6. Sınıf Türkçe · İletişim ve Sosyal İlişkiler

Ekrana Bakma Bana Bak!

etkili iletişim
beden dili
selam
karşılaştırma/zıtlık metin yapısı
anahtar kelime
sıralı metin yapısı
şart işlevli söz varlığı

Ekrana Bakma Bana Bak! yazısında ne anlatılır?

Ekrana Bakma Bana Bak!, sağlıklı iletişim üzerine bilgi veren bir dergi yazısıdır. Yazı, ekran başında çok vakit geçirmenin zararlarını anlatır ve yüz yüze iletişimin önemine dikkat çeker. Uzun süre ekrana bakmak göz kuruluğu, baş ağrısı, boyun ve sırt ağrılarına yol açabilir; gece kullanılan ekranların ışığı uykuyu bozabilir. Selam vermek iletişimin kapısını açar: tanıdıklara verilen selam dostluğu güçlendirir, tanımadıklara verilen selam güven ve samimiyet oluşturur. Gülümsemek hem kişinin kendisine hem çevresine iyi gelir; beyin mutluluk veren maddeler salgılar ve karşıdaki kişi de çoğu zaman gülümser. Yüz ifadeleri ve beden dili, sözler kadar güçlü iletişim araçlarıdır. Metin üzerinde karşılaştırma/zıtlık metin yapısı uygulanır, anahtar kelimeler önem sırasına konur. Sıralı metinlerde önce, sonra, ardından ve en son gibi ifadeler kullanılır.

Ekrana Bakma Bana Bak!: konu anlatımı ve özeti

Ekrana Bakma Bana Bak!, sağlıklı iletişim üzerine bilgi veren bir dergi yazısıdır. Ekran başında çok vakit geçirmenin zararlarını anlatır ve yüz yüze iletişimin önemine dikkat çeker.

Uzun süre ekrana bakmak göz kuruluğu, baş ağrısı, boyun ve sırt ağrılarına yol açabilir; gece kullanılan ekranların ışığı uykuyu bozabilir.
Selam vermek iletişimin kapısını açar: Tanıdıklara selam dostluğu güçlendirir, tanımadıklara selam ise güven ve samimiyet oluşturur.
Gülümsemek hem kendimize hem çevremize iyi gelir; beynimiz mutluluk veren maddeler salgılar ve karşımızdaki de çoğu zaman bize gülümser.
Yüz ifadeleri ve beden dili, sözler kadar güçlü iletişim araçlarıdır.
Karşılaştırma/zıtlık metin yapısını kendi başına uygular, anahtar kelimeleri önem sırasına koyar ve metni özetlersin.
Sıralı/kronolojik metinlerde "önce, sonra, ardından, en son" gibi ifadeleri ve şart bildiren söz varlığını kullanmayı öğrenirsin.
Günlük hayattaki hitap ifadelerini özel, kişisel, sosyal ve ortak alana göre sınıflandırırsın.

Unutma: "-sa/-se, ise, eğer" gibi şart ifadeleri bir olayın gerçekleşmesini başka bir olaya bağlar; biri olmazsa diğeri de olmaz.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konudaki önemli dil yapısı şart bildiren ifadelerdir. Bir şart cümlesini çözmek için:

"-sa/-se, eğer, ise" gibi ifadeyi bul.
Cümleyi ikiye ayır: şart (koşul) ve sonuç.
Sor: "Şart gerçekleşmezse sonuç da gerçekleşir mi?"

"Ekrana az bakarsan gözlerin yorulmaz." → Şart: ekrana az bakmak. Sonuç: gözlerin yorulmaması.

Günlük hayattan: "Ödevini bitirirsen parka gideriz" diyen annen, parka gitmeyi ödevin bitmesi şartına bağlamıştır.

Sık yapılan hata: Şart ile zamanı karıştırmak. "Eve gelince ararım" cümlesinde "-ınca" zaman bildirir; arama kesin olarak eve geldikten sonra olur. "Eve gelirsem ararım" cümlesinde ise eve gelmek bir koşuldur.

