5. Sınıf Türkçe · Sağlıklı Yaşıyorum
Benim Zamanım-Okçuluk (İzleme)
- okçuluk
- spor
- hobi
- ana düşünce
- önemli bilgi
- özetleme
- tartışma
Benim Zamanım-Okçuluk videosunda okçuluk nasıl anlatılır?
Benim Zamanım-Okçuluk, okçulukla ilgilenen Ender Aras Gümüşay'ın bu spora nasıl başladığını ve sporun ona kazandırdıklarını anlatan bir çoklu ortam içeriğidir. İçeriğin ana düşüncesi, düzenli spor yapmanın ve bir hobi edinmenin hem bedene hem zihne iyi geldiğidir. Videoda okçuluğa merakın nasıl başladığı, okçulukta kullanılan malzemeler ve iyi bir atış için gereken hazırlıklar anlatılır. Okçuluk eski zamanlarda avlanma ve savunma gibi amaçlarla kullanılmış, günümüzde ise bir spor dalı olmuştur. Geleneksel Türk okçuluğu UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesinde yer alır. Düzenli spor yapmak dikkat, sabır, öz güven ve sağlık kazandırır. Öncelikle, ilk sırada, en önemli, ondan sonra gibi ifadeler bilgileri sıralamaya ve önem derecesini göstermeye yarar. İçerikteki önemli bilgiler önemsizlerden ayrılarak özet yazılır. Tartışmada kişi değil görüş eleştirilir ve görüş gerekçeleriyle savunulur.
Benim Zamanım-Okçuluk (İzleme): konu anlatımı ve özeti
Bu izleme metni, okçuluk sporuyla ilgilenen bir gencin bu spora nasıl başladığını ve sporun ona kazandırdıklarını anlatan bir çoklu ortam içeriğidir. Ana düşünce, düzenli spor ve bir hobi edinmenin hem bedenimize hem de zihnimize iyi geldiğidir.
- İçerikte okçuluğa merakın nasıl başladığı, okçulukta kullanılan malzemeler ve iyi bir atış için gereken hazırlıklar anlatılır.
- Okçuluk eski zamanlarda avlanma ve savunma gibi amaçlarla kullanılmış, günümüzde bir spor dalı olmuştur.
- Geleneksel Türk okçuluğu UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesindedir.
- Düzenli spor yapmak dikkat, sabır, öz güven ve sağlık kazandırır.
- "Öncelikle, ilk sırada, en önemli, ondan sonra" gibi ifadeler bilgileri sıralamaya ve önem derecesini göstermeye yarar.
- İçerikteki önemli ve önemsiz bilgileri ayırır, önemli bilgilerle kendi cümlelerinle bir özet yazarsın.
- Tartışmada görüşünü gerekçeleriyle savunur, karşıt görüşleri ön yargısız değerlendirir, tutarsız bilgiyi belirlersin.
Unutma: Tartışırken kişiyi değil görüşü eleştir; katılmadığın düşünceye nedenini nazikçe açıkla.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
İzlediğin bir içeriği özetlemek için önce önemli ve önemsiz bilgileri ayır.
- İzlerken üç başlık aç: Merak nasıl başladı? Hangi malzemeler kullanılıyor? Spor ne kazandırıyor?
- Her başlığın altına bir iki önemli bilgi yaz.
- "Öncelikle, ondan sonra, en önemlisi" gibi ifadelerle bilgileri sıraya koyup kendi cümlelerinle bir özet yaz.
Günlük hayattan: Bir arkadaşına izlediğin bir belgeseli anlatırken yalnızca en ilginç ve önemli bilgileri seçersin.
Sık yapılan hata: Tartışırken görüşü değil kişiyi eleştirmek. Doğrusu: "Bu görüşe katılmıyorum, çünkü…" diyerek gerekçeni nazikçe açıklamak.
