Sesli Asistan (Dinleme/İzleme)

yapay zekâ
empati kurarak dinleme
serim düğüm çözüm
özetleme
akrostiş
kısaltmaların yazımı
teknoloji

Sesli Asistan içeriğinde yapay zekâ ve arkadaşlık nasıl anlatılır?

Sesli Asistan, bir çocuğun yapay zekâ destekli bir cihazla kurduğu ilişkiyi anlatan, hikâye biçiminde bir izleme içeriğidir. İçerik, teknolojinin hayatı kolaylaştırdığını ama gerçek arkadaşlığın yerini tutamayacağını düşündürür. Ana karakterin sesli asistanla tanışması arkadaşlık ilişkilerini etkiler; zor bir anında ise cihazın her soruna çözüm olamadığı ortaya çıkar. İçeriğin mesajı, yapay zekânın bir araç olduğu ve duyguların paylaşıldığı, birlikte oyun oynanan dostların yerini alamayacağıdır. İzlerken empati kurma yöntemi uygulanır: izleyici bir kahramanın yerine kendini koyar ve davranışlarının nedenlerini sorgular. Olay örgüsü serim, düğüm ve çözüm bölümlerine ayrılır; içerik, kahramanların gerçekçiliği ve dilin günlük hayata yakınlığı gibi ölçütlerle değerlendirilir. Akrostiş şiirler incelenerek yapay zekânın ürettiği metinler insanın yazdıklarıyla karşılaştırılır. Kısaltmalara gelen ekler okunuşa göre yazılır: kg'dan, TDK'den, NATO'ya.

Sesli Asistan (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti

Sesli Asistan, bir çocuğun yapay zekâ destekli bir cihazla kurduğu ilişkiyi anlatan hikâye biçiminde bir izleme içeriğidir. Teknolojinin hayatı kolaylaştırdığını ama gerçek arkadaşlığın yerini tutamayacağını düşündürür.

Ana karakterin sesli asistanla tanışması arkadaşlık ilişkilerini etkiler; zor bir anında ise cihazın her soruna çözüm olamadığı ortaya çıkar.
Mesaj: Yapay zekâ bir araçtır; duygularımızı paylaşabileceğimiz, birlikte oyun oynayabileceğimiz dostların yerini alamaz.
Empati kurarak izleme yöntemini uygularsın: Bir kahramanın yerine kendini koyar, davranışlarının nedenlerini sorgularsın.
Olay örgüsünü serim, düğüm ve çözüm bölümlerine ayırır, olayları önemli ve önemsiz diye sınıflandırarak özetlersin.
İçeriği kahramanların gerçekçiliği ve dilin günlük hayata yakınlığı gibi ölçütlerle değerlendirirsin.
Akrostiş şiirleri inceleyerek yapay zekânın ürettiği metinlerle insanın yazdıklarını karşılaştırırsın.
Kısaltmalara gelen eklerin yazımını öğrenirsin: kg'dan, TDK'den, NATO'ya.

Unutma: Büyük harfli kısaltmalarda ek, son harfin okunuşuna göre gelir (TDK'den, THY'de); kelime gibi okunanlarda ise okunuşa uyar (NATO'ya).

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konudaki yazım kuralı kısaltmalara gelen eklerdir. Adım adım uygula:

Kısaltmayı nasıl okuduğuna dikkat et.
Harf harf okunuyorsa (TDK → "te-de-ka") ek, son harfin okunuşuna uyar: TDK'den, THY'de.
Kelime gibi okunuyorsa (NATO → "nato") ek, kelimenin okunuşuna uyar: NATO'ya.
Büyük harfli kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

Günlük hayattan: "TBMM'ye dilekçe yazdık" derken son harf "M" "me" diye okunduğu için ek "-ye" olur.

Sık yapılan hata: Eki kısaltmanın açık hâline göre getirmek. "TDK" kısaltması "Türk Dil Kurumu" olduğu için "TDK'na" yazmak yanlıştır; doğrusu "TDK'ye"dir.

Derinleş

Bir sesli asistana ya da bir yapay zekâ aracına sorabileceğin beş soru yaz: Bazıları bilgi, bazıları duygu ve görüş istesin. Aynı soruları bir arkadaşına ya da bir büyüğüne sor. Cevapları karşılaştır: Hangi sorularda makine işe yarar, hangilerinde insanın cevabı farklı bir değer taşır? Teknolojiyi arkadaşlıklarımıza zarar vermeden kullanmak için bir öneri geliştir.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.6.2Dinlemede/izlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
T.D.6.4Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.D.6.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.D.6.13Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.D.6.21Dinlediğini/izlediğini özetleyebilme
T.D.6.22Dinlediğini/izlediğini değerlendirebilme
T.K.6.9Konuşmasında sesini uygun şekilde kullanabilme
T.O.6.3Okumada strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
T.O.6.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.6.8Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.6.14Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.18Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.24Okuduğunu değerlendirebilme
T.Y.6.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Umut, sesli asistanına bir kelimenin yazımını soruyor; asistan, cevabı Türk Dil Kurumunun sözlüğünden aldığını söylüyor. Umut da ödevine şu cümleyi yazacak: "Bu bilginin doğruluğunu ____ öğrendim." Umut'un boşluğa yazması gereken doğru biçim hangisidir?
- A) TDKden
- B) TDK'ten
- C) TDK'dan
- D) TDK'den
Cevabı göster
Doğru cevap: D) TDK'den
Kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın okunuşuna uyar; TDK "te-de-ke" diye okunduğu için son ses "e"dir ve ek "-den" olur, ek de kesme işaretiyle ayrılır. "TDK'dan" çekicidir çünkü "Kurum" kelimesi kalın ünlüyle biter; ancak ek açık adın değil, kısaltmanın okunuşuna göre getirilir.
Kolay
2Sesli asistanlar konulu bir hikâyenin ilk bölümünde Ece'nin kim olduğu, ailesiyle büyük bir şehirde yaşadığı ve doğum gününde kendisine konuşan bir robot hediye edildiği anlatılıyor. Bu bölümde henüz bir sorun ortaya çıkmamıştır. Hikâyenin bu bölümüne ne ad verilir?
- A) Düğüm
- B) Serim
- C) Özet
- D) Çözüm
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Serim
Hikâyenin kişilerinin, yerinin ve zamanının tanıtıldığı, olayın başladığı bölüm serimdir. Düğüm çekici olabilir çünkü robot hediyesi olayı başlatır; ancak düğüm, bir sorunun ortaya çıkıp merakın en yüksek noktaya ulaştığı bölümdür.
Kolay
3Market alışverişi yapan Sena, pirinç paketinin üzerinde "2 kg" yazdığını görüyor ve alışveriş notuna şu cümleyi ekliyor: "Pirinç paketi 2 ____ ağır değil." Sena, kısaltmayı açmadan doğru eki getirmek istiyor. Boşluğa yazılması gereken doğru biçim hangisidir?
- A) kg'ten
- B) kg'tan
- C) kg'dan
- D) kg'den
Cevabı göster
Doğru cevap: C) kg'dan
Ölçü birimi kısaltmaları açık okunuşlarına göre ek alır; "kg" "kilogram" diye okunduğu için "kilogramdan" gibi "kg'dan" yazılır. "kg'den" çekicidir çünkü "ge" harf adı ince ünlülüdür; ancak ölçü birimleri harf harf değil, kelimenin açık hâliyle okunur.
Kolay
4Sesli asistanı bozulunca ödevini yetiştiremeyen bir çocuğun anlatıldığı videoyu izleyen Ozan, "Ben onun yerinde olsam ben de çok telaşlanırdım." diyor ve kahramanın o an neler hissettiğini düşünüyor. Ozan'ın izlerken uyguladığı dinleme/izleme yöntemi hangisidir?
- A) Sesli okuma
- B) Empati kurarak dinleme
- C) Tahmin ederek dinleme
- D) Not alarak dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Empati kurarak dinleme
