12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Roman
Dil Bilgisi: Paragrafta Anlam
- paragraf
- konu
- ana düşünce
- yardımcı düşünce
- başlık
- noktalama işaretleri
- yazım kuralları
Paragrafta konu, ana düşünce ve yardımcı düşünce nedir?
Paragrafta konu yazarın üzerinde durduğu kavram ya da durum, ana düşünce verilmek istenen asıl mesaj, yardımcı düşünceler ise ana düşünceyi destekleyen fikirlerdir. Paragraf, bir yazının satır başlarıyla ayrılan ve tek bir düşünceyi işleyen bölümüdür; anlam ve biçim bakımından birlik ve bütünlük taşır. Konu, yazarın neden söz ettiği sorusunun cevabıdır ve çoğunlukla ilk cümlede sezdirilir. Ana düşünce paragrafın niçin yazıldığı sorusunu karşılar; başta, ortada, sonda olabilir ya da paragrafın bütününden çıkarılır. Yardımcı düşünceler ana düşünceyi örnek, ayrıntı, benzetme, karşılaştırma ve sayısal verilerle destekler ve bir paragrafta birden çok olabilir. Başlık, konuyu ve ana düşünceyi birkaç kelimeyle özetler. Değinilmemiş olanı bulurken her seçenek paragraftaki bir cümleyle eşleştirilir; metinde karşılığı olmayan seçenek doğru cevaptır.
Dil Bilgisi: Paragrafta Anlam: konu anlatımı ve özeti
Paragraf, bir yazının satır başlarıyla ayrılan ve tek bir düşünceyi işleyen bölümüdür. Paragrafta konu, ana düşünce ve yardımcı düşünceleri doğru bulmak hem okuduğunu anlamanın hem de TYT paragraf sorularının temelidir.
- Paragrafın özellikleri: Yazının düşünce birimidir; bir ya da daha çok cümleden oluşur, anlam ve biçim bakımından birlik ve bütünlük taşır.
- Konu: Yazarın üzerinde durduğu kavram, olay ya da durumdur; "Yazar neden söz ediyor?" sorusunun cevabıdır ve çoğunlukla ilk cümlede sezdirilir.
- Ana düşünce: Asıl verilmek istenen mesajdır, "Bu paragraf niçin yazıldı?" sorusunu karşılar. Başta, ortada, sonda olabilir ya da paragrafın bütününden çıkarılır.
- Yardımcı düşünceler: Ana düşünceyi örnek, ayrıntı, benzetme, karşılaştırma ve sayısal verilerle destekleyen fikirlerdir; bir paragrafta birden çok olabilir.
- Başlık: Konuyu ve ana düşünceyi birkaç kelimeyle özetler; başlık bulmak için önce konu ve ana fikir belirlenir.
- Noktalama ve yazım tekrarı: Satıra sığmayan kelime kısa çizgiyle bölünür, yarım bırakılan cümlenin sonuna üç nokta, hitaptan sonra virgül konur; "hiçbir şey" ve "fark etmek" ayrı yazılır.
Unutma: "Değinilmemiştir" sorularında her seçeneği paragraftaki bir cümleyle eşleştir; metinde karşılığı olmayan, yalnızca genel bilgine dayanan seçenek doğru cevaptır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Paragraf sorularında üç temel soru vardır; her biri için ayrı bir anahtar kullan:
- Konu: "Yazar neden söz ediyor?" Cevap genellikle bir kelime ya da kelime grubudur (ör. kitap okuma alışkanlığı).
- Ana düşünce: "Yazar bu konuda ne demek istiyor?" Cevap bir yargıdır (ör. okuma alışkanlığı ailede kazanılır).
- Yardımcı düşünceler: Ana düşünceyi destekleyen örnekler, ayrıntılar, kanıtlar.
Ana düşünceyi bulmak için paragrafı tek cümleyle özetlemeyi dene; çoğu zaman bu cümle ana düşüncedir. "Oysa, ama, aslında" gibi sözlerden sonra gelen cümlelere özellikle dikkat et.
Günlük hayattan: Bir arkadaşın uzun uzun anlattığında "Kısacası ne demek istiyorsun?" diye sorduğunda aslında ana düşünceyi istiyorsun.
