdir. Stalin'in ölümünden sonra Kruşçev "barış içinde bir arada yaşama" ilkesini benimsedi; iki tarafın karşılık verme gücüne dayanan nükleer "dehşet dengesi" doğrudan savaşı caydırdı. 13 Ağustos 1961'de Berlin Duvarı örülmeye başlandı. Ekim 1962'de SSCB'nin Küba'ya füze yerleştirmesine ABD abluka ile karşılık verdi; SSCB füzeleri çekti, ABD de Türkiye'deki Jüpiter füzelerini söktü. Ardından SALT-I (1972) imzalandı ve 1975 Helsinki Nihai Senedi ile Avrupa'da iş birliği süreci başladı. Yumuşamaya rağmen Vietnam Savaşı ve Keşmir sorunu gibi bölgesel çatışmalar sürdü; SSCB'nin 1979'da Afganistan'ı işgali ise yumuşamayı sona erdirdi. 1955 Bandung ve 1961 Belgrad konferanslarıyla doğan Bağlantısızlar Hareketi'nde Nehru, Nasır ve Tito hiçbir bloğa katılmamayı savundu.

Yumuşama Dönemi’nde Ortaya Çıkan Siyasi ve Askerî Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, 1962 Küba Buhranı'ndan sonra ABD ile SSCB arasında gerginliğin azaldığı Yumuşama (Detant) Dönemi'ni, bu dönemin çatışmalarını ve Bağlantısızlar Hareketi'ni anlatır.

Stalin'in ölümünden sonra Kruşçev "barış içinde bir arada yaşama" ilkesini benimsedi; iki tarafın da karşılık verme gücüne dayanan nükleer "dehşet dengesi" doğrudan savaşı caydırdı.
Doğu'dan Batı'ya kaçışları durdurmak için 13 Ağustos 1961'de Berlin Duvarı örülmeye başlandı.
Küba Buhranı (Ekim 1962): SSCB'nin Küba'ya füze yerleştirmesine ABD abluka ile karşılık verdi. SSCB füzeleri çekti; ABD de Küba'yı işgal etmeyeceğini taahhüt etti ve Türkiye'deki Jüpiter füzelerini söktü.
Buhrandan sonra silahsızlanma görüşmeleri başladı: SALT-I (1972) imzalandı, 1975 Helsinki Nihai Senedi ile Avrupa'da iş birliği süreci başladı. SSCB'nin 1979'da Afganistan'ı işgali yumuşamayı sona erdirdi.
Yumuşamaya rağmen Vietnam Savaşı ve Keşmir sorunu gibi bölgesel çatışmalar sürdü.
1955 Bandung Konferansı ve 1961 Belgrad Konferansı ile Bağlantısızlar Hareketi doğdu; Nehru, Nasır ve Tito gibi liderler hiçbir bloğa katılmadan bağımsız kalmayı savundu.
Yumuşama Dönemi’nin önemli olayları, 1955-1979 zaman çizelgesi

Unutma: Jüpiter füzelerinin Türkiye'ye danışılmadan pazarlık konusu yapılması, Türkiye'nin ABD'ye güvenini sarsan ilk olaylardandır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Yumuşamanın neden başladığını "dehşet dengesi" fikriyle anla.

İki süper gücün de nükleer silahı vardı ve saldırıya uğrasa bile karşılık verebilecek durumdaydı.
Bu yüzden ilk saldıran da büyük bir yıkıma uğrayacaktı; kimse ilk adımı atmayı göze alamıyordu.
1962 Küba Bunalımı dünyanın bu dengeyle nükleer savaşın eşiğine ne kadar yaklaşabileceğini gösterdi.
Sonrasında iki başkent arasında doğrudan iletişim hattı kuruldu, silahsızlanma görüşmeleri başladı (SALT-I, 1972) ve 1975'te Helsinki Nihai Senedi imzalandı.

Günlük hayattan: Aralarında sık sık anlaşmazlık çıkan iki komşu, kriz anında yanlış anlaşılmayı önlemek için birbirlerinin telefon numarasını kaydeder. Washington ile Moskova arasındaki "kırmızı hat" bu mantıkla kuruldu.

Sık yapılan hata: "Yumuşama döneminde çatışmalar sona erdi." Doğrusu: Gerginlik azaldı ama Vietnam Savaşı gibi bölgesel çatışmalar sürdü; 1979'da SSCB'nin Afganistan'ı işgali yumuşamayı bitirdi.

