12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Roman
Sözlü İletişim: Hazırlıksız Konuşma Yapma
- hazırlıksız konuşma
- vurgu
- tonlama
- beden dili
- nezaket kuralları
- üslup
Hazırlıksız konuşma nedir, bir roman hakkında nasıl yapılır?
Hazırlıksız konuşma, önceden plan yapmadan günlük hayatta ya da bir konu açıldığında anında yapılan konuşmadır. Konuşmanın türünü ortam, karşıdaki kişiler ve konuşmanın amacı belirler; konu gündelik bir mesele olabileceği gibi bir roman ya da film de olabilir. Hazırlıksız konuşmada da nezaket kurallarına uyulur, söz kesilmez ve karşıdaki dikkatle dinlenir. Başarının anahtarı kelimeleri doğru ve yerinde kullanmak, vurgu ve tonlamayı anlama uygun yapmaktır. Jest ve mimikler abartılmadan, söyleneni destekleyecek biçimde kullanılır. Bir roman hakkında konuşurken kitabın adı, türü, yazarı ve konusu, ana kahramanlar, beğenilen ya da beğenilmeyen yönler, yazarın dili ve mesajı anlatılır. Konuşma ders anlatır gibi değil, sohbet havasında yapılır. Düşünceyi toparlamak için kısa bir duraklama, boşluğu şey, yani, işte gibi dolgu sözlerle doldurmaktan daha etkilidir.
Sözlü İletişim: Hazırlıksız Konuşma Yapma: konu anlatımı ve özeti
Hazırlıksız konuşma, önceden plan yapmadan günlük hayatta ya da bir konu açıldığında anında yaptığımız konuşmadır. Bu çalışmada okuyup beğendiğin bir roman hakkındaki düşüncelerini doğal bir dille anlatman beklenir.
- Konuşmanın türünü ortam, karşıdaki kişiler ve konuşmanın amacı belirler; konu gündelik bir mesele de olabilir, bir roman ya da film de.
- Hazırlıksız konuşmada da konuşma ve nezaket kurallarına uyulur; söz kesilmez, karşıdaki dikkatle dinlenir.
- Başarının anahtarı kelimeleri doğru, açık ve yerinde kullanmak; vurgu ve tonlamayı anlama uygun yapmaktır.
- İçten ol; jest ve mimikleri abartmadan, söylediğini destekleyecek biçimde kullan. Konuyu bilmek, konuşmanın biçimi kadar önemlidir.
- Roman hakkında konuşurken şunlara değin: kitabın adı, türü, yazarı ve konusu; ana kahramanlar; ilgi çekici, beğendiğin ya da beğenmediğin yönler; yazarın dili, üslubu ve mesajı; kendi çıkarımların ve değerlendirmen.
- Ders anlatır gibi öğretici bir üslup değil, sohbet havasında ve kendi bakış açınla konuş.
Unutma: Düşünceni toparlamak için kısa bir duraklama yapmak, boşluğu "şey, yani, işte" gibi dolgu sözlerle doldurmaktan çok daha etkilidir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Hazırlıksız konuşma plansız görünür ama zihninde basit bir iskelet kurarsan çok daha rahat konuşursun. Şu üç adımlı yolu dene:
- Ne düşünüyorum? Görüşünü tek cümleyle söyle: "Bu romanı çok etkileyici buldum."
- Neden? Bir ya da iki gerekçe ver: "Çünkü kahraman, kendi hatalarıyla yüzleşiyor."
- Örnek: Romandan kısa bir sahne anlat.
- Görüşünü bir cümleyle tekrar ederek bitir.
Konuşurken dinleyicinin yüzüne bak, acele etme; kısa bir duraklama bir "eee"den daha iyidir.
Günlük hayattan: Öğretmenin derste aniden "Sen ne düşünüyorsun?" diye sorduğunda bu üç adım sana birkaç saniye içinde düzenli bir cevap kurduracaktır.
