6. Sınıf Sosyal Bilgiler · Yaşayan Demokrasimiz

Dijitalleşme ve Teknolojik Gelişmelerin Vatandaşlık Hak ve Sorumluluklarına Etkileri

dijital vatandaşlık
dijitalleşme
e-Devlet
kişisel veri
siber zorbalık
vatandaşlık hakları

Dijitalleşme vatandaşlık hak ve sorumluluklarını nasıl etkiler?

Dijital vatandaşlık, dijital ortamı kurallara uygun, güvenli ve bilinçli kullanarak topluma çevrim içi katılmaktır. Dijitalleşme vatandaşlık haklarını kullanmayı kolaylaştırmıştır: e-Devlet ile tapu, belge ve başvuru işlemleri evden yapılabilir, e-Nabız ile sağlık kayıtlarına, e-Okul ile okul bilgilerine ulaşılabilir. CİMER üzerinden istek ve şikâyetler iletilebilir; evden çalışma ve uzaktan eğitim de dijitalleşmenin sonuçlarıdır. Dijitalleşme yeni sorunlar da getirir; kişisel verilerin izinsiz ele geçirilmesi ve paylaşılması bunların başında gelir. Siber zorbalık, sanal ortamda birine hakaret etmek, onu aşağılamak, dışlamak ya da tehdit etmektir; böyle bir durumda kanıtlar saklanmalı ve bir yetişkine haber verilmelidir. Şifreleri gizli tutmak, yalnızca resmî sitelere giriş yapmak ve başkalarının bilgilerini izinsiz paylaşmamak dijital sorumluluklardır. Hijyen kurallarına uymayan bir işletmeyi ilgili kuruma dijital yolla bildirmek etkin vatandaşlığa örnektir.

Dijitalleşme ve Teknolojik Gelişmelerin Vatandaşlık Hak ve Sorumluluklarına Etkileri: konu anlatımı ve özeti

Teknoloji geliştikçe pek çok işimizi artık dijital ortamda yapıyoruz. Bu konu, dijitalleşmenin vatandaşlık haklarımızı nasıl kolaylaştırdığını ve yanında getirdiği sorumlulukları anlatır.

Dijital vatandaşlık, dijital ortamı kurallara uygun, güvenli ve bilinçli kullanarak topluma çevrim içi katılmaktır.
e-Devlet ile tapu, belge ve başvuru işlemleri evden yapılabilir. e-Nabız ile sağlık kayıtlarına, e-Okul ile okul bilgilerine ulaşılabilir.
CİMER üzerinden istek ve şikâyetler iletilebilir. Evden çalışma ve uzaktan eğitim de dijitalleşmenin sonuçlarıdır.
Dijitalleşme yeni sorunlar da getirir: kişisel verilerin izinsiz ele geçirilmesi ve paylaşılması bunların başında gelir.
Siber zorbalık, sanal ortamda birine hakaret etmek, onu aşağılamak, dışlamak ya da tehdit etmektir. Böyle bir durumda kanıtları saklamalı ve bir yetişkine haber vermelisin.
Şifreleri gizli tutmak, yalnızca resmî sitelere giriş yapmak ve başkalarının bilgilerini izinsiz paylaşmamak dijital sorumluluklarımızdır.
Bir sorun gördüğünde (örneğin hijyen kurallarına uymayan bir işletme) ilgili kuruma dijital yollarla başvurmak etkin vatandaşlıktır.

Unutma: Genel ağa yüklediğin her şey kalıcı olabilir; paylaşmadan önce düşün ve kişisel bilgilerini koru.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Dijital vatandaşlığı, gerçek hayattaki vatandaşlığın ekrandaki karşılığı olarak düşünebilirsin.

Gerçek hayatta kapını kilitlersin → dijital ortamda şifreni kimseyle paylaşmazsın.
Gerçek hayatta tanımadığın birine adresini vermezsin → dijital ortamda da kişisel bilgilerini paylaşmazsın.
Gerçek hayatta birine hakaret etmezsin → dijital ortamda da etmezsin; bu siber zorbalıktır.

Dijitalleşme hakları da kolaylaştırır: e-Devlet ile belgeye, e-Okul ile notlarına evden ulaşabilirsin.