Derinleş

Bir hafta boyunca ekran başında ve yüz yüze iletişimde ne kadar zaman geçirdiğini bir çizelgede kaydet. Sonuçları bir grafikle göster. Ailenle birlikte "ekransız bir saat" planla ve o saatte neler yaptığınızı yaz. Bu deneyim aile içindeki iletişimi nasıl etkiledi? Kendin için uygulanabilir bir ekran kuralı öner.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.K.6.24Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
T.O.6.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.6.7Görselle iletilen anlamı belirleyebilme
T.O.6.13Metni yorumlayabilme
T.O.6.15Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.17Metnin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.6.19Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.6.12Yazılı olarak özetleyebilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Okulun ilk haftasında Berk, servise her bindiğinde şoföre ve arkadaşlarına selam veriyor. Birkaç gün sonra daha önce hiç konuşmadığı çocuklar da onunla sohbet etmeye başlıyor. "Ekrana Bakma Bana Bak!" metnindeki görüşe göre Berk'in yaşadıkları, selamın iletişimdeki hangi görevini gösterir?
- A) İletişimin kapısını aralaması
- B) Tartışmaları hemen sona erdirmesi
- C) Yalnızca tanıdıklar arasında geçerli olması
- D) Konuşmanın konusunu belirlemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İletişimin kapısını aralaması
Selam, insanlar arasında ilk bağı kurar; Berk'in selamlaşmasından sonra yeni sohbetlerin başlaması bunu gösterir. Konuşmanın konusunu belirlemek çekici görünebilir; ancak selam bir konu açmaz, yalnızca konuşmaya zemin hazırlar.
Kolay
2Selin her gece yatağa girdikten sonra bir saat daha telefonunda video izliyor ve bir türlü uykuya dalamıyor. Okuduğu bir yazıda, vücudun hava kararınca ürettiği ve uykuya geçişi kolaylaştıran hormonun ekran ışığı yüzünden geç salgılanabildiğini öğreniyor. Selin'in okuduğu yazıda sözü edilen hormon hangisidir?
- A) Melatonin
- B) Dopamin
- C) Endorfin
- D) Oksitosin
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Melatonin
Güneş batıp ortam karardığında salgılanan ve uykuya geçişi kolaylaştıran hormon melatonindir; yoğun ekran ışığı bu hormonun salgılanmasını geciktirebilir. Endorfin de vücutta iyi hissettiren bir madde olarak bilindiği için çekicidir; ancak uyku düzeniyle değil, ağrı ve hazla ilişkilidir.
Kolay
3Yarıyıl tatilinde her gün saatlerce tablette oyun oynayan Can, akşamları baş ağrısından, gözlerindeki kaşıntı ve kuruluktan, boynundaki ağrıdan yakınmaya başlıyor. Göz doktoru, bu belirtilerin uzun süre ekrana bakmaktan kaynaklandığını söylüyor. "Ekrana Bakma Bana Bak!" metnine göre Can'da görülen bu duruma ne ad verilir?
- A) Ekran yorgunluğu hastalığı
- B) Bilgisayar görme sendromu
- C) Mavi ışık alerjisi
- D) Göz tembelliği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilgisayar görme sendromu
Uzun süre ekrana bakmaya bağlı baş ağrısı, gözde kuruluk-kaşıntı ve boyun-sırt ağrılarının bir arada görülmesine bilgisayar görme sendromu denir. "Ekran yorgunluğu hastalığı" anlamca yakın göründüğü için çekicidir; ancak metinde bu tabloya verilen ad bu değildir.
Kolay
4Sınıfın "Ekran Molası" panosuna öğrenciler ekran kullanımıyla ilgili kısa cümleler yazıyor. Öğretmen, bir işin gerçekleşmesinin başka bir duruma bağlandığı cümleyi bulmalarını istiyor. Panodaki cümlelerden hangisinde şart (koşul) bildiren bir anlatım vardır?
- A) Telefonum yanımda olduğu hâlde ona bakmadım.
- B) Ödevimi bitirmek için kütüphaneye gittim.
- C) Ablam gibi ben de akşamları kitap okurum.
- D) Ekranı erken kapatırsan daha rahat uyursun.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ekranı erken kapatırsan daha rahat uyursun.
"Kapatırsan" sözündeki "-sa/-se" eki rahat uyumayı ekranın erken kapatılması koşuluna bağlar. "Olduğu hâlde" de iki durumu bağladığı için çekicidir; ancak bu ifade koşul değil, beklenenin tersine bir sonuç yani zıtlık bildirir.
Kolay
5Metinde ayrı bir kutu içinde şu bilgi verilir: “Bilgisayar Görme Sendromu: Uzun süre ekrana bakma sonucunda baş ağrısı, kas yorgunlukları, sırt, bel, boyun ağrıları, gözde kaşıntı hissi, kızarıklık ve kuruluk oluşma durumudur.” Bu kutuda hangi düşünceyi geliştirme yoluna başvurulmuştur?
- A) Tanımlama
- B) Tanık gösterme
- C) Sayısal verilerden yararlanma
- D) Benzetme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tanımlama
Kutuda bilgisayar görme sendromunun ne olduğu açıklanmıştır; bu tanımlamadır. Kutuda sayı ya da tanınmış birinin sözü yoktur.
Kolay
6Metinde şu cümle yer alır: “Hangi dili konuşursak konuşalım tüm insanların ortak ve çok güçlü bir iletişim aracı var.” Metne göre bu iletişim aracı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Telefon
- B) Mektup
- C) Yazı
- D) Gülümseme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gülümseme
Metinde dil fark etmeksizin bütün insanların ortak ve güçlü iletişim aracının gülümseme olduğu söylenir. Telefon ve yazı dile bağlı araçlardır.
Kolay
7Defne sabah sınıfa girdiğinde arkadaşlarının çoğu yerine oturmuş, sohbet ediyor. Metindeki selamlaşma kurallarına göre Defne'nin yapması gereken en uygun davranış hangisidir?
- A) Sınıftakilerin kendisini selamlamasını beklemek
- B) Kimseye bir şey söylemeden yerine oturmak
- C) Yalnızca sıra arkadaşına el sallamak
- D) “Günaydın arkadaşlar!” diyerek sınıftakileri selamlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) “Günaydın arkadaşlar!” diyerek sınıftakileri selamlamak
Metinde bir kişinin bir ortama girdiğinde, örneğin sınıfa girdiğinde “günaydın arkadaşlar” diyerek orada bulunanları selamlaması gerektiği belirtilir. Selamı beklemek ya da yalnız sıra arkadaşını selamlamak bu kurala uymaz.
Kolay
8Selin, “Ekrana Bakma Bana Bak!” metnini bölümlere ayırırken bölüm başlıklarını defterine yazıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu metnin bölüm başlıklarından biri değildir?
- A) Kitap Oku!
- B) Gülümse!
- C) Selam Ver!
- D) Ekrana Bakma Bana Bak!
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kitap Oku!
Metin “Ekrana Bakma Bana Bak!”, “Selam Ver!” ve “Gülümse!” başlıklı bölümlerden oluşur. “Kitap Oku!” adlı bir bölüm yoktur.
Kolay
9Öğretmen, konuşmadan yalnızca beden dilini kullanarak selamlaşmayı canlandırmalarını istedi. Aşağıdaki davranışlardan hangisi sözsüz selamlaşmaya uygun bir örnektir?
- A) Kollarını kavuşturup kaşlarını çatmak
- B) Göz teması kurup başını hafifçe eğerek gülümsemek
- C) Arkasını dönüp başka yöne bakmak
- D) Karşısındakine “Merhaba!” diye seslenmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Göz teması kurup başını hafifçe eğerek gülümsemek
Göz teması, baş eğme ve gülümseme sözsüz selamlaşma için kullanılan beden dili ögeleridir. “Merhaba!” demek sözlü selamlaşmadır.
Kolay
10Emre apartmanın asansörüne geldiğinde, asansörün önünde bekleyen komşusu Ayşe Hanım'ı görüyor. “Ekrana Bakma Bana Bak!” metnindeki “Dikkat Dikkat!” bölümüne göre bu durumda ne yapılmalıdır?
- A) Emre, bekleyen komşusuna selam vermelidir.
- B) Emre, telefonuna bakarak beklemelidir.
