6. Sınıf Türkçe · İletişim ve Sosyal İlişkiler

Sokrates'in Sözü (Okumak Gibisi Yok!)

manzum hikâye
dostluk
ana fikir
öğüt
konuşma çizgisi
Sokrates

Sokrates'in Sözü şiirinde dostluk hakkında ne anlatılır?

Sokrates'in Sözü, Orhan Veli'nin şiir biçiminde anlattığı kısa ve öğretici bir manzum hikâyedir. Metin, gerçek dostluğun ne kadar değerli ve az bulunur olduğunu düşündürür. Ünlü düşünür Sokrates kendine küçük bir ev yaptırır; çevresindekiler evi beğenmez, kimi içinin güzel olmadığını söyler, kimi de cephesini eleştirir. Çoğu da odaların küçük olduğunu ve Sokrates'in dostlarını bu eve nasıl sığdıracağını sorar. Sokrates'in “Evim sahici dostlarımı alacak ancak.” cevabı metnin ana fikrini taşır: Gerçek dostlar sayıca azdır. Şair, herkese kolayca dost dendiğini, oysa dostluğun güven ve emek isteyen bir bağ olduğunu vurgular. Metin kısa bir olayla başlar ve sonunda okura bir öğüt verir. Konuşma çizgisi ve tırnak işaretiyle verilen konuşmalar olayı canlı hâle getirir. Öğüt veren kısa hikâyelerde ana fikir çoğunlukla son dizelerde açıkça söylenir.

Sokrates'in Sözü (Okumak Gibisi Yok!): konu anlatımı ve özeti

Sokrates'in Sözü, Orhan Veli'nin şiir biçiminde anlattığı kısa ve öğretici bir hikâyedir. Gerçek dostluğun ne kadar değerli ve ne kadar az bulunur olduğunu düşündürür.

Ünlü düşünür Sokrates kendine küçük bir ev yaptırır; çevresindekiler evi beğenmez ve her biri bir kusur bulur.
Evin dostlarına dar geleceği eleştirisine Sokrates'in verdiği cevap, metnin ana fikrini taşır: Gerçek dostlar sayıca azdır.
Şair, herkese kolayca dost dememiz gerektiğini, dostluğun güven ve emek isteyen bir bağ olduğunu vurgular.
Metin kısa bir olayla başlar ve sonunda okura bir öğüt verir.
Konuşma çizgisi ve tırnak işaretiyle verilen konuşmalar olayı canlı hâle getirir.
Başkalarının eleştirileri ile Sokrates'in sakin tutumunu karşılaştırmak, metnin mesajını kavramanı kolaylaştırır.

Unutma: Öğüt veren kısa hikâyelerde ana fikir çoğunlukla son bölümde açıkça söylenir; ana fikri ararken son dizelere dikkat et.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Öğüt veren kısa hikâyelerde ana fikri bulmak için şu yolu izleyebilirsin:

Hikâyedeki olayı tek cümleyle anlat: Kim, ne yaptı, ne oldu?
Olayın sonunda söylenen söze ya da yapılan davranışa dikkat et; ana fikir çoğu zaman burada saklıdır.
Kendine sor: "Yazar bana bu hikâyeyle ne öğretmek istiyor?"
Cevabı herkesin hayatına uyan genel bir cümleyle yaz.

Günlük hