6. Sınıf Türkçe · İletişim ve Sosyal İlişkiler

Zeynir ve Peytin

şiir
iletişim
karşılaştırma
problem çözme
amaç işlevli söz varlığı
ben dili
uzlaşma

Zeynir ve Peytin şiirinde ne anlatılır?

Zeynir ve Peytin, birbirine hep ters cevap veren iki inatçı kediyi esprili bir dille anlatan bir çocuk şiiridir. Kedilerin adları, zeytin ve peynir kelimelerinin sesleriyle oynanarak uydurulmuştur; bu ses oyunu şiire eğlenceli bir hava katar. Şair, hayvanlara yapıştırılan kalıp etiketleri sorgulayarak önyargılara dikkat çeker. Şiirin ana mesajı, farklılıkların arkadaşlığa engel olmadığı ve karşıdakinin düşüncesine değer verip uzlaşmanın iletişim sorunlarını çözdüğüdür. İki karakterin benzer ve farklı özellikleri bir şema üzerinde karşılaştırılır, bilinmeyen kelimelerin anlamı bağlamdan tahmin edilir. Problem çözme basamakları problemi tanımlamak, özetlemek, çözümler üretmek, en uygununu seçmek ve sonuçları değerlendirmektir. Amaç bildiren -mak için, -mak üzere ve diye gibi ifadeler de işlenir. Ben dili duyguyu karşıdakini kırmadan anlatır: “Bana bağırıyorsun.” yerine “Sesini yükseltince üzülüyorum.” demek ben diline örnektir.

Zeynir ve Peytin: konu anlatımı ve özeti

Zeynir ve Peytin, birbirine hep ters cevap veren iki inatçı kediyi esprili bir dille anlatan bir çocuk şiiridir. Şiir, farklı düşünen arkadaşların orta yolu bularak birlikte mutlu olabileceğini anlatır.

Kedilerin adları, zeytin ve peynir kelimelerinin sesleriyle oynanarak uydurulmuştur; bu ses oyunu şiire eğlenceli bir hava katar.
Şair, hayvanlara yapıştırılan kalıp etiketleri sorgulayarak önyargılara dikkat çeker.
Ana mesaj: Farklılıklar arkadaşlığa engel değildir; karşındakinin düşüncesine değer verip uzlaşmak iletişim sorunlarını çözer.
İki karakterin benzer ve farklı özelliklerini bir şema üzerinde karşılaştırır, bilmediğin kelimelerin anlamını bağlamdan tahmin edersin.
Şiirdeki uydurma kelimelerin metne etkisini tartışırsın.
Problem çözme basamaklarını uygularsın: Problemi tanımla, özetle, çözümler üret, en uygununu seç ve sonuçlarını değerlendir.
Amaç bildiren "-mak için, -mak üzere, diye" gibi ifadeleri, sebep bildiren söz varlığını ve ben dili ile sen dili arasındaki farkı öğrenirsin.

Unutma: Duygunu ben diliyle anlat; "Bana bağırıyorsun." yerine "Sesini yükseltince üzülüyorum." demek karşındakini kırmadan derdini anlatır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konudaki önemli iletişim becerisi ben dili kullanmaktır. Bir duyguyu kırmadan anlatmak için üç adım:

Davranışı söyle (suçlamadan): "Sözümü kestiğinde..."
Duygunu söyle: "...kendimi dinlenmemiş hissediyorum."
İsteğini söyle: "Cümlemi bitirmemi bekler misin?"

Sen dili ise karşıdakini suçlar: "Hep sözümü kesiyorsun!" Bu cümle karşıdakini savunmaya geçirir ve tartışma büyür.

Günlük hayattan: Kardeşin izin almadan kalemini aldığında "Hırsız gibi her şeyimi alıyorsun!" yerine "Kalemimi sormadan aldığında üzülüyorum, önce bana sorar mısın?" diyebilirsin.

Sık yapılan hata: Cümleye "ben" ile başlayınca ben dili kullandığını sanmak. "Ben senin hep yalan söylediğini düşünüyorum" cümlesi "ben" ile başlasa da suçlayıcıdır, yani aslında sen dilidir.

Derinleş

Sınıfında ya da evinde sık yaşanan küçük bir anlaşmazlığı seç (televizyon kumandası, oyun sırası, ortak alanın düzeni gibi). Problem çözme basamaklarını kullanarak en az üç çözüm üret ve her birinin iki taraf için sonuçlarını bir tabloda karşılaştır. İki tarafın da kendini kazanmış hissedeceği bir orta yol bulmak neden zordur, ama neden değerlidir?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.D.6.10Dinledikleri/izledikleri arasında karşılaştırma yapabilme
T.K.6.5Konuşmasında uygun tepki verebilme
T.K.6.24Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
T.O.6.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.6.8Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.6.13Metni yorumlayabilme
T.O.6.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.6.20Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Sınıf başkanı Emir, "Birbirimizi Anlayalım" panosu için dört cümle hazırlıyor ve her cümleyi taşıdığı anlam ilişkisine göre etiketlemek istiyor. Emir'in cümlelerinden hangisinde amaç bildiren bir anlatım vardır?
- A) Kardeşim gibi ben de her gün resim yaparım.
- B) Yağmur çok yağdığı için maç bir hafta ertelendi.
- C) Birbirimizi anlamak için önce dikkatle dinlemeliyiz.
- D) Sabah erken kalkarsan servise rahatça yetişirsin.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Birbirimizi anlamak için önce dikkatle dinlemeliyiz.
"Anlamak için" sözü dinlemenin hangi amaçla yapılacağını bildirir. "Yağdığı için" de "için" sözcüğünü taşıdığından çekicidir; ancak orada maçın ertelenme sebebi anlatılır, yani ilişki amaç değil sebep-sonuçtur.
Kolay
2Grup çalışması sırasında arkadaşları çok yüksek sesle konuştuğu için Lale görevine odaklanamıyor. Lale, arkadaşlarını kırmadan kendi duygusunu ve ihtiyacını anlatmak istiyor. Lale'nin söyleyebileceği ben diliyle kurulmuş cümle hangisidir?
- A) Çok gürültü yapıyorsunuz, susun artık!
- B) Ses yükselince odaklanamıyorum, üzülüyorum.
- C) Grubu yine sizin sesiniz dağıttı.
- D) Siz hep böyle kaba davranıyorsunuz.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ses yükselince odaklanamıyorum, üzülüyorum.
Ben dilinde kişi karşısındakini suçlamadan kendi duygusunu ve yaşadığı durumu anlatır; "odaklanamıyorum, üzülüyorum" bu özelliği taşır. "Susun artık" cümlesi de Lale'nin isteğini doğrudan söylediği için çekicidir; ancak karşıdakini suçlayan bir sen dili örneğidir.
Kolay
3Bir çocuk dergisindeki şiirde şair, insanların hayvanlara yapıştırdığı kalıplaşmış sıfatlara karşı çıkıyor: "Kim demiş tilki hep sinsidir, / Keçi hep inatçı, baykuş hep bilge?" Bu dizelerde bilgelik özelliği hangi hayvanla özdeşleştirilmiştir?
- A) Tilki
- B) Kedi
- C) Baykuş
- D) Keçi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Baykuş
Dizelerde "bilge" sıfatı baykuşa verilmiştir; keçi inatçılıkla, tilki sinsilikle anılmıştır. Tilki, masallarda kurnaz ve akıllı bir hayvan olarak anlatıldığı için çekici gelebilir; ancak dizede tilkiye verilen etiket bilgelik değil, sinsiliktir.
Kolay
4"Zeynir ve Peytin" şiirindeki iki kedinin adları, kahvaltı sofralarının iki tanıdık yiyeceğinin adlarındaki ikinci hecelerin yer değiştirmesiyle uydurulmuştur. Bu ses oyununu çözmeye çalışan Cem, kedilerin adlarını gerçek kelimelere geri çeviriyor. Cem hangi iki kelimeye ulaşır?
- A) zemin ve peri
- B) zeybek ve perde
- C) zeyrek ve petek
- D) zeytin ve peynir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) zeytin ve peynir
