6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Peygamberliğinden Önce Hz. Muhammed

Hz. Muhammed’in (sav) Doğduğu Çevre

Mekke
Kâbe
Cahiliye Dönemi
putperestlik
şirk
kabile
hanif
bedevi

Hz. Muhammed'in doğduğu dönemde Mekke nasıl bir yerdi?

Hz. Muhammed'in (sav) doğduğu Mekke, Arap Yarımadası'nın Hicaz bölgesinde bulunan, yeryüzündeki ilk mabet Kâbe'nin yer aldığı bir şehirdi ve o dönem Cahiliye Dönemi olarak anılır. Putlara tapma, soyla övünme, adaletsizlik ve zayıfları ezme yaygın olduğu için bu ad verilmiştir. Dinî hayatta en yaygın inanış putperestlikti; Allah'a (cc) ortak koşmaya şirk denir. Hz. İbrahim'in tevhit inancını sürdüren hanifler ve az sayıda Hristiyan da vardı. Mekke sıcak, kurak ve tarıma elverişsiz olduğundan tahıl Taif'ten sağlanır, halk ticaret, hayvancılık ve el sanatlarıyla geçinirdi. Göçebelere bedevi, yerleşiklere hadari denirdi. Siyasi açıdan ortak bir devlet ya da hukuk düzeni yoktu; halk kabileler hâlinde yaşar, reisler yalnızca hakemlik yapardı. Panayırlarda şiir yarışmaları yapılır, toplum hürler ve köleler olarak ayrılırdı. Cahiliye, okuma yazma bilmemek değil, putperestlik ve haksızlığın yaygın olduğu dönemi anlatır.

Hz. Muhammed’in (sav) Doğduğu Çevre: konu anlatımı ve özeti

Hz. Muhammed'i (sav) anlamak için doğduğu yeri ve dönemin şartlarını bilmek gerekir. Bu konu, Mekke'nin dinî, ekonomik, siyasi ve sosyal hayatını anlatır.

Hz. Muhammed (sav), Arap Yarımadası'nın Hicaz bölgesindeki Mekke'de doğdu. Yeryüzündeki ilk mabet olan Kâbe Mekke'dedir.
Putlara tapma, soyla övünme, adaletsizlik ve zayıfları ezme yaygın olduğu için bu döneme Cahiliye Dönemi denir.
Dinî hayat: En yaygın inanış putperestlikti; Allah'a (cc) ortak koşmaya şirk denir. Hz. İbrahim'in tevhit inancını sürdüren hanifler ve az sayıda Hristiyan da vardı.
Ekonomik hayat: Mekke sıcak, kurak ve tarıma elverişsizdi; halk ticaret, hayvancılık ve el sanatlarıyla geçinirdi. Göçebelere bedevi, yerleşiklere hadari denirdi.
Siyasi hayat: Halk kabileler hâlinde yaşardı; ortak bir devlet ya da hukuk düzeni yoktu, kabile reisleri yalnızca hakemlik yapardı.
Sosyal hayat: Panayırlarda şiir yarışmaları yapılır, sözlü kültür yaygındı. Toplum hürler ve köleler olarak ayrılmıştı.

Unutma: Cahiliye, okuma yazma bilmemek değil; putperestlik, haksızlık ve kötü ahlakın yaygın olduğu dönemi anlatır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Mekke'nin durumunu bir dört bölmeli tabloya yerleştirirsen kolay hatırlarsın.

Dinî hayat: Putperestlik yaygındı; Hz. İbrahim'in tevhit inancını sürdüren hanifler de vardı.
Ekonomik hayat: Toprak kurak olduğu için halk ticaret, hayvancılık ve el sanatlarıyla geçinirdi.
Siyasi hayat: Ortak bir devlet yoktu; insanlar kabileler hâlinde yaşardı.
Sosyal hayat: Şiir ve sözlü kültür güçlüydü; toplum hürler ve köleler diye ayrılmıştı.

Günlük hayattan: Bir yerin iklimi insanların işini belirler; kurak bir bölgede tarımdan çok ticaret ve hayvancılık gelişir.

Sık yapılan hata: "Cahiliye, okuma yazma bilmeyenler dönemi demektir." Doğrusu: Cahiliye; putperestlik, haksızlık ve zayıfların ezildiği kötü ahlakın yaygın olduğu dönemi anlatır.

Derinleş

Ortak bir devletin ve hukuk düzeninin olmadığı bir toplumda haksızlığa uğrayan biri hakkını nasıl arayabilir? Bugün haklarımızı koruyan kurumlardan üçünü (mahkeme, okul kurulu, tüketici hakları birimi gibi) araştır. Bu kurumlar olmasaydı günlük hayatta neler değişirdi?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

DKAB.6.4.1Hz. Muhammed’in (sav) doğduğu çevreyi tarihsel bağlamda değerlendirebilme
- a) Hz. Muhammed’in (sav) doğduğu çevre hakkındaki bilgileri temel kaynaklardan hareketle farkeder.
- b) Hz. Muhammed’in (sav) doğduğu çevreyi koşulları içerisinde açıklar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1İslam’dan önce Mekke’de putlara tapanların yanında farklı düşünen az sayıda insan da vardı. Bu kişiler putlara tapmıyor, Hz. İbrahim’in yolunu izleyerek tek olan Allah’a inanıyordu. Bu kişilere ne ad verilirdi?
- A) Bedevi
- B) Hadari
- C) Müşrik
- D) Hanif
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hanif
Hz. İbrahim’in tevhit inancını sürdüren ve Allah’ın birliğine inanan kişilere hanif denirdi. Hadari de bir topluluk adıdır; ama inancı değil, yerleşik hayat yaşayan insanları anlatır.
Kolay
2Bir dergide İslam’dan önceki Arap toplumu anlatılıyor. Bazı Araplar çadırlarda yaşıyor, sürüleri için su ve otlak buldukları yerlere sürekli göç ediyordu. Bazıları ise şehir ve kasabalarda yerleşik hayat sürüyordu. Göç ederek yaşayan bu Araplara ne ad verilirdi?
- A) Hadari
- B) Hanif
- C) Müşrik
- D) Bedevi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bedevi
Göçebe yaşayan Araplara bedevi, yerleşik hayat yaşayanlara hadari denirdi. İki kavram birbirine karıştırılabilir; hadari şehirli, bedevi çöl ve göçebe hayatını anlatır.
Kolay
3Bir harita etkinliğinde öğretmen, Arap Yarımadası’nın batısındaki Hicaz bölgesini gösteriyor. Kervan yollarının geçtiği, ortasında Kâbe’nin bulunduğu bir şehri işaretliyor ve Hz. Muhammed’in (sav) burada doğduğunu söylüyor. İşaretlenen şehir hangisidir?
- A) Medine
- B) Taif
- C) Şam
- D) Mekke
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mekke
Hz. Muhammed (sav), Hicaz bölgesinde bulunan ve Kâbe’nin yer aldığı Mekke’de doğmuştur. Medine de Hicaz’dadır ve Hz. Peygamber’in hayatında çok önemlidir; ancak o, Medine’ye hicretle gitmiştir.
Kolay
4Bir belgeselde, İslam’dan önce Kâbe’nin çevresine yüzlerce put dizildiği anlatılıyor. Mekkelilerin çoğu Allah’ı tanıyor, ancak bu putların da ilah olduğuna inanıp onlara tapıyordu. Mekkelilerin bu inancı Kur’an-ı Kerim’de hangi kavramla nitelendirilir?
- A) Tevhit
- B) Hanif
- C) Şirk
- D) Tevekkül
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şirk
Allah’tan başka ilah olduğuna inanmak ve ona tapmak şirktir; Kur’an putperestliği böyle nitelendirir. Mekkelilerin Allah’ı tanıması tevhidi çağrıştırabilir; ama tevhit, Allah’ı tek ilah kabul edip O’na hiçbir şeyi ortak koşmamaktır.
Kolay
5Kur'an-ı Kerim, putperestliği şirk olarak nitelendirir. Ders kitabına göre Kur'an-ı Kerim, Allah'a ortak koşan kişileri hangi adla anar?
- A) Hanif
- B) Hadari
- C) Bedevi
- D) Müşrik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Müşrik
Kur'an-ı Kerim putperestliği şirk, Allah'a ortak koşanları ise müşrik olarak nitelendirmiştir. Hanif, Allah'ın birliğine inanan kişidir.
Kolay
6Bir belgeselde Kâbe'nin tarihi anlatılıyor. Anlatıcı, Kâbe'nin yıkılan temelleri üzerine bir baba ve oğlu tarafından yeniden inşa edildiğini söylüyor. Kâbe'yi yeniden inşa eden bu baba ve oğul kimlerdir?
- A) Hz. İbrahim ve Hz. İsmail
- B) Hz. Âdem ve Hz. Nuh
- C) Abdülmuttalib ve Abdullah
- D) Hz. Nuh ve Hz. İbrahim
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hz. İbrahim ve Hz. İsmail
Kâbe, aynı temeller üzerine Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından yeniden inşa edilmiştir. Hz. Âdem'in ilk yapıyı yaptığı ise rivayet edilir.
Kolay
7Hz. Muhammed (sav), Arafat Dağı'nda yaptığı bir konuşmada Müslümanlara Cahiliye Dönemi'nin olumsuz âdetlerinden uzak durmalarını buyurmuştur. Bu konuşma hangi adla bilinir?
