Atlı Cirit (Okuma Keyfi)

cirit
ata sporu
geleneksel spor
oyun kuralları
bilgilendirici metin
noktalama işaretleri

Atlı cirit nedir, nasıl oynanır?

Atlı cirit, at üzerindeki binicinin cirit sopasını isabetli atmasına dayanan geleneksel bir ata sporudur. Cirit önceleri savaş gücünü geliştirmek için eğitim amacıyla oynanmış, zamanla kurallı bir takım oyunu hâline gelmiştir. 16. yüzyılda bir savaş oyunu olarak kabul edildiği bilinir ve Osmanlı döneminde en yaygın oyun olmuştur. Düğün ve bayramlarda da oynanan cirit, kentleşmeyle unutulmaya başlamış, bugün kulüplerle yeniden canlandırılmaktadır. Diğer adı Çavgan olan oyun, 120 metreye 40 metrelik bir alanda oynanır; oyuncular Atış Alanı'na girip cirit atmak zorundadır. Oyun süresi 35 dakikalık iki devreden oluşur ve cirit sopası 110 santimetredir. Takımın oyun taktiğini veren oyuncuya kolbaşı denir. Kurala uymayan hareketler eksi puanla cezalandırılır; oyun sonunda eksi puanlar artı puanlardan çıkarılır ve toplam puanı yüksek olan takım kazanır. Ata kasıtlı vurmak yasaktır; bu kural sporda canlılara saygının önemini gösterir.

Atlı Cirit (Okuma Keyfi): konu anlatımı ve özeti

Bu bilgilendirici metin, at üzerinde oynanan geleneksel ata sporumuz atlı ciriti, tarihini ve oyun kurallarını tanıtır. Metin, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel sporlarımızı tanıyıp yaşatmamız gerektiğini hissettirir.

Cirit, binicinin at üzerinde cirit sopasını isabetli atmasına dayanan bir oyundur.
Önceleri savaş eğitimi için oynanmış, zamanla kuralları belli bir takım oyunu olmuştur.
Osmanlı döneminde çok yaygın olan cirit, düğün ve bayramlarda da oynanırdı. Kentleşmeyle unutulmaya başlamış, bugün kulüplerle yeniden canlandırılmaktadır.
Oyun alanı bölümlere ayrılır; oyuncular belirlenen atış alanından cirit atmak zorundadır.
Takımın oyun düzenini yöneten oyuncuya kolbaşı denir. Kurala uymayan hareketler eksi puanla cezalandırılır.
Oyun sonunda eksi puanlar artı puanlardan çıkarılır; toplam puanı yüksek olan takım kazanır.
Ciritte ata kasıtlı vurmak yasaktır; bu kural sporda canlılara saygının önemini gösterir.

Unutma: Kural anlatan metinleri okurken sayıları ve sıralamayı dikkatle izle; noktalama işaretleri bilgileri ayırmana yardım eder.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Kural anlatan bir metni anlamak için sayılara ve sıralamaya dikkat etmelisin.

Oyunun amacını bul: At üzerinden cirit sopasını isabetli atmak.
Oyun alanını ve görevleri belirle: Takımın düzenini kolbaşı yönetir.
Puanın nasıl hesaplandığını yaz: Oyun sonunda eksi puanlar artı puanlardan çıkarılır; toplamı yüksek olan kazanır.

Günlük hayattan: Bir masa oyununun kurallarını okurken de önce amacı, sonra sırayı, en sonda puanlamayı öğrenirsin.

Sık yapılan hata: Yalnızca artı puanlara bakıp kazananı belirlemek. Doğrusu: Kurala uymayan hareketlerin eksi puanlarını da hesaba katmak.