"Zeytin" ile "peynir" kelimelerinin ikinci heceleri yer değiştirince "Zeynir" ve "Peytin" ortaya çıkar. "Zeyrek ve petek" ilk heceleri andırdığı için çekicidir; ancak bu kelimelerin heceleri değiştirildiğinde kedilerin adlarına ulaşılmaz.
Kolay
5Şiir “Zeynir ve Peytin adında iki inatçı kedi” dizesiyle başlar ve kedilerin hep birbirine ters cevap verdiğini anlatır. Şiire göre iki kedinin ortak kişilik özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sinsilik
- B) İnatçılık
- C) Bilgelik
- D) Korkaklık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnatçılık
Şair iki kediyi de “inatçı” diye tanıtır ve birbirlerine sürekli ters cevap verdiklerini anlatır. Sinsilik ve bilgelik şiirde tilki ile baykuşa yakıştırılan etiketlerdir.
Kolay
6Ders kitabında şiirdeki bazı kelimeler için tanımlar verilmiş; ancak bu tanımlardan bazıları bilerek yanlış yazılmıştır. Aşağıdaki tanımlardan hangisi doğrudur?
- A) Bilgelik: Bilgelerin sıralandığı raf.
- B) Benek: Bir ekin kendini tanıtması.
- C) Sinsi: Gizli ve kurnazca kötülük yapan.
- D) Birleştirmek: Bütün rakamları bire çevirmek.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sinsi: Gizli ve kurnazca kötülük yapan.
“Sinsi” kelimesi gizli ve kurnazca kötülük yapan anlamına gelir; bu tanım doğrudur. Diğer tanımlar kelimelerin seslerinden yola çıkılarak uydurulmuş yanlış açıklamalardır.
Kolay
7Şiirde “Birinin evet dediğine hayır der öteki, / Ötekinin hayır dediğine evet der diğeri.” dizeleri yer alır. Bu dizelere göre iki kedi arasındaki sorun nedir?
- A) Aynı renkte olmaları
- B) Konuşmayı bilmemeleri
- C) Birbirlerini hiç tanımamaları
- D) Her konuda birbirlerine ters düşmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Her konuda birbirlerine ters düşmeleri
Kedilerden biri ne derse öteki tersini söyler; sorun, her konuda birbirlerine ters düşmeleridir. Kedilerin renkleri farklıdır ve birbirlerini tanırlar.
Kolay
8“Telefonla Konuşma Kuralları” adlı içerik, telefonla nasıl konuşulması gerektiğini anlatan bir içeriktir. Bu içeriğin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Olağanüstü bir olay anlatmak
- B) Okuru korkutmak
- C) Bir tekerlemeyle eğlendirmek
- D) Bilgi vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilgi vermek
İçerik, telefonda uyulacak kuralları öğretmek için hazırlanmıştır; amacı bilgi vermektir. Olağanüstü olaylar ve tekerleme masal türündeki “Altın Dilli Kız” içeriğine özgüdür.
Kolay
9Şiirde “Peytin beyaz bir kedi, siyah lekeli.” ve “Zeynir siyah bir kedi, beyaz benekli.” dizeleri yer alır. Bu dizelerden hareketle “benek” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Kedilerin uzun ve gür kuyruğu
- B) Bir yüzey üzerindeki küçük nokta ya da leke
- C) Tüylerin parlak ve yumuşak olması
- D) Hayvanların boynuna takılan zil
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir yüzey üzerindeki küçük nokta ya da leke
Siyah kedinin üzerinde beyaz benekler olması ve diğer dizede “leke” kelimesinin kullanılması, beneğin küçük nokta ya da leke anlamına geldiğini gösterir.
Kolay
10Selin, “Zeynir ve Peytin” şiirindeki kedilerin resmini çizecek. Şiirde “Zeynir siyah bir kedi, beyaz benekli.” dizesi yer alıyor. Selin, Zeynir'i nasıl çizmelidir?
- A) Beyaz tüyleri üzerinde siyah lekeleri olan bir kedi
- B) Gri ve kahverengi çizgili bir kedi
- C) Siyah tüyleri üzerinde beyaz benekleri olan bir kedi
- D) Baştan sona simsiyah bir kedi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Siyah tüyleri üzerinde beyaz benekleri olan bir kedi
Dizeye göre Zeynir siyah bir kedidir ve üzerinde beyaz benekler vardır. Beyaz tüylü, siyah lekeli kedi ise Peytin'dir.
Kolay
11Öğrenciler “Telefonla Konuşma Kuralları” ve “Altın Dilli Kız” adlı iki içeriği karşılaştırıyor. “Altın Dilli Kız” bir masaldır. Aşağıdaki özelliklerden hangisi masal türündeki bu içeriğe aittir?
- A) Gerçek kişilerin yer alması
- B) Nesnel ifadelerin yoğun olarak kullanılması
- C) Olay ve kahramanların olağanüstü özellikler taşıması
- D) Bilgi vermenin temel amaç olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Olay ve kahramanların olağanüstü özellikler taşıması
Masallarda olaylar ve kahramanlar olağanüstü özellikler taşır, yer ve zaman belirsizdir. Nesnel ifadeler ve bilgi verme amacı ise “Telefonla Konuşma Kuralları” gibi bilgilendirici içeriklere aittir.
Kolay
12Şiirde şair, “Lafı gelmişken bırakalım şu etiketleri: inatçı keçi / Bilge baykuş, sinsi tilki.” der. Bu dizelerde “etiket” kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Bir varlığa önceden yakıştırılan kalıplaşmış özellik
- B) Hayvanların boynuna takılan tasma
- C) Ürünlerin üzerine yapıştırılan fiyat kâğıdı
- D) Bir kitabın ilk sayfasındaki başlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir varlığa önceden yakıştırılan kalıplaşmış özellik
Şair, keçinin inatçı, tilkinin sinsi sayılması gibi hayvanlara önyargıyla yakıştırılan kalıp özelliklere “etiket” der. Fiyat kâğıdı anlamı kelimenin gerçek anlamıdır, dizedeki mecaz anlam değildir.
Kolay
13Şiirde Türkçede bulunmayan, şairin kendisinin ürettiği bazı kelimeler vardır. Aşağıdakilerden hangisi şiirdeki bu uydurma kelimelerden biridir?
- A) yapboz
- B) hayet
- C) sinsi
- D) benek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) hayet
“Hayet” kelimesi “hayır” ve “evet” kelimelerinin birleştirilmesiyle şair tarafından uydurulmuştur. “Benek, yapboz, sinsi” ise Türkçede var olan kelimelerdir.
Kolay
14Şiirin son dizesinde “Orta yolu bulsalar, oyun dediğinin.” denir. Bu dizedeki “orta yolu bulmak” sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tartışmayı yarıda bırakıp oradan gitmek
- B) Yolun tam ortasından yürüyerek gitmek
- C) İki tarafın da kabul edebileceği bir uzlaşmaya varmak
- D) Büyük yoldan küçük bir yol bulmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İki tarafın da kabul edebileceği bir uzlaşmaya varmak
“Orta yolu bulmak”, iki farklı görüş arasında herkesin kabul edebileceği bir çözüme ulaşmaktır. Yolun ortasında yürümek sözün gerçek anlamıdır, dizede bu kastedilmez.
Kolay
15Öğretmen, sebep bildiren ifadelerin bir olayın neden gerçekleştiğini gösterdiğini anlattı. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sebep bildiren bir ifade vardır?
- A) Kediler sürekli tartıştığından dolayı oyun yarım kaldı.
- B) Zeynir evet derse Peytin hayır der.
- C) Zeynir siyah, Peytin ise beyazdır.
- D) Kediler oyun oynamak için bahçeye çıktı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kediler sürekli tartıştığından dolayı oyun yarım kaldı.
“-dığından dolayı” ifadesi oyunun yarım kalma sebebini bildirir. “Oynamak için” amaç, “derse” koşul bildirir; son cümlede ise karşılaştırma yapılmıştır.
Kolay
16Zeynep'in küçük kardeşi, Zeynep'in boya kalemlerini sormadan alıp ucunu kırmıştır. Aşağıdakilerden hangisi Zeynep'in duygusunu ben diliyle anlatan bir cümledir?
- A) Kalemlerimi sormadan alınca kendimi kırgın hissediyorum.
- B) Sen çok dikkatsiz bir çocuksun!
- C) Bir daha kalemlerime dokunursan görürsün!
- D) Sen hep benim eşyalarımı bozuyorsun!
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kalemlerimi sormadan alınca kendimi kırgın hissediyorum.
