5. Sınıf Türkçe · Geleneklerimiz

Nasreddin Hoca

fıkra
kültürel miras
eş anlamlı
zıt anlamlı
karşılaştırma ifadeleri
dede korkut

Nasreddin Hoca kimdir, neden fıkra anlatmıştır?

Nasreddin Hoca, 1208 yılında Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Hortu köyünde doğan, yanlışları güldürürken düşündüren fıkralara dönüştürerek halka ders veren bir hocadır. Nasreddin Hoca metninde Hoca kendi ağzından hayatını anlatır: Sivrihisar'daki medresede ve Konya'da eğitim görür, köyünde imamlık, Akşehir'de hocalık ve kadılık yapar. 1284'te Akşehir'de vefat eder ve türbesi oradadır. Yaşadığı dönemde savaşlar, işgaller, yoksulluk, tembellik ve bilgisizlik gibi sorunlar vardır. Hoca insanlara doğrudan öğüt vermek yerine yanlışları fıkraya dönüştürür; dinleyenler önce güler, sonra düşünüp ders çıkarır. Göle maya çalma fıkrasındaki ya tutarsa sözü hiçbir zaman umudu kaybetmemek gerektiği mesajını verir. Nasreddin Hoca fıkra anlatma geleneği, birçok ülkeyle ortak olarak UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesinde yer alır. Metin üzerinden eş ve zıt anlamlı kelimeler ile daha, en, kadar, gibi karşılaştırma ifadeleri de işlenir.

Nasreddin Hoca: konu anlatımı ve özeti

Bu bilgilendirici metinde Nasreddin Hoca kendi ağzından hayatını ve neden fıkra anlattığını tanıtır. Metin, güldürürken düşündüren fıkraların insanlara ders vermenin etkili bir yolu olduğunu anlatır.

Nasreddin Hoca, Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Hortu köyünde doğmuş, ömrünün sonunu Akşehir'de geçirmiştir. Türbesi de oradadır.
Yaşadığı dönemde savaşlar, yoksulluk, tembellik ve bilgisizlik gibi sorunlar vardır.
Hoca insanlara doğrudan öğüt vermek yerine yanlışları fıkraya dönüştürür. Dinleyenler önce güler, sonra düşünüp ders çıkarır.
Göle maya çalma fıkrası, hiçbir zaman umudu kaybetmemek gerektiği mesajını verir.
Nasreddin Hoca fıkra anlatma geleneği, birçok ülkeyle ortak olarak UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesindedir.
Kelimelerin eş ve zıt anlamlılarını bulursun: bilgisizlik-cahillik, tembellik-çalışkanlık.
"Daha, en, kadar, gibi, -dan çok, farklı, sanki" gibi ifadeler karşılaştırma, benzerlik ve farklılık bildirir. Yazma çalışmasında Nasreddin Hoca ile Dede Korkut'u benzer ve farklı yönleriyle karşılaştırırsın.

Unutma: Karşılaştırma yaparken önce neyi neyle, hangi yönden karşılaştırdığını belirle.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu metinde öne çıkan beceri karşılaştırmadır. Karşılaştırma yaparken şu adımları izle.

Neyi neyle? İki şeyi seç: Nasreddin Hoca ile Dede Korkut.
Hangi yönden? Yaşadığı yer, anlattığı türler, insanlara nasıl ders verdiği.
Benzer ve farklı yönler: Her yön için "ikisi de…" ve "biri…, öbürü…" cümleleri kur.
Bağlantı ifadeleri: "daha, en, kadar, gibi, -dan çok" karşılaştırmayı açık gösterir.

Günlük hayattan: İki ayakkabıdan birini seçerken fiyatını, rahatlığını ve rengini karşılaştırırsın.

Sık yapılan hata: Fıkradaki olayı yalnızca komik bir olay sanmak. Doğrusu: Fıkra güldürürken bir yanlışı gösterir; gülmenin ardından "Bu bana ne öğretiyor?" diye sor.

Derinleş

Bir Nasreddin Hoca fıkrasını seç ve fıkradaki olayı bugünün okul, market ya da internet ortamında geçecek biçimde yeniden yaz. Fıkranın mesajı değişti mi, aynı mı kaldı? Fıkraların yüzyıllardır neden sevildiğini iki gerekçeyle açıkla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.5.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.8Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.9Üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.10Okuduklarını karşılaştırabilme
T.O.5.20Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.5.7Yazısında karşılaştırma yapabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Zeynep, Nasreddin Hoca hakkında hazırladığı sunumda şu cümleyi kullanıyor: “Hoca, fıkralarında insanların bilgisizliğini kimseyi kırmadan, gülümseterek gösterirdi.” Bu cümledeki “bilgisizliğini” sözcüğünün yerine anlamı değişmeden hangisi getirilebilir?
- A) tembelliğini
- B) cimriliğini
- C) çalışkanlığını
- D) cahilliğini
Cevabı göster
Doğru cevap: D) cahilliğini
Bilgisizlik ile cahillik aynı anlamı taşır; bu yüzden cümlenin anlamı değişmez. Tembellik de Hoca'nın fıkralarında sık eleştirilen bir kusurdur; ama “bilgisi olmama” anlamını değil, iş yapmaktan kaçmayı anlatır.
Kolay
2Kerem, okul kütüphanesinden aldığı fıkra kitabını arkadaşlarına anlatırken şu cümleleri söylüyor. Kerem'in hangi cümlesinde iki şey arasında karşılaştırma yapılmıştır?
- A) Kitabı geçen hafta okul kütüphanesinden ödünç aldım.
- B) Akşam yemekten sonra fıkraları kardeşime okudum.
- C) Hoca'nın fıkraları bana masallardan daha eğlenceli geliyor.
- D) Kitaptaki her fıkranın sonunda küçük bir resim var.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hoca'nın fıkraları bana masallardan daha eğlenceli geliyor.
“Daha” sözcüğü fıkralar ile masalları eğlencelilik yönünden karşılaştırır. Öbür cümleler yalnızca bir olayı ya da durumu bildirir; örneğin kitaptaki resimlerden söz eden cümlede iki şey birbiriyle kıyaslanmaz.
Kolay
3Sınıf panosundaki tanıtım yazısında şöyle deniyor: “Nasreddin Hoca'nın Sivrihisar'a bağlı Hortu köyünde dünyaya geldiği kabul edilir. Babası köyün imamıydı. Hoca gençliğinde medrese eğitimi almak için Konya'ya gitti, ardından Akşehir'e yerleşti.” Yazıya göre Nasreddin Hoca'nın doğduğu yer hangisidir?
- A) Konya'da eğitim gördüğü medresenin çevresi
- B) Akşehir Gölü kıyısındaki bir mahalle
- C) Eskişehir'in bir ilçesine bağlı küçük bir köy
- D) Kastamonu'ya bağlı dağlık bir köy
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Eskişehir'in bir ilçesine bağlı küçük bir köy
Yazıda Hoca'nın Sivrihisar'a bağlı Hortu köyünde doğduğu söylenir; Sivrihisar, Eskişehir'in ilçesidir. Konya ve Akşehir de yazıda geçer; ancak Konya eğitim aldığı, Akşehir ise sonradan yerleştiği yerdir.
Kolay
4Ece ailesiyle bir hafta sonu gezisi planlıyor. Nasreddin Hoca'nın hayatının son yıllarını geçirdiği ve bugün türbesinin bulunduğu yeri görmek, orada her yıl düzenlenen şenliğe katılmak istiyor. Ece'nin gezi için seçmesi gereken yer hangisidir?
- A) Akşehir
- B) Sivrihisar
- C) Eskişehir
- D) Kastamonu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Akşehir
Nasreddin Hoca ömrünün sonunu Akşehir'de geçirmiştir; türbesi de Akşehir'dedir ve burada her yıl onun adına şenlik yapılır. Sivrihisar çekici bir çeldiricidir; ancak orası Hoca'nın doğduğu yer olarak bilinir, türbesinin bulunduğu yer değildir.
Kolay
5Metnin sonunda Nasreddin Hoca, çocuklara “Sizden beklentim şudur:” diyerek bir istekte bulunur. Hoca'nın çocuklardan beklentisi nedir?
- A) Yeni fıkralar yazıp kitap çıkarmaları
- B) Fıkralarını okuyup başkalarına da anlatarak yaşatmaları
- C) Fıkralarını ezberleyip sınavlara hazırlanmaları
- D) Akşehir'deki türbesini her yıl ziyaret etmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fıkralarını okuyup başkalarına da anlatarak yaşatmaları
Hoca, fıkralarını hem okumalarını hem de başkalarına anlatmalarını, böylece yaşatmalarını ister. Hoca çocukları ziyaretine beklediğini söylese de “beklentim” diye vurguladığı istek fıkraların yaşatılmasıdır.
Kolay
6Metinde Nasreddin Hoca kendini okurlara tanıtırken “Siz bana Nasreddin Dede de diyebilirsiniz.” der. Hoca'nın böyle seslenilmesini istemesinin nedeni nedir?
- A) Köyünde herkesin ona böyle seslenmesi
- B) Çok yaşlı olduğunu herkese göstermek istemesi
- C) Çocukları kendi torunu gibi görmesi
- D) Gerçek adının Dede olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çocukları kendi torunu gibi görmesi
Hoca, çocukları torunu olarak gördüğü için kendisine “Dede” denebileceğini söyler. Metinde gerçek adının Dede olduğuna ya da köyünde böyle çağrıldığına dair bir bilgi yoktur.
Kolay
7Nasreddin Hoca, fıkralarını anlattığında dinleyenlerin önce kahkahalarla güldüğünü, ama çok geçmeden “Hocamız bunu niye anlattı?” diye sorduğunu söyler. Metne göre dinleyenler gülmenin ardından ne yapar?
- A) Fıkranın gerçek olup olmadığını araştırır.
- B) Hoca'ya kızıp oradan uzaklaşır.
- C) Düşünüp fıkradan bir ders çıkarır.
- D) Fıkrayı hemen unutur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Düşünüp fıkradan bir ders çıkarır.
Hoca'ya göre dinleyenler önce güler, sonra fıkranın neden anlatıldığını düşünür ve bir ders çıkarır. Fıkrayı unutmaları, fıkraların dünyaya yayılmasıyla çelişir.
Kolay
8Nasreddin Hoca, “İlk mektebi tamamladıktan sonra medreseye yazıldım.” der. Bu cümledeki “mektep” sözcüğünün eş anlamlısı hangisidir?
- A) Mektup
- B) Öğretmen
- C) Kitap
- D) Okul
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Okul
“Mektep”, okul anlamına gelen eski bir sözcüktür. “Mektup” ise mektebe benzeyen ama anlamı farklı olan bir sözcüktür; bu benzerlik yaygın bir yanılgıdır.
Kolay
9Nasreddin Hoca kendi hayatını anlatırken “Akşehir'de vefat ettim. Türbem de oradadır.” der. Bu cümlede “vefat etmek” ne anlama gelir?
- A) Ders vermek
- B) Ölmek
- C) Yerleşmek
- D) Doğmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ölmek
“Vefat etmek”, ölmek anlamına gelir; ardından türbesinden söz edilmesi de bunu destekler. Hoca'nın doğduğu yer ise Akşehir değil, Sivrihisar'a bağlı Hortu köyüdür.
Kolay
10Hoca, fıkralarının “ilk bakışta komik sözler” olduğunu söyler. “Komik” sözcüğünün zıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şaşırtıcı
- B) Eğlenceli
- C) Güldürücü
- D) Ciddi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ciddi
“Komik” güldürücü demektir; zıt anlamlısı ise gülünecek bir yanı olmayan anlamında “ciddi”dir. “Güldürücü” ve “eğlenceli” sözcükleri ise “komik” ile eş ya da yakın anlamlıdır.
Kolay
11Nasreddin Hoca, doğumuyla ilgili şöyle der: “Her çocuk ağlayarak doğarmış ya, bu benim için öyle olmamış.” Hoca'nın doğumuyla ilgili anlattığı ilginç durum hangisidir?
- A) Gülerek doğması
- B) Bir bayram sabahı doğması
- C) Doğar doğmaz konuşması
- D) Bir göl kıyısında doğması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gülerek doğması
Hoca, ağlayarak değil gülerek doğduğunu ve buna annesiyle babasının çok şaşırıp sevindiğini anlatır. Göl ise Hoca'nın maya çaldığı fıkrayla ilgilidir, doğumuyla ilgili değildir.
Kolay
12Öğretmen, Nasreddin Hoca fıkra anlatma geleneğinin birçok ülkeyle ortak bir dosya olarak uluslararası bir listeye alındığını anlattı. Bu gelenek hangi listede yer almaktadır?
- A) UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi
- B) En Çok Satan Romanlar Listesi
- C) Dünyanın Yedi Harikası Listesi
- D) Dünya Kupası Şampiyonlar Listesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi
Nasreddin Hoca fıkra anlatma geleneği, birçok ülkeyle ortak olarak UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesine alınmıştır. Dünyanın Yedi Harikası ise anıt yapıları kapsayan bir listedir.
Kolay
13Nasreddin Hoca, babasının ölümünden sonra köyünde imamlık ve medresede hocalık yaptığını, ardından Akşehir'e yerleştiğini anlatır. Metne göre Hoca Akşehir'de hangi görevleri yapmıştır?
- A) Hocalık ve kadılık
- B) Tüccarlık ve demircilik
- C) Çiftçilik ve çobanlık
- D) Askerlik ve valilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hocalık ve kadılık
Hoca, Akşehir'e yerleştikten sonra orada hocalık ve kadılık yaptığını söyler. Metinde onun çiftçilik ya da tüccarlık yaptığına dair bir bilgi yoktur.
Kolay
14Okul gazetesinde şu cümle yer alıyor: “Bu yılki fıkra yarışmasına geçen yıldan daha çok öğrenci katıldı.” Bu cümlede karşılaştırma anlamını sağlayan sözcük hangisidir?
- A) öğrenci
- B) daha
- C) yarışma
- D) katıldı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) daha
“Daha”, iki şey arasında ölçü bakımından üstünlük bildiren bir karşılaştırma sözcüğüdür; burada bu yıl ile geçen yıl karşılaştırılmıştır. Diğer sözcüklerin karşılaştırma anlamı yoktur.
Kolay
15Can şunu yazdı: “Dedem de Nasreddin Hoca gibi her olayı bir fıkrayla anlatır.” Bu cümlede dede ile Nasreddin Hoca hangi yönden karşılaştırılmıştır?
- A) Aynı yaşta olmaları
- B) Aynı köyde doğmaları
- C) İkisinin de kadılık yapması
- D) Her olayı fıkrayla anlatmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Her olayı fıkrayla anlatmaları
“Gibi” sözcüğü iki kişi arasındaki benzerliği gösterir; benzerlik ikisinin de olayları fıkrayla anlatmasıdır. Cümlede doğum yeri ya da meslekle ilgili bir bilgi yoktur.
Kolay
16Nasreddin Hoca metnin başında şöyle der: “Şayet siz o fıkraları okur, hayata gülümseyerek bakarsanız ben de çok mutlu olacağım.” Bu cümlede “şayet” sözcüğü yerine hangisi kullanılabilir?
- A) Ama
- B) Çünkü
- C) Eğer
- D) Sonra
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Eğer
“Şayet” koşul bildirir ve “eğer” ile aynı anlama gelir; cümledeki “-sa/-se” ekleri de koşulu destekler. “Çünkü” ise neden bildirdiği için cümlenin anlamını bozar.
Kolay
17Akşehir gezisinde Ece ve ailesi, Nasreddin Hoca'nın türbesini ziyaret edip önünde fotoğraf çektirdi. Bu cümlede "türbe" sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Eskiden çocukların okuduğu küçük okul
- B) Önemli bir kişinin mezarının bulunduğu yapı
- C) Yolcuların konaklayıp dinlendiği büyük han
- D) Medresede derslerin yapıldığı geniş oda
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Önemli bir kişinin mezarının bulunduğu yapı
Türbe, önemli bir kişi için yapılmış, içinde onun mezarı bulunan yapıdır. Metinde Hoca da Akşehir'de vefat ettiğini ve türbesinin orada olduğunu söyler. Mektep (okul), han ve medrese odası başka yapılardır.
Kolay
18Can, Nasreddin Hoca hakkında hazırladığı sunuma dört cümle yazdı. Can'ın aşağıdaki cümlelerinden hangisinde iki şey arasındaki benzerlik anlatılmıştır?
- A) Bu fıkra kitabı, öbüründen daha kalın ve resimli.
- B) Karagöz, meddahlıktan farklı olarak perdede oynatılır.
- C) Dedemin fıkraları da tıpkı Hoca'nınkiler gibi düşündürür.
- D) Sınıfta en çok fıkra bilen öğrenci Mert'tir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dedemin fıkraları da tıpkı Hoca'nınkiler gibi düşündürür.
"Tıpkı … gibi" ifadesi iki şey arasındaki benzerliği bildirir; dedenin fıkraları ile Hoca'nın fıkraları düşündürme yönünden benzer bulunmuştur. "Daha" iki kitabı üstünlük yönünden karşılaştırır, "farklı olarak" Karagöz ile meddahlık arasındaki farkı bildirir, "en" ise Mert'i bütün sınıfla karşılaştırır.
Orta
19Bir dergi yazısında şöyle deniyor: “Hoca'nın yaşadığı yıllarda insanlar uzun öğütleri dinlemekten pek hoşlanmazdı; ama güldüren kısa bir hikâyeyi hemen ezberleyip başkalarına anlatırdı. Hoca da komşularının yanlışlarını kimsenin adını anmadan, kısa ve güldürücü hikâyelerle gösterdi.” Yazıya göre Hoca'nın bu yolu seçmesinin asıl amacı nedir?
- A) Yalnızca insanları eğlendirip hoşça vakit geçirtmek
- B) Adını başka ülkelere duyurup ünlü bir kişi olmak
- C) Komşularını herkesin önünde utandırıp cezalandırmak
- D) Güldürürken düşündürüp yanlışları kırmadan fark ettirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Güldürürken düşündürüp yanlışları kırmadan fark ettirmek
Yazıda Hoca'nın, öğütten hoşlanmayan insanlara yanlışlarını güldüren hikâyelerle ve kimseyi adıyla anmadan gösterdiği anlatılır; amaç hem güldürmek hem düşündürmektir. Yalnızca eğlendirmek çekici bir seçenektir; ama fıkraların asıl işi gülmenin ardından ders vermektir.
Orta
20Okulun kültür haftasında açılan geleneksel sanatlar sergisi için okul gazetesinde şu cümle yer aldı: “Sergide çini sanatı, minyatür kadar ilgi görmedi.” Bu cümlede birbiriyle karşılaştırılan iki unsur hangisidir?
- A) çini sanatı ile minyatür
- B) sergi ile çini sanatı
- C) minyatür ile ilgi
- D) kültür haftası ile sergi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) çini sanatı ile minyatür
Cümlede “kadar” sözcüğü, çini sanatının gördüğü ilgiyi minyatürün gördüğü ilgiyle kıyaslar. “Sergi” yalnızca olayın geçtiği yeri, “ilgi” ise karşılaştırmanın hangi yönden yapıldığını bildirir; karşılaştırılan unsurlar değildir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.