Derinleş
Geleneksel Türk okçuluğu UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesindedir. Bu listede Türkiye'den yer alan başka bir unsuru araştır ve okçulukla karşılaştır: Ne zamandan beri yaşıyor, nasıl öğreniliyor, bugün kimler sürdürüyor? Bir spor ya da hobiye başlamak isteyen bir arkadaşına nasıl yol gösterirdin?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.D.5.3Dinleyeceğinin/izleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
T.D.5.4Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.D.5.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.D.5.7Üst düzey çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilme
T.D.5.12Bilgilendirici metinde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.D.5.17Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.K.5.5Konuşmasında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme
T.K.5.17Konuşmasını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme
T.Y.5.3Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme
T.Y.5.15Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme
T.Y.5.16Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Videoda antrenör atış adımlarını sırayla anlatıyor: “Önce ayaklarını omuz genişliğinde aç, yüzünü hedefe değil yana dön. ______ oku yayın kirişine yerleştir.” Antrenörün sözündeki boşluğa bilgileri sıralamak için aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
- A) Çünkü
- B) Ondan sonra
- C) Fakat
- D) Örneğin
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ondan sonra
“Önce” ile başlayan bir sıralamada ikinci adımı “ondan sonra” bağlar. “Örneğin” de cümleler arasında kullanılan bir bağlantı ifadesidir; ama sıra bildirmez, örnek vermeye yarar.
Kolay
2Videonun sonunda anlatıcı, geleneksel Türk okçuluğunun 2019'da yay yapımı, atış teknikleri ve ok meydanı gelenekleriyle birlikte uluslararası bir listeye alındığını söylüyor. Bu listede binalar ya da doğal alanlar değil, ustadan çırağa aktarılan yaşayan bilgi ve beceriler yer alıyor. Geleneksel Türk okçuluğu hangi listede yer almaktadır?
- A) UNESCO Dünya Doğal Mirası listesinde
- B) Türkiye'nin millî parklar listesinde
- C) UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesinde
- D) Dünyanın yedi harikası listesinde
Cevabı göster
Doğru cevap: C) UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesinde
Ustadan çırağa aktarılan bilgi ve beceriler, UNESCO'nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesinde korunur; Türk okçuluğu bu listeye 2019'da girmiştir. Doğal miras listesi de UNESCO'ya aittir; ama orada doğal alanlar yer alır, oysa okçuluk bir beceridir.
Kolay
3İzlenen tanıtım videosunda eski bir duvar resmi gösteriliyor: Bir avcı, kaçan bir ceylana yayını germiş. Resmin öbür köşesinde ise surların üstünden ok atan askerler, kaleye yaklaşan düşmanı durdurmaya çalışıyor. Bu görüntülere göre eski zamanlarda insanlar okçuluğu hangi amaçlarla kullanmıştır?
- A) tarla sürmek ve hasat yapmak
- B) haberleşmek ve ticaret yapmak
- C) avlanmak ve kendini korumak
- D) ev yapmak ve süslemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) avlanmak ve kendini korumak
Ceylana yay geren avcı avlanmayı, surlardan ok atan askerler de savunmayı gösterir. Haberleşme çekici bir seçenektir; çünkü tarihte oklarla mesaj gönderildiği de olmuştur; ama resimde böyle bir sahne yoktur.
Kolay
4Videoda bir sporcu, sırtındaki kılıftan aldığı ince, ucu sivri çubuğu kavisli ve gergin kirişli aracına yerleştiriyor. Kirişi yanağına kadar çekip bırakınca çubuk hedef tahtasının ortasına saplanıyor. Videoda betimlenen okçuluk sporunun iki temel malzemesi hangileridir?
- A) raket ve top
- B) yay ve ok
- C) kürek ve sandal
- D) kask ve kaykay
Cevabı göster
Doğru cevap: B) yay ve ok
Kirişli kavisli araç yay, ondan fırlatılan ince ve uçlu çubuk da oktur. Öbür seçeneklerdeki malzemeler başka sporlara aittir; videodaki hiçbir betimleme raket, kürek ya da kaykayla uyuşmaz.
Kolay
5Öğretmen, aynı ya da anlamca ilgili iki sözcüğün yan yana kullanılmasıyla oluşan söz gruplarına ikileme dendiğini anlattı. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme vardır?
- A) Antrenör bize yeni bir yay getirdi.
- B) Antrenör okları bize tek tek gösterdi.
- C) Yarışmaya aylarca hazırlandık.
