5. Sınıf Türkçe · Geleneklerimiz

Kırık At (Okuma Keyfi)

şiir
emek
zanaat
demirci
betimleme
ahenk
noktalama işaretleri

Tevfik Fikret'in Kırık At şiirinin ana fikri nedir?

Tevfik Fikret'in Kırık At şiirinin ana fikri, iyi ve güzel işlerin emek ve alın teri gerektirdiğidir. Şiirde bir çocuk, bayramda büyükbabasından hediye aldığı hem at hem araba olan oyuncağının kırılınca nasıl onarıldığını anlatır. Çocuk atı önce nalbanda götürür, nalbant onu köy demircisi Avadis'e yönlendirir. Demirci dükkânında kocaman siyah ocak, körük, örs, çekiç, kıskaç ve eğe gibi araçlar ayrıntılı biçimde betimlenir; bu betimlemeler dükkânı göz önünde canlandırır. Usta ateşi körükler, kırılan ayağın demirlerini ekler ve oyuncak at eskisinden de iyi olur. Bu küçük iş için usta tam bir saat ateş başında yorulur; çocuk böylece emeğin değerini anlar. Şiir olay anlatan bir yapıya sahiptir ve olaylar oluş sırasına göre ilerler. Dörtlük yerine altı dizelik bölümler vardır, dize sonlarındaki ses benzerlikleri ahenk sağlar. İbtida, sâire gibi eski kelimelerin anlamı bağlamdan tahmin edilir.

Kırık At (Okuma Keyfi): konu anlatımı ve özeti

Bu şiirde bir çocuk, bayramda dedesinden hediye aldığı oyuncak atının kırılınca köy demircisinde nasıl onarıldığını anlatır. Şiirin ana fikri, iyi ve güzel işlerin emek ve alın teri gerektirdiğidir.

Çocuk, kırılan atını önce nalbanda götürür; nalbant onu demirciye yönlendirir.
Demirci dükkânında ocak, körük, örs, çekiç ve kıskaç gibi araçlar ayrıntılı biçimde anlatılır. Bu betimlemeler dükkânı gözümüzde canlandırır.
Usta ateşi körükler, kırık parçayı onarır ve oyuncak at eskisinden de sağlam olur.
Küçük görünen bir iş bile ustanın uzun süre emek vermesiyle tamamlanır. Çocuk bu sayede emeğin değerini anlar.
Şiir, olay anlatan bir yapıya sahiptir; olaylar oluş sırasına göre ilerler.
Dörtlük yerine altı dizelik bölümler vardır ve dizelerin sonundaki ses benzerlikleri ahenk sağlar.
Eski kelimelerle karşılaşırsın; anlamlarını bağlamdan tahmin edip sözlükten kontrol edebilirsin.

Unutma: Şiiri okurken dizelerin sonundaki noktalama işaretlerine göre duraklarını ayarla; virgülde kısa, noktada uzun dur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu şiir bir olay anlatır. Olay anlatan şiiri anlamak için onu bir hikâye gibi sıralayabilirsin.

Başlangıç: Çocuğun oyuncak atı kırılır.
Arayış: Çocuk önce nalbanda gider, nalbant onu demirciye gönderir.
Emek: Usta ateşi körükler ve kırık parçayı uzun uğraşla onarır.
Sonuç: At eskisinden sağlam olur; çocuk emeğin değerini anlar.

Günlük hayattan: Bisikletin bozulunca onaran ustanın ne kadar uğraştığını görürsen onarımın kolay bir iş olmadığını anlarsın.

Sık yapılan hata: Eski kelimelerde takılıp okumayı bırakmak. Doğrusu: Örs, körük gibi kelimelerin anlamını önce cümleden tahmin et, sonra sözlükten kontrol et.