Derinleş

Ciritte ata kasıtlı vurmak yasaktır; bu kural sporda canlılara saygıyı gösterir. Hayvanların yer aldığı başka bir spor ya da gelenek araştır ve hayvanın korunması için hangi kuralların konduğunu incele. Sen bir kural koyucu olsaydın hangi kuralı eklerdin? Gerekçeni yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.5.3Okumada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme
T.O.5.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.5.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.5.14Bilgilendirici metinde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.5.16Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir cirit turnuvasının kural kartında şöyle yazıyor: “Her maç iki devreden oluşur. Bir devre 35 dakikadır. İki devre arasında 10 dakika ara verilir.” İlk maç saat 14.00'te başlıyor. Karta göre bu maç saat kaçta biter?
- A) 15.20
- B) 15.10
- C) 15.30
- D) 14.45
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 15.20
İki devre 35 + 35 = 70 dakika, ara ile birlikte 80 dakika sürer; 14.00'e 80 dakika eklenince 15.20 olur. 15.10, devre arasını hesaba katmayanların bulduğu sonuçtur.
Kolay
2Erzurum'da bir şenlikte atlı cirit izleyen Ali günlüğüne şunları yazdı: “İki takımın atlıları karşılıklı dizildi. Sırası gelen atlı, dörtnala koşarak rakip takımdan birine elindeki tahta değneği fırlattı. Hedef alınan atlı ise atının boynuna eğilerek değnekten kurtulmaya çalıştı.” Ali'nin anlattıklarına göre cirit nasıl oynanan bir oyundur?
- A) Atlıların tahta değneği rakibe isabet ettirmeye çalıştığı bir oyundur.
- B) Oyuncuların topu ayakla kaleye atmaya çalıştığı bir oyundur.
- C) Takımların suda kürek çekerek yarıştığı bir oyundur.
- D) Sporcuların yayla oku hedef tahtasına attığı bir oyundur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Atlıların tahta değneği rakibe isabet ettirmeye çalıştığı bir oyundur.
Atlıların dörtnala koşarak tahta değneği rakibe fırlatması ve rakibin kaçmaya çalışması ciritin nasıl oynandığını gösterir. Okçuluk da bir şeyi hedefe fırlatmaya dayandığı için çekicidir; ama ciritte yay ve ok değil, elle atılan tahta değnek kullanılır.
Kolay
3Bir cirit broşüründe şöyle yazıyor: “Her takımın kolunda işaretle belirlenen bir oyuncusu vardır. Atışların sırasını o belirler; takımına ne zaman saldırıp ne zaman geri çekileceğini o söyler.” Broşürde anlatılan oyuncuya ne ad verilir?
- A) baş hakem
- B) saha hakemi
- C) yedek oyuncu
- D) kolbaşı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) kolbaşı
Takımın taktiğini veren ve bütün hareketlerinden sorumlu olan oyuncuya kolbaşı denir; adı da kolundaki işaretten gelir. Baş hakem de oyunu yönetir; ama hakem bir takımın oyuncusu değildir, iki takım arasında tarafsız kalır.
Kolay
4Bir cirit broşüründe şöyle yazıyor: “Oyuncular atlarını dörtnala sürerken ellerindeki ciridi rakiplerine fırlatır. Ciritler kavaktan ya da meşeden yontulur ve oyundan önce tek tek kontrol edilir.” Broşürde “cirit” sözcüğü oyunun adı dışında hangi anlamda da kullanılmıştır?
- A) Oyunda atılan tahta değnek
- B) Oyunun oynandığı geniş alan
- C) Oyuncuların bindiği at
- D) Takımın başındaki oyuncu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Oyunda atılan tahta değnek
Ciridin fırlatılması, kavaktan ya da meşeden yontulması onun atılan tahta değnek olduğunu gösterir. Takımın başındaki oyuncu da ciritle ilgili bir kavramdır; ama ona kolbaşı denir.
Kolay
5Metinde oyuncuların ve atların numaralandırılmasıyla ilgili bilgiler yer alıyor. Metne göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Numara yalnızca formanın önüne yazılır.
- B) Her atın numarası binicisinden bir fazladır.
- C) Binici ile atının numarası aynıdır.
- D) Atlara hiçbir zaman numara verilmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Binici ile atının numarası aynıdır.
Metinde oyuncuların arkasında ve atların üzerine serilen bezde numara bulunduğu, binici ile atın numaralarının aynı olduğu belirtilir. Atlara da numara verildiği için atlara numara verilmediği söylenemez.
Kolay
6Metinde oyun alanının bölümleri “Yasak Alan'dır” ve “Atış Alanı'dır” biçiminde yazılmıştır. Bu sözcüklerde kesme işareti hangi amaçla kullanılmıştır?
- A) Cümlenin bittiğini göstermek için
- B) Sözcüğü vurgulamak için
- C) Sözcükleri sıralamak için