Derinleş

1968'de imzalanan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın temel ilkelerini ve bugün hangi ülkelerin nükleer silaha sahip olduğunu araştır. "Nükleer caydırıcılık savaşları önler" görüşüyle "nükleer silahlar var oldukça felaket riski de vardır" görüşünü karşılaştır. İki tarafın en güçlü kanıtlarını sırala ve kendi görüşünü gerekçelendir.

Bu konuda neler var?

Yumuşama Dönemi (Detant)
Kruşçev-Kennedy Görüşmesi ve Etkileri
Yumuşama Dönemi Çatışmaları
Bağlantısızlar Hareketi’nin Doğuşu

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Temsilî bir Berlinli tanıklığı: "13 Ağustos 1961 sabahı uyandığımızda şehrin doğusuyla batısı arasına dikenli teller çekilmişti. Birkaç gün içinde tellerin yerini beton bloklar aldı. Kız kardeşim karşı tarafta kalmıştı; onu yıllarca yalnızca uzaktan görebildim." Tanıklıkta anlatılan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yeşil Hat
- B) Maginot Hattı
- C) Berlin Duvarı
- D) Siegfried Hattı
- E) Bar-Lev Hattı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Berlin Duvarı
Doğu Almanya'nın Batı'ya kaçışları durdurmak için 1961'de ördüğü yapı Berlin Duvarı'dır. Yeşil Hat da bir şehri ikiye bölen sınırdır; ancak Kıbrıs'ta Lefkoşa'yı ayıran ateşkes hattıdır.
Kolay
2Mayıs 1972'de ABD Başkanı Nixon ile SSCB lideri Brejnev Moskova'da bir araya geldi. İki lider, kıtalararası balistik füzelerin sayısını belirli bir düzeyde dondurmayı ve füzesavar sistemlerini sınırlandırmayı öngören belgeleri imzaladı. Anlatılan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Helsinki Nihai Senedi
- B) Taşkent Deklarasyonu
- C) SALT-I
- D) Camp David Antlaşması
- E) START-I
Cevabı göster
Doğru cevap: C) SALT-I
1972'de ABD ile SSCB arasında imzalanan ve stratejik silahları sınırlandıran ilk antlaşma SALT-I'dir. START-I de silahsızlanma antlaşmasıdır; fakat 1991'de, Soğuk Savaş'ın sonunda imzalanmış ve silahları azaltmayı öngörmüştür.
Kolay
3Bir öğrencinin hazırladığı kronoloji: 1963 – Washington ile Moskova arasında doğrudan iletişim hattı kuruldu; atmosferde nükleer deneyleri yasaklayan antlaşma imzalandı. 1968 – Nükleer silahların yayılmasını önleme antlaşması imzaya açıldı. 1972 – ABD ile SSCB stratejik silahları sınırlandıran ilk antlaşmayı imzaladı. Kronolojideki gelişmeler Soğuk Savaş'ın bu evresinin hangi özelliğini yansıtır?
- A) Silahlanma yarışının anlaşmalarla tamamen durdurulması
- B) Süper güçlerin birbirleriyle doğrudan savaşa girmesi
- C) Bağlantısız ülkelerin bloklardan birine katılması
- D) SSCB'nin Doğu Avrupa'daki etkisinin tümüyle sona ermesi
- E) Bloklar arasında savaş tehlikesinin azalıp anlaşmaların artması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bloklar arasında savaş tehlikesinin azalıp anlaşmaların artması
Kronolojideki iletişim hattı ve antlaşmalar, Yumuşama (Detant) Dönemi'nde gerginliğin azaldığını ve uzlaşmaların arttığını gösterir. Silahlanmanın tamamen durduğu yargısı yanlıştır; antlaşmalar silahları yalnızca sınırlandırmış, yarış sürmüştür.
Kolay
4Nisan 1955'te Endonezya'da toplanan bir konferansa, çoğu yeni bağımsızlığını kazanmış 29 Asya ve Afrika ülkesi katıldı. Konferansta sömürgeciliğe karşı çıkıldı, devletlerin egemenliğine saygı ve barış içinde bir arada yaşama ilkeleri benimsendi. Anlatılan ve bağlantısızlık anlayışının doğuşunda etkili olan konferans aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bandung Konferansı
- B) Helsinki Konferansı
- C) Potsdam Konferansı
- D) Yalta Konferansı
- E) Belgrad Konferansı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bandung Konferansı