Sık yapılan hata: Heyecanla konudan konuya atlamak. Doğrusu: Tek bir ana fikirde kalmak ve onu bir örnekle desteklemek.
Derinleş
Bir arkadaşınla "bir dakikalık konuşma" oyunu oyna: Biri bir konu söylesin (bir roman, bir film, okul hayatından bir durum), öteki bir dakika boyunca hazırlıksız konuşsun. Konuşmaları kaydedip dinleyin; gereksiz dolgu sözleri ve tekrarları sayın. Bir hafta sonra aynı oyunu tekrarlayın ve gelişimi karşılaştırın.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Elif aynı gün üç ayrı hazırlıksız konuşma yapıyor: sabah otobüste yaşlı bir yolcuya yol tarif ediyor, öğlen kantinde arkadaşlarıyla bir diziyi tartışıyor, akşam da babaannesine okulda olanları anlatıyor. Her konuşmada sözcük seçimi, ses tonu ve üslubu farklılaşıyor. Elif'in konuşmalarının farklılaşmasını sağlayan etkenler hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Konuşmanın süresi, saati ve günün durumu
- B) Konuşmacının yaşı, boyu ve giyim tarzı
- C) Ortam, karşıdaki kişiler ve konuşmanın amacı
- D) Kullanılan araç, salonun büyüklüğü ve ışık
- E) Konuşmanın yapıldığı şehir, mevsim ve hava
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ortam, karşıdaki kişiler ve konuşmanın amacı
Hazırlıksız konuşmanın türünü ve üslubunu ortam, karşıdaki kişiler ve konuşmanın amacı belirler. Konuşmalar günün farklı saatlerinde yapıldığı için saat seçeneği çekicidir; ancak üslubu değiştiren saat değil, Elif'in kiminle, nerede ve ne amaçla konuştuğudur.
Kolay
2Sınıfta bir film hakkında kendiliğinden başlayan sohbette Can, arkadaşı Nehir'in sözü bitmeden araya giriyor ve sesini yükselterek kendi görüşünü anlatıyor. Öğretmen, sohbetin daha verimli geçmesi için Can'a bir hatırlatma yapıyor. Can'ın bu durumda uyması gereken nezaket kuralı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşmaya önceden hazırlanmadan hiç katılmamak
- B) Görüşünü yalnızca yazılı notlara bakarak söylemek
- C) Yalnızca öğretmenin sorduğu sorulara cevap vermek
- D) Karşıdakinin sözünü kesmeden onu dikkatle dinlemek
- E) Sesini yükseltip görüşünü açıkça ortaya koymak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Karşıdakinin sözünü kesmeden onu dikkatle dinlemek
Hazırlıksız konuşmada da konuşma ve nezaket kurallarına uyulur; söz kesilmez, karşıdaki dikkatle dinlenir. Önceden hazırlanmadan konuşmaya katılmamak çekici bir yanılgıdır; oysa hazırlıksız konuşma zaten plansız yapılır, sorun hazırlıksızlık değil, nezaket kuralının çiğnenmesidir.
Kolay
3Teneffüste sınıfa giren Murat, arkadaşlarının dün akşam oynanan bir maç hakkında konuştuğunu duyar. Hemen söze katılır; maçın en heyecanlı anlarını, hakem kararları hakkındaki düşüncelerini o anda aklına geldiği gibi anlatır. Murat'ın yaptığı konuşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hazırlıklı konuşma
- B) Söylev
- C) Panel
- D) Münazara
- E) Hazırlıksız konuşma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hazırlıksız konuşma
Günlük hayatta bir konu açıldığında önceden plan yapmadan, o anda yapılan konuşma hazırlıksız konuşmadır. Münazara da karşılıklı görüş bildirmeye dayandığı için çekicidir; ancak münazarada konu ve taraflar önceden belirlenir, konuşmacılar hazırlıklı gelir.