Derinleş

Bozulan bir eşyayı atmak mı onarmak mı daha doğrudur? Evinde bozuk ya da kullanılmayan bir eşya seç ve onarılması için gereken emeği, malzemeyi ve maliyeti tahmin et. Yenisini almakla karşılaştır. Kararını verirken çevreye etkisini de düşün ve gerekçeni yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.5.2Sesli ve sessiz okurken akıcı okuma unsurlarını yönetebilme
T.O.5.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.8Basit çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.9Üst düzey çıkarımlar yoluyla metnin derin anlamını belirleyebilme
T.O.5.17Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.5.20Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Aynı şiirin ikinci bölümü: “Bir sabah atım hastalandı, Ön bacağı yerinden oynamış; Önce nalbanda koştum, ‘Git,’ dedi, ‘demirciye.’ Rıfat Usta gülümsedi: ‘Getir bakalım şu yiğidi.’” Şiire göre çocuk kırılan atını önce kime götürmüştür?
- A) nalbanda
- B) demirciye
- C) dedesine
- D) marangoza
Cevabı göster
Doğru cevap: A) nalbanda
“Önce nalbanda koştum” dizesi çocuğun ilk gittiği kişiyi bildirir. Demirci de bölümde geçer; ancak çocuk oraya nalbandın yönlendirmesiyle ikinci olarak gitmiştir.
Kolay
2Şiirden iki bölüm: “Bir sabah atım hastalandı, Ön bacağı yerinden oynamış; Önce nalbanda koştum, ‘Git,’ dedi, ‘demirciye.’ Rıfat Usta gülümsedi: ‘Getir bakalım şu yiğidi.’” “Usta ibtida ocağı Bir güzel tutuşturdu; Dükkânda koca bir örs, Duvarda is kara körük. Bir saat sürdü çalışma, Ben hiç yerimden kalkmadım.” Bu bölümlere göre Rıfat Usta'nın mesleği hangisidir?
- A) nalbant
- B) marangoz
- C) demirci
- D) oyuncakçı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) demirci
Nalbant çocuğu demirciye gönderir, çocuğu karşılayan da Rıfat Usta'dır; dükkânındaki ocak, örs ve körük de demircilik araçlarıdır. Nalbant da demirle çalışır; ama şiirde nalbant çocuğu başka birine yollayan kişidir.
Kolay
3Bir çocuk şiirinin ilk bölümü: “Bayram sabahı dedem Bir tahta at getirdi; Yelesi sarı ipten, Gözleri boncuk gibi. ‘Al bakalım,’ dedi, ‘yiğit, Bu at artık senindir.’” Şiire göre tahta at çocuğa kim tarafından verilmiştir?
- A) babası
- B) dedesi
- C) Rıfat Usta
- D) nalbant
Cevabı göster
Doğru cevap: B) dedesi
Şiirin ilk dizesi atı getirenin dede olduğunu söyler; “yiğit” diye seslenen de odur. Rıfat Usta ve nalbant da şiirde geçer; ancak onlar atı hediye eden değil, atı kırıldıktan sonra çocuğun başvurduğu kişilerdir.
Kolay
4Şiirin son bölümü: “Gözümü hiç ayırmadım, Ne var ne yok izledim; Çekiç indi, kıvılcım uçtu, Atımın bacağı düzeldi. Atım yeniden şahlandı, Ustanın alnı terliydi.” Şiirin tamamı düşünüldüğünde ana fikri hangisidir?
- A) Oyuncaklar çok çabuk kırılan eşyalardır.
- B) Güzel bir işin ortaya çıkması emek ve alın teri ister.
- C) Demircilik kısa sürede öğrenilebilen bir iştir.
- D) Bayram hediyeleri pahalı ve gösterişli olmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Güzel bir işin ortaya çıkması emek ve alın teri ister.
Ustanın bir saat çalışıp alnı terleyerek atı onarması, değerli bir işin emekle ortaya çıktığını anlatır. Atın kırılması şiirin başlangıç olayıdır; ama şiir asıl olarak onarımın nasıl emekle yapıldığını işler.
Kolay
5Usta işini bitirdikten sonra çocuk, atının öncekinden iyi olduğunu “hakîkaten” sözcüğüyle vurgular. Bu sözcüğün yerine aşağıdakilerden hangisi kullanılabilir?
- A) Belki
- B) Gerçekten
- C) Neredeyse
- D) Az kalsın
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gerçekten
“Hakîkaten”, gerçekten anlamına gelir ve söylenen şeyin doğruluğunu vurgular. “Belki” ise kesin olmayan bir durumu anlattığı için anlamı değiştirir.
Kolay
6Şiirde usta işini bitirince çocuk şöyle der: “Ve benim at evvelkinden / İyi oldu hakîkaten.” Bu dizelerdeki “evvelkinden” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Başkasından
- B) Öncekinden
- C) Yenisinden
- D) Sonrakinden
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öncekinden
“Evvel” önce demektir; “evvelkinden” de öncekinden anlamına gelir. Çocuk, atının kırılmadan önceki hâlinden bile daha iyi olduğunu söylemektedir.
Kolay
7Şiirin başında çocuk, büyükbabasının bayram hediyesi olarak verdiği oyuncağı anlatırken “Hem at o hem de araba. / Onu kendim itiyorum, / Teker meker gidiyorum.” der. Bu dizelere göre çocuk oyuncağıyla nasıl oynamaktadır?
- A) Oyuncağı rafta süs olarak saklayarak
- B) Oyuncağın üstüne binip pedal çevirerek
- C) Tekerlekli oyuncağı kendisi iterek
- D) Oyuncağı ipe bağlayıp çekerek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tekerlekli oyuncağı kendisi iterek
Çocuk “Onu kendim itiyorum” diyerek oyuncağı itip tekerlekleriyle götürdüğünü anlatır. Dizelerde ip ya da pedalla ilgili bir bilgi yoktur.
Kolay
8Oyuncak atın kırıldığı gün evde neler olduğu şöyle anlatılır: “Evde lâkırdı uzandı: / Nalbanda, yok Avadis'e…” Bu dizelerde “lâkırdı” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Oyun, eğlence
- B) Kavga, dövüş
- C) Söz, konuşma
- D) Yemek, sofra
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Söz, konuşma
Dizede evdekilerin atın nereye götürüleceğini konuştuğu anlatılır; “lâkırdı” söz, konuşma demektir. Konuşmanın uzaması bir tartışmayı düşündürse de sözcüğün anlamı “kavga, dövüş” değildir.
Kolay
9Şiirde “Avadis köy demircisi, / Herkes tanır Avadis'i.” dizeleri yer alır. Şiire göre Avadis kimdir?
- A) Köyün demircisi
- B) Çocuğun büyükbabası
- C) Çocuğun arkadaşı
- D) Köyün nalbantı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Köyün demircisi
Dizelerde Avadis'in köy demircisi olduğu açıkça söylenir. Oyuncak atı veren kişi büyükbabadır; çocuğu demirciye yönlendiren ise nalbanttır.
Kolay
10Şiirde demirci dükkânındaki ocak ve körük şöyle anlatılır: “Kocaman, siyah bir ocak, / Siyah, kocaman bir körük.” Bu dizelerde ocak ve körük hangi özellikleriyle anlatılmıştır?
- A) Yaşları ve fiyatları
- B) Sıcaklıkları ve ağırlıkları
- C) Sesleri ve kokuları
- D) Büyüklükleri ve renkleri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Büyüklükleri ve renkleri
“Kocaman” sözcüğü büyüklüğü, “siyah” sözcüğü rengi bildirir. Dizelerde ses, koku ya da sıcaklıkla ilgili bir niteleme yoktur.
Kolay
11Şiirde “Bu küçük iş birçok zahmet, / Birçok gayrete mâl oldu” dizeleri yer alır. Bu dizelerdeki “zahmet” sözcüğüne en yakın anlamlı sözcük hangisidir?
- A) Uğraş, sıkıntı
- B) Hız, acele
- C) Para, ücret
- D) Neşe, sevinç
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Uğraş, sıkıntı
“Zahmet”, bir iş için katlanılan sıkıntı ve uğraştır; ustanın bir saat ateş başında yorulması da bunu gösterir. “Para, ücret” anlamı “mal olmak” sözüne takılan bir yanılgıdır.
Kolay
12Şiirde dükkândaki araçlar sayılırken “Yanında bir kucak eğe, / Çekiç, kıskaç ve sâire.” denir. Bu dizedeki “ve sâire” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Ve en önemlisi
- B) Ve benzerleri
- C) Ve en sonuncusu
- D) Ve yalnızca bunlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ve benzerleri
“Ve sâire”, sayılanlara benzeyen başka şeylerin de bulunduğunu anlatır; bugün “vb.” biçiminde kısaltılır. “Yalnızca bunlar” ise sayımın bittiğini anlatarak sözün tersini söyler.
Kolay
13Öğretmen, “Kırık At” şiirini noktalama işaretlerine dikkat ederek okumalarını istedi. Akıcı okuma için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Virgülde kısa, noktada daha uzun durmak
- B) Yalnızca dize sonlarında nefes almak
- C) Her kelimeden sonra uzun uzun durmak
- D) Noktalama işaretlerine hiç dikkat etmeden hızla okumak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Virgülde kısa, noktada daha uzun durmak
Akıcı okumada virgülde kısa bir durak yapılır, noktada ise daha uzun durulur. Noktalama işaretlerine dikkat etmeden okumak anlamın bozulmasına yol açar.
Kolay