1955'te Endonezya'da toplanan Bandung Konferansı, Bağlantısızlar Hareketi'nin fikrî temelini atmıştır. Belgrad Konferansı ise 1961'de toplanan ilk Bağlantısızlar zirvesidir; Bandung'dan sonra gelir ve Endonezya'da yapılmamıştır.
Kolay
51953'te Stalin'in ölümünden sonra SSCB'de iktidara gelen lider, Batı ile ilişkileri geliştirmek için adımlar attı ve “barış içinde bir arada yaşama” ilkesine özel bir anlam yükledi. Sözü edilen lider aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Brejnev
- B) Lenin
- C) Gorbaçov
- D) Kruşçev
- E) Molotof
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kruşçev
Kitapta Stalin'den sonra iktidara gelen ve barış içinde bir arada yaşama ilkesine özel anlam yükleyen liderin Kruşçev olduğu belirtilir. Brejnev ise daha sonra SSCB'nin başına geçmiş ve 1972'de SALT-I'i imzalamıştır.
Kolay
6ABD'nin daveti üzerine 1959'da Amerika'ya giden Kruşçev, ABD'yi ziyaret eden ilk Rus lider oldu ve Camp David'de ABD Başkanı ile görüştü; ancak Berlin konusunda bir gelişme sağlanamadı. Kruşçev'in Camp David'de görüştüğü ABD Başkanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eisenhower
- B) Kennedy
- C) Truman
- D) Nixon
- E) Carter
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eisenhower
Kitapta Kruşçev'in 1959'da Camp David'de Eisenhower ile görüştüğü belirtilir. Kennedy ile görüşmesi ise Haziran 1961'de Viyana'da olmuştur.
Kolay
717 Nisan 1961'de Castro rejimine karşı olan Kübalı sığınmacılar, ABD'nin desteği ve CIA'nın planlamasıyla Küba'ya çıkarma yaptı; ancak bu işgal girişimi başarısızlıkla sonuçlandı. Bu olay aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Domuzlar Körfezi Çıkarması
- B) Küba Füze Krizi
- C) Berlin Buhranı
- D) Kore Savaşı
- E) Süveyş Krizi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Domuzlar Körfezi Çıkarması
17 Nisan 1961'deki başarısız çıkarma Domuzlar Körfezi Çıkarması'dır. Küba Füze Krizi ise 1962'de SSCB'nin Küba'ya füze yerleştirmesiyle yaşanmıştır.
Kolay
8Hiçbir bloğa katılmadan bağımsız kalmayı savunan Bağlantısızlar Hareketi'nin doğuşunda bazı liderler öne çıktı. Aşağıdakilerden hangisi Bağlantısızlar Hareketi'nin öncü liderleri arasında yer almaz?
- A) Nehru
- B) Nasır
- C) Tito
- D) Sukarno
- E) Kruşçev
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kruşçev
Kruşçev Doğu Bloku'nun lideri SSCB'nin yöneticisidir; bloksuzluğu savunan hareketin önderi olamaz. Nehru, Nasır ve Tito hareketin öncüleridir; Sukarno da Bandung Konferansı'na ev sahipliği yapan Endonezya'nın lideridir.
Kolay
91961 yılının ilk yarısında 100.000'den fazla Alman, Berlin üzerinden Doğu Almanya'dan Batı Almanya'ya kaçtı. Kaçanların önemli bir bölümü doktor, mühendis ve öğretmen gibi eğitimli kişilerdi; Doğu Almanya nitelikli iş gücünden yoksun kaldı. Eğitimli ve nitelikli kişilerin başka bir ülkeye göç etmesine ne ad verilir?
- A) Mübadele
- B) Beyin göçü
- C) Kentleşme
- D) Kamulaştırma
- E) Gecekondulaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Beyin göçü
Nitelikli ve eğitimli insanların başka bir ülkeye göç etmesine beyin göçü denir; kitapta Kruşçev'in bu göçü durdurmak istediği belirtilir. Mübadele ise iki devlet arasında anlaşmayla yapılan nüfus değişimidir.
Kolay
10Küba 1930'dan beri diktatör Batista tarafından yönetiliyordu. Batista yönetimine karşı başlatılan mücadele 8 Ocak 1959'da başarıya ulaştı. Bu mücadeleyi başlatan ve başarıya ulaştıran lider aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ho Şi Min
- B) Sukarno
- C) Fidel Castro
- D) Nasır
- E) Tito
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fidel Castro
Batista yönetimine karşı mücadeleyi Fidel Castro başlatmış ve 1959'da başarıya ulaştırmıştır. Ho Şi Min ise Vietnam'daki bağımsızlık hareketinin önderidir.
Kolay
