5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ortak Mirasımız
Ortak Miras Ögelerimiz
- ortak miras
- tarihî mekân
- tarihî eser
- UNESCO
- Dünya Mirası Listesi
- kültürel miras
Ortak miras nedir, ortak miras ögelerine örnekler nelerdir?
Ortak miras, bir toplumun geçmişten devraldığı ve gelecek kuşaklara bırakmak istediği maddi ve manevi değerlerin bütünüdür. Tarihî varlıklar insanlar tarafından yapılmıştır ve din, bilim, sanat ve mimari gibi alanlarda ortaya çıkmıştır. Tarihî mekân, geçmişte yaşamış insanların izlerinin bulunduğu alandır; İstanbul'daki Tarihî Yarımada buna örnektir. Tarihî eser ise ait olduğu dönemin yaşamı hakkında bilgi veren yapı ya da eşyadır; Kaşıkçı Elması ve Göbeklitepe'deki T biçimli taşlar bu türdendir. UNESCO, insanlığın ortak mirası saydığı ögeleri Dünya Mirası Listesi'nde yayımlar ve korunmaları için çalışır; Türkiye UNESCO'ya 1946'da katılmıştır. UNESCO kültürel mirası somut ve somut olmayan miras olarak ikiye ayırır; Bosna Hersek'teki Mostar Köprüsü somut mirasa örnektir. Bir dedenin Millî Mücadele'ye katıldığı için aldığı istiklal madalyası da küçük ölçekte bir aile mirasıdır. Tarihî bir esere zarar vermek yalnızca bugünü değil, gelecek kuşakların hakkını da yok etmek demektir.
Ortak Miras Ögelerimiz: konu anlatımı ve özeti
Geçmişten bize kalan ve gelecek kuşaklara aktarmamız gereken değerli eserler vardır. Bu konu, ortak miras kavramını ve bu mirası korumanın önemini anlatır.
- Ortak miras, bir toplumun geçmişten devraldığı ve geleceğe bırakmak istediği maddi ve manevi değerlerdir.
- Tarihî varlıklar insanlar tarafından yapılmıştır; din, bilim, sanat ve mimari gibi alanlarda ortaya çıkmıştır.
- Tarihî mekân, geçmişte yaşamış insanların izlerinin bulunduğu alanlardır. İstanbul'daki Tarihî Yarımada buna örnektir.
- Tarihî eser, ait olduğu dönemin yaşamı hakkında bilgi veren yapı ya da eşyadır. Kaşıkçı Elması ve Göbeklitepe'deki T biçimli taşlar örnektir.
- UNESCO, insanlığın ortak mirası saydığı ögeleri Dünya Mirası Listesi'nde yayımlar ve korunmaları için çalışır. Türkiye UNESCO'ya 1946'da katılmıştır.
- UNESCO kültürel mirası somut (yapılar, eserler) ve somut olmayan (gelenekler, gösteriler) olarak ikiye ayırır. Bosna Hersek'teki Mostar Köprüsü somut mirasa örnektir.
- Ailemizden kalan bir madalya ya da eşya da küçük ölçekte bir miras örneğidir.
Unutma: Tarihî bir esere zarar vermek, yalnızca bugünü değil gelecek kuşakların hakkını da yok etmek demektir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Ortak mirası anlamak için küçükten büyüğe düşün.
- Ailenin mirası: Büyükannenden kalan bir el işi örtü ya da dedenin saati, ailenin geçmişini taşır.
- Toplumun mirası: Şehrindeki eski bir cami, han ya da köprü, oranın bütün insanlarının ortak değeridir.
- İnsanlığın mirası: Göbeklitepe gibi bazı yerler bütün insanlık için öyle önemlidir ki UNESCO tarafından koruma altına alınır.
Miras somut da olabilir (yapılar, eşyalar), somut olmayan da (gelenekler, el sanatları, müzik).
Günlük hayattan: Bir müzede sergilenen eski bir çanak, onu kullanan insanların ne yediğini ve nasıl yaşadığını anlatır.
Sık yapılan hata: "Tarihî eserler yalnızca müzelerde bulunur." Doğrusu: Sokağındaki eski bir çeşme, mahallendeki tarihî bir ev ya da yöreye özgü bir el sanatı da ortak mirasın parçasıdır.
Derinleş
Yaşadığın yerdeki bir tarihî yapı ya da gelenek için "Bu mirasın kimliği" adlı bir tanıtım kartı hazırla: ne zaman, kimler tarafından, hangi amaçla yapılmış? Bugün hangi durumda ve onu tehdit eden bir şey var mı? Bu mirası korumak için öğrencilerin, ailelerin ve yerel yönetimin üstlenebileceği birer görev öner.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
SB.5.3.1Yaşadığı ildeki ortak miras ögelerine ilişkin oluşturduğu ürünü paylaşabilme
- a) Yaşadığı ildeki somut ve somut olmayan kültürel miras ögelerinden hareketle ortak mirasın önemi hakkında çıkarım yapar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1İstanbul'daki Topkapı Sarayı'nı gezen Ahmet, Hazine Bölümü'nde Osmanlı döneminden kalan, çevresi pırlantalarla süslü büyük bir elmas görüyor. Rehber bu taşın adının Kaşıkçı Elması olduğunu söylüyor. Kaşıkçı Elması aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Tarihî esere
- B) Doğal varlığa
- C) Yeryüzü şekline
- D) Somut olmayan kültürel mirasa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tarihî esere
Kaşıkçı Elması işlenip süslenmiş, geçmişten kalan ve sarayda sergilenen bir tarihî eserdir. Elmas bir taş olduğu için doğal varlık sanılabilir; ancak işlenmiş ve tarihî değer kazanmış bir eser olarak sergilenmektedir.
Kolay
2Haberlerde Türkiye'den bir yerin daha Dünya Mirası Listesi'ne alındığı duyuruluyor. Haberde bu listeyi, kültürel ve doğal mirası korumak için çalışan ve Birleşmiş Milletlere bağlı bir kuruluşun hazırladığı belirtiliyor. Haberde sözü edilen kuruluş hangisidir?
- A) AFAD
- B) UNESCO
- C) TEMA
- D) Türk Kızılay
Cevabı göster
Doğru cevap: B) UNESCO
Dünya Mirası Listesi'ni Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO hazırlar. TEMA da doğayı koruma alanında çalışır ama ülkemizde kurulmuş bir vakıftır ve dünya mirası listesi yayımlamaz.
Kolay
3Mardin gezisinde Zeynep'in dedesi ona taş evleri, bakırcılar çarşısını ve telkari ustalarını gösteriyor. "Bunlar bize atalarımızdan kaldı; biz de sizlere, siz de çocuklarınıza bırakacaksınız." diyor. Dedenin anlattığı, kuşaktan kuşağa aktarılan maddi ve manevi değerlere ne ad verilir?
- A) Bütçe
- B) Göç
- C) Ortak miras
- D) Teknoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ortak miras
Toplumların geçmişten devraldığı ve gelecek kuşaklara bırakmak istediği değerlere ortak miras denir. Teknoloji ise insanların işini kolaylaştıran araç ve yöntemlerdir; kuşaklar arası aktarılan değerler bütününü anlatmaz.
Kolay
4Bir arkeoloji kazısını ziyaret eden öğrenciler, toprağın altından çıkarılan duvar kalıntılarını, kırık çanak çömlekleri ve eski bir yolun taşlarını görüyor. Kazı başkanı burada yüzyıllar önce bir kasaba bulunduğunu anlatıyor. Öğrencilerin ziyaret ettiği bu tür alanlara ne ad verilir?
- A) Doğal varlık
- B) Tarihî mekân
- C) Sanayi bölgesi
- D) Tarım arazisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tarihî mekân
Geçmişte yaşamış insanlara ait kalıntıların bulunduğu eski yerleşim alanlarına tarihî mekân denir. Doğal varlık ise insan eliyle yapılmamış unsurlardır; duvar ve çömlek insan yapımı olduğu için bu alan doğal varlık sayılmaz.
Kolay
5Dev heykelleri, uzun kitabeleri ve tümülüsüyle Kommagene Krallığı'nın kutsal alanı olarak bilinen ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan yer hangisidir?
- A) Pamukkale Travertenleri
- B) Nemrut Dağı
- C) Karain Mağarası
- D) Göreme Vadisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nemrut Dağı
Kommagene Krallığı'nın dev heykellerle süslü kutsal alanı Adıyaman'daki Nemrut Dağı'dır. Pamukkale ise kalsiyumlu suların oluşturduğu beyaz kayaçlarıyla tanınır.
Kolay
6Tarihî varlıkları doğal varlıklardan ayıran temel özellik hangisidir?
- A) Yalnızca dağlık alanlarda bulunmaları
- B) İnsanlar tarafından yapılmış olmaları
- C) Kendiliğinden oluşmaları
- D) Sadece müzelerde bulunmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsanlar tarafından yapılmış olmaları
Tarihî varlıklar doğal varlıkların aksine insanlar tarafından yapılmıştır. Kendiliğinden oluşmak doğal varlıkların özelliğidir.
Kolay
7Türkiye UNESCO'ya hangi tarihte katılmıştır?
- A) 29 Ekim 1923
- B) 23 Nisan 1920
- C) 20 Mayıs 1946
- D) 12 Mart 1921
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 20 Mayıs 1946
Türkiye UNESCO'ya 20 Mayıs 1946'da katılmıştır. 29 Ekim 1923 Cumhuriyet'in ilanı, 23 Nisan 1920 ise TBMM'nin açılış tarihidir.
Kolay
8Limonla marine edilip acı biber ve tuzla tatlandırılan çiğ balıkla hazırlanan ve UNESCO listesinde yer alan geleneksel yemek hangi ülkeye aittir?
- A) Azerbaycan
- B) Bosna Hersek
- C) Türkiye
- D) Peru
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Peru
Ceviche, Peru'ya ait geleneksel bir yemektir. Azerbaycan pehlevanlık, Bosna Hersek ise Mostar Köprüsü ile listede yer alır.
Kolay
9Azerbaycan'da müzik ve davul eşliğinde yapılan güreş gibi oyun ve sporları içeren, UNESCO listesine alınmış kültür hangisidir?
- A) Ceviche
- B) Ebru
- C) Pehlevanlık
- D) Mostar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Pehlevanlık
Pehlevanlık, Azerbaycan'da hakemlerin yönettiği ve müzik eşliğinde yapılan güreş ve sporları içeren bir kültürdür. Ceviche ise Peru'nun geleneksel yemeğidir.
Kolay
10Bir toplumun geçmişten devraldığı ve gelecek kuşaklara bırakmak istediği maddi ve manevi değerlere ne ad verilir?
- A) Doğal kaynak
- B) Ekonomik faaliyet
- C) Ortak miras
- D) Coğrafi konum
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ortak miras
Geçmişten devralınıp geleceğe aktarılmak istenen değerler ortak mirastır. Doğal kaynaklar ise insan eliyle yapılmamış varlıklardır.
Kolay
11Aşağıdakilerden hangisi bir tarihî mekân örneğidir?
- A) Topkapı Sarayı'ndaki Kaşıkçı Elması
- B) Müzede sergilenen bir çömlek
- C) İstanbul'daki Tarihî Yarımada
- D) Dededen kalan bir madalya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İstanbul'daki Tarihî Yarımada
Geçmişte yaşamış insanların izlerinin bulunduğu alanlar tarihî mekândır; Tarihî Yarımada buna örnektir. Elmas, çömlek ve madalya ise tarihî eser ya da aile mirasıdır.
Kolay
12Çaldağı'nın eteklerinden gelen kalsiyumlu suların oluşturduğu beyaz kayaç yapısıyla tanınan Pamukkale Travertenleri hangi ilimizdedir?
- A) Adıyaman
- B) Denizli
- C) Nevşehir
- D) Şanlıurfa
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Denizli
Pamukkale Travertenleri Denizli'dedir. Adıyaman'da Nemrut Dağı, Nevşehir'de Göreme, Şanlıurfa'da Göbeklitepe bulunur.
Kolay
13Tarihî varlıklar aşağıdaki alanların hangisinde ortaya konmuş olabilir?
- A) Yalnızca tarım ve hayvancılık
- B) Sadece doğa olayları
- C) Yalnızca iklim ve bitki örtüsü
- D) Din, bilim, sanat ve mimari
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Din, bilim, sanat ve mimari
Tarihî varlıklar din, bilim, düşünce, sanat, edebiyat ve mimari gibi pek çok alanda ortaya konmuştur. İklim ve bitki örtüsü ise doğal çevreyle ilgilidir.
Kolay
14Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen Göbeklitepe T formlu taşlar aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Tarihî eser
- B) Doğal varlık
- C) Yer şekli
- D) Su kaynağı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tarihî eser
Göbeklitepe T formlu taşlar geçmişe ışık tutan ve müzede sergilenen tarihî eserlerdir. Doğal varlıklar insan eliyle yapılmamış unsurlardır.
Kolay
15UNESCO'nun korunması gereken kültürel miras ögelerini yayımladığı ve belirli aralıklarla güncellediği liste hangisidir?
- A) Millî Parklar Listesi
- B) Kültür Bakanlığı Bütçesi
- C) Dünya Mirası Listesi
- D) Turizm Rehberi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dünya Mirası Listesi
UNESCO, korunması gereken ögeleri Dünya Mirası Listesi'nde yayımlar ve listeyi düzenli olarak günceller. Turizm rehberi bu amaçla hazırlanmaz.
Kolay
16Aşağıdakilerden hangisi somut olmayan kültürel miras ögesidir?
- A) Nemrut Dağı heykelleri
- B) Mostar Köprüsü
- C) Hierapolis antik kenti
- D) Çay kültürü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çay kültürü
Çay kültürü, demleme ve ikram gelenekleriyle yaşanarak aktarılan somut olmayan bir mirastır. Heykel, köprü ve antik kent ise dokunulabilen somut miras ögeleridir.
Kolay
17Tarihî varlıklar din, bilim, sanat, edebiyat ve mimari gibi farklı alanlarda ortaya konmuştur. Bir müzede, yüzyıllar önce elle yazılmış ve içinde kahramanlık şiirleri bulunan bir kitap sergileniyor. Bu kitap, tarihî varlıkların hangi alanda ortaya konduğuna örnektir?
- A) Mimari
- B) Edebiyat
- C) Bilim
- D) Din
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Edebiyat
Şiir bir edebiyat türüdür; içinde şiirler bulunan el yazması bir kitap edebiyat alanında ortaya konmuş bir tarihî eserdir. Mimari alanındaki tarihî varlıklar cami, köprü, saray gibi yapılardır. Kitapta bilimsel ya da dinî bir konu değil, kahramanlık şiirleri yer almaktadır.
Kolay
18Alp'in annesi, dedesinden kalan İstiklal Madalyası'nı “ailemizin mirası” diye saklıyor. Alp'in öğretmeni ise şehir meydanındaki yüzlerce yıllık saat kulesini “hepimizin ortak mirası” diye tanıtıyor. Saat kulesinin ortak miras sayılmasını sağlayan özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şehrin en yüksek ve gösterişli yapılarından biri olması
- B) Günümüzde de saati doğru göstermeyi sürdürmesi
- C) Geçmişten bütün topluma kalan bir değer olması
- D) Yalnız bir ailenin anılarını taşıyan bir eşya olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geçmişten bütün topluma kalan bir değer olması
Ortak miras, bir toplumun geçmişten devraldığı ve geleceğe bırakmak istediği değerlerdir. Madalya yalnız Alp'in ailesine kalmıştır; saat kulesi ise geçmişten bütün topluma kalmıştır ve herkese aittir. Bir yapıyı ortak miras yapan, yüksekliği ya da hâlâ çalışması değil, toplumun geçmişten devraldığı bir değer olmasıdır.
Orta
19Kırşehir'deki Selçuklu döneminden kalma Cacabey Medresesi'nin duvarlarında yıllar içinde çatlaklar oluştu. Uzmanlar yapının özgün taşlarını ve planını koruyarak onarım yapmaya başladı. Bu restorasyon çalışmasının amacı hangisidir?
- A) Yapıyı yıkıp yerine yeni bir bina yapılması
- B) Eserin parçalanarak başka bir şehre taşınması
- C) Ziyaretçilerin yapıya girişinin yasaklanması
- D) Eserin gelecek kuşaklara sağlam biçimde aktarılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eserin gelecek kuşaklara sağlam biçimde aktarılması
Restorasyon, eseri özgün hâlini koruyarak onarmak ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Yapıyı yıkıp yeniden yapmak restorasyon değildir; özgün eser yok olur.
Orta
20Sınıf panosunda "Somut olan ve olmayan mirasımız" başlıklı bir çalışma var. Öğrenciler dokunulabilen eserleri bir sütuna, kuşaktan kuşağa yaşanarak aktarılan gelenek ve uygulamaları diğer sütuna yazıyor. Aşağıdakilerden hangisi ikinci sütuna yazılmalıdır?
- A) Nemrut Dağı'ndaki dev heykeller
- B) Bosna-Hersek'teki Mostar Köprüsü
- C) Çorum'daki Hattuşa kalıntıları
- D) Türkiye ve Azerbaycan'daki çay kültürü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türkiye ve Azerbaycan'daki çay kültürü
Çay kültürü yaşanarak aktarılan bir gelenektir; somut olmayan kültürel mirastır. Nemrut heykelleri, Mostar Köprüsü ve Hattuşa ise dokunulabilen yapılardır, bu yüzden somut mirastır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.