Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı (Okumak Gibisi Yok!)

şiir
Millî Mücadele
benzetme
abartma
vurgu ve tonlama
bağımsızlık

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı şiirinde ne anlatılır?

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı, Orhan Şaik Gökyay'ın Millî Mücadele'nin başlangıcını coşkulu bir dille anlatan kısa şiiridir. Şiir, Mustafa Kemal'in 1919'da bir gemiyle Karadeniz'i geçerek Samsun'a ulaşmasını konu alır ve küçük bir gemiyle başlayan yolculuğun bütün bir milletin uyanışına dönüştüğünü anlatır. Küçük gemi yenilmez bir donanmaya, tek asker ise bin askere ve koca bir orduya benzetilir; böylece bir liderin milletine verdiği güç ve umut vurgulanır. “Kuşanır bir kılıç gibi Anadolu’yu, Anadolu kuşanır onu bir kılıç gibi” dizelerinde Mustafa Kemal ile Anadolu'nun birbirine güç verdiği anlatılır. Erzurum yaylasında söken şafak ve yurdun üstüne vuran bayrak rengi yeni bir başlangıcın ve bağımsızlık umudunun simgeleridir. Şiirde benzetme ve abartma sanatları öne çıkar; abartmada bir durum olduğundan çok daha büyük gösterilir.

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı (Okumak Gibisi Yok!): konu anlatımı ve özeti

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı, Millî Mücadele'nin başlangıcını coşkulu bir dille anlatan kısa bir şiirdir. Şair, küçük bir gemiyle başlayan yolculuğun bütün bir milletin uyanışına dönüştüğünü anlatır.

Şiir, Mustafa Kemal'in 1919'da bir gemiyle Karadeniz'i geçerek Samsun'a ulaşmasını konu alır.
Küçük gemi yenilmez bir donanmaya, tek bir asker ise koca bir orduya benzetilir; böylece bir liderin milletine verdiği güç ve umut vurgulanır.
Mustafa Kemal ile Anadolu'nun birbirine güç verdiği, karşılıklı benzetmelerle anlatılır.
Doğan şafak ve yurdun üstüne vuran bayrak rengi, yeni bir başlangıcın ve bağımsızlık umudunun simgeleridir.
Şiirde benzetme ve abartma sanatlarını bulmak, ana duyguyu kavramana yardım eder.
Şiiri anlamı yansıtacak vurgu ve tonlamayla, coşkuyu hissettirerek sesli okumaya çalışabilirsin.

Unutma: Abartma sanatında bir durum olduğundan çok daha büyük ya da küçük gösterilir; amaç, okurun duyguyu daha güçlü hissetmesidir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu şiirde abartma sanatı önemli bir yer tutar. Abartmayı bulmak için:

Gerçekte olamayacak kadar büyük ya da küçük gösterilen bir durum ara.
Kendine sor: "Bu gerçekten mümkün mü?" Cevap hayırsa abartma olabilir.
Şairin bunu neden yaptığını düşün: Okurun duyguyu daha güçlü hissetmesini istiyor.

Günlük hayattan: "Bin kere söyledim!" dediğinde gerçekten bin kez söylememişsindir; çok kez söylediğini güçlü biçimde anlatırsın. "Açlıktan ölüyorum" da bir abartmadır.

Sık yapılan hata: Abartma ile benzetmeyi karıştırmak. Benzetmede bir varlık başka bir varlığa benzetilir ("aslan gibi"). Abartmada ise bir durum olduğundan çok daha büyük ya da küçük gösterilir. Bir dizede ikisi bir arada da bulunabilir.