Ozan kendini kahramanın yerine koyup onun duygularını anlamaya çalışmıştır; bu empati kurarak dinlemedir. Tahmin ederek dinleme çekicidir çünkü Ozan "olsam" diyerek bir varsayımda bulunur; ancak tahmin, içeriğin devamında ne olacağını kestirmeye yöneliktir.
Kolay
5Teknoloji kulübü bir savunma sanayii şirketine gezi düzenliyor. Gezi notunda şu cümle var: "Cuma günü ____ gideceğiz." Kelime gibi okunan "ASELSAN" kısaltması boşluğa nasıl yazılmalıdır?
- A) ASELSAN'ye
- B) ASELSAN'e
- C) ASELSAN'ya
- D) ASELSAN'a
Cevabı göster
Doğru cevap: D) ASELSAN'a
ASELSAN bir kelime gibi okunduğu için ek, kısaltmanın okunuşuna uyar: ASELSAN'a. "ASELSAN'ye" yazımı son harfi "ne" diye okumaya göre yapılmıştır ama bu kısaltma harf harf okunmaz.
Kolay
6"Sesli Asistan" adlı içeriği izleyen sınıf, içeriğin ana mesajını panoya yazacak. Aşağıdakilerden hangisi içeriğin ana mesajına en uygundur?
- A) Sesli asistanlar her soruna en hızlı çözümü bulur.
- B) Teknoloji hayatımızı her zaman zorlaştırır.
- C) Arkadaşlarla oyun oynamak zaman kaybıdır.
- D) Yapay zekâ bir araçtır; gerçek dostlarımızın yerini tutamaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yapay zekâ bir araçtır; gerçek dostlarımızın yerini tutamaz.
İçerik, teknolojinin hayatı kolaylaştırdığını ama gerçek arkadaşlığın yerini alamayacağını düşündürür. Cihazın her soruna çözüm olamadığı da içerikte gösterildiği için "her soruna çözüm bulur" yargısı yanlıştır.
Kolay
7Doğum günü kartları gönderecek olan Selim, şu cümleyi yazıyor: "Babamla kartları ____ götürdük." Boşluğa "PTT" kısaltması yönelme ekiyle birlikte nasıl yazılmalıdır?
- A) PTT'ya
- B) PTT'ye
- C) PTT'e
- D) PTT'a
Cevabı göster
Doğru cevap: B) PTT'ye
Büyük harfli kısaltmalarda ek, son harfin okunuşuna göre gelir; T "te" okunduğu için ek "-ye" olur. "PTT'ya" yazımı, son harfin okunuşunu dikkate almaz.
Kolay
8Yapay zekâyla ilgili bir metinde şu cümle geçiyor: "Başı her sıkıştığında yapay zekâ programlarına danışan, hatta onu dertleşeceği biricik dost olarak görenler bile var." Bu cümledeki "başı sıkışmak" deyimi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Baş ağrısı çekmek
- B) Çok sevinmek
- C) Yorgunluktan uyumak
- D) Zor bir durumda kalmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Zor bir durumda kalmak
"Başı sıkışmak" deyimi, zor ve sıkıntılı bir duruma düşmek anlamındadır. "Baş ağrısı çekmek" kelimelerin gerçek anlamına dayanan yanlış bir yorumdur.
Kolay
9Öğrenciler, izledikleri içeriği "kullanılan dilin günlük yaşama yakınlığı" ölçütüne göre değerlendiriyor. Aşağıdaki görüşlerden hangisi bu ölçüte göre yapılmış bir değerlendirmedir?
- A) Karakterler bizim gibi konuşuyordu; anlamadığım bir söz yoktu.
- B) Müziğin sesi çok yüksekti, konuşmaları duymakta zorlandım.
- C) İçerik çok kısaydı, daha uzun olmasını isterdim.
- D) Renkler çok canlıydı, görüntüler hoşuma gitti.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karakterler bizim gibi konuşuyordu; anlamadığım bir söz yoktu.
Karakterlerin günlük konuşma diliyle konuşması, dilin günlük yaşama yakınlığıyla ilgilidir. Müzik, süre ve renklerle ilgili görüşler başka ölçütlere aittir.
Kolay
10Okul panosu için şiir yazan öğrencilerin dize gruplarından yalnızca birinde dizelerin ilk harfleri yukarıdan aşağıya okununca bir kelime oluşuyor. Bu akrostiş hangisidir?
- A) Oyun bahçesi / Kalabalık ve neşeli / Uzun teneffüsler / Lezzetli simitler
- B) Sabah erken / Güneş doğar / Kuşlar öter / Bahçe uyanır
- C) Deniz mavi / Gökyüzü açık / Rüzgâr serin / Yaz geldi