- C) Ayşe Hanım, gelen Emre'ye selam vermelidir.
- D) İkisi de hiç konuşmadan asansöre binmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Emre, bekleyen komşusuna selam vermelidir.
Metne göre asansörün önüne geldiğimizde orada bekleyen biri varsa selam vermek bize düşer. Bu yüzden selamı yeni gelen Emre vermelidir.
Kolay
11Metnin selamla ilgili bölümünde şu söze yer verilir: “Size, yaptığınız takdirde birbirinizi seveceğiniz bir iş göstereyim mi? Aranızda selamı yayın!” Bu sözün metne alınmasıyla hangi düşünceyi geliştirme yoluna başvurulmuştur?
- A) Tanımlama
- B) Benzetme
- C) Tanık gösterme
- D) Sayısal verilerden yararlanma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tanık gösterme
Selamın önemi, Hz. Muhammed'in sözüyle desteklenmiştir; tanınmış birinin sözüne başvurmak tanık göstermedir. Sözde bir kavram tanımlanmamış ya da bir benzetme yapılmamıştır.
Kolay
12“Gülümse!” bölümünde, gülümsediğimizde beynimizin bazı maddeler salgıladığı ve bunların farklı görevleri olduğu anlatılır. Metne göre endorfinlerin görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ekranlardan yayılan mavi ışığı engellemek
- B) Doğal ağrı kesici gibi davranıp mutluluk hissi yaratmak
- C) Uykuya geçişi zorlaştırmak
- D) Gözlerin bulanık görmesine yol açmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Doğal ağrı kesici gibi davranıp mutluluk hissi yaratmak
Metinde endorfinlerin doğal ağrı kesici görevi görerek mutluluk hissi yarattığı belirtilir. Mavi ışık ve uyku konusu ise ekran kullanımıyla ilgili bölümdedir.
Kolay
13Defne, apartman merdiveninde yaşlı komşusu Hilmi Amca ile karşılaşıyor. Metindeki “Dikkat Dikkat!” bölümüne göre bu karşılaşmada ilk selamı kimin vermesi gerekir?
- A) Hilmi Amca'nın
- B) Kimin önce gördüğünün
- C) Defne'nin
- D) İkisinin aynı anda
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Defne'nin
Metne göre küçükler büyüklere selam vermelidir; bu yüzden ilk selamı Defne vermelidir. Kimin önce gördüğü bu kuralda belirleyici değildir.
Kolay
14Metinde insanlar birbirine gülümsediğinde her iki kişinin beyninde de oksitosin salgılandığı anlatılır. Metne göre oksitosin hormonunun etkisi nedir?
- A) Uykuya dalmamızı zorlaştırır.
- B) Baş ve boyun ağrısına yol açar.
- C) Başkalarına karşı güveni ve empatiyi artırır.
- D) Gözlerde kuruluk ve kaşıntı yapar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Başkalarına karşı güveni ve empatiyi artırır.
Metne göre oksitosin, başkalarına karşı güven ve empatiyi artırarak sosyal bağları geliştiren bir hormondur. Göz kuruluğu ve baş ağrısı ise uzun süre ekrana bakmanın zararlarıdır.
Kolay
15Öğretmen tahtaya şu cümleyi yazdı: “___ ekrana daha az bakarsan gözlerin daha az yorulur.” Boşluğa, cümledeki şart anlamını pekiştiren hangi kelime getirilmelidir?
- A) Eğer
- B) Oysa
- C) Çünkü
- D) Ancak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eğer
“Eğer”, “-sa/-se” ekiyle birlikte kullanılarak şart anlamını pekiştirir. “Çünkü” sebep, “ancak” ve “oysa” ise zıtlık bildirir.
Kolay
16Can, bir işin aşamalarını zaman sırasıyla anlatan sıralı/kronolojik bir metin yazacak. Öğretmeni, bu metin yapısına uygun geçiş ifadeleri kullanmasını istiyor. Aşağıdaki ifade gruplarından hangisi bu metin yapısına en uygundur?
- A) fakat, oysa, buna karşın, ancak
- B) benzer şekilde, aynı şekilde, gibi, kadar
- C) çünkü, bu yüzden, bu nedenle, zira
- D) önce, sonra, ardından, en son
Cevabı göster
Doğru cevap: D) önce, sonra, ardından, en son