Sık yapılan hata: Paragrafta geçen doğru bir bilgiyi ana düşünce sanmak. Doğrusu: Ana düşünce paragrafın bütününü kapsar; tek bir ayrıntı doğru olsa da ana düşünce olmayabilir.
Derinleş
Okuduğun bir romandan üç paragraf seç ve her birinin konusunu, ana düşüncesini ve yardımcı düşüncelerini bir tabloda göster. Ardından aynı ana düşünceyi tamamen farklı yardımcı düşüncelerle (başka örnekler, başka kanıtlar) geliştiren kendi paragrafını yaz. Hangi örneklerin ana düşünceyi daha inandırıcı kıldığını tartış.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Ayşe, okul gazetesine yazdığı haberi göndermeden önce taslağını son kez gözden geçiriyor. Taslağındaki cümlelerden yalnız birinin yazım kurallarına tam uyduğunu, ötekilerde birleşik ya da ayrı yazılan sözlerde hata yaptığını fark ediyor. Ayşe'nin taslağındaki yazım yanlışı bulunmayan cümle hangisidir?
- A) Hiçbirşey söylemeden kapıdan çıktı.
- B) Odadaki değişikliği hemen fark etti.
- C) Ondaki değişimi kimse farketmemişti.
- D) Hiç bir işi yarım bırakmazdı.
- E) Toplantıya herkes birarada katıldı.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Odadaki değişikliği hemen fark etti.
“Fark etmek” ve “bir arada” ayrı, “hiçbir” bitişik, “hiçbir şey” ise ayrı yazılır; bu kurallara yalnızca “fark etti” ifadesinin geçtiği cümle uyar. “Hiçbirşey” biçimi, “hiçbir” bitişik yazıldığı için çekicidir; ancak “şey” sözcüğü her zaman ayrı yazılır.
Kolay
2Selin, yaz tatilinde başka bir şehre taşınan arkadaşına mektup yazıyor. Mektubun ilk cümlesini birkaç farklı biçimde deniyor ve noktalama işaretini doğru kullandığı biçimi seçmek istiyor. Selin'in denediği cümlelerden hangisinde noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır?
- A) Sevgili dostum mektubunu, dün aldım.
- B) Sevgili dostum; mektubunu dün aldım.
- C) Sevgili dostum, mektubunu dün aldım.
- D) Sevgili, dostum mektubunu dün aldım.
- E) Sevgili dostum mektubunu dün, aldım.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sevgili dostum, mektubunu dün aldım.
Hitap sözlerinden sonra virgül konur; “Sevgili dostum” bir hitaptır ve ardından virgül gelmelidir. Noktalı virgüllü biçim, hitabı cümleden ayırdığı için çekicidir; ancak noktalı virgül hitaptan sonra değil, ögeleri ya da sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
Kolay
3“Eskiden mahallelerde akşamüstü bir dut ağacının altında toplanılır, çay demlenir, gün boyu olan biten anlatılırdı. Çocuklar bu sohbetlerin kenarında büyür, büyüklerin sözünden hem dil hem görgü öğrenirdi. Şimdi aynı sokaklarda herkes kendi kapısının ardında.” Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mahalle sohbetlerinin eski hayattaki yeri
- B) Çocukların görgüyü büyüklerden öğrenmesi gerektiği
- C) Dut ağacının gölgesinin serinliği
- D) Çay demlemenin incelikleri
- E) Şehirleşmenin trafik sorununu artırması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mahalle sohbetlerinin eski hayattaki yeri
Parçada “Neden söz ediliyor?” sorusunun cevabı, eski mahallelerde yapılan akşam sohbetleri ve bunların hayattaki yeridir; bu, parçanın konusudur. Çocukların görgü öğrenmesi seçeneği çekicidir; ancak bu bir yargı bildirir ve parçadaki ayrıntılardan yalnızca birini öne çıkarır, konu değildir.
Kolay
4“(I) Kitap okumak, insanın söz varlığını genişletir. (II) Örneğin her gün yarım saat roman okuyan bir öğrenci, bir yıl içinde yüzlerce yeni sözcükle karşılaşır. (III) Okudukça bu sözcükleri konuşmasında ve yazısında kullanmaya başlar.” Bu parçada ana düşünceyi bir örnekle destekleyen II. cümle, paragrafın hangi ögesidir?