Derinleş

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışını anlatan farklı türlerde metinler bul: bir şiir, bir tarih kitabındaki bilgi metni ve bir anı. Üç metni dil, amaç ve verdikleri bilgiler bakımından karşılaştır. Aynı olay farklı türlerde neden farklı anlatılır? Sen bu olayı hangi türle anlatmayı seçerdin, neden?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.6.2Sesli ve sessiz okurken akıcı okuma unsurlarını yönetebilme
T.O.6.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.6.8Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.6.9Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik üst düzey çıkarımlar yapabilme
T.O.6.11Metinler arası karşılaştırma yapabilme
T.O.6.12Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.6.13Metni yorumlayabilme
T.O.6.18Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.20Metindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kütüphane haftasında sınıf, Mustafa Kemal Paşa'nın 1919'da Samsun'a çıkışını anlatan bir şiiri okuyor. Şiirin şairi, Dede Korkut hikâyeleri üzerine yaptığı çalışmalarla da tanınan bir edebiyat bilginidir. “Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı” şiirinin şairi kimdir?
- A) Mehmet Âkif Ersoy
- B) Orhan Şaik Gökyay
- C) Bahtiyar Vahabzade
- D) Nurettin Özdemir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Orhan Şaik Gökyay
Şiir, Dede Korkut Kitabı üzerine yaptığı çalışmalarla da bilinen Orhan Şaik Gökyay'a aittir. Mehmet Âkif Ersoy da Millî Mücadele'yi anlatan şiirleriyle tanındığı için çekicidir; ancak o İstiklâl Marşı'nın şairidir ve Dede Korkut çalışmalarıyla bilinmez.
Kolay
2Şiir “Bir gemi açılır engine” dizesiyle başlıyor. Sonraki dizelerde gemi limandan ayrılıp kıyıdan iyice uzaklaşıyor; artık çevresinde göz alabildiğine sular vardır ve kara hiç görünmemektedir. Bu dizede geçen “engin” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Liman
- B) Açık deniz
- C) Dar boğaz
- D) Kıyı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Açık deniz
Geminin kıyıdan uzaklaşıp karanın görünmediği, göz alabildiğine sularla çevrili bir yere ulaşması, “engin”in açık deniz anlamına geldiğini gösterir. Liman, geminin yola çıktığı yer olduğu için çekicidir; ama dizede gemi limana değil, limandan uzağa açılmaktadır.
Kolay
3Mustafa Kemal Paşa'nın bindiği Bandırma Vapuru 16 Mayıs'ta İstanbul'dan ayrılır ve üç gün sonra sabah saatlerinde Samsun'a varır. Bu gün, bugün Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanmaktadır. Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıktığı yıl hangisidir?
- A) 1919
- B) 1920
- C) 1922
- D) 1923
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1919
Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Millî Mücadele'yi başlatmıştır. 1920 de Millî Mücadele'nin önemli bir yılıdır ve çekici görünebilir; ancak o yıl Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmıştır, Samsun'a çıkış bir yıl öncedir.
Kolay
4Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışını anlatan bir şiirde, İstanbul'dan yola çıkan küçük bir geminin dalgaları yararak ilerleyişi anlatılıyor. Şiire göre gemi birkaç gün sonra Samsun kıyılarına ulaşıyor. Şiire göre gemi hangi denizde yol almaktadır?
- A) Akdeniz
- B) Ege Denizi
- C) Marmara Denizi
- D) Karadeniz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Karadeniz
Samsun, Karadeniz kıyısında bir şehirdir; İstanbul'dan Samsun'a giden gemi Boğaz'dan geçip Karadeniz'de yol alır. Gemi İstanbul'dan çıktığı için Marmara Denizi çekici görünebilir; ama Samsun'a ulaşmak için Marmara'ya değil, Karadeniz'e açılmak gerekir.
Kolay
5Öğretmen tahtaya “Abartma sanatında bir durum olduğundan çok daha büyük ya da küçük gösterilir.” yazıyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde abartma sanatı vardır?
- A) Sınıfta herkes ayağa kalkıp alkışladı.
- B) Öğretmen konuşmasını bitirince sınıf alkışladı.
- C) Sınıfta öyle bir alkış koptu ki duvarlar yerinden oynadı.
- D) Sınıf, gösteriyi beğendiği için alkışladı.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sınıfta öyle bir alkış koptu ki duvarlar yerinden oynadı.
Alkış yüzünden duvarların yerinden oynaması gerçekte olamaz; durum olduğundan çok büyük gösterilmiştir. Öbür cümlelerde alkış gerçekte olduğu gibi anlatılır.
Kolay
6“Ali'nin sesi gök gürültüsü gibi gürdü.” cümlesinde bir benzetme yapılmıştır. Bu benzetmede “gibi” kelimesinin görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Benzeyen ile kendisine benzetileni birbirine bağlamak
- B) Cümledeki iki ayrı yargıyı birbirine bağlamak
- C) Cümleye bir soru anlamı katıp merak uyandırmak
- D) Cümledeki fiilin anlamını daha da güçlendirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Benzeyen ile kendisine benzetileni birbirine bağlamak
“gibi” benzetme edatıdır; benzeyen (Ali'nin sesi) ile kendisine benzetileni (gök gürültüsü) birbirine bağlar. Cümleye soru anlamı katmaz, iki cümleyi de bağlamaz.
Kolay
7Kitapta “Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı” şiirinin altında şairin adı yazılıdır. Aynı temada seslendirme çalışması için verilen “Bu Vatan Kimin?” şiirinin altında da aynı ad vardır. Bu iki şiirin şairi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bahtiyar Vahabzade
- B) Orhan Şaik Gökyay
- C) Özbek İncebayraktar
- D) Nurettin Özdemir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Orhan Şaik Gökyay
İki şiirin altında da “Orhan Şaik GÖKYAY” adı yer alır. Bahtiyar Vahabzade “Azerbaycan–Türkiye”, Nurettin Özdemir “Vatan”, Özbek İncebayraktar ise “Türküz, Türkçe Konuşuruz” şiirinin şairidir.
Kolay
8Öğretmen, “Kişileştirme sanatında insana ait özellikler insan dışındaki varlıklara verilir.” diyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde kişileştirme vardır?
- A) Dalgalar, gemiye “Hoş geldin!” diye fısıldadı.
- B) Deniz o sabah oldukça dalgalıydı.
- C) Dalgalar, geminin iki yanından köpükler saçtı.
- D) Gemi dalgaların arasında hızla ilerledi.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dalgalar, gemiye “Hoş geldin!” diye fısıldadı.
Fısıldamak ve “Hoş geldin!” demek insana özgüdür; bu özellik dalgalara verilmiştir. Öbür cümlelerde denizin ve geminin gerçek hâlleri anlatılır.
Kolay
9Şiirde Mustafa Kemal Paşa'yı taşıyan gemi için “Bu tek gemi, bu küçük bir tekne” denir. Şairin geminin küçüklüğünü özellikle vurgulamasının nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Küçük bir başlangıçtan büyük bir uyanışın doğduğunu göstermek
- B) Okura gemi yapımı hakkında bilgi vermek
- C) Geminin yolculuk için hiç uygun olmadığını söylemek
- D) Geminin Karadeniz'de kaybolduğunu anlatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Küçük bir başlangıçtan büyük bir uyanışın doğduğunu göstermek
Şair, küçük ve tek bir gemiyle başlayan yolculuğun bütün milletin uyanışına dönüştüğünü vurgulamak için geminin küçüklüğünü öne çıkarır. Gemi yapımı ya da kaybolma şiirde anlatılmaz.
Kolay
10Sınıfta “Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı” şiiri sesli okunacak. Öğretmen, şiiri anlamı yansıtacak vurgu ve tonlamayla, coşkuyu hissettirerek okumalarını istiyor. Aşağıdaki okuma biçimlerinden hangisi bu yönergeye en uygundur?
- A) Güçlü ve kararlı bir sesle, önemli sözleri vurgulayarak okumak
- B) Çok hızlı ve hiç durmadan, nefes almadan okumak
- C) Fısıldayarak, yanındakiler bile duymadan okumak
- D) Sesini alçaltıp hüzünlü ve yavaş bir tonla okumak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Güçlü ve kararlı bir sesle, önemli sözleri vurgulayarak okumak
Şiir bir milletin uyanışını coşkuyla anlatır; güçlü, kararlı ve vurgulu bir okuyuş bu duyguyu yansıtır. Hüzünlü ya da fısıltılı okuyuş şiirin coşkusuna uymaz.
Kolay
11Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bir benzetme yapılmıştır?
- A) Kardeşim en çok bahar mevsimini sever.
- B) Kardeşim sabahları erkenden kalkar.
- C) Kardeşim bugün okuldan erken geldi.
- D) Kardeşimin gülüşü bahar güneşi gibi içimi ısıttı.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kardeşimin gülüşü bahar güneşi gibi içimi ısıttı.
“Kardeşimin gülüşü bahar güneşi gibi” cümlesinde gülüş, “gibi” edatıyla bahar güneşine benzetilmiştir. Öbür cümleler gerçek olayları anlatır; benzetme içermez.
Kolay
12Şiirin ilk bölümünde gemi için “Yarar Karadeniz'i…” denir. Bu dizede geminin denizde ilerleyişi nasıl anlatılmıştır?
- A) Fırtınada yönünü kaybettiği
- B) Dalgaları güçlü bir şekilde aşarak ilerlediği
- C) Karaya oturup hiç ilerleyemediği
- D) Limana geri döndüğü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dalgaları güçlü bir şekilde aşarak ilerlediği
“Yarmak”, önündeki engeli ikiye ayırarak geçmektir; gemi denizi yararak güçlü ve kararlı ilerler. Karaya oturmak ya da geri dönmek dizedeki anlamla çelişir.
Kolay
13Şiirin bazı dizeleri üç noktayla biter: “Yarar Karadeniz'i…”, “Samsun'a…”, “Yurdun üstüne…” Şairin bu dizelerde üç nokta kullanmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dizeleri birbirinden kesin olarak ayırmak
- B) Okurun duyguyu sürdürüp düşünmesine fırsat vermek
- C) Dizelerin yanlış yazıldığını göstermek
- D) Okura bir soru sormak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Okurun duyguyu sürdürüp düşünmesine fırsat vermek
Üç nokta, sözün ve duygunun sürdüğünü, okurun bu anı düşünmesini sağlar. Soru sormak için soru işareti kullanılır; üç nokta yanlışlık bildirmez.
Kolay
14Şiirde küçük tekne için “Bir yenilmez donanma heybetinde” denir. Bu dizede geçen “heybet” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hızlı hareket etmekten gelen çeviklik
- B) Uzun yıllar kullanılmaktan gelen yıpranmışlık
- C) Küçüklükten doğan zayıf ve çaresiz görünüş
- D) Büyüklük ve güç karşısında duyulan saygı uyandıran görünüş
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Büyüklük ve güç karşısında duyulan saygı uyandıran görünüş
Heybet, büyüklük ve güç nedeniyle saygı ve korku uyandıran görünüştür; “yenilmez donanma” ifadesi de bunu destekler. Küçüklük ve yıpranmışlık bu anlamın tersidir.
Kolay
15Şiirin son bölümünde “Bir bayrağın som kızıllığı vurur / Yurdun üstüne…” dizeleri geçer. Bu dizede geçen “som” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Katışıksız, saf
- B) Yarım, eksik
- C) Karışık, bulanık
- D) Soluk, solgun
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Katışıksız, saf
“Som”, içine başka bir şey karışmamış, saf demektir; “som kızıllık” da katışıksız, tam bir kırmızılıktır. Soluk ya da bulanık anlamlar kelimenin anlamının tersidir.
Kolay
16Şiirin bütününde küçük bir geminin Karadeniz'i geçişi, Samsun'a çıkan tek bir askerin bir orduya dönüşmesi ve yurdun üstüne bayrak renginin vurması anlatılır. Bu şiire hâkim olan duygu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Korku ve kaygı
