5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ortak Mirasımız

Mezopotamya ve Anadolu Medeniyetlerinin Ortak Kültürel Mirasa Katkıları

Mezopotamya
Sümerler
çivi yazısı
ziggurat
Hititler
Lidyalılar
ortak kültürel miras

Mezopotamya ve Anadolu medeniyetleri insanlığa neler kazandırdı?

Mezopotamya ve Anadolu medeniyetleri insanlığa yazı, yazılı kanunlar, takvim, ilk uluslararası barış antlaşması ve para gibi önemli buluşlar kazandırmıştır. Fırat ve Dicle arasındaki bereketli bölgeye Mezopotamya denir ve burada Sümerler, Babilliler ve Asurlular yaşamıştır. Sümerler yaklaşık MÖ 3200'de çivi yazısını bulmuş, tekerleği kullanmış, 60'lık sayı sistemini ve ay yılına dayalı takvimi geliştirmiştir. Sümer zigguratları tapınak, ambar, okul ve gözlemevi olarak kullanılmış, ilk yazılı kanunlar Sümer kralı Urukagina'ya ait olmuştur. Babil kralı Hammurabi kısas esasına dayanan kanunlar hazırlatmıştır. Asurlular Kültepe'de (Kayseri) ticaret merkezi kurup çivi yazısını Anadolu'ya getirmiş, Ninova'da büyük bir kütüphane oluşturmuştur. Başkenti Hattuşa olan Hititler, Mısır'la bilinen ilk uluslararası barış antlaşması olan Kadeş Antlaşması'nı imzalamıştır. Lidyalılar parayı icat etmiş, İyonyalılar bilim ve sanatta ilerlemiştir. Yazının icadı tarihi tarih öncesi ve tarihî çağlar olarak ikiye ayırır.

Mezopotamya ve Anadolu Medeniyetlerinin Ortak Kültürel Mirasa Katkıları: konu anlatımı ve özeti

Mezopotamya ve Anadolu'da kurulan ilk medeniyetler, bugün kullandığımız pek çok buluşun temelini atmıştır. Bu konu, bu medeniyetlerin insanlığa kazandırdıklarını tanıtır.

Fırat ve Dicle arasındaki bereketli bölgeye Mezopotamya denir. Sümerler, Babilliler ve Asurlular burada yaşamıştır.
Sümerler yaklaşık MÖ 3200'de çivi yazısını buldu ve tarihî çağlar başladı. Tekerleği kullandılar, 60'lık sayı sistemini ve ay yılına dayalı takvimi geliştirdiler.
Yazının icadı tarihi ikiye ayırır: Sümerlerin yaklaşık MÖ 3200’de çivi yazısını bulmasıyla tarih öncesi biter, tarihî çağlar başlar
Sümer zigguratları tapınak, ambar, okul ve gözlemevi olarak kullanıldı. İlk yazılı kanunlar Sümer kralı Urukagina'ya aittir.
Babil kralı Hammurabi, kısas esasına dayanan yazılı kanunlar hazırlattı.
Asurlular Kültepe'de (Kayseri) ticaret merkezi kurdu ve çivi yazısını Anadolu'ya getirdi; Ninova'da büyük bir kütüphane oluşturdular.
Hititler (başkent Hattuşa) Mısır'la Kadeş Antlaşması'nı imzaladı; bu, bilinen ilk uluslararası barış antlaşmasıdır.
Lidyalılar parayı icat etti. İyonyalılar ise bilim ve sanatta ilerledi; Efes Antik Kenti onlardan kalmıştır.

Unutma: Yazının icadı tarihi ikiye ayırır: yazıdan önceki dönem tarih öncesi, sonraki dönem tarihî çağlardır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu medeniyetlerin katkılarını hatırlamanın yolu, her birini bugün kullandığımız bir şeyle eşleştirmektir.

Sümerler → yazı ve zaman: Çivi yazısını buldular. 60'lık sayı sistemi bugün bir saatin 60 dakika, bir dakikanın 60 saniye olmasında yaşar.
Babilliler → yazılı kanunlar: Hammurabi Kanunları, kuralların herkesin görebileceği biçimde yazılmasının erken bir örneğidir.
Hititler → barış antlaşması: Kadeş Antlaşması, devletlerin anlaşmazlıkları yazılı bir anlaşmayla çözmesine örnektir.
Lidyalılar → para: Alışverişte takas yerine para kullanılmasını sağladılar.

Günlük hayattan: Saatine baktığında, cebindeki parayı kullandığında ya da bir kurala uyduğunda binlerce yıl önceki buluşların izini taşırsın.

Sık yapılan hata: Tarih öncesi ile tarihî çağları karıştırmak. Doğrusu: Ayırıcı olay yazının bulunmasıdır; yazıdan önceki dönem tarih öncesi, sonrası tarihî çağlardır.

Derinleş

Yazı, para ya da yazılı kanun: Bu üç buluştan biri hiç bulunmasaydı bugünkü hayatın nasıl olurdu? Birini seç ve okulda geçen bir günü bu buluş olmadan anlatan kısa bir öykü yaz. Öykünde ortaya çıkan sorunları insanların nasıl çözmeye çalışacağını da göster. Sence bu buluşlardan hangisi insanlığın birlikte yaşamasına en çok katkı sağlamıştır? Gerekçelerini sırala.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

SB.5.3.3Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarını karşılaştırabilme
- a) Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarını belirler.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir müze vitrininde Batı Anadolu'da bulunmuş, elektrum denilen altın-gümüş karışımından yapılmış ve üzerinde aslan başı damgası olan küçük madenî parçalar sergileniyor. Etikette bunların bilinen ilk paralardan olduğu yazıyor. Parayı ilk kullanan bu Anadolu medeniyeti hangisidir?
- A) Hititler
- B) Asurlular
- C) Sümerler
- D) Lidyalılar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Lidyalılar
Parayı ilk kullanan medeniyet Batı Anadolu'da yaşayan Lidyalılardır. Asurlular ve Sümerler Mezopotamya medeniyetleridir; ticaret yapsalar da madenî parayı bulan onlar değildir.
Kolay
2Müzede kil tabletler üzerinde, sivri uçlu bir kamışla bastırılarak yapılmış küçük çivi biçimli işaretler görülüyor. Etikette bu yazının Mezopotamya'nın güneyinde yaşayan bir toplum tarafından bulunduğu ve bilinen ilk yazı olduğu belirtiliyor. Çivi yazısını bulan medeniyet hangisidir?
- A) Hititler
- B) Lidyalılar
- C) Sümerler
- D) Frigler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sümerler
Bilinen ilk yazı olan çivi yazısını Mezopotamya'da Sümerler bulmuştur. Hititler de çivi yazısını kullanmıştır ama onu bulan değil, sonradan öğrenen bir Anadolu medeniyetidir.
Kolay
3Çorum'un Boğazkale ilçesinde Aslanlı Kapı ve Kral Kapı ile çevrili büyük bir antik kent bulunuyor. Burada çivi yazılı binlerce tablet ele geçirilmiş; kent bir Anadolu medeniyetinin başkentiydi. Bu kent hangi medeniyetin başkenti olan Hattuşa'dır?
- A) Lidyalılar
- B) Sümerler
- C) Hititler
- D) Babilliler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hititler
Hattuşa Çorum Boğazkale'de bulunan Hitit başkentidir. Lidyalıların başkenti ise Batı Anadolu'daki Sardes'tir; iki Anadolu medeniyetini karıştıran öğrenci bu şıkka düşebilir.
Kolay
4Bir atlasta iki büyük nehrin arasında kalan, bugün büyük bölümü Irak sınırları içindeki bereketli bir bölge gösteriliyor. Bölgenin adı eski Yunancada "iki nehir arasındaki ülke" anlamına geliyor; Sümerler ve Babilliler burada yaşamış. Fırat ve Dicle arasındaki bu bölgeye ne ad verilir?
- A) Anadolu
- B) Kafkasya
- C) Balkanlar
- D) Mezopotamya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mezopotamya
Fırat ile Dicle arasındaki bereketli bölgeye Mezopotamya denir. Anadolu da Fırat ve Dicle'nin doğduğu yerdir ama iki nehir arasında kalan bölgenin adı değildir.
Kolay
5Dünyanın yedi harikasından biri kabul edilen Asma Bahçeler hangi medeniyete aittir?
- A) Sümerler
- B) Hititler
- C) Babilliler
- D) Lidyalılar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Babilliler
Babil Asma Bahçeleri Babilliler tarafından yapılmıştır. Babilliler ayrıca Marduk Zigguratı ve İştar Kapısı'nı inşa etmiştir.
Kolay
6Uygun iklimi ve verimli toprakları nedeniyle Mezopotamya'ya verilen ad hangisidir?
- A) Tarihî Yarımada
- B) Kral Yolu
- C) Mümbit (Bereketli) Hilal
- D) Taş Tepeler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mümbit (Bereketli) Hilal
Verimli toprakları ve uygun iklimi nedeniyle Mezopotamya'ya “Mümbit (Bereketli) Hilal” denmiştir. Tarihî Yarımada İstanbul'da bulunan bir tarihî mekândır.
Kolay
7Sümerlerin önemli şehirleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
- A) Hattuşa
- B) Efes
- C) Sardes
- D) Ur
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ur
Ur, Uruk ve Nippur Sümerlerin önemli şehirleridir. Hattuşa Hititlerin başkenti, Efes ise İyonyalılardan kalan bir antik kenttir.
Kolay
8Sümerlerde ziggurat içinde bulunan okullara ne ad verilmiştir?
- A) Medrese
- B) Kütüphane
- C) Rasathane
- D) Tablet evi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tablet evi
Eğitimde çivi yazılı kil tabletler kullanıldığı için Sümer okullarına “tablet evi” denmiştir. Rasathane ise gözlemevidir.
Kolay
9Ninova'da büyük bir kütüphane oluşturan Mezopotamya medeniyeti hangisidir?
- A) Sümerler
- B) Babilliler
- C) Lidyalılar
- D) Asurlular
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Asurlular
Ninova'daki büyük kütüphaneyi Asurlular oluşturmuştur. Lidyalılar ise Anadolu'da parayı icat eden medeniyettir.
Kolay
10Bilinen ilk tekerlek kalıntılarına Mezopotamya'nın hangi şehrinde rastlanmıştır?
- A) Babil
- B) Ur
- C) Ninova
- D) Hattuşa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ur
Bilinen ilk tekerlek kalıntıları Sümer şehri Ur'da bulunmuştur. Hattuşa Anadolu'daki Hitit başkentidir.
Kolay
11Sümerlerin bulduğu ve günümüzde zamanı ölçerken hâlâ izlerini gördüğümüz sayı sistemi hangisidir?
- A) İkilik sayı sistemi
- B) Onluk sayı sistemi
- C) Altmışlık sayı sistemi
- D) Yüzlük sayı sistemi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Altmışlık sayı sistemi
Sümerler altmışlık sayı sistemini bulmuştur; bir saatin 60 dakika, bir dakikanın 60 saniye olması bunun izidir. Onluk sistem bu konuda Sümerlere ait bir buluş olarak anlatılmaz.
Kolay
12Sümer Kralı Urukagina'nın kanun tabletlerinin bir kısmı bugün hangi müzede sergilenmektedir?
- A) Topkapı Sarayı Müzesi
- B) Louvre Müzesi
- C) Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi
- D) Metropolitan Müzesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Louvre Müzesi
Urukagina kanunlarının tabletlerinin bir kısmı Fransa'daki Louvre Müzesinde sergilenmektedir. Metropolitan Müzesi ise bir dönem Karun Hazineleri'nin sergilendiği müzedir.
Kolay
13Efes Antik Kenti hangi medeniyetten kalmıştır?
- A) İyonyalılar
- B) Sümerler
- C) Asurlular
- D) Babilliler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İyonyalılar
Bilim ve sanatta ilerleyen İyonyalılardan Efes Antik Kenti kalmıştır. Sümerler, Asurlular ve Babilliler Mezopotamya medeniyetleridir.
Kolay
14Tarihte bilinen ilk yazılı kanunları hazırlatan Sümer kralı kimdir?
- A) Hammurabi
- B) Urukagina
- C) Gılgamış
- D) Marduk
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Urukagina
Bilinen ilk yazılı kanunlar MÖ 2375'te Sümer Kralı Urukagina tarafından hazırlatılmıştır. Hammurabi ise Babil hükümdarıdır.
Kolay
15Sümerlerde zigguratların en üst katı hangi amaçla kullanılmıştır?
- A) Gözlemevi (rasathane)
- B) Tahıl ambarı
- C) Pazar yeri
- D) Asker kışlası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gözlemevi (rasathane)
Zigguratların en üst katı gök cisimlerinin gözlemlendiği rasathanedir. Alt katlar ise tahıl ambarı olarak kullanılmıştır.
Kolay
16Kil tabletlere yazılmış edebî eserlerden biri olan destan hangisidir?
- A) Gılgamış Destanı
- B) Oğuz Kağan Destanı
- C) Manas Destanı
- D) Ergenekon Destanı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gılgamış Destanı
Gılgamış Destanı, Mezopotamya'da kil tabletlere yazılmış bir edebî eserdir. Diğer destanlar Türk destanlarıdır ve kil tabletlerle ilgili değildir.
Kolay
17Sümerler Ur, Uruk ve Nippur gibi şehir devletleri hâlinde yaşamıştır. Her şehri kendi kralı yönetmiş, şehirlerin çevresi yüksek surlarla çevrilmiştir. Şehirlerin surlarla çevrilmesi, Sümer şehir devletleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Şehirlerin saldırılardan korunmak istendiğini
- B) Şehirlerin tek bir merkezden yönetildiğini
- C) Şehirlerde yaşayanların tarım yapmadığını
- D) Şehirler arasında ticaret yapılmadığını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şehirlerin saldırılardan korunmak istendiğini
Sur, bir şehri dışarıdan gelecek saldırılara karşı korumak için çevresine yapılan yüksek duvardır. Şehirlerin surlarla çevrilmesi, her şehir devletinin kendi güvenliğini sağlamak istediğini gösterir. Sümerlerde her şehri kendi kralı yönetmiştir; tek merkezden yönetilen medeniyet Babillilerdir. Mezopotamya'da ekonominin temeli tarımdır.
Kolay
18Bir belgeselde Babillilerin, başkentleri Babil'de Marduk Zigguratı'nı, İştar Kapısı'nı ve Asma Bahçeler'i yaptıkları anlatılıyor. Bu eserler Babillilerin en çok hangi alanda ileri gittiğini gösterir?
- A) Denizcilik
- B) Madencilik
- C) Mimari
- D) Hukuk
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mimari
Ziggurat, kapı ve bahçe birer yapıdır; bu eserler Babillilerin mimaride ileri gitmiş bir medeniyet olduğunu gösterir. Babilliler Hammurabi Kanunları ile hukuk alanında da iz bırakmıştır; ancak soruda sayılan eserler kanun değil, yapıdır.
Orta
19Bir belgeselde Mezopotamya'daki basamaklı, çok katlı bir yapı anlatılıyor. Yapının en üst katında tapınak, alt katlarında tahıl depoları ve okul bulunuyor; rahipler de buradan gökyüzünü gözlüyor. Belgeselde anlatılan Sümer zigguratları hangi amaçlarla kullanılmıştır?
- A) Tapınak, ambar, okul ve gözlemevi olarak
- B) Yalnızca kralın yaşadığı saray olarak
- C) Liman ve gemi yapım yeri olarak
- D) Hamam ve çarşı olarak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tapınak, ambar, okul ve gözlemevi olarak
Zigguratlar Sümerlerde tapınak, tahıl ambarı, okul ve gözlemevi olarak kullanılmıştır. Yalnızca saray olarak kullanıldığı yargısı yanlıştır; belgeselde birçok farklı işlevi olduğu görülmektedir.
Orta
20Kayseri'deki Kültepe'de yapılan kazılarda Asurlu tüccarların ticaret yaptığı bir çarşının kalıntıları ve üzerinde mal listeleri, borç kayıtları yazılı binlerce çivi yazılı tablet bulundu. Bu tabletler Anadolu'da bulunan en eski yazılı belgelerdir. Kültepe'deki ticaret merkezinin Anadolu tarihine en önemli katkısı hangisidir?
- A) Paranın icat edilmesi
- B) Yazının Anadolu'ya gelmesi
- C) Tekerleğin bulunması
- D) Göbeklitepe'nin yapılması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yazının Anadolu'ya gelmesi
Asurlu tüccarların kayıtları sayesinde çivi yazısı Anadolu'ya gelmiş, Anadolu'da tarih çağları başlamıştır. Paranın icadı ise çok sonra Lidyalılar tarafından gerçekleşmiştir; Kültepe'deki ticaret takasa ve maden değerine dayanıyordu.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.