Ben dilinde kişi, karşısındakini suçlamadan kendi duygusunu anlatır; ilk cümle bunu yapar. Diğer cümleler “sen” ile başlayarak suçlar ya da tehdit eder.
Kolay
17Ders kitabındaki “Kavuk” adlı manzum metinde bir adam, Nasreddin Hoca'dan bir mektubu okumasını ister. Hoca mektubu açınca baştan sona Arapça yazıldığını görür. Hoca'nın durumu şöyle anlatılır: “Şöyle bir iki evirir çevirir; Söktüremez; çaresiz, geri verir.” Bu dizelerde geçen “söktürememek” sözüyle anlatılan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mektuptaki yazıyı okuyup çözememek
- B) Mektubu zarfından çıkaramamak
- C) Mektubu yırtıp atamamak
- D) Mektubu kimin yazdığını hatırlayamamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mektuptaki yazıyı okuyup çözememek
Mektup Arapça yazılmıştır; Hoca onu evirip çevirse de okuyup çözemez, bu yüzden çaresiz geri verir. “Söktürememek” burada yazıyı okuyup çözememek anlamındadır. Hoca mektubu açmıştır, yani zarftan çıkarmıştır; yırtmak ya da yazanı hatırlamak dizelerde geçmez.
Kolay
18Ders kitabındaki “Kavuk” adlı manzum metinde bir adam elinde bir mektupla Nasreddin Hoca'ya gelir ve şöyle der: “Hocam, zahmet ya sana, Şu mektubu bana bir okusana.” Adam bu sözlerle aşağıdakilerden hangisini yapmaktadır?
- A) Hoca'ya bir iyilik için teşekkür etmektedir.
- B) Hoca'yı bir tehlikeye karşı uyarmaktadır.
- C) Hoca'dan kibarca bir iyilik rica etmektedir.
- D) Hoca'dan yaptığı bir hata için özür dilemektedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hoca'dan kibarca bir iyilik rica etmektedir.
“Zahmet ya sana” sözüyle adam, isteğinin Hoca'ya zahmet vereceğini kabul ederek nazik bir dille ricada bulunur; ardından mektubu okumasını ister. Henüz yapılmış bir iyilik olmadığı için teşekkür, ortada bir tehlike olmadığı için uyarı, bir hata olmadığı için özür söz konusu değildir.
Orta
19Hangi oyunu oynayacaklarına bir türlü karar veremeyen iki kardeşin anlatıldığı bir şiirde şu dizeler yer alıyor: "Bir gün senin dediğin olsun, bir gün benim, / İkimiz de kazanırız, inan bana kardeşim." Bu dizelerde verilen öğüt hangisidir?
- A) Tartışmada her zaman daha güçlü olan taraf haklı sayılmalıdır.
- B) Anlaşmazlıkta iki taraf da birbirinin isteğine değer vermelidir.
- C) Fikir ayrılığı yaşayan kardeşler bir süre ayrı oynamalıdır.
- D) Oyunlarda kurallar hiçbir koşulda değiştirilmemelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anlaşmazlıkta iki taraf da birbirinin isteğine değer vermelidir.
Sırayla birinin, sonra ötekinin isteğinin yapılması, iki tarafın da birbirine değer vererek orta yolu bulmasını öğütler. Ayrı oynama seçeneği tartışmayı bitiren bir çözüm gibi göründüğü için çekicidir; ancak dizeler kardeşleri ayırmayı değil, birlikte kazanmayı önerir.
Orta
20Türkçe öğretmeni, "diye" kelimesinin cümleye farklı anlamlar katabildiğini söylüyor. Ardından tahtaya dört cümle yazıyor ve öğrencilerden bu kelimenin amaç bildirdiği cümleyi bulmalarını istiyor. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "diye" kelimesi amaç bildirmektedir?
- A) Geç kaldı diye ona çok kızdı.
- B) Kardeşi uyanmasın diye kapıyı yavaşça kapattı.
- C) Beğenmedik diye oyunu bozmamalıyız.
- D) Hasta diye okula gelmedi.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kardeşi uyanmasın diye kapıyı yavaşça kapattı.
"Uyanmasın diye" sözü kapının neden yavaş kapatıldığını, yani hangi amaçla yapıldığını anlatır; yerine "uyanmasın için" denebilir. Öteki cümlelerdeki "diye" ise "çünkü" anlamında sebep bildirir; "Geç kaldı diye" bu yüzden çekici olsa da kızmanın amacını değil sebebini verir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.