- A) Kunut duası
- B) İftar duası
- C) Veda Hutbesi
- D) Fil suresi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Veda Hutbesi
Hz. Peygamber, Veda Hutbesi'nde Müslümanlara Cahiliye Dönemi'nin olumsuz âdetlerinden uzak durmalarını buyurmuştur. Arafat Dağı bu hutbenin gerçekleştiği mekân olarak bilinir.
Kolay
8Çeşitli sebeplerle yıpranan Kâbe, tarih boyunca onarılmıştır. Ders kitabına göre bu onarımlardan biri Hz. Muhammed'in (sav) hayatının hangi döneminde yapılmıştır?
- A) Bebekliğinde
- B) Gençlik yıllarında
- C) Peygamberliğinin son yılında
- D) Hicretten hemen sonra
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gençlik yıllarında
Ders kitabında Kâbe'nin Hz. Muhammed'in (sav) gençlik yıllarında onarıldığı belirtilir.
Kolay
9Öğretmen, “Cahiliye” kelimesinin “cehl” kökünden geldiğini söylüyor. Ders kitabına göre bu kökün başta gelen anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zenginlik
- B) Cesaret
- C) Bilgisizlik
- D) Yolculuk
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bilgisizlik
Cahiliye, başta “bilgisizlik” anlamına gelen “cehl” kökünden türemiştir. Ancak kavram yalnız bilgisizliği değil, yanlış inançları ve kötü davranışları da kapsar.
Kolay
10Cahiliye Dönemi'nde Mekke'de her kabilenin başında bir kişi bulunurdu. Bu kişiler genellikle soyluluk ve zenginlik gibi sebeplerle bu göreve gelirdi. Bu kişilere ne ad verilirdi?
- A) Kabile reisi
- B) Hanif
- C) Bedevi
- D) Panayır şairi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kabile reisi
Soyluluk, zenginlik gibi sebeplerle kabile başkanı olan kişilere kabile reisi denirdi. Bedevi ise göçebe yaşayan kişiyi anlatır.
Kolay
11Cahiliye Dönemi'nde Mekke'de yerleşik hayat süren insanlara hadari denirdi. Ders kitabına göre hadariler geçimlerini en çok hangi yollarla sağlıyordu?
- A) Ticaret ve el sanatları
- B) Tarım ve balıkçılık
- C) Madencilik ve ormancılık
- D) Tarım ve hayvancılık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ticaret ve el sanatları
Bilgi görseline göre hadariler ticaret ve el sanatlarıyla, bedeviler ise ticaret ve hayvancılıkla geçinirdi. Mekke'nin toprağı tarıma elverişli değildi.
Kolay
12Zeynep, Kur'an-ı Kerim'de geçen “Şüphesiz, insanlar için kurulan ilk ibadet evi; elbette Mekke'de... kurulan Kâbe'dir.” (Âl-i İmrân suresi, 96. ayet) ifadesini okuyor. Bu ayete göre Kâbe'nin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mekke'nin en yüksek yapısı olması
- B) Yeryüzündeki ilk mabet olması
- C) Yalnızca ticaret için kurulmuş olması
- D) Medine'de bulunan ilk yapı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yeryüzündeki ilk mabet olması
Ayete göre Kâbe, insanlar için kurulan ilk ibadet evidir. Kâbe Medine'de değil, Mekke'dedir.
Kolay
13Can, ödevi için “kabile” kelimesinin anlamını araştırıyor. Bulduğu doğru tanım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aynı atadan gelen ve birbirine kan bağıyla bağlı büyük insan topluluğu
- B) Aynı şehirde yaşayan ama akraba olmayan insanlar
- C) Aynı mesleği yapan tüccarların kurduğu birlik
- D) Panayırlarda şiir okuyan şairlerden oluşan grup
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aynı atadan gelen ve birbirine kan bağıyla bağlı büyük insan topluluğu
Kabile, aynı atadan gelen ve birbirine kan bağıyla bağlı büyük insan topluluğudur. Aynı şehirde yaşamak ya da aynı mesleği yapmak kabileyi oluşturmaz.
Kolay
14Ders kitabındaki bir bilgi kutusunda şu tanım yer alıyor: “Kendisine tapılmak, ibadet edilmek için taş, ağaç, toprak gibi şeylerden yapılmış nesneler.” Bu tanım hangi kavrama aittir?
- A) Şirk
- B) Put
- C) Hanif
- D) Kabile
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Put
Taş, ağaç, toprak gibi maddelerden yapılıp kendisine tapılan nesnelere put denir. Şirk ise Allah'tan başka ilah olduğuna inanmaktır.
Kolay
15Cahiliye Dönemi'nde Mekke'de bazı insanlar Allah'a duydukları saygı ve sevgiyi Allah ile birlikte başka varlıklara da gösteriyordu. Bu şekilde inanan kişilere ne ad verilir?
- A) Hanif
- B) Bedevi
- C) Hadari