- D) Kitaplar raflarda / Sınıf sessiz / Kalem defter / Ders başladı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Oyun bahçesi / Kalabalık ve neşeli / Uzun teneffüsler / Lezzetli simitler
"Oyun, Kalabalık, Uzun, Lezzetli" dizelerinin ilk harfleri OKUL kelimesini oluşturur; bu bir akrostiştir. Öteki dize gruplarında ilk harfler anlamlı bir kelime oluşturmaz.
Kolay
11Kısaltmalara getirilen eklerle ilgili bir etkinlikte dört kısaltma veriliyor. Bu kısaltmalardan hangisine gelen ekte, son harfin değil kısaltmanın bir kelime gibi okunuşu esas alınır?
- A) TDK
- B) THY
- C) TRT
- D) NATO
Cevabı göster
Doğru cevap: D) NATO
NATO bir kelime gibi okunduğu için eki okunuşa uyar: NATO'ya. TDK, THY ve TRT ise harf harf okunur; bunlarda son harfin okunuşu esas alınır.
Kolay
12İçeriği izleyen Selin, "Sesli asistan her şeyi itiraz etmeden yapar." cümlesindeki "itiraz" kelimesinin anlamını bilmiyor. Selin'in izleme sırasında uygulayacağı en doğru yol hangisidir?
- A) Cümlenin bağlamından anlamı tahmin edip sonra sözlükten kontrol etmek
- B) Kelimeyi görmezden gelip izlemeyi bırakmak
- C) Kelimenin anlamını hiç düşünmeden arkadaşından ezberlemek
- D) Kelimeyi bilmediği için içeriği baştan sona yeniden izlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cümlenin bağlamından anlamı tahmin edip sonra sözlükten kontrol etmek
Bilinmeyen kelimenin anlamı önce cümleden tahmin edilir, sonra TDK sözlüğünden kontrol edilir. İzlemeyi bırakmak, içeriği anlamaya engel olur.
Kolay
13Ders kitabında, yapay zekâyla üretilen şiirlerde anlamca ilgisiz kelimeler ve rastgele uzunlukta dizeler yer alabileceği söyleniyor. Bu bilgiye göre bir şiirin yapay zekâyla üretildiğinden şüphelenmek için hangi özelliğe bakılabilir?
- A) Şiirin bir başlığının bulunmasına
- B) Dizelerin anlamca birbirine bağlanmamasına
- C) Dizelerde Türkçe kelimeler kullanılmasına
- D) Şiirin bir konu üzerine yazılmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dizelerin anlamca birbirine bağlanmamasına
Metne göre yapay zekâ şiirlerinde anlamca ilgisiz kelimeler ve rastgele uzunlukta dizeler görülebilir. Başlık ya da bir konu bulunması, her şiirde olabilecek olağan özelliklerdir.
Kolay
14Robotlarla ilgili bir hikâyede şu bölüm yer alıyor: "Zeynep'in robotu, yarışmaya bir saat kala bozulur. Zeynep ne yapacağını bilemez; hazırladığı sunum robotun içinde kalmıştır." Bu bölüm, hikâyenin hangi kısmına aittir?
- A) Düğüm
- B) Serim
- C) Çözüm
- D) Başlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Düğüm
Sorunun ortaya çıktığı ve merakın arttığı bölüm düğümdür. Serimde kişiler ve yer tanıtılır; burada ise artık bir sorun yaşanmaktadır.
Kolay
15İzlediği içeriği okul sitesinde tanıtmak için özet yazacak olan Ali, özetine neleri almamalıdır?
- A) Ana karakterin yaşadığı temel sorunu
- B) Olayların akışını etkilemeyen küçük ayrıntıları
- C) Sorunun nasıl sonuçlandığını
- D) Olayların hangi sırayla geliştiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Olayların akışını etkilemeyen küçük ayrıntıları
Özet, önemli olaylarla yapılır; akışı etkilemeyen ayrıntılar özete alınmaz. Ana sorun ve sonucu ise özetin en gerekli parçalarıdır.
Kolay
16"Sesli Asistan" içeriğinin hikâye unsurları bir tabloya yazılıyor. "Can'ın odası" ifadesi tablonun hangi satırına yazılmalıdır?
- A) Zaman
- B) Yer
- C) Olay
- D) Kişi ve varlık kadrosu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yer
"Can'ın odası" olayların geçtiği mekânı bildirir, bu yüzden yer unsurudur. Kişi ve varlık kadrosuna Can ve sesli asistan gibi olayları yaşayanlar yazılır.
