12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Roman

Bir Bilim Adamının Romanı

biyografik roman
biyografi
Oğuz Atay
Mustafa İnan
anlatıcı
geriye dönüş tekniği
modernist roman

Bir Bilim Adamının Romanı kimin hayatını anlatır?

Bir Bilim Adamının Romanı, Oğuz Atay'ın üniversitedeki hocası Prof. Dr. Mustafa İnan'ın hayatını anlattığı biyografik romandır. Roman, Adana'da yoksul bir ailede doğan Mustafa İnan'ın çalışkanlığı ve dürüstlüğüyle öncü bir bilim insanı ve hoca olmasını işler; teması bilime ve öğretmenliğe adanmış bir ömürdür. Roman iki bölümdür: doğumundan evliliğine ve evliliğinden ölümüne kadar. Olaylar, ölümünden sonra adına verilen bir bilim ödülünün töreni sırasında başlar. Orta yaşlı bir profesör taşralı bir gence hocayı anlatır; anlatıcılık zaman zaman İnan'ı tanıyanlara geçer. Biyografik roman, tanınmış bir kişinin hayatını roman imkânlarıyla anlatır; biyografiden farkı kurmaca unsurlara ve kişinin iç dünyasına yer vermesidir. Hasan Ali Yücel'in Goethe - Bir Dehanın Romanı türün ilk örneği sayılır. Oğuz Atay'ın başlıca eserleri Tutunamayanlar ve Tehlikeli Oyunlar'dır.

Bir Bilim Adamının Romanı: konu anlatımı ve özeti

Bir Bilim Adamının Romanı, Oğuz Atay'ın üniversitedeki hocası Prof. Dr. Mustafa İnan'ın hayatını anlattığı biyografik romandır. Gerçek bir yaşamın roman teknikleriyle nasıl kurgulanabileceğini ve örnek bir bilim insanı kişiliğini gösterdiği için önemlidir.

Konu: Adana'da yoksul bir ailede doğan Mustafa İnan'ın çalışkanlığı ve dürüstlüğüyle öncü bir bilim insanı ve hoca olması. Tema: bilime ve öğretmenliğe adanmış bir ömür.
Roman iki bölümdür: doğumundan evliliğine ve evliliğinden ölümüne kadar. Olaylar, ölümünden sonra adına verilen bir bilim ödülünün töreni sırasında başlar.
Anlatım: Birden fazla anlatıcı vardır; orta yaşlı bir profesör taşralı bir gence hocayı anlatır, zaman zaman anlatıcılık İnan'ı tanıyanlara geçer. Geriye dönüşle başlayan anlatım sonra kronolojik ilerler.
Biyografik roman: Tanınmış bir kişinin hayatını roman imkânlarıyla anlatır; belge ve hatıralar kurguyu bozmadan esere yerleştirilir. Biyografiden farkı kurmaca unsurlar ve kişinin iç dünyasına yer vermesidir.
Türün örnekleri: Hasan Ali Yücel'in "Goethe - Bir Dehanın Romanı" ilk örnek sayılır; Mehmet Emin Erişgil'in Ziya Gökalp ve Mehmet Akif romanları, Attilâ İlhan'ın "Gazi Paşa"sı da bu türdendir.
Oğuz Atay modernist ve postmodern anlatının öncülerindendir; "Tutunamayanlar", "Tehlikeli Oyunlar", "Korkuyu Beklerken" başlıca eserleridir. Eserlerinde ironi ve eleştiri öne çıkar.

Unutma: Biyografi yalnızca belgeye dayanan öğretici bir metindir; biyografik roman ise gerçeği kurmaca ile birleştirir, bu ayrım sık sorulur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu eser gerçek bir hayatı anlatır ama bir roman gibi kurgulanmıştır. Farkı görmek için:

Eserdeki belgeye dayalı bilgileri (doğum yeri, eğitimi, çalışmaları) bir sütuna yaz.
Roman teknikleriyle kurulan bölümleri (anlatıcıların konuşmaları, sahne kurguları, zamanda atlamalar) öteki sütuna yaz.
Olayların ödül töreninden başladığına dikkat et: Anlatı sondan başa doğru geriye dönüşlerle kurulur.
Birden çok anlatıcının bulunması, kahramanı farklı açılardan görmemizi sağlar.

Günlük hayattan: Bir öğretmeni anlatırken onun hakkındaki gerçek bilgileri, onunla yaşadığın sahnelerle birleştirirsin; anlatım böylece canlanır.

Sık yapılan hata: Biyografik romanı biyografiyle aynı saymak. Doğrusu: Biyografi bilgiye ve belgeye bağlı kalır; biyografik roman ise gerçek hayatı kurgu teknikleriyle yeniden düzenler.

Derinleş

Hayatını merak ettiğin bir bilim insanını (Türkiye'den ya da dünyadan) seç; güvenilir kaynaklardan hayatının dönüm noktalarını çıkar. Bu noktalardan birini, roman tekniğiyle bir sahne olarak yaz ve hangi ayrıntıları uydurduğunu ayrıca not et. Gerçek bir kişiyi anlatırken kurgu payının nerede durması gerektiğini, bilim tarihi açısından tartış.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Edebiyat tarihi sunumunda Eren, Türk edebiyatında biyografik romanın ilk örneği sayılan ve 1932'de yayımlanan eserin bir Alman şairin hayatını anlattığını, yazarının ise daha sonra Millî Eğitim Bakanı olduğunu belirtiyor. Eren'in sözünü ettiği eser ve yazarı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
- A) Goethe - Bir Dehanın Romanı / Hasan Ali Yücel
- B) Gazi Paşa / Attilâ İlhan
- C) Bir Fikir Adamının Romanı: Ziya Gökalp / M. E. Erişgil
- D) Adı: Aylin / Ayşe Kulin
- E) Bir Bilim Adamının Romanı / Oğuz Atay
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Goethe - Bir Dehanın Romanı / Hasan Ali Yücel
Hasan Ali Yücel'in 1932'de yayımlanan “Goethe - Bir Dehanın Romanı” Türk edebiyatındaki ilk biyografik roman sayılır; Yücel daha sonra Millî Eğitim Bakanı olmuştur. “Bir Bilim Adamının Romanı” da biyografik bir romandır; ancak 1975'te yayımlanmış ve bir Türk bilim insanını anlatmıştır.
Kolay
2Kütüphanede “Oğuz Atay” rafını düzenleyen Kerem, yazarın modernist romanlarından birini rafa yerleştirmek istiyor; masadaki romanlardan yalnızca biri Oğuz Atay'a ait. Kerem'in rafa yerleştireceği roman aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kuyucaklı Yusuf
- B) Tutunamayanlar
- C) Huzur
- D) Küçük Ağa
- E) Yaban
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tutunamayanlar
“Tutunamayanlar” Oğuz Atay'ın romanıdır. “Kuyucaklı Yusuf” Sabahattin Ali'nin, “Huzur” Tanpınar'ın, “Küçük Ağa” Tarık Buğra'nın, “Yaban” Yakup Kadri'nin eseridir; “Huzur” da bireyin iç dünyasını işleyen modern bir roman olduğu için çekici olabilir.
Kolay
3Bir yazar, ünlü bir bestecinin hayatını mektuplara, hatıralara ve belgelere dayanarak anlatıyor; ancak eserinde diyaloglar, iç konuşmalar ve sahneler kurarak olayları roman tekniğiyle işliyor. Yazarın kaleme aldığı bu tür eserlere ne ad verilir?
- A) Otobiyografi
- B) Anı (hatıra)
- C) Gezi yazısı
- D) Biyografik roman
- E) Tarihî roman
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Biyografik roman
Tanınmış bir kişinin hayat hikâyesini belgelere dayanarak ama roman imkânlarıyla anlatan eserlere biyografik roman denir. Tarihî roman da belgelerden yararlanır; ancak tarihî romanın odağında bir kişinin hayatı değil, bir dönem ya da tarihî olaylar vardır.
Kolay
4Oğuz Atay'ın “Bir Bilim Adamının Romanı”nı okuyan Deniz, eserde hayatı anlatılan kişinin İstanbul Teknik Üniversitesinde ders veren, Adana doğumlu bir mühendislik profesörü olduğunu ve Atay'ın da onun öğrencisi olduğunu öğreniyor. Oğuz Atay'ın bu eserde hayatını anlattığı kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cahit Arf
- B) Ziya Gökalp
- C) Hasan Ali Yücel
- D) Ali Kuşçu
- E) Mustafa İnan
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mustafa İnan
Oğuz Atay bu eserde üniversitedeki hocası Prof. Dr. Mustafa İnan'ın hayatını anlatmıştır. Cahit Arf de Cumhuriyet Dönemi'nin önemli bilim insanlarındandır; ancak o bir matematikçidir ve bu romanın konusu değildir.
Kolay
5Bilim haftası için “Bir Bilim Adamının Romanı”nın kahramanı Prof. Dr. Mustafa İnan'ı tanıtan bir pano hazırlanıyor. Ders kitabındaki bilgiye göre panoya yazılacak doğum tarihi ve doğum yeri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) 1967 - İstanbul
- B) 1971 - Ankara
- C) 24 Ağustos 1911 - Konya
- D) 24 Ağustos 1911 - Adana
- E) 1931 - Adana
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 24 Ağustos 1911 - Adana
Kitapta Mustafa İnan'ın 24 Ağustos 1911'de Adana'da doğduğu belirtilir. Konya, ailenin işgal yıllarında göç ettiği şehirdir; 1931 ise liseyi bitirdiği yıldır.
Kolay
6Roman, Mustafa İnan'ın ölümünden dört yıl sonra düzenlenen bir ödül töreni sırasında başlar. Ders kitabına göre bu törende İnan'ın anısına sunulacak ödül ve bu ödülü alacak kişi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Bilim Hizmet Ödülü - taşralı genç
- B) Hocalık Ödülü - orta yaşlı profesör
- C) Bilim Hizmet Ödülü - annesi Rabia Hanım
- D) Bilim Hizmet Ödülü - eşi Jale Hanım
- E) Onur Ödülü - eniştesi Nedim Bey
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilim Hizmet Ödülü - eşi Jale Hanım
Törende “Bilim Hizmet Ödülü” İnan'ın anısına eşi Jale Hanım'a sunulacaktır. Taşralı genç ödül almaz; yan binada sınav sonucunu beklemektedir.
Kolay
7Ders kitabındaki özete göre Mustafa İnan'ın üniversite yıllarına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Derslerine ilgisiz kaldığı için okulu uzatmıştır.
- B) Fransızca dışında yabancı dil öğrenmemiştir.
- C) Şiirle ve tiyatroyla ilgilenmiş, İngilizce ve Almanca öğrenmiştir.
- D) Yalnızca resim ve müzikle uğraşmıştır.
- E) Okulu bırakıp askerlik görevine başlamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şiirle ve tiyatroyla ilgilenmiş, İngilizce ve Almanca öğrenmiştir.
Kitapta Mustafa'nın üniversite yıllarında şiir ve tiyatroyla ilgilendiği, çalışkanlığıyla efsane hâline geldiği, İngilizce ve Almanca öğrendiği anlatılır. Derslerine ilgisiz kaldığı yargısı bununla çelişir.
Kolay
8Ders kitabındaki özete göre Mustafa'nın ailesi Adana'dan Konya'ya neden göç etmiştir?
- A) Annesi Konya'da iş bulduğu için
- B) Adana'da sel felaketi yaşandığı için
- C) Babası Konya'ya tayin edildiği için
- D) Mustafa Konya'da okula başlayacağı için
- E) Fransızlar Adana'yı işgal ettiği için
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Fransızlar Adana'yı işgal ettiği için
Özette Fransızlar Adana'yı işgal edince ailenin Konya'ya göçtüğü, Cumhuriyet'in ilanından sonra Adana'ya döndüğü belirtilir. Seyhan'ın taşması parçada anılır ama göçün nedeni değildir.
Kolay
9Liseyi bitiren Mustafa, öğretmen olma amacıyla önce bir fakülteye kayıt yaptırır, sonra arkadaşlarının ısrarıyla başka bir okula geçer. Ders kitabına göre Mustafa'nın ilk kayıt yaptırdığı fakülte aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tıp Fakültesi
- B) Mühendislik Fakültesi
- C) Fen Fakültesi
- D) Hukuk Fakültesi
- E) Edebiyat Fakültesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fen Fakültesi
Mustafa öğretmen olmak için Fen Fakültesine kayıt yaptırır, sonra Mühendislik Fakültesine (Mühendis Mektebi) geçer. Mühendislik, ilk değil ikinci kaydıdır.
Kolay
10Parçada Mustafa, Mühendis Mektebi için “Bu okulun da leylî meccanisi varmış.” diye düşünür ve bu imkânı ailesinin “temel desteği” olarak görür. “Leylî meccani” ifadesinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akşam okulu
- B) Ücretli gündüzlü
- C) Parasız yatılı
- D) Sınavsız kayıt
- E) Burslu yabancı dil
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Parasız yatılı
“Leylî meccani” parasız yatılı demektir; Mustafa'nın okuyabilmesini sağlayan en önemli destek budur. Okula sınavsız kayıt söz konusu değildir; parçada giriş imtihanından söz edilir.
Kolay
11Mustafa İnan, ortaokulu bitirdikten sonra bölgenin tek yatılı lisesine girer. Ders kitabına göre bu lise ve Mustafa'nın liseden mezun olma derecesi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Adana Lisesi - birincilik