Kolay
4Okul kulübünün tanışma toplantısında herkes kendini kısaca anlatıyor. Deniz konuşurken her cümlesinde kollarını iki yana açıyor, gözlerini büyütüp yüzünü buruşturuyor; dinleyenler söylediklerinden çok hareketlerine dikkat ediyor. Deniz'in hazırlıksız konuşmasında jest ve mimiklerini nasıl kullanması gerekirdi?
- A) Sözün yerini tutacak kadar belirgin biçimde
- B) Abartmadan, söylediklerini destekleyecek biçimde
- C) Hiç kullanmadan, tamamen hareketsiz kalarak
- D) Yalnızca konuşmanın başında ve sonunda
- E) Dinleyicilerin hareketlerini taklit ederek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Abartmadan, söylediklerini destekleyecek biçimde
Hazırlıksız konuşmada beden dili abartılmadan, söylenenleri destekleyecek biçimde kullanılır. Hiç hareket etmemek, Deniz'in hatasını gideriyormuş gibi göründüğü için çekicidir; ancak tamamen hareketsiz bir konuşma da yapay durur, ölçülü jest ve mimikler anlatımı güçlendirir.
Kolay
5Sınıfta bir arkadaşınız şöyle diyor: “Hazırlıksız konuşmada zaten plan yok; o yüzden konuşma ve nezaket kurallarına uymak da gerekmez.” Bu görüşe verilebilecek en doğru karşılık hangisidir?
- A) Hazırlıksız konuşmada da hazırlıklı konuşmadaki gibi kurallara uyulur.
- B) Haklısın, hazırlıksız konuşmada her şey serbesttir.
- C) Kurallar yalnızca öğretmenle konuşurken geçerlidir.
- D) Nezaket kuralları yalnızca yazılı metinler içindir.
- E) Kurallar sadece roman hakkında konuşurken gereklidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hazırlıksız konuşmada da hazırlıklı konuşmadaki gibi kurallara uyulur.
Ders kitabına göre hazırlıksız konuşmalarda da hazırlıklı konuşmalardaki gibi konuşma ve nezaket kurallarına uyulmalıdır. Kuralların yalnızca belli kişilerle ya da belli konularda geçerli olduğu düşüncesi yanlıştır.
Kolay
6Burak, okuduğu romanı arkadaşlarına anlatırken sık sık “o şey işte”, “falan filan”, “neyse ne” gibi belirsiz sözler kullanıyor; arkadaşları ne demek istediğini tam anlayamıyor. Burak'ın konuşmasındaki temel eksiklik hangisidir?
- A) Jest ve mimiklerini hiç kullanmaması
- B) Kelimeleri doğru, düzgün ve açık kullanmaması
- C) Romanı okumadan anlatması
- D) Konuşmasını çok kısa tutması
- E) Sesini fazla yükseltmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kelimeleri doğru, düzgün ve açık kullanmaması
Hazırlıksız konuşmayı başarıya götüren unsurların başında kelimelerin doğru, düzgün ve açık kullanımı gelir; belirsiz sözler anlatılanın anlaşılmasını engeller. Metinde Burak'ın romanı okumadığına dair bir bilgi yoktur.
Kolay
7Ders kitabında “Gündelik hayatımızda çevremizdeki insanlarla önceden hazırlık yapmadan birçok konuşma yaparız.” deniyor. Bu türdeki konuşmalara verilen ad hangisidir?
- A) Hazırlıklı konuşma
- B) Panel
- C) Hazırlıksız konuşma
- D) Münazara
- E) Sunum
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hazırlıksız konuşma
Önceden hazırlık yapmadan yapılan konuşmalara hazırlıksız konuşma denir. Panel ve münazara ise önceden hazırlık gerektiren, kuralları belirli konuşma türleridir.
Kolay
8Hazırlıksız konuşmasını bitiren Gamze, öğretmeninin önerisiyle ders kitabının sonundaki “Konuşma Öz Değerlendirme Formu”nu dolduruyor. Gamze'nin bu formu doldurmasının amacı hangisidir?