- D) Putperest
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Putperest
Allah'a duyulan saygı ve sevgiyi Allah ile birlikte başka varlıklara da gösterenlere putperest denir. Hanifler ise yalnız Allah'a inanan kişilerdi.
Kolay
16Cahiliye Dönemi'nde Mekke'de insanlar sosyal açıdan iki gruba ayrılıyordu. Bu gruplardan birindeki insanlar pazarlarda alınıp satılıyor ve haklarına genellikle dikkat edilmiyordu. Bu iki grup aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bedeviler ve hadariler
- B) Hanifler ve putperestler
- C) Şairler ve tüccarlar
- D) Hürler ve köleler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hürler ve köleler
Cahiliye Dönemi'nde Mekkeliler hürler ve köleler olarak ayrılıyordu. Bedevi ve hadari ayrımı ise yaşam tarzına göre yapılan bir ayrımdır.
Kolay
17Cahiliye Dönemi'nde Mekke'de yaşayan iki komşu düşünelim: Biri çadırda yaşayıp sürüsüyle yer değiştiren bir bedevi, öteki şehirde yerleşik yaşayan bir hadaridir. Ders kitabındaki bilgilere göre bu iki kişinin geçim kaynakları arasında ortak olan hangisidir?
- A) Tarım
- B) Hayvancılık
- C) El sanatları
- D) Ticaret
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ticaret
Ders kitabına göre bedeviler ticaret ve hayvancılıkla, hadariler ise ticaret ve el sanatlarıyla geçimini sağlıyordu; ikisinde ortak olan geçim kaynağı ticarettir. Hayvancılık yalnızca bedevilerin, el sanatları yalnızca hadarilerin geçim kaynağıdır. Mekke'nin toprağı verimsiz ve iklimi kurak olduğu için tarım iki grubun da geçim kaynağı değildi.
Kolay
18Cahiliye Dönemi'nde Mekke'de putperestliğin yanında, Hz. İbrahim'in tevhit anlayışını benimseyen hanifler de vardı. Ozan, “tevhit” kelimesinin bu cümledeki anlamını defterine yazacak. Ozan'ın yazması gereken anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Saygıyı Allah ile birlikte putlara da göstermek
- B) Allah'ın varlığına ve birliğine inanmak
- C) Kâbe'yi her yıl belli zamanlarda ziyaret etmek
- D) Kabilenin atalarından kalan geleneklere bağlı kalmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Allah'ın varlığına ve birliğine inanmak
Ders kitabı hanifleri, Hz. İbrahim'in tevhit anlayışını benimseyen ve Allah'ın (cc) varlığına ve birliğine inanan kişiler olarak tanıtır; tevhit, Allah'ın bir olduğuna inanmaktır. Saygıyı Allah ile birlikte putlara da göstermek putperestlikle ilgilidir ve tevhidin tersidir. Kâbe ise o dönemde farklı bölgelerden pek çok insan tarafından ziyaret edilirdi; ziyaret tevhit kelimesinin anlamı değildir.
Orta
19İslam’dan önce Mekke’de bir devlet ya da kral yoktu. Kabile reislerinin söylediği her şeye uyulması zorunlu değildi. Önemli konular, ileri gelen aile büyüklerinin toplandığı mecliste konuşulurdu. Bu bilgilere göre iki kişi arasında anlaşmazlık çıktığında kabile reisinin rolü ne olurdu?
- A) Kararı tek başına verip uygulatırdı.
- B) Suçluyu devlet mahkemesine gönderirdi.
- C) Anlaşmazlıkla hiç ilgilenmezdi.
- D) Kesin hüküm vermez, hakemlik yapardı.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kesin hüküm vermez, hakemlik yapardı.
Kabile reislerinin mutlak otoritesi olmadığı için hüküm vermez, yalnızca hakemlik yaparlardı. Reis denince tek başına karar veren biri düşünülebilir; ama Mekke’de önemli konular mecliste görüşülürdü.
Orta
20İslam’dan önce Mekke yakınlarında Ukaz gibi büyük panayırlar kurulurdu. Okuma yazma bilenler azdı; bilgiler ve olaylar daha çok ezberlenip dilden dile aktarılırdı. Panayırlarda öne çıkan eserler herkesin dilinde dolaşırdı. Bu panayırlarda düzenlenen ve sözlü kültürün gücünü gösteren etkinlik hangisidir?
- A) Şiir yarışmaları
- B) Kitap fuarları
- C) Okuma yazma kursları
- D) Resim sergileri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şiir yarışmaları
Cahiliye Dönemi’nde şiir ve hitabete çok önem verilir, panayırlarda şiir yarışmaları yapılırdı. Kitap fuarı da kültürel bir etkinliktir; ancak okuryazarlığın az olduğu bir toplumda yazılı değil, sözlü kültür öndeydi.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.