11Avrupa ülkeleri arasındaki ilişkileri düzenleyecek Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı'nın hazırlık çalışmaları 1972'de Helsinki'de başladı. Toplantıya ABD ve Kanada büyükelçileri ile bir ülke dışındaki 35 Avrupa ülkesi katıldı. Hazırlık çalışmalarına katılmayan Avrupa ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fransa
- B) Arnavutluk
- C) Türkiye
- D) Yugoslavya
- E) Polonya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Arnavutluk
Kitapta hazırlık çalışmalarının Arnavutluk dışındaki 35 Avrupa ülkesiyle başladığı belirtilir. Yugoslavya bağlantısız bir ülke olmasına rağmen sürece katılmıştır.
Kolay
121962'de bir Amerikan U-2 casus uçağı, Ruslar tarafından Küba'da inşa edilmekte olan nükleer füze üslerini tespit etti. Kitaba göre bu füze üsleri ABD için hangi tehdidi oluşturuyordu?
- A) Panama Kanalı'nın SSCB'ye geçmesi
- B) Avrupa'daki NATO üslerinin kapanması
- C) Berlin'in ikiye bölünmesi
- D) Kore'nin yeniden ikiye ayrılması
- E) New York ve Chicago gibi şehirlerin vurulabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) New York ve Chicago gibi şehirlerin vurulabilmesi
Kitapta Rusların Küba'daki füze üslerinden New York ve Chicago'yu vurabileceği belirtilir. Berlin'in bölünmesi ise Avrupa'da, Berlin Duvarı'yla ilgili bir gelişmedir.
Kolay
13Doğu-Batı blokları arasında savaş tehlikesinin azaldığı; siyasi, ekonomik, kültürel ve teknolojik anlaşmaların arttığı 1962-1979 dönemi uluslararası ilişkilerde özel bir adla anılır. Bu dönemin adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sıcak Savaş
- B) Demir Perde
- C) Çevreleme
- D) Yumuşama (Detant)
- E) Sömürgecilik Çağı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yumuşama (Detant)
Savaş tehlikesinin azaldığı ve anlaşmaların arttığı bu döneme Yumuşama (Detant) denir. Demir Perde ise Avrupa'nın Doğu ve Batı olarak bölünmesini anlatan bir kavramdır.
Kolay
14Haziran 1961'de Berlin sorununu çözmek için iki süper gücün liderleri Viyana'da bir araya geldi; gergin geçen görüşmelerden beklenen sonuç çıkmadı. Viyana'da Kruşçev ile görüşen ABD Başkanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eisenhower
- B) Roosevelt
- C) Kennedy
- D) Truman
- E) Nixon
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kennedy
Kitapta Kruşçev ile Kennedy'nin Haziran 1961'de Viyana'da bir araya geldiği belirtilir. Eisenhower ile görüşme ise 1959'da Camp David'de yapılmıştır.
Kolay
15ABD ile SSCB arasında stratejik silahları sınırlamaya yönelik ikinci bir antlaşma (SALT-II) üzerinde çalışıldı; ancak bu antlaşma hayata geçirilemedi. Kitaba göre SALT-II'nin hayata geçmesini engelleyen gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Küba Buhranı'nın patlak vermesi
- B) SSCB'nin 1979'da Afganistan'ı işgali
- C) Berlin Duvarı'nın örülmesi
- D) Helsinki Belgesi'nin imzalanması
- E) Domuzlar Körfezi Çıkarması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) SSCB'nin 1979'da Afganistan'ı işgali
Kitapta SSCB'nin 1979'da Afganistan'ı işgalinin SALT-II'nin hayata geçmesine engel olduğu belirtilir. Helsinki Belgesi ise yumuşamaya katkı sağlayan bir gelişmedir; antlaşmayı engellememiştir.
Kolay
16Küba'daki füze üslerinin tespit edilmesi üzerine ABD, Küba'ya giden bütün gemileri kontrolden geçireceğini ve silah taşıyanları geri çevireceğini duyurdu. ABD'nin bu uygulamasına ne ad verilir?
- A) Abluka
- B) Kamulaştırma
- C) Devalüasyon
- D) Ambargo kaldırma
- E) Hava köprüsü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Abluka
Bir ülkeye giden gemileri denetleyip silah taşıyanları geri çevirmek ablukadır; kitapta ABD'nin Küba'yı abluka altına aldığı belirtilir. Hava köprüsü ise ABD'nin Berlin Buhranı'nda şehrin ihtiyaçlarını uçaklarla karşılamasıdır.
Kolay