- D) Ok, hedefin tam ortasına saplandı.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Antrenör okları bize tek tek gösterdi.
“Tek tek” aynı sözcüğün tekrarıyla oluşmuş bir ikilemedir. “Tam ortasına” ifadesinde ise iki farklı sözcük yan yana gelmiştir ama ikileme oluşturmaz.
Kolay
6Öğretmen, bir sözcüğün anlamını güçlendirmek için kullanılan “sapsarı, tertemiz” gibi sözcüklere pekiştirme dendiğini anlattı. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pekiştirme vardır?
- A) Yarışmada upuzun bir yay kullandı.
- B) Yarışmada ağır bir yay kullandı.
- C) Yarışmada yeni bir yay kullandı.
- D) Yarışmada kendi yayını kullandı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yarışmada upuzun bir yay kullandı.
“Upuzun” sözcüğü “uzun” sözcüğünün anlamını güçlendiren bir pekiştirmedir. “Yeni” ve “ağır” sözcükleri yayı niteler ama anlamı pekiştirilmiş biçimde değildir.
Kolay
7Can, “bağışıklık sistemini güçlendirmek için yapılması gerekenler” konulu konuşmasında bilimle ilgili terimlere de yer vermek istiyor. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir bilim dalına ait terim kullanılmıştır?
- A) Bu sabah her zamankinden erken uyandım.
- B) Arkadaşım bana güzel bir kitap hediye etti.
- C) Annem bahçeye rengârenk çiçekler dikti.
- D) Bağışıklık sistemi vücudu mikroplara karşı korur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bağışıklık sistemi vücudu mikroplara karşı korur.
“Bağışıklık sistemi” ve “mikrop” sözcükleri sağlık bilimine ait terimlerdir. Diğer cümlelerdeki sözcükler ise günlük dilde kullanılan, belli bir bilim dalına özgü olmayan sözcüklerdir.
Kolay
8İzlenecek videonun adı “Benim Zamanım-Okçuluk”tur. Öğretmen, izlemeden önce başlıktaki “Benim Zamanım” ifadesinin neyi anlatabileceğini tahmin etmelerini istedi. Bu ifadeyle ilgili en uygun tahmin aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Her gece yatağa gidilen saat
- B) Kişinin kendine ayırıp sevdiği işle geçirdiği zaman
- C) Bir yarışmanın başlama saati
- D) Okulda derslerin başlayıp bittiği saatler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kişinin kendine ayırıp sevdiği işle geçirdiği zaman
Başlıkta okçulukla birlikte geçen “Benim Zamanım” ifadesi, kişinin kendine ayırdığı ve sevdiği bir uğraşla geçirdiği zamanı akla getirir. Yarışmanın başlama saati ise başlıktaki “benim” sözcüğüyle anlatılan kişisel zamanı karşılamaz.
Kolay
9Okçuluk videosunda bu sporun eski zamanlarda başka amaçlarla kullanıldığı, zamanla farklı bir hâl aldığı anlatılıyor. Videoya göre okçuluk günümüzde daha çok hangi amaçla yapılmaktadır?
- A) Yalnızca savunma için
- B) Bir spor dalı olarak
- C) Yalnızca avlanmak için
- D) Uzak yerlere ulaşmak için
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir spor dalı olarak
Okçuluk eski zamanlarda avlanma ve savunma amacıyla kullanılmış, günümüzde ise bir spor dalı olmuştur. Avlanma, okçuluğun geçmişteki kullanım amaçlarından biridir.
Kolay
10Öğretmen, okçuluk videosunu izlemeden önce anlamını bilmedikleri sözcükleri not almalarını istedi. Defne, video sırasında “kiriş” sözcüğünü duydu ama anlamını bilmiyordu. Defne'nin yapması en uygun olan davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sözcüğü anlamadığı için videoyu izlemeyi bırakmak
- B) Video sırasında arkadaşına yüksek sesle sormak
- C) Sözcüğü not alıp anlamını tahmin etmek, sonra sözlükten kontrol etmek
- D) Videoyu durdurmadan sözcüğü önemsemeyip unutmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sözcüğü not alıp anlamını tahmin etmek, sonra sözlükten kontrol etmek
Bilinmeyen sözcüğü not alıp bağlamdan tahmin etmek ve sözlükten doğrulamak, izleme sürecini bölmeden anlamı öğrenmeyi sağlar. İzleme sırasında yüksek sesle soru sormak ise hem kendisinin hem de arkadaşlarının dikkatini dağıtır.