- A) Giriş cümlesi
- B) Başlık
- C) Konu
- D) Ana düşünce
- E) Yardımcı düşünce
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yardımcı düşünce
Ana düşünceyi örnek, ayrıntı, benzetme ya da karşılaştırmayla açan ve destekleyen fikirlere yardımcı düşünce denir; II. cümle de bir örnekle I. cümledeki yargıyı destekler. Ana düşünce seçeneği çekicidir; ancak ana düşünce I. cümlededir, II. cümle onu yalnızca somutlaştırır.
Kolay
5Bir paragrafı inceleyen öğrenci kendine “Yazar ne anlatıyor, neden söz ediyor?” sorusunu soruyor. Bu sorunun cevabı paragrafın hangi unsurunu verir?
- A) Noktalamasını
- B) Anlatım biçimini
- C) Ana düşüncesini
- D) Konusunu
- E) Yardımcı düşüncelerini
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konusunu
“Yazar ne anlatıyor, neden söz ediyor?” sorusu paragrafın konusunu bulmaya yarar. Ana düşünce ise “Niçin yazıldı?” sorusunun cevabıdır.
Kolay
6Ders kitabına göre bir paragrafın “Niçin yazıldı?” sorusuna verilen cevap aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konu cümlesi
- B) Başlık
- C) Ana düşünce
- D) Yardımcı düşünce
- E) Konu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ana düşünce
Kitapta ana düşüncenin “Niçin yazıldı?” sorusunun cevabı olduğu, paragrafın yazılış amacını bildirdiği belirtilir. Konu ise “Neden söz ediyor?” sorusunun cevabıdır.
Kolay
7Aşağıdakilerden hangisi ders kitabında sayılan paragraf özelliklerinden biri değildir?
- A) Temel cümle ve yardımcı cümlelerden oluşur.
- B) Bir veya daha fazla cümleden oluşur.
- C) Anlam ve biçim bakımından birlik gösterir.
- D) Birbiriyle ilgisiz birçok düşünceyi bir arada işler.
- E) Yazıdaki düşünce birimidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Birbiriyle ilgisiz birçok düşünceyi bir arada işler.
Paragraf tek bir düşünceyi açıklar ve birbiriyle anlamca yakın cümlelerden oluşur; ilgisiz düşünceleri bir arada işlemek paragrafın özelliği değildir. Diğer seçenekler kitapta sayılan özelliklerdir.
Kolay
8Kardeşine mektup yazan Can, mektubun ilk cümlesini doğru noktalamayla yazmak istiyor. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hitaptan sonra gelmesi gereken noktalama işareti doğru kullanılmıştır?
- A) Sevgili kardeşim, mektubunu dün aldım.
- B) Sevgili kardeşim mektubunu, dün aldım.
- C) Sevgili kardeşim mektubunu dün aldım…
- D) Sevgili kardeşim; mektubunu dün aldım.
- E) Sevgili kardeşim. Mektubunu dün aldım.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sevgili kardeşim, mektubunu dün aldım.
Kitaba göre hitap için kullanılan kelimelerden sonra virgül konur. Noktalı virgül ya da nokta hitaptan sonra kullanılmaz.
Kolay
9“Dostluk, kökleri derinde bir ağaca benzer; zaman geçtikçe gövdesi kalınlaşır, fırtınalara daha kolay dayanır. Yeni kurulan dostluklar ise genç fidanlar gibi küçük bir rüzgârda bile eğilebilir.” Bu paragrafta düşünceyi geliştirmek için öncelikle hangi yoldan yararlanılmıştır?
- A) Sayısal verilerden yararlanma
- B) Örneklendirme
- C) Tanık gösterme
- D) Tanımlama
- E) Benzetme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Benzetme
Dostluk köklü bir ağaca, yeni dostluklar genç fidanlara benzetilmiştir. Paragrafta sayısal veri ya da bir kişinin sözü bulunmaz.
Kolay
10Bir yazının bütünü içinde satır başlarıyla ayrılan ve bir düşüncenin anlatıldığı cümle ya da cümleler topluluğuna ne ad verilir?