14Şiirde çocuk, ustanın çalıştığı bir saat boyunca şöyle der: “Ben de oradan ayrılmadım; / Boş durmadım fakat, ne var / Ne yok, hep gördüm, anladım.” Bu dizeler çocuğun hangi özelliğini gösterir?
- A) Sabırsız ve aceleci olduğunu
- B) İlgisiz ve dalgın olduğunu
- C) Korkak ve çekingen olduğunu
- D) Meraklı ve dikkatli olduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Meraklı ve dikkatli olduğunu
Çocuk dükkândan ayrılmamış, her şeyi görüp anlamaya çalışmıştır; bu, meraklı ve dikkatli olduğunu gösterir. Bir saat boyunca beklediği için sabırsız olduğunu söylemek doğru değildir.
Kolay
15“Birçok gayrete mâl oldu” dizesinde geçen “gayret” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Öfke
- B) Neşe
- C) Çaba
- D) Korku
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çaba
“Gayret”, bir işi başarmak için gösterilen çabadır; ustanın bir saat ateş başında yorulması da bu çabayı gösterir. Dizede korku ya da öfke bildiren bir anlam yoktur.
Kolay
16“Kırık At” şiirinde çocuk, demirciye gitmeden önce onun çok usta olduğunu duyduğunu şöyle anlatır: “Onu çok ustadır diye / Methederler işitmiştim.” Bu dizelerde “methetmek” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Kınamak
- B) Unutmak
- C) Çağırmak
- D) Övmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Övmek
Demircinin “çok usta” olduğunun söylenmesi, insanların onu övdüğünü gösterir; “methetmek” övmek demektir. “Kınamak” ise bu sözcüğün karşıt anlamlısıdır.
Kolay
17"Kırık At" şiirinde çocuk, demirci dükkânını "Dükkân epey geniş bir yer;" dizesiyle anlatmaya başlar. Bu dizede "epey" sözcüğünün yerine anlamı değişmeden aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?
- A) Biraz
- B) Oldukça
- C) Hiç
- D) Pek az
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Oldukça
"Epey", oldukça, bir hayli anlamındadır; çocuk dükkânın oldukça geniş olduğunu anlatır. "Biraz" ve "pek az" genişliği küçültür, "hiç" ise olumsuz bir anlam katar; üçü de dizenin anlamını değiştirir.
Kolay
18Şiirde demirci dükkânı anlatılırken köşelerde yığılı duran demirler için "Kimi sağlam, kimi çürük." denir. Aşağıdakilerden hangisi şiirde geçen zıt anlamlı kelimelerdir?
- A) sağlam – çürük
- B) köşe – bucak
- C) demir – kömür
- D) kimi – kimi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) sağlam – çürük
"Sağlam" ile "çürük" birbirinin karşıtı olan nitelikleri bildirir; zıt anlamlıdır. "Köşe – bucak" yakın anlamlı kelimelerle kurulmuş bir ikilemedir. "Demir – kömür" iki ayrı maddenin adıdır, aralarında karşıtlık yoktur; "kimi – kimi" ise aynı kelimenin tekrarıdır.
Orta
19Şiirin ilk iki bölümü: “Bayram sabahı dedem Bir tahta at getirdi; Yelesi sarı ipten, Gözleri boncuk gibi. ‘Al bakalım,’ dedi, ‘yiğit, Bu at artık senindir.’” “Bir sabah atım hastalandı, Ön bacağı yerinden oynamış; Önce nalbanda koştum, ‘Git,’ dedi, ‘demirciye.’ Rıfat Usta gülümsedi: ‘Getir bakalım şu yiğidi.’” Bu şiirin bölümleri kaçar dizeden oluşmaktadır?
- A) altı
- B) dört
- C) beş
- D) sekiz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) altı
Her iki bölümde de altı dize vardır; şiirin bölümleri altışar dizelidir. Dörder dizelik bölümler şiirlerde çok sık görüldüğü için “dört” çekici bir seçenektir; ancak dizeler tek tek sayıldığında altı olduğu görülür.
Orta
20Şiirin ikinci bölümü: “Bir sabah atım hastalandı, Ön bacağı yerinden oynamış; Önce nalbanda koştum, ‘Git,’ dedi, ‘demirciye.’ Rıfat Usta gülümsedi: ‘Getir bakalım şu yiğidi.’” Bu bölümdeki “hastalandı” sözüyle anlatılmak istenen nedir?
- A) Atın soğuk havada üşütmesi
- B) Atın evden kaybolması
- C) Atın renginin solması
- D) Oyuncak atın kırılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Oyuncak atın kırılması
Tahta at gerçekten hastalanamaz; “ön bacağı yerinden oynamış” dizesi atın kırıldığını gösterir. Üşütmek “hastalanmak” sözcüğünün gerçek anlamına uyar; ama şiirdeki at canlı değil, oyuncaktır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.