Kolay
11Kalıp sözler, belli durumlarda söylenmesi gelenek hâline gelmiş sözlerdir. Okçuluk yarışmasında birinci olan arkadaşını kutlamak isteyen Yusuf'un söylemesi gereken kalıp söz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Başın sağ olsun!
- B) Afiyet olsun!
- C) Tebrik ederim, nice başarılara!
- D) Geçmiş olsun!
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tebrik ederim, nice başarılara!
Başarı kazanan birine “Tebrik ederim, nice başarılara!” denir. “Geçmiş olsun” ise hastalanan ya da bir kaza geçiren birine söylenir.
Kolay
12Öğretmen, okçuluk videosunu izlemeden önce farklı ilgi alanlarına sahip olmanın yaşamımıza katkısını sordu. Aşağıdakilerden hangisi bir hobi edinmenin yaşamımıza olumlu katkılarından biridir?
- A) İnsanı arkadaşlarından tamamen uzaklaştırması
- B) Boş zamanı keyifli ve verimli değerlendirmeyi sağlaması
- C) İnsanı kısa sürede sıkıp yorması
- D) Derslere ve ödevlere hiç vakit bırakmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Boş zamanı keyifli ve verimli değerlendirmeyi sağlaması
Hobi, boş zamanı sevilen bir uğraşla keyifli ve verimli geçirmeyi sağlar. Hobiler yeni arkadaşlıklar da kazandırabileceği için insanı arkadaşlarından uzaklaştırdığı söylenemez.
Kolay
13Genç bir okçu şöyle diyor: “Hayattaki en büyük hedefim, ülkemi uluslararası yarışmalarda temsil etmek.” Bu cümlede geçen “hedef” sözcüğünün eş anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Amaç
- B) Atış
- C) Ok
- D) Tahta
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Amaç
Cümlede “hedef” ulaşılmak istenen şey anlamındadır; eş anlamlısı “amaç”tır. “Tahta” ise okçulukta hedefin gerçek anlamıyla ilgilidir, bu cümledeki anlamı karşılamaz.
Kolay
14Antrenör, ilk atışlarını yapan öğrencilere şöyle diyor: “Bazı oklar hedefe yakın, bazıları ise hedefe ______ düşebilir; önemli olan pes etmemek.” Boşluğa “yakın” sözcüğünün zıt anlamlısı getirilecektir. Boşluğa hangi sözcük gelmelidir?
- A) uzak
- B) yüksek
- C) hızlı
- D) ince
Cevabı göster
Doğru cevap: A) uzak
“Yakın” sözcüğünün zıt anlamlısı “uzak”tır. “Yüksek” ise “alçak” sözcüğünün zıt anlamlısıdır, “yakın” ile zıtlık oluşturmaz.
Kolay
15Ayşe, sevdiği bir spor dalı olan okçuluğu tanıtan bilgilendirici bir yazı yazacak. Aşağıdakilerden hangisi Ayşe'nin bu yazıda yer vermesi gereken içeriktir?
- A) Hiç yaşanmamış olağanüstü bir macera
- B) Uyaklı dizelerle yazılmış bir şiir
- C) Hayalî kahramanların başından geçen olaylar
- D) Sporun nasıl yapıldığı, malzemeleri ve faydaları
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sporun nasıl yapıldığı, malzemeleri ve faydaları
Bilgilendirici yazı, okura bir konu hakkında doğru bilgiler verir; sporun nasıl yapıldığı, malzemeleri ve faydaları bu türe uygundur. Hayalî kahramanların olayları ise hikâye gibi öyküleyici metinlere aittir.
Kolay
16Mert, sporun insan sağlığı üzerindeki etkileri konulu tartışmada düzenli spor yapmanın kalbe iyi geldiğini savunacak ve görüşünü bir materyalle desteklemek istiyor. Mert'in seçmesi gereken en uygun materyal aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ünlü bir şarkıcının konserinden bir fotoğraf
- B) Okçulukla ilgili bir çizgi filmin afişi
- C) Bir yemek tarifinin anlatıldığı video
- D) Spor yapanların ve yapmayanların nabzını gösteren tablo
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Spor yapanların ve yapmayanların nabzını gösteren tablo
Spor yapanlarla yapmayanların nabzını karşılaştıran tablo, sporun kalbe etkisi görüşünü doğrudan destekler. Okçuluk afişi sporla ilgili görünse de kalp sağlığı hakkında bir bilgi sunmaz.
Kolay
17Okçuluk videosunu izleyen öğrenciler, “okçuluk” sözcüğünün kendilerine çağrıştırdığı sözcükleri yazdı. Aşağıdaki listelerin hangisindeki sözcüklerin tümü “okçuluk” sözcüğüyle ilgilidir?
- A) yay, raket, file, smaç
- B) ok, kale, penaltı, korner
- C) hedef, pedal, kask, zil
- D) yay, ok, hedef, nişan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) yay, ok, hedef, nişan
Okçuluk yay ve okla, bir hedefe nişan alınarak yapılan spordur; bu yüzden “yay, ok, hedef, nişan” sözcüklerinin hepsi okçuluğu çağrıştırır. Öteki listelerde okçulukla ilgili bir sözcüğün yanında voleybol, futbol ya da bisikletle ilgili sözcükler vardır.
Kolay
18Can, okçuluk konulu konuşmasında gerçek ve mecaz anlamlı sözcüklere yer vermek istiyor. Bunun için “keskin” sözcüğünü farklı cümlelerde kullandı. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “keskin” sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
- A) Okçunun keskin bakışları hedefin tam ortasındaydı.
- B) Antrenör, hedef tahtasının ipini keskin bir bıçakla kesti.
- C) Rüzgâr, atış alanına keskin bir soğuk getirmişti.
- D) Kaan, keskin zekâsıyla atış hatasını hemen buldu.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Antrenör, hedef tahtasının ipini keskin bir bıçakla kesti.
“Keskin” sözcüğünün gerçek anlamı kolay ve iyi kesendir; bıçak için kullanıldığında bu anlamdadır. “Keskin bakış” çok iyi gören, “keskin soğuk” şiddetli, “keskin zekâ” çabuk kavrayan anlamında mecazdır.
Orta
19Elif'le yapılan söyleşiyi okul bloguna yazan Berk, bir cümlede iki sözcüğün yazımından emin olamıyor: “Okçuluk bana ______ kazandırdı, insanlara da ______ ile bakmamayı öğretti.” Boşluklara gelecek sözcükler hangi seçenekte doğru yazılmıştır?
- A) özgüven – önyargı
- B) öz güven – ön yargı
- C) öz güven – önyargı
- D) özgüven – ön yargı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) öz güven – ön yargı
Türk Dil Kurumunun güncel yazım kurallarına göre “öz güven” ve “ön yargı” ayrı yazılır. Birini ayrı ötekini bitişik yazan seçenekler, iki sözcüğün aynı kurala bağlı olduğunu bilmeyen birini yanıltır.
Orta
20Videoda genç okçu Elif şöyle anlatıyor: “Eskiden ödevimi yarıda bırakırdım. Okçuluk bana hedefe odaklanmayı, doğru anı beklemeyi öğretti. Artık yarışmalarda herkesin önüne çıkmaktan çekinmiyorum.” Elif'in anlattıklarına göre aşağıdakilerden hangisi okçuluğun ona kazandırdıklarından biri değildir?
- A) dikkatini toplamak
- B) sabırlı olmak
- C) aceleci olmak
- D) kendine güvenmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) aceleci olmak
Odaklanmak dikkati, doğru anı beklemek sabrı, yarışmalarda çekinmemek de öz güveni gösterir. Aceleci olmak ise sabrın karşıtıdır; Elif okçulukla aceleciliği değil, beklemeyi öğrendiğini söyler.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.