- A) Arkadaşlarının konuşmalarına not vermek
- B) Kendi konuşmasını belirli ölçütlere göre değerlendirmek
- C) Konuşacağı romanın künyesini çıkarmak
- D) Bir sonraki konuşmasının metnini ezberlemek
- E) Konuşmasını yazılı bir özete dönüştürmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kendi konuşmasını belirli ölçütlere göre değerlendirmek
Öz değerlendirme formu, konuşmacının kendi konuşmasını belirlenen ölçütlere göre değerlendirmesi için kullanılır. Başkalarına not vermek akran değerlendirmesidir, öz değerlendirme değildir.
Kolay
9Ceren, roman hakkındaki konuşmasında şöyle diyor: “Bence yazar bu romanla bize, insanın kökünü unutmaması gerektiğini anlatmak istiyor.” Ceren bu cümleyle hangi hususa değinmiştir?
- A) Kitabın adı ve türüne
- B) Kitabın basım bilgilerine
- C) Ana kahramanın dış görünüşüne
- D) Yazarın okura vermek istediği mesaja
- E) Romanın geçtiği mekâna
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yazarın okura vermek istediği mesaja
“Yazar bize ... anlatmak istiyor” ifadesi, yazarın okuyucuya vermek istediği mesajı dile getirir. Cümlede romanın adı, türü ya da mekânı hakkında bilgi bulunmaz.
Kolay
10Bir hafta boyunca yaşanan konuşma durumları aşağıda verilmiştir. Bunlardan hangisi hazırlıksız konuşmaya örnektir?
- A) Günler öncesinden yazılıp prova edilen mezuniyet konuşmasını yapmak
- B) Bir panelde önceden hazırlanmış bildiriyi sunmak
- C) Münazara için haftalarca kanıt toplayıp konuşmak
- D) Bir konferansta not kartlarıyla sunum yapmak
- E) Otobüs durağında yanındaki kişiyle o gün izlenen film üzerine sohbet etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Otobüs durağında yanındaki kişiyle o gün izlenen film üzerine sohbet etmek
Hazırlıksız konuşma, önceden hazırlık yapmadan günlük hayatta kendiliğinden gelişen konuşmadır; durakta başlayan sohbet buna uyar. Prova edilen, bildiriye ya da not kartına dayanan konuşmalar hazırlıklı konuşmadır.
Kolay
11Emir, okuduğu romanı anlatırken şöyle diyor: “Bu kitap sayesinde bir köy öğretmeninin neler yaşayabileceğini öğrendim; artık öğretmenlerime başka bir gözle bakıyorum.” Emir bu sözlerle hangi hususa değinmiştir?
- A) Yazarın dili ve üslubuna
- B) Öğrendiklerine ve çıkarımlarına
- C) Kitabın adı ve yazarına
- D) Kitabın basım yeri ve yılına
- E) Romanın sayfa düzenine
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öğrendiklerine ve çıkarımlarına
Emir, kitabın kendisine kazandırdıklarını ve bakış açısındaki değişimi anlatarak öğrendiklerine ve çıkarımlarına değinmiştir. Yazarın dil ve üslubuyla ilgili bir yargı cümlede yer almaz.
Kolay
12Selin, aslında hiç beğenmediği bir romanı, arkadaşlarını etkilemek için çok beğenmiş gibi coşkuyla anlatıyor. Arkadaşları da konuşmanın yapmacık olduğunu hissediyor. Selin'in konuşmasında hangi ilkeye uyulmamıştır?
- A) Kısa konuşma
- B) İçten olma
- C) Sesli konuşma
- D) Hızlı konuşma
- E) Ayakta konuşma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İçten olma
Ders kitabına göre konuşma sırasında her şeyden önce içten olunmalıdır; gerçek düşüncesini gizleyen Selin bu ilkeye uymamıştır. Konuşmanın uzunluğu, hızı ya da ses düzeyiyle ilgili bir sorun metinde yoktur.