- D) Özel ada getirilen eki ayırmak için
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Özel ada getirilen eki ayırmak için
Metinde alan adları özel ad gibi büyük harfle yazılmış, bu adlara gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılmıştır. Cümlenin bittiğini göstermek ise noktanın görevidir.
Kolay
7“Atlı Cirit” metninde bu ata sporunun başka bir adla da bilindiği belirtiliyor. Metne göre ciridin diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Alay
- B) Çavgan
- C) Kolbaşı
- D) Cepken
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çavgan
Metinde “Cirit ya da diğer adı ile Çavgan” ifadesi geçer. Cepken ciritçilerin giydiği kolsuz giysi, kolbaşı ise takımı yöneten oyuncudur.
Kolay
8Metinde takımların yedek oyuncu sayısı, takımın bölük ya da alay düzeninde oynamasına göre değişiyor. Metne göre alay düzeninde oynayan bir takımın kaç yedek oyuncusu bulunur?
- A) 5
- B) 3
- C) 2
- D) 7
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 3
Metinde her takımın bölük düzeninde 2, alay düzeninde 3 yedek oyuncusu bulunduğu belirtilir. 7 ise alay düzenindeki takımın oyuncu sayısıdır, yedek sayısı değildir.
Kolay
9Metinde oyun sırasında yapılan oyuncu değişiklikleriyle ilgili kurallar anlatılıyor. Metne göre bir oyunda en fazla kaç oyuncu değişikliği yapılabilir?
- A) 10
- B) 5
- C) 3
- D) 1
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 3
Metinde bir oyunda en fazla 3 değişiklik yapılabileceği belirtilir. 10 sayısı ise formaları aynı renk olan takımlarda A takımının numara aralığının üst sınırıdır.
Kolay
10Metinde cirit oyununda kullanılan sopanın özellikleri anlatılıyor. Metne göre cirit sopasının uzunluğu ne kadardır?
- A) 110 santimetre
- B) 70 santimetre
- C) 40 santimetre
- D) 35 santimetre
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 110 santimetre
Metinde cirit sopasının uzunluğunun 110 santimetre olduğu belirtilir. 70 ve 35 sayıları ise oyunun süresiyle ilgili sayılardır, sopanın uzunluğunu göstermez.
Kolay
11Metinde ciritçilerin oyunda giydikleri giysiler de tanıtılıyor. Metne göre ciritçiler hakim yaka düğmeli gömleğin üzerine ne giyer?
- A) Kalın bir kazak
- B) Kolsuz cepken
- C) Deri bir ceket
- D) Uzun bir palto
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kolsuz cepken
Metinde ciritçilerin hakim yaka düğmeli gömlek üzerine kolsuz cepken giydikleri belirtilir. Ayaklarına ise süvari çizmesi giyerler.
Kolay
12Metinde ciridin geçmişiyle ilgili bilgiler veriliyor. Metne göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Osmanlı döneminde en yaygın oyun olmuştur.
- B) Hiçbir zaman düğünlerde oynanmamıştır.
- C) Ortaya çıktığı tarih kesin olarak bilinir.
- D) Yalnızca günümüzde oynanmaya başlanmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Osmanlı döneminde en yaygın oyun olmuştur.
Metinde ciridin Osmanlı döneminde en yaygın oyun olduğu belirtilir. Başlangıcının belli olmadığı söylendiği için ortaya çıktığı tarihin kesin olarak bilindiği söylenemez.
Kolay
13Metinde cirit için “ata sporumuz” ifadesi kullanılıyor. Bu ifadedeki “ata sporu” ne anlama gelir?
- A) Atalarımızdan kalan geleneksel spor
- B) Yalnızca yaşlıların yaptığı bir spor
- C) Yalnızca atlarla yapılan bir yarış
- D) Yakın zamanda icat edilmiş bir spor
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Atalarımızdan kalan geleneksel spor
“Ata sporu”, atalarımızdan bize kalan geleneksel spor demektir. Ciridin at üstünde oynanması, “ata” sözcüğünün “at” ile karıştırılmasına yol açabilir ama ifade atalarımızı anlatır.
Kolay
14Metinde ciridin kimlerin hakemliğinde oynandığı da belirtiliyor. Metne göre cirit kimlerin hakemliğinde oynanır?
- A) Seyircilerin oylamayla seçtiği kişilerin
- B) İki takımın kolbaşılarının
- C) Takımlardaki oyunculardan en gençlerinin
- D) Ciridi iyi bildiği herkesçe kabul edilen kişilerin
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ciridi iyi bildiği herkesçe kabul edilen kişilerin
Metinde ciridin, herkes tarafından ciridi iyi bildiği kabul edilen kişilerin hakemliğinde oynandığı söylenir. Kolbaşılar ise takımlarının oyun düzenini yöneten oyunculardır, hakem değildir.
Kolay
15Metnin sonunda kural anlatan metinleri okurken sayıları ve sıralamayı dikkatle izlemenin önemli olduğu hatırlatılıyor. Ela, cirit kurallarını karıştırmamak için aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır?
- A) Metni bir kez hızla okuyup bırakmak
- B) Sayıları atlayıp yalnızca başlığı okumak
- C) Sayısal bilgileri ve kuralları bir tabloda not almak
- D) Bilmediği kuralları tahmin ederek tamamlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sayısal bilgileri ve kuralları bir tabloda not almak
Sayıları ve kuralları bir tabloda toplamak, çok sayıda bilgiyi düzenli görmeyi ve karıştırmamayı sağlar. Kuralları tahminle tamamlamak ise yanlış bilgi edinmeye yol açar.
Kolay
16Metinde oyun sırasında oyuncuların uyması gereken kurallardan biri de attan inmeyle ilgilidir. Metne göre bir ciritçinin oyun sırasında attan inmesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Kesinlikle yasaktır ve 1 eksi puanla cezalandırılır.
- B) Kolbaşının izin vermesi durumunda serbesttir.
- C) Yalnızca yedek oyuncular için yasaktır.
- D) Takımına 3 artı puan kazandırır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kesinlikle yasaktır ve 1 eksi puanla cezalandırılır.
Metinde oyun sırasında attan inmenin kesinlikle yasak olduğu ve inen ciritçiye 1 eksi puan verildiği belirtilir. Kolbaşının böyle bir izin verebileceğine dair metinde bir bilgi yoktur.
Kolay
17“Atlı Cirit” metninde oyun sırasında yapılan oyuncu değişikliklerinin nasıl yapılacağı da anlatılıyor. Metne göre oyuncu değişikliği ne zaman ve nasıl yapılır?
- A) Oyunun duraklama anında, saha hakemi baş hakeme bildirerek
- B) Atış yapılırken, kolbaşı yedek oyuncuyu sahaya çağırarak
- C) Devre arasında, oyuncular hakemlere hiç haber vermeden
- D) Oyun sürerken, yedek oyuncu kendiliğinden sahaya girerek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Oyunun duraklama anında, saha hakemi baş hakeme bildirerek
Metinde oyuncu değişikliklerinin oyunun duraklama anında, saha hakemi tarafından baş hakeme bildirilerek yapıldığı yazılıdır. Değişikliğin atış sırasında, hakemlere haber vermeden ya da yedek oyuncunun kendiliğinden sahaya girmesiyle yapıldığına dair bir bilgi yoktur.
Kolay
18“Atlı Cirit” bir dergide yayımlanmış bilgilendirici bir metindir. Aşağıdakilerden hangisi bu metnin bilgilendirici bir metin olduğunu gösterir?
- A) Hayalî kahramanların başından geçen olayları sırayla anlatması
- B) Dizelerden ve dörtlüklerden oluşan bir yapıda yazılmış olması
- C) Okura bir sporun kurallarını sayılar ve tanımlarla aktarması
- D) Yazarın kendi çocukluk anısını oluş sırasıyla anlatması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Okura bir sporun kurallarını sayılar ve tanımlarla aktarması
Metin ciridin tarihini, oyun alanının bölümlerini, oyuncu sayılarını, süreyi ve puan kurallarını tanımlar ve sayılarla anlatır; okuru bir konuda bilgilendirmek bilgilendirici metnin temel özelliğidir. Hayalî kahramanlar öyküleyici metinlerde, dizeler ve dörtlükler şiirde, kişisel anılar ise anı türünde bulunur.
Orta
19Bir cirit turnuvasının duyurusunda şöyle yazıyor: “Turnuvaya beşer atlıdan oluşan iki bölük ile yedişer atlıdan oluşan iki alay katılacak.” Duyuruya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Beş oyunculu takıma alay, yedi oyunculu takıma bölük denir.
- B) Turnuvaya toplam beş takım katılacaktır.
- C) Bütün takımlar aynı sayıda oyuncudan oluşur.
- D) Beş oyunculu takıma bölük, yedi oyunculu takıma alay denir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Beş oyunculu takıma bölük, yedi oyunculu takıma alay denir.
Duyuruda beşer atlılı takımların bölük, yedişer atlılı takımların alay olduğu belirtilir. Adları yer değiştirmiş seçenek, iki terimi karıştıranları yanıltır; turnuvaya da iki bölük ve iki alay olmak üzere dört takım katılır.
Orta
20Bir cirit turnuvasının kural kartı: Alan içinde rakibe isabet | +3 puan Alay durağında rakibe isabet | +4 puan İzinsiz attan inme | −1 puan Attan düşme | −3 puan Ciritçi Kerem maç boyunca alan içinden iki kez rakibine isabet ettirdi ve hiç ceza almadı. Kerem takımına kaç puan kazandırmıştır?
- A) 3
- B) 8
- C) 6
- D) 4
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 6
Alan içindeki her isabet 3 puandır; iki isabet 2 × 3 = 6 puan eder. 8 puan, isabetleri alay durağındaki 4 puanlık atış sanan birinin bulacağı sonuçtur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.