- A) Ana düşünce
- B) Dize
- C) Paragraf
- D) Konu cümlesi
- E) Başlık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Paragraf
Ders kitabında satır başlarıyla ayrılan ve bir düşüncenin anlatıldığı cümle ya da cümleler topluluğu paragraf olarak tanımlanır. Konu cümlesi ise paragrafın yalnızca bir cümlesidir.
Kolay
11Defterine yazı yazan Zeynep, satırın sonuna sığmayan bir kelimeyi bölüp kalanını alt satıra yazacak. Ders kitabına göre Zeynep satır sonunda hangi işareti kullanmalıdır?
- A) Kısa çizgi
- B) Kesme işareti
- C) Üç nokta
- D) Uzun çizgi
- E) İki nokta
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kısa çizgi
Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonunda kısa çizgi kullanılır. Uzun çizgi ise karşılıklı konuşmalarda kullanılan farklı bir işarettir.
Kolay
12“Okulumuzda yapılan ankete göre öğrencilerin yüzde altmışı her gün en az yarım saat kitap okuyor. Geçen yıl bu oran yüzde kırk dolayındaydı. Kütüphanenin yenilenmesinin bu artışta payı büyük.” Bu paragrafta düşünceyi geliştirmek için öncelikle hangi yoldan yararlanılmıştır?
- A) Bir uzmanı tanık gösterme
- B) Kavramı tanımlama
- C) Örneklerle açıklama
- D) Benzetmeden yararlanma
- E) Sayısal verilerden yararlanma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sayısal verilerden yararlanma
Paragrafta “yüzde altmış”, “yüzde kırk” gibi sayısal veriler kullanılmıştır. Bir kişinin sözüne başvurulmadığı için tanık gösterme yoktur.
Kolay
13Öykü yazan Emre, kahramanının heyecandan sözünü tamamlayamadığı “Ben aslında sana şunu söylemek istiyordum ama” cümlesinin sonuna bir işaret koyacak. Ders kitabına göre bu cümlenin sonuna konması gereken işaret aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kısa çizgi
- B) Üç nokta
- C) Kesme işareti
- D) İki nokta
- E) Noktalı virgül
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üç nokta
Herhangi bir nedenle bitirilmemiş cümlenin sonuna üç nokta konur. İki nokta ise kendisinden sonra örnek ya da açıklama verilecek cümlenin sonuna konur.
Kolay
14Bir paragrafa uygun başlık bulmak isteyen Elif'in ilk olarak yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Paragraftaki kelimeleri saymak
- B) Paragraftaki noktalama işaretlerini düzeltmek
- C) Paragrafın son kelimesini başlık olarak seçmek
- D) Paragrafın konusunu ve ana düşüncesini belirlemek
- E) Paragraftaki en uzun cümleyi başlık yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Paragrafın konusunu ve ana düşüncesini belirlemek
Başlık konuyu ve düşünceyi birkaç kelimeyle belirttiği için önce paragrafın konusu ve ana düşüncesi belirlenmelidir. En uzun cümleyi başlık yapmak paragrafın özünü yansıtmayabilir.
Kolay
15“Mektup yazmak sabır isterdi; kâğıt seçilir, cümleler özenle kurulur, cevap günlerce beklenirdi. Oysa bugün bir mesaj saniyeler içinde gönderiliyor, cevabı da aynı hızla geliyor.” Bu paragrafta düşünceyi geliştirmek için öncelikle hangi yoldan yararlanılmıştır?
- A) Benzetme
- B) Tanık gösterme
- C) Tanımlama
- D) Sayısal verilerden yararlanma
- E) Karşılaştırma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Karşılaştırma
Eskiden mektup yazmak ile bugün mesaj göndermek “oysa” bağlacıyla karşılaştırılmıştır. Paragrafta bir kişinin sözüne tanık olarak başvurulmamıştır.
Kolay
16“Uyku, öğrenmenin sessiz ortağıdır. Bir uyku uzmanı bu konuda şöyle der: ‘Gün içinde öğrenilenler, gece uykusunda kalıcı hâle gelir.’ Bu yüzden sınavdan önceki gece uykusuz kalmak, çalışılanları korumak yerine unutmaya yol açabilir.” Bu paragrafta düşünceyi desteklemek için öncelikle hangi yoldan yararlanılmıştır?