Kolay
13Kütüphanede ders çalışan öğrenciler arasında Su, arkadaşına fısıltıyla ve kısa cümlelerle yeni bitirdiği romandan söz ediyor; aynı romanı teneffüste bahçede daha yüksek sesle ve uzun uzun anlatıyor. Su'nun konuşmasını değiştirmesinin nedeni hangisidir?
- A) Konuşmanın yapıldığı ortamın farklı olması
- B) Romanın konusunun değişmesi
- C) Romanın yazarının farklı olması
- D) Su'nun romanı unutmaya başlaması
- E) Arkadaşının romanı okumuş olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuşmanın yapıldığı ortamın farklı olması
İçinde bulunulan ortam, hazırlıksız konuşmanın biçimini belirleyen etkenlerden biridir; kütüphane sessizlik gerektirir. Romanın kendisi değişmediğine göre farkı yaratan ortamdır.
Kolay
14Ders kitabı, okunan bir roman hakkında hazırlıksız konuşma yapılırken değinilebilecek bazı hususları sıralar. Aşağıdakilerden hangisi bu hususlar arasında yer almaz?
- A) Kitabın adı, türü ve yazarı
- B) Ana kahramanlar ve özellikleri
- C) Kitabın hangi kırtasiyede kaça satıldığı
- D) Yazarın dili ve üslubu
- E) Yazarın vermek istediği mesaj
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kitabın hangi kırtasiyede kaça satıldığı
Ders kitabı; kitabın adı, türü, yazarı, konusu, ana kahramanları, dili ve üslubu, mesajı gibi hususları sayar. Kitabın satış yeri ve fiyatı romanın içeriğiyle ilgili değildir.
Kolay
15Kantinde Mehmet okuduğu romanı anlatırken Defne sürekli telefonuyla ilgileniyor, arada bir başını kaldırıp “Hı hı.” demekle yetiniyor. Defne'nin davranışı hazırlıksız konuşmanın hangi kuralına aykırıdır?
- A) Kelimeleri açık seçik söyleme
- B) Konuya hâkim olma
- C) Vurguyu doğru yapma
- D) Karşıdakini dikkatle dinleme
- E) Jestleri yerinde kullanma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Karşıdakini dikkatle dinleme
Hazırlıksız konuşmada nezaket kuralları gereği karşıdaki kişi dikkatle dinlenir; telefonla ilgilenmek bu kurala aykırıdır. Kelime kullanımı, vurgu ve jestler konuşan kişiyle ilgili kurallardır, dinleyen Defne'yle değil.
Kolay
16Okul müdürüyle koridorda karşılaşan Arda, ona okuduğu romandan söz ederken daha saygılı ve özenli bir dil kullanıyor; aynı romanı akşam kardeşine anlatırken ise daha rahat konuşuyor. Arda'nın konuşmalarındaki bu farkı belirleyen etken hangisidir?
- A) Karşısındaki kişiler
- B) Romanın sayfa sayısı
- C) Romanın basım yılı
- D) Konuşmanın yapıldığı gün
- E) Romanın kapak rengi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karşısındaki kişiler
Ortam, karşıdaki kişiler ve konuşmanın amacı hazırlıksız konuşmaların türünü belirler. Arda konuştuğu kişiye göre dilini ayarlamıştır; romanın kendi özellikleri bu farkı açıklamaz.
Kolay
17Kantinde Ada, Ege'nin elindeki romanı görünce “Bu romanı sana kim önerdi?” diye soruyor. Ege, “Bu romanı bana geçen hafta öğretmenim önerdi.” cümlesiyle karşılık verecektir. Ada'nın sorusuna uygun bir vurgulama için Ege'nin hangi söz üzerinde durması gerekir?
- A) romanı
- B) bana
- C) geçen hafta
- D) öğretmenim
- E) önerdi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) öğretmenim
Ada'nın sorusu “kim” sözüyle kişiyi sormaktadır; cevapta yeni bilgi “öğretmenim”dir ve vurgu bu söze düşer. “Geçen hafta” vurgulansaydı konuşma zamana, “bana” vurgulansaydı kişinin başkası olmadığına yönelirdi. Vurgunun yerli yerinde yapılması, söylenenin açık anlaşılmasını sağlar.
Kolay
18Kitap kulübünde Ali, çok beğendiği bir romanı coşkuyla anlatıyor. Romanı beğenmeyen Deniz, Ali'nin sözü bittikten sonra görüşünü içtenlikle söylemek istiyor. Deniz'in nezaket kurallarına uygun olarak kurabileceği cümle hangisidir?
- A) Bu romanı beğenenlerin okumayı bilmediğini düşünüyorum, kusura bakma.
- B) Ben son bölümü aceleye gelmiş buldum; sen bu bölümü nasıl okudun?
- C) Ben de çok beğendim, harika bir romandı; aynı fikirdeyim doğrusu.
- D) Senin zevkine zaten güvenmem, önerdiğin kitaplar hep sıkıcı oluyor.
- E) Konuyu kapatalım; böyle kitaplar hakkında konuşmak vakit kaybıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ben son bölümü aceleye gelmiş buldum; sen bu bölümü nasıl okudun?
Karşı görüş, kişiyi hedef almadan eser üzerinden ve karşıdakini de konuşmaya katarak söylenmelidir. “Beğenenler” ve “senin zevkin” diye başlayan cümleler kişiyi küçümser, konuyu kapatmak da karşıdakini yok sayar. Aynı fikirde olduğunu söylemek ise içtenliğe aykırıdır; çünkü Deniz romanı beğenmemiştir.
Orta
19Kütüphanede Aslı, masada duran kalın bir romanı görünce arkadaşı Efe'ye şaşkınlıkla dönüyor ve “Bu romanı sen mi okudun?” diye soruyor. Aslı, cümleyi söylerken sesini en çok “sen” sözcüğünde yükseltiyor. Aslı'nın sorusunda vurgulanan anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Romanın sonuna kadar okunup okunmadığı
- B) Romanı okuyanın başkası değil, Efe olup olmadığı
- C) Okunan kitabın roman olup olmadığı
- D) Romanın hangi tarihte okunduğu
- E) Romanın kütüphaneden ödünç alınıp alınmadığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Romanı okuyanın başkası değil, Efe olup olmadığı
Vurgulanan öge cümlede asıl sorgulanan bilgidir; burada sorulan, romanı okuyanın karşıdaki kişi olup olmadığıdır. Romanın sonuna kadar okunup okunmadığı seçeneği, kitabın kalın olması nedeniyle çekicidir; ancak bu anlam vurgu “okudun” sözcüğüne yapılsaydı ortaya çıkardı.
Orta
20Sınıfta okunan romanlar üzerine yapılan bir sohbette Kaan, aslında okumadığı bir romanı yalnızca adından ve kapağından yola çıkarak akıcı bir dille uzun uzun anlatır. Romanı okumuş arkadaşları, anlattıklarının kitapla hiç ilgisi olmadığını fark eder. Bu durum hazırlıksız konuşmayla ilgili hangi ilkenin önemini gösterir?
- A) Akıcı konuşan biri içerikle ilgilenmek zorunda değildir.
- B) Hazırlıksız konuşmada konu hiçbir zaman önemli değildir.
- C) Uzun konuşmak, her zaman başarılı konuşmanın işaretidir.
- D) Konuyu bilmek, konuşmanın biçimi kadar önemlidir.
- E) Konuşmada beden dili sözden daha önemlidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konuyu bilmek, konuşmanın biçimi kadar önemlidir.
Akıcılık tek başına yetmez; bilinmeyen bir konuda yapılan konuşma içerik bakımından zayıf ve tutarsız kalır. Akıcılığı öne çıkaran seçenek, Kaan'ın rahat konuşması nedeniyle çekicidir; ancak arkadaşlarının yanlışları fark etmesi içeriğin biçim kadar önemli olduğunu gösterir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.