Günlük hayattan: Bir arkadaşının grup fotoğrafını ondan izin almadan paylaşmak, onun özel hayatına ilişkin bir hakkı ihlal edebilir.

Sık yapılan hata: "Bir mesajı silersem tamamen yok olur." Doğrusu: Paylaşılan bir içerik başkaları tarafından kaydedilmiş ya da çoğaltılmış olabilir. Bu yüzden paylaşmadan önce düşünmek gerekir.

Derinleş

Sınıfın için "dijital vatandaşlık sözleşmesi" hazırla: Çevrim içi grup sohbetlerinde, ödev paylaşımında ve oyunlarda uyulması gereken beş kural yaz. Her kuralın hangi hakkı koruduğunu yanına not et. Bir arkadaşın siber zorbalığa uğrarsa grubun nasıl davranması gerektiğini bir senaryo üzerinden tartışın.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

SB.6.4.3Vatandaşlık haklarının kullanımında dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerin etkilerini sorgulayabilme
- a) Vatandaşlık haklarının kullanımında dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerin etkilerini tanımlar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Sınıftaki bir öğrenci, çevrim içi oyun grubunda arkadaşı Tuna hakkında alaycı mesajlar yazıyor ve diğerlerini de Tuna'yı gruptan dışlamaya çağırıyor. Tuna, bu mesajlar yüzünden okula gitmek bile istemiyor. Tuna'nın yaşadığı durum hangi kavramla ifade edilir?
- A) Dijital vatandaşlık
- B) Siber zorbalık
- C) Teknoloji bağımlılığı
- D) Dijital mahremiyet
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Siber zorbalık
Sanal ortamda birine hakaret edilmesi, onunla alay edilmesi, dışlanması ya da tehdit edilmesi siber zorbalıktır. Dijital vatandaşlık ise teknolojiyi bilinçli ve sorumlu kullanmayı anlatır; zarar verici bir davranışın adı değildir.
Kolay
2Kan tahlili yaptıran Nermin Hanım, sonuçları almak için hastaneye yeniden gitmiyor. Telefonundaki uygulamadan sonuçlarına, doktorunun yazdığı reçeteye ve geçmiş muayene kayıtlarına bakıyor. Nermin Hanım'ın kullandığı uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) e-Okul
- B) CİMER
- C) e-Nabız
- D) EBA
Cevabı göster
Doğru cevap: C) e-Nabız
Tahlil sonuçları, reçeteler ve muayene bilgileri gibi kişisel sağlık kayıtlarına e-Nabız üzerinden ulaşılır. CİMER ise vatandaşların istek ve şikâyetlerini devlete ilettiği bir platformdur; sağlık kayıtlarını göstermez.
Kolay
3Kaan'ın babası tapu kaydına bakmak, annesi de adresini değiştirmek istiyor. İkisi de resmî dairelere gitmek yerine bilgisayardan tek bir siteye kimlik numaraları ve şifreleriyle giriş yapıyor ve işlemlerini evden tamamlıyor. Kaan'ın ailesinin kullandığı devlet platformu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) e-Devlet
- B) e-Nabız
- C) EBA
- D) e-Okul
Cevabı göster
Doğru cevap: A) e-Devlet
Tapu, adres, belge ve başvuru gibi pek çok kamu hizmetinin tek bir yerden yapılabildiği platform e-Devlet'tir. e-Nabız da bir devlet platformudur ama yalnızca sağlık kayıtlarını içerir; tapu ya da adres işlemi yapılamaz.
Kolay
4Veli toplantısına gidemeyen Murat Bey, oğlunun bu dönemki notlarını, kaç gün devamsızlık yaptığını ve karnesini internetten görüntülüyor. Bunun için Millî Eğitim Bakanlığının öğrenci kayıtlarını tuttuğu sisteme giriş yapıyor. Murat Bey'in kullandığı sistem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) e-Nabız
- B) CİMER
- C) EBA
- D) e-Okul
Cevabı göster
Doğru cevap: D) e-Okul