- A) Tanık gösterme
- B) Sayısal verilerden yararlanma
- C) Karşılaştırma
- D) Örneklendirme
- E) Tanımlama
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tanık gösterme
Düşünce, bir uyku uzmanının sözüne başvurularak desteklenmiştir; bu tanık göstermedir. Paragrafta sayısal bir veri kullanılmamıştır.
Kolay
17Okul dergisine yazdığı yazıda Arda, tek cümleden oluşan bir bölümü satır başıyla ayırıyor. Arkadaşı, paragrafın en az üç cümleden oluşması gerektiğini söyleyerek bu bölümün paragraf sayılamayacağını savunuyor. Ders kitabındaki bilgilere göre bu tartışma için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Tek cümle de tek bir düşünceyi açıklıyorsa paragraf olabilir.
- B) Paragraf için en az üç cümle gerektiğinden arkadaşı haklıdır.
- C) Bölüm bir başlık taşıyorsa ancak paragraf sayılabilir.
- D) Satır başıyla ayrılan her bölüm birden çok düşünce içermelidir.
- E) Paragrafı cümle sayısı değil hece sayısı belirler.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tek cümle de tek bir düşünceyi açıklıyorsa paragraf olabilir.
Kitapta paragrafın “bir veya daha fazla cümleden” oluştuğu ve tek bir düşünceyi açıkladığı yazılıdır; bu yüzden tek cümlelik bölüm de paragraf olabilir. Üç cümle sınırı, başlık zorunluluğu ya da birden çok düşünce koşulu yoktur.
Kolay
18“Alışkanlık, bir davranışın yinelene yinelene kişide yerleşmiş, neredeyse kendiliğinden yapılır hâle gelmiş biçimidir. Başka bir söyleyişle alışkanlık, üzerinde düşünmeden yaptığımız şeylerin adıdır.” Bu paragrafta kullanılan düşünceyi geliştirme yolu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tanık gösterme
- B) Sayısal verilerden yararlanma
- C) Karşılaştırma
- D) Tanımlama
- E) Örnekleme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tanımlama
Paragrafta “alışkanlık” kavramının ne olduğu iki cümleyle açıklanır; bu, tanımlamadır. Paragrafta bir kişinin sözüne, sayıya, iki şey arasındaki benzerlik ya da farka, belirli bir örneğe başvurulmamıştır.
Orta
19"Sabah erken kalkan biri, günün en sessiz saatlerini kendine ayırmış olur. Telefonlar henüz çalmamış, sokaklar kalabalıklaşmamıştır. Bu saatlerde okunan birkaç sayfa ya da yazılan birkaç satır, günün geri kalanına düzen verir." Bu parçaya en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Telefonun Zararları
- B) Kalabalık Sokaklar
- C) Uzun Uykunun Önemi
- D) Sabahın Sessiz Kazancı
- E) Sabah Sporunun Faydaları
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sabahın Sessiz Kazancı
Parçanın konusu erken kalkmanın sağladığı sessiz zaman, ana düşüncesi de bu zamanın güne düzen verdiğidir; başlık bunu özetlemelidir. Telefon ve sokaklar parçada geçtiği için ilgili seçenekler çekicidir; ancak bunlar sabahın sessizliğini anlatmak için kullanılan ayrıntılardır.
Orta
20“(I) Kış gelince köydeki çocuklar kızaklarıyla tepeye koşardı. (II) Kimi düşer, kimi kızağını kırar, kimi de akşamüstü buz tutmuş eldivenleriyle eve dönerdi. (III) Ertesi gün hepsi yine tepedeydi. (IV) Üstelik dünkü düşüşlerini gülerek anlatıyor, kızaklarını onarıp yeniden sıraya giriyorlardı. (V) Çocukluk, yenilgiyi bir sonraki oyunun başlangıcı sayabilme cesaretidir.” Bu parçada ana düşünce numaralanmış cümlelerin hangisinde verilmiştir?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) IV
- E) V
Cevabı göster
Doğru cevap: E) V
İlk dört cümle somut bir durumu anlatır; V. cümle bu durumdan çıkan genel yargıyı, yani ana düşünceyi bildirir. IV. cümle çocukların yılmadığını gösterdiği için çekicidir; ancak o, yalnızca bu davranışın bir ayrıntısıdır, genel yargıyı V. cümle kurar.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.