17Küba Buhranı'nda ABD ile SSCB, rakibini geri adım atmaya zorlamak için nükleer çatışma riskini göze alan bir tutum izledi; sonuçlarını görünce bu tür davranışlardan kaçınmaya başladı. İki tarafın buhranda izlediği bu tutuma ne ad verilir?
- A) Barış içinde bir arada yaşama
- B) Bağlantısızlık politikası
- C) Savaş eşiği politikası
- D) Yumuşama politikası
- E) Çevreleme politikası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Savaş eşiği politikası
Ders kitabı ABD ile SSCB'nin Küba Buhranı'ndaki tutumunu savaş eşiği politikası diye adlandırır; yumuşama bu tutumun sonuçları görüldükten sonra ortaya çıkmıştır. Barış içinde bir arada yaşama Kruşçev'in ilkesi, bağlantısızlık bloklara katılmama anlayışı, çevreleme SSCB'yi etkisiz hâle getirme politikasıdır.
Kolay
18Küba Buhranı'na giden süreçteki gelişmeler kartlara yazılmıştır: I. Küba'nın SSCB ile ekonomik ilişkilerini geliştirmek için antlaşmalar yapması II. Domuzlar Körfezi Çıkarması'nın başarısız olması III. Castro'nun Batista yönetimine karşı başlattığı mücadelenin başarıya ulaşması IV. U-2 uçağının Küba'da inşa edilen füze üslerini tespit etmesi Bu kartların eskiden yeniye doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) I – II – III – IV
- B) I – III – II – IV
- C) III – I – IV – II
- D) III – II – I – IV
- E) III – I – II – IV
Cevabı göster
Doğru cevap: E) III – I – II – IV
Castro'nun mücadelesi 8 Ocak 1959'da başarıya ulaştı; Küba 1960'ta SSCB ile antlaşmalar yaptı; Domuzlar Körfezi Çıkarması 17 Nisan 1961'de başarısız oldu; füze üsleri 1962'de tespit edildi. Her adım bir sonrakini hazırlamıştır.
Orta
191949'da SSCB ilk atom bombasını denedi; 1950'lerde iki taraf da hidrojen bombası ve kıtalararası füzeler geliştirdi. Temsilî bir stratejist notu: "Hangi taraf önce saldırırsa saldırsın, karşı taraf kalan füzeleriyle onu da yok edebilir. Bu yüzden ilk vuran da kazanamaz." Notta anlatılan "dehşet dengesi"nin temelinde aşağıdakilerden hangisi vardır?
- A) Süper güçlerin konvansiyonel silahlardan vazgeçmesi
- B) Bağlantısız ülkelerin nükleer silahlarla donatılması
- C) Nükleer silahların uzun süre yalnızca ABD'de bulunması
- D) İki tarafın da nükleer saldırıya karşılık verebilme gücü
- E) Füzelerin yalnızca savunma amacıyla üretilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İki tarafın da nükleer saldırıya karşılık verebilme gücü
Dehşet dengesi, iki tarafın da ilk saldırıdan sonra karşılık verebilecek nükleer güce sahip olmasına dayanır; bu durum savaşı caydırır. Nükleer silahın yalnızca ABD'de bulunması ise tek taraflı üstünlük demektir; 1949'dan sonra bu durum ortadan kalkmıştır.
Orta
20Temsilî bir öğrenci günlüğü (ABD, 1968): "Akşam haberlerinde yine cepheden görüntüler vardı; yanan köyler, yaralı askerler... Bugün kampüste binlerce kişi toplandı, askere alınma belgelerini yakanlar oldu. Babam ilk yıllarda savaşı desteklerdi, artık o da kuşkulu." Günlükte anlatılanlar Vietnam Savaşı'nın ABD'deki hangi toplumsal etkisini yansıtır?
- A) Soğuk Savaş politikalarına toplumsal desteğin giderek artması
- B) ABD'nin Güney Vietnam'ı kendi topraklarına katması
- C) Savaşın televizyonda hiç yer almaması
- D) Savaş karşıtı gösterilerin üniversitelerden ülke geneline yayılması
- E) Zorunlu askerliğin savaşın başında kaldırılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Savaş karşıtı gösterilerin üniversitelerden ülke geneline yayılması
Televizyonun savaşı evlere taşımasıyla kamuoyunun desteği azalmış, üniversitelerde başlayan protestolar ülke geneline yayılmıştır. Toplumsal desteğin arttığı yargısı yanlıştır; günlükte savaşı destekleyenlerin bile kuşkuya düştüğü anlatılır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.