- B) Pişmanlık ve hüzün
- C) Kıskançlık ve öfke
- D) Coşku ve umut
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Coşku ve umut
Şiir bir başlangıcı ve bağımsızlık umudunu coşkuyla anlatır. Korku, pişmanlık ya da öfke bildiren bir ifade şiirde yoktur.
Kolay
17Bir tarih kitabında şu cümleler yer alıyor: “Eski zamanlarda askerler sefere çıkmadan önce kılıçlarını kuşanırdı. Kılıç, bele bağlanan bir kemere asılır ve askerin yanından hiç ayrılmazdı.” Bu cümlelere göre “kuşanmak” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bilemek, keskinleştirmek
- B) Kınından çekip çıkarmak
- C) Düşmana teslim etmek
- D) Bele takmak, takınmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bele takmak, takınmak
İkinci cümlede kılıcın bele bağlanan bir kemere asıldığı ve askerin yanından ayrılmadığı söylenir. Bu ipucuna göre “kuşanmak”, bir şeyi bele takmak, takınmak demektir. Cümlelerde kılıcın bilendiğinden, kınından çekildiğinden ya da teslim edildiğinden söz edilmez.
Kolay
18Samsun'a çıkışı anlatan bir şiirin dizelerinde Mustafa Kemal Paşa'nın adı hiç geçmez; şair ondan “bir asker”, “o tek asker” diye söz eder. Yine de şiiri okuyan herkes, anlatılan askerin Mustafa Kemal Paşa olduğunu bilir. Okur bu bilgiyi şiirin hangi bölümünden doğrudan öğrenir?
- A) Şiirin başlığından
- B) Şiirin ilk dizesinden
- C) Şiirin son dizesinden
- D) Şairin adından
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şiirin başlığından
Şiirin başlığı “Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a Çıkışı”dır; dizelerde adı anılmayan askerin kim olduğunu okura başlık bildirir. İlk dize yalnız bir geminin denize açıldığını, son dize bayrak renginin yurdun üstüne vurduğunu söyler; ikisinde de bir kişi adı yoktur. Şiirin altındaki ad ise şiiri yazan kişiyi gösterir, anlatılan askeri değil.
Orta
19Şiirin bir bölümünde şu dizeler yer alıyor: “İçinde bir asker var, bin asker gibi, / Bir kılıç var belinde, gücü bin kılıç…” Öğretmen, bu bölümü okurken sesin tonunun dizelerdeki duyguyu yansıtması gerektiğini söylüyor. Bu dizelere hâkim olan duygu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hüzün ve keder
- B) Korku ve kaygı
- C) Coşku ve umut
- D) Pişmanlık ve özlem
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Coşku ve umut
Bir askerin bin asker, bir kılıcın bin kılıç gücünde gösterilmesi, kurtuluşa olan inancı ve heyecanı yansıtır; dizelere coşku ve umut hâkimdir. Ülkenin işgal altında olduğunu bilen biri korku ve kaygıyı seçebilir; ama bu dizeler zor durumu değil, ona karşı doğan gücü anlatır.
Orta
20Samsun'a çıkışı anlatan bir şiir yarışmasına katılan öğrencilerin dizelerinden dördü panoya asıldı. Jüri, bu dizelerden yalnızca birinde abartma sanatı bulunduğunu belirtti. Abartma sanatı bulunan dize aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gemi yavaş yavaş yaklaştı kıyıya
- B) Samsun'da bir mayıs sabahı ağardı
- C) Rüzgâr kulağına bir türkü fısıldadı
- D) Bir haykırdı, yerinden oynadı bütün dağlar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir haykırdı, yerinden oynadı bütün dağlar
Bir haykırışla bütün dağların yerinden oynaması gerçekte olamaz; sesin etkisi olduğundan çok büyük gösterilmiştir, bu abartmadır. Rüzgârın türkü fısıldaması da gerçek dışıdır ve bu yüzden çekicidir; ancak orada bir şey büyütülmemiş, rüzgâra insan özelliği verilmiştir, yani kişileştirme vardır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.