- B) Konya Lisesi - birincilik
- C) İstanbul Lisesi - birincilik
- D) Adana Lisesi - ikincilik
- E) Mühendis Mektebi - birincilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Adana Lisesi - birincilik
Mustafa, Adana Lisesine girmiş ve 1931'de liseyi birincilikle bitirmiştir. Mühendis Mektebi lise değil, liseden sonra kaydolduğu yükseköğretim kurumudur.
Kolay
12Ders kitabındaki özete göre Mustafa İnan'ın babası Hüseyin Avni Bey'in mesleği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Posta memuru
- B) Öğretmen
- C) Kuyumcu
- D) Mühendis
- E) Eczacı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Posta memuru
Kitapta babası posta memuru Hüseyin Avni Bey olarak tanıtılır. Kuyumcu ve eczacı çıraklığı ise Mustafa'nın gençliğinde yaptığı işler arasında anılır.
Kolay
13Ders kitabındaki özete göre Mustafa İnan, eğitim hayatı boyunca ailesine yük olmamak için ne yapmıştır?
- A) Okul kitaplarını satıp ailesine para göndermiştir.
- B) Defter, kitap almayıp başkalarının kitaplarından çalışmıştır.
- C) Okulu bir süre bırakıp ailesinin yanında çalışmıştır.
- D) Her yıl başka bir şehirde okula gitmiştir.
- E) Yalnızca akşam okullarına devam etmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Defter, kitap almayıp başkalarının kitaplarından çalışmıştır.
Özette Mustafa'nın ailesine yük olmamak için hiç defter ve kitap almadığı, sabah erkenden kalkıp yatılı okuyan çocukların kitaplarından çalıştığı anlatılır. Okulu bırakmamış, liseyi birincilikle bitirmiştir.
Kolay
14Kitaptaki parçada küçük Mustafa dört yaşında damdan düşer. Parçaya göre Mustafa'nın damın bittiğini fark etmeden yürümesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kardeşlerinden birinin onu itmesi
- B) Gece karanlığında oyun oynarken dikkatinin dağılması
- C) Ağrıyan gözleri ilaç sürülüp bağlandığı için önünü görememesi
- D) Damın kenarındaki duvarın yıkılmış olması
- E) Annesinin çağırdığı sese doğru koşması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ağrıyan gözleri ilaç sürülüp bağlandığı için önünü görememesi
Annesi Mustafa'nın ağrıyan gözlerine ev ilacı sürüp gözlerini bağlamıştı; Mustafa bu yüzden damın bittiğini fark etmedi. Olay gece değil, sabahın ilk ışıklarında yaşanır.
Kolay
15Parçada Adana'da yaz sıcaklarında zenginlerin serinlemek için yaylaya gittiği anlatılır. Buna karşılık Mustafa'nın ailesi gibi yoksul aileler sıcaklardan nasıl korunur?
- A) Bahçelerine havuz yaptırırlar.
- B) Akrabalarının yanına Konya'ya giderler.
- C) Gündüzleri uyuyup geceleri çalışırlar.
- D) Evlerinin düz damlarında açıkta yatarlar.
- E) Seyhan Irmağı'nın kıyısına çadır kurarlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Evlerinin düz damlarında açıkta yatarlar.
Parçada yoksulların bunaltıcı sıcaklarda evlerinin düz damlarında açıkta yattığı belirtilir; Mustafa da bu yüzden damda uyumaktadır. Konya'ya göç ise sıcaklar yüzünden değil, işgal yüzünden yapılmıştır.
Kolay
16Biyografik roman türünün Türk edebiyatındaki örneklerini tanıtan bir sunumda Attilâ İlhan'ın bu türdeki eserine yer verilecek. Ders kitabına göre Attilâ İlhan'ın biyografik romanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tutunamayanlar
- B) Tehlikeli Oyunlar
- C) Kuyucaklı Yusuf
- D) Gazi Paşa
- E) Goethe - Bir Dehanın Romanı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gazi Paşa
Kitapta Attilâ İlhan'ın “Gazi Paşa”sı biyografik roman örnekleri arasında sayılır. “Goethe - Bir Dehanın Romanı” ise Hasan Ali Yücel'in eseridir.
Kolay
17Mustafa'nın Mühendis Mektebine yazılma önerisini düşündüğü bölümde şunlar yer alır: “Peki, mühendis olunca serbest hayata atılsa, daha çok kazansa, evine daha çok yardım etse? Olmaz (…) Ben hoca olmak için yaratılmışım.” Bu bölümde Mustafa'nın arasında kaldığı iki yol aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Üniversiteye gitmek ile kuyumcu çıraklığını sürdürmek