Öğrencilerin not, devamsızlık ve karne bilgileri e-Okul'da tutulur ve veliler bu bilgilere buradan ulaşır. EBA da Millî Eğitim Bakanlığına aittir ama ders içerikleri ve uzaktan eğitim için kullanılır, not ve devamsızlık kaydı tutmaz.
Kolay
5Bir bilgisayar programcısı olan Gül Hanım, haftanın üç günü evinden çalışıyor ve toplantılara görüntülü görüşmeyle katılıyor. Gül Hanım'ın durumu dijitalleşmenin hangi hakkın kullanımını etkilediğini gösterir?
- A) Dilekçe hakkı
- B) Çalışma hakkı
- C) Mülkiyet hakkı
- D) Seçme hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çalışma hakkı
Dijitalleşme sayesinde çalışma hakkı evden de kullanılabilir hâle gelmiştir. Seçme hakkı oy vermeyle ilgilidir, burada söz konusu değildir.
Kolay
6Emre'nin ablası e-Devlet şifresini almak istiyor. Ders kitabındaki örnek olaya göre e-Devlet şifresi nereden alınabilir?
- A) Bankamatikten
- B) Okul kantininden
- C) Kırtasiyeden
- D) PTT'den
Cevabı göster
Doğru cevap: D) PTT'den
Ders kitabındaki örnekte Emir'in annesi e-Devlet şifresini PTT'den almıştır. Diğer seçenekler resmî şifre veren yerler değildir.
Kolay
7Hastalığı nedeniyle okula gelemediği günlerde Mert, Millî Eğitim Bakanlığının sesli kitaplar, ders videoları ve soru havuzları sunan dijital platformundan konuları tekrar ediyor. Mert'in kullandığı platform aşağıdakilerden hangisidir?
- A) EBA
- B) e-Devlet
- C) CİMER
- D) e-Nabız
Cevabı göster
Doğru cevap: A) EBA
EBA, ders videoları, sesli kitaplar ve soru havuzları sunan eğitim platformudur. e-Nabız ise sağlık kayıtlarına ulaşmak için kullanılır.
Kolay
8Ders kitabına göre Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER), anayasal haklardan hangilerinin daha hızlı ve kolay kullanılmasını sağlar?
- A) Dilekçe ve bilgi edinme hakları
- B) Mülkiyet ve miras hakları
- C) Vatan hizmeti ve vergi ödevi
- D) Seçme ve seçilme hakları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dilekçe ve bilgi edinme hakları
CİMER, vatandaşların görüş, öneri ve şikâyetlerini iletmesini sağlayarak dilekçe ve bilgi edinme haklarının kullanımını kolaylaştırır. Seçme ve seçilme hakkı sandıkta kullanılır.
Kolay
9Bir habere göre e-Devlet Kapısı'nın kullanıcı sayısı 2024 yılında 66 milyonu geçmiştir. Bu bilgi aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) e-Devlet'in yalnızca öğrencilere açık olduğunu
- B) Vatandaşların dijital kamu hizmetlerini yaygın olarak kullandığını
- C) Dijital hizmetlerin az tercih edildiğini
- D) Kamu hizmetlerinin yalnız yüz yüze verildiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Vatandaşların dijital kamu hizmetlerini yaygın olarak kullandığını
Kullanıcı sayısının çok yüksek olması, dijital kamu hizmetlerinin yaygın biçimde kullanıldığını gösterir. Hizmetlerin yalnız yüz yüze verildiği yargısı bu bilgiyle çelişir.
Kolay
10Bir veli, çocuğunun haftalık ders programını, notlarını ve devamsızlık bilgisini telefonundan takip ediyor. Bu hizmet en çok hangi vatandaşlık hakkının kullanımıyla ilişkilidir?
- A) Çalışma hakkı
- B) Eğitim hakkı
- C) Sağlık hakkı
- D) Seyahat hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Eğitim hakkı
Öğrencinin okul bilgilerini izlemek, eğitim hakkının kullanımına yönelik bir dijital hizmettir. Sağlık hakkı e-Nabız gibi uygulamalarla ilişkilidir.
Kolay
11Aşağıdakilerden hangisi dijitalleşmenin vatandaşlara sağladığı kolaylıklardan biri değildir?
- A) Evden belge başvurusu yapmak