Sıralı metinlerde olaylar ya da aşamalar “önce, sonra, ardından, en son” gibi ifadelerle sıralanır. Diğer gruplar zıtlık, sebep-sonuç ve benzerlik bildirir.
Kolay
17“Ekrana Bakma Bana Bak!” metninde, uzun süre ekrana maruz kalmanın göz kuruluğu ve baş ağrısı gibi sorunlara yol açabileceği anlatılır. Bu bağlamda “maruz kalmak” sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir şeyin etkisi altında kalmak
- B) Bir şeyden tamamen uzak durmak
- C) Bir şeyi başkalarına öğretmek
- D) Bir şeyi kısa sürede onarmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir şeyin etkisi altında kalmak
Ekrana uzun süre maruz kalan kişi ekranın etkisi altında kalır; göz kuruluğu ve baş ağrısı bu etkinin sonuçlarıdır. “Uzak durmak” sözün tersidir; öğretmek ve onarmak bağlamla ilgili değildir.
Kolay
18Yazar, metnin girişinde oyunların ekranlara taşınmasından söz eder ve şunu sorar: “Uzun süre ekrana maruz kalmanın pek çok olumsuz duruma yol açtığı bilinen bir gerçek olmasına rağmen oyunu bile bahçede değil de ekranda oynamak sence de biraz şaşırtıcı değil mi?” Yazarı şaşırtan durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çocukların oyunlarını ekran yerine bahçede oynamayı seçmesi
- B) Ekranların zararlarının bugüne kadar hiç bilinmemesi
- C) Bahçede oynanan oyunların ekran oyunlarından zor olması
- D) Zararları bilindiği hâlde oyunların bile ekranda oynanması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Zararları bilindiği hâlde oyunların bile ekranda oynanması
“Rağmen” sözü iki ters durumu bağlar: Ekranın zararları bilinmektedir, buna karşın oyunlar bile ekranda oynanmaktadır; yazarı şaşırtan budur. Yazar bahçede oynamayı şaşırtıcı bulmaz; zararların “bilinen bir gerçek” olduğunu söyler; oyunların zorluğundan söz etmez.
Orta
19Yusuf, "Ekrana Bakma Bana Bak!" metnini özetlemek için bölümlere ayırıyor: Birinci bölümde uzun süre ekrana bakmanın beden sağlığına zararları, ikinci bölümde selamlaşmanın insanları birbirine yaklaştırması, üçüncü bölümde gülümsemenin beyindeki etkileri anlatılıyor. Yusuf'un özetinde kullanması gereken anahtar kelimeler hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) telefon, oyun, televizyon
- B) sağlık, ekran, uyku
- C) göz, asansör, kaşıntı
- D) ekran, selamlaşma, gülümseme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) ekran, selamlaşma, gülümseme
Anahtar kelimeler metnin bütün bölümlerini temsil etmelidir; ekran, selamlaşma ve gülümseme üç bölümün ana konularını kapsar. "Sağlık, ekran, uyku" çekicidir çünkü ilk bölüme uyar; ancak selamlaşma ve gülümseme bölümlerini dışarıda bırakır.
Orta
20Asansörde karşılaştığı yaşlı komşusuna gülümseyen Zehra, komşusunun da hemen gülümsediğini görüyor. Aynı şeyi okul koridorunda deniyor ve çoğu kişinin ona gülümseyerek karşılık verdiğini fark ediyor. "Ekrana Bakma Bana Bak!" metnine göre Zehra'nın fark ettiği bu durumun sebebi hangisidir?
- A) Melatonin hormonunun gün içinde birden azalması
- B) Yüz kaslarının ekran ışığıyla çabucak yorulması
- C) Mavi ışığın beynimizi gereğinden fazla uyarması
- D) Ayna nöronlarının gördüğümüz gülüşü taklit etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ayna nöronlarının gördüğümüz gülüşü taklit etmesi
Metne göre beynimizdeki ayna nöronları karşımızdakinin gülüşünü taklit eder; bu yüzden gülümsemeye çoğu zaman gülümsemeyle karşılık verilir. Melatonin de metinde geçen bir kavram olduğu için çekicidir; ancak o, uykuyla ilgili bir hormondur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.