- B) Adana'da kalmak ile ailesiyle Konya'ya göç etmek
- C) Şiirle uğraşmak ile kendini tiyatroya adamak
- D) Ailesine daha çok destek olmak ile hocalık ülküsüne bağlı kalmak
- E) Yatılı okumak ile kardeşleriyle birlikte eniştesinin yanına yerleşmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ailesine daha çok destek olmak ile hocalık ülküsüne bağlı kalmak
Mustafa, serbest mühendis olup evine daha çok yardım etme düşüncesiyle hoca olma kararı arasında tartılır ve hocalığı seçer. Öteki seçenekler parçanın başka yerlerinde geçen ayrıntılardır; bu iç hesaplaşmanın konusu değildir.
Kolay
18Parçada şöyle denir: “Küçük Mustafa'nın da yaşaması bir mucizeydi çünkü Anadolu'da çocukların yaşaması -hele o zamanlar- mucizeydi. Hastalıklar, kazalar birbirini izliyordu.” Bu cümlelerde o yıllarla ilgili vurgulanan durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çocukların büyüyebilmesinin kolay olmadığı
- B) Çocukların erken yaşta işe başladığı
- C) Ailelerin az sayıda çocuk sahibi olduğu
- D) Hastalıkların yalnız büyük şehirlerde görüldüğü
- E) Kazaların yalnız yaz aylarında yaşandığı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çocukların büyüyebilmesinin kolay olmadığı
Çocukların yaşamasına “mucize” denmesi ve hastalık ile kazaların art arda sıralanması, o yıllarda bir çocuğun sağ kalıp büyümesinin zor olduğunu vurgular. Cümlelerde çalışma, aile büyüklüğü ya da yer ve mevsim sınırlaması yoktur.
Orta
19Bir okul kulübü, “Bir Bilim Adamının Romanı”nı bilim haftasında okunacak kitaplar listesine almak istiyor. Kulüp danışmanı, kitabın neden yazıldığını kısa bir tanıtım yazısıyla öğrencilere açıklayacak. Danışmanın tanıtım yazısında belirtmesi gereken yazılış amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kasabadaki eşraf baskısını ve haksızlıkları eleştirmek
- B) Bilim aşkının insanı ölümsüz kılabileceğini gençlere anlatmak
- C) İstanbul'un fethini gençlere coşkuyla hatırlatmak
- D) Savaşın çocuklar üzerindeki yıkımını göstermek
- E) Bir mühendislik dalının tarihini ders kitabı gibi anlatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilim aşkının insanı ölümsüz kılabileceğini gençlere anlatmak
Eser, bilim aşkının ve bu aşkın getirdiği mutluluğun insanı ölümsüz kılabileceğini yeni nesillere anlatmak amacıyla yazılmıştır. Mühendislik tarihi seçeneği, kahramanın bir mühendislik profesörü olması nedeniyle çekicidir; ancak eser bilgi aktaran bir ders kitabı değil, bir insanın hayatını anlatan romandır.
Orta
20“Bir Bilim Adamının Romanı”nı okumayı planlayan Selim, okuma takvimini eserin ana bölümlerine göre yapmak istiyor. Bunun için önce romanın kaç ana bölümden oluştuğunu ve bölümlerin neleri anlattığını öğrenmesi gerekiyor. “Bir Bilim Adamının Romanı”nın bölümleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Üç ana bölümdür: çocukluk, gençlik ve yaşlılık yılları.
- B) Dört ana bölümdür: her biri başka bir şehirde geçer.
- C) Tek bölümdür: yalnızca ödül töreni anlatılır.
- D) Beş ana bölümdür: her biri ayrı bir anlatıcıya aittir.
- E) İki ana bölümdür: öğrenim yılları ve yurda dönüş sonrası hayat.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İki ana bölümdür: öğrenim yılları ve yurda dönüş sonrası hayat.
Eser iki ana bölümden oluşur: ilki daha çok İnan'ın çocukluğunu ve öğrenimini, ikincisi yurt dışından döndükten sonraki aile ve üniversite hayatını anlatır. Üç bölüm seçeneği bir hayat hikâyesinin doğal sırasına uyduğu için çekicidir; ancak roman bu şekilde bölümlenmemiştir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.