- B) Kişisel bilgilerin izinsiz ele geçirilmesi
- C) Hastaneye gitmeden tahlil sonucunu görmek
- D) Okul bilgilerine çevrim içi ulaşmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kişisel bilgilerin izinsiz ele geçirilmesi
Kişisel bilgilerin izinsiz ele geçirilmesi dijitalleşmenin olumsuz bir sonucudur. Diğer seçenekler dijital hizmetlerin sağladığı kolaylıklardır.
Kolay
12Sınıf arkadaşlarından Selin, arkadaşının ev adresini ve telefon numarasını sosyal medyada herkese açık bir gönderide paylaşıyor. Selin'in bu davranışı hangi dijital sorunla ilgilidir?
- A) Kişisel verilerin izinsiz paylaşılması
- B) Uzaktan eğitime katılım
- C) Çevrim içi hastane randevusu
- D) Evden çalışmanın yaygınlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kişisel verilerin izinsiz paylaşılması
Adres ve telefon numarası kişisel veridir; izinsiz paylaşılması dijitalleşmenin getirdiği önemli sorunlardandır. Diğer seçenekler dijitalleşmenin olumlu sonuçlarıdır.
Kolay
13Aşağıdakilerden hangisi dijital ortamda yerine getirilmesi gereken bir sorumluluktur?
- A) Arkadaşının fotoğrafını izinsiz yayımlamak
- B) Tanımadığı kişilerin bağlantılarını açmak
- C) Tüm bilgileri herkese açık paylaşmak
- D) Şifreleri kimseyle paylaşmamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şifreleri kimseyle paylaşmamak
Şifreleri gizli tutmak, dijital güvenliğin temel sorumluluğudur. Arkadaşın fotoğrafını izinsiz paylaşmak ise başkasının haklarını çiğner.
Kolay
14Dijital ortamın kurallara uygun, güvenli ve bilinçli kullanılarak topluma çevrim içi katılım sağlanmasına ne ad verilir?
- A) Uzaktan çalışma
- B) Siber zorbalık
- C) Kamuoyu
- D) Dijital vatandaşlık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dijital vatandaşlık
Bu tanım dijital vatandaşlığa aittir. Siber zorbalık ise sanal ortamda birini aşağılamak ya da tehdit etmektir.
Kolay
15Defne, e-Devlet'e giriş yapmak için bir siteye yönlendiren bir mesaj alıyor. Mesajdaki adres resmî siteye benzese de birkaç harfi farklı. Defne'nin yapması gereken en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bağlantıyı açmadan resmî adresten giriş yapmak
- B) Mesajı bütün arkadaşlarına uyarı olmadan iletmek
- C) Şifresini mesajı gönderen kişiye yazmak
- D) Bağlantıya tıklayıp şifresini hemen girmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bağlantıyı açmadan resmî adresten giriş yapmak
Kişisel bilgileri korumak için yalnızca resmî sitelere giriş yapılmalıdır. Sahte bağlantıya şifre girmek bilgilerin ele geçirilmesine yol açabilir.
Kolay
16Zeynep, sosyal medyaya bir fotoğraf yüklemeden önce “Bu fotoğraf yıllar sonra da bir yerde durabilir.” diye düşünüp vazgeçiyor. Zeynep'in bu düşüncesi aşağıdaki bilgilerden hangisine dayanır?
- A) Genel ağdaki her şey bir gün içinde silinir.
- B) Sosyal medya yalnızca yetişkinler içindir.
- C) Fotoğraf paylaşmak yasaktır.
- D) Genel ağa yüklenen içerikler kalıcı olabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Genel ağa yüklenen içerikler kalıcı olabilir.
Genel ağa yüklenen her şey kalıcı olabilir; bu yüzden paylaşmadan önce düşünmek gerekir. İçeriklerin kendiliğinden silindiği düşüncesi yanlıştır.
Kolay
17Emir, son aylarda okuldan gelir gelmez tabletiyle oyun oynamaya başlıyor ve gece geç saatlere kadar ekrandan ayrılmıyor. Ailesiyle sohbet etmeye ve dışarı çıkmaya da isteksiz davranıyor. Emir'in bu durumdan kurtulması için aşağıdaki önerilerden hangisi en uygundur?
- A) Cihaz kullanımını sınırlayıp kitap ve yürüyüşe zaman ayırmak
- B) Oyunları tablet yerine telefondan oynamaya başlamak
- C) Uyku saatini oyun bitene kadar ertelemek
- D) Ödevlerini oyun oynarken aynı anda yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cihaz kullanımını sınırlayıp kitap ve yürüyüşe zaman ayırmak
Telefon, tablet ve bilgisayar gibi cihazların aşırı kullanımıyla ortaya çıkan duruma teknoloji bağımlılığı denir. Ders kitabındaki öneriye göre cihaz kullanımı belirli saatlerle sınırlandırılmalı, kitap okumaya ve yürüyüş gibi etkinliklere zaman ayrılmalıdır. Cihazı değiştirmek, uykuyu ertelemek ya da ödevi oyunla birlikte yapmak ekran süresini azaltmaz.
Kolay
18Melis, sosyal medya hesabını yalnızca ailesinin ve yakın arkadaşlarının görebileceği biçimde ayarlıyor. Ev adresini ve okulunun adını hiçbir paylaşımında yazmıyor; hangi fotoğrafını kiminle paylaşacağına kendisi karar veriyor. Melis'in davranışı aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?
- A) Siber zorbalık
- B) Teknoloji bağımlılığı
- C) Bilgi kirliliği
- D) Dijital mahremiyet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dijital mahremiyet
Dijital mahremiyet, kişisel bilgilerimizi başkalarından korumamız ve neyi, kiminle, ne kadar paylaşacağımıza kendimizin karar vermesidir. Melis'in hesabını sınırlı tutması ve adres bilgisini paylaşmaması buna örnektir. Siber zorbalık başkasını sanal ortamda incitmek, teknoloji bağımlılığı cihazların aşırı kullanılması, bilgi kirliliği ise yanlış bilgilerin yayılmasıdır.
Orta
19Parktaki oyun aletlerinin kırık olduğunu gören Yusuf'un annesi, şikâyetini telefonundaki CİMER uygulamasından yazıyor. Birkaç gün içinde başvurusunun ilgili belediyeye iletildiğini ve onarımın planlandığını bildiren bir yanıt alıyor. CİMER, vatandaşların aşağıdaki haklarından hangisini daha kolay kullanmasını sağlar?
- A) Seçme ve seçilme hakkı
- B) Dilekçe ve bilgi edinme hakkı
- C) Mülkiyet edinme hakkı
- D) Eğitim ve öğrenim hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dilekçe ve bilgi edinme hakkı
CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi), vatandaşların istek, şikâyet ve bilgi taleplerini dijital yolla iletmesini sağlar; bu, dilekçe ve bilgi edinme hakkının kullanılmasıdır. Seçme ve seçilme hakkı ise seçimlerde sandıkta kullanılır; CİMER'le bir ilgisi yoktur.
Orta
20Kasabada çiftçilik yapan Elif Hanım, tarla satışı için şehir merkezine birkaç kez gitmesi gerektiğini düşünüyordu. Oğlunun yardımıyla e-Devlet'ten belgeleri yükleyip randevu aldı ve tapu müdürlüğüne yalnızca bir kez giderek işlemini tamamladı. Bu durum dijitalleşmenin hangi etkisine örnektir?
- A) İşlemlerin zamandan ve masraftan tasarruf edilerek yapılmasına
- B) Kişisel verilerin izinsiz olarak paylaşılmasına
- C) Kamu kurumlarının tamamen kapanmasına
- D) Teknoloji bağımlılığının giderek artmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İşlemlerin zamandan ve masraftan tasarruf edilerek yapılmasına
Elif Hanım, e-Devlet sayesinde belgelerini evden yükleyip randevu aldığı için şehre birkaç kez değil bir kez gitmiş, zamandan ve yol masrafından tasarruf etmiştir. Kamu kurumlarının kapandığını söylemek yanlıştır; Elif Hanım işlemini yine tapu müdürlüğünde tamamlamıştır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.