Kolay
17Teknolojiyle ilgili bir yazı şu cümleyle başlıyor: “Yapay zekâ, günlük hayatımızın odağına yerleşti.” Yazının devamında insanların sorularını yapay zekâ programlarına sorduğu, ödevlerinde ve işlerinde ondan yardım aldığı anlatılıyor. Bu cümlede “hayatımızın odağına yerleşmek” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hayatımızdan yavaş yavaş uzaklaşmak
- B) Yalnız bilim insanlarının işine yaramak
- C) Hayatımızda merkezî bir yer edinmek
- D) Kısa bir süre ilgi görüp unutulmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hayatımızda merkezî bir yer edinmek
“Odak”, bir şeyin merkezi, en çok ilgi toplanan yeri demektir. Yazının devamında insanların pek çok işinde yapay zekâya başvurduğu anlatıldığı için söz, yapay zekânın hayatımızda merkezî bir yer edindiğini anlatır. Uzaklaşmak ve unutulmak bu anlamın tersidir; insanların günlük işlerinde kullanılması da onun yalnız bilim insanlarına yaradığı yargısını çürütür.
Kolay
18Sesli asistan canlandırması yapacak olan Ece ile Mert'in sınıfı geniş ve kalabalıktır; arka sıralar sahneden oldukça uzaktadır. Öğretmenleri, canlandırmadan önce sınıfın özelliklerini göz önünde bulundurarak ses tonlarını ayarlamalarını istiyor. Ece ile Mert'in bu yönergeye uygun davranışı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sözlerini arka sıradakilerin de rahatça duyacağı bir sesle söylemek
- B) Yakındaki izleyicileri rahatsız etmemek için fısıltıyla konuşmak
- C) Canlandırma boyunca sesini hiç değiştirmeden tekdüze okumak
- D) Yalnız ön sıradaki arkadaşlarına dönerek konuşmalarını sürdürmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sözlerini arka sıradakilerin de rahatça duyacağı bir sesle söylemek
Geniş ve kalabalık bir sınıfta ses tonu, en arkadaki izleyicinin de duyabileceği biçimde ayarlanmalıdır. Fısıltı arka sıralara ulaşmaz; tekdüze okumak ses tonunu sınıfa göre ayarlamak değildir; yalnız ön sıralara dönmek ise izleyicilerin bir bölümünü dışarıda bırakır.
Orta
19Bilim şenliği için hazırlanan akrostiş şiir panoya asılmış: "Dağlar nasıl oluşur? Elmalar neden düşer? Nehirler nereye akar? Elektrik nasıl üretilir? Yıldızlar neden parlar?" Bu akrostiş şiirde gizlenen kelime hangisidir?
- A) DERİN
- B) DEMET
- C) DENEY
- D) DENİZ
Cevabı göster
Doğru cevap: C) DENEY
Akrostiş şiirde dizelerin ilk harfleri yukarıdan aşağıya okununca bir kelime oluşur: D-E-N-E-Y, yani DENEY. "DENİZ" çekicidir çünkü ilk üç harf aynıdır ve şiirde nehirden söz edilir; ancak dördüncü dize "İ" ile değil "E" ile başlar.
Orta
20Sınıf dergisine yazan Elif, sesli asistanı hakkında şunları yazıyor: "Asistanım her soruma anında cevap veriyor, matematik ödevimde bile yardım ediyor. Ama benimle bahçede top oynayamıyor, üzüldüğümde sarılamıyor, sevincimi gözleri parlayarak paylaşamıyor." Elif'in yazısında anlatılmak istenen düşünce hangisidir?
- A) Yapay zekâ insanlardan daha duygusal davranır.
- B) Yapay zekâ sporda herkesten daha başarılıdır.
- C) Yapay zekâ gerçek bir dostun yerini tutamaz.
- D) Yapay zekâ ödevleri her zaman zorlaştırır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yapay zekâ gerçek bir dostun yerini tutamaz.
Elif asistanın yararlarını kabul etse de "ama"dan sonra onun paylaşamadığı duyguları ve birlikte yapılamayan etkinlikleri sıralar; yani yapay zekâ gerçek bir dostun yerini tutamaz. Ödevle ilgili seçenek, yazıda ödevden söz edildiği için çekicidir; ancak Elif asistanın ödevde yardım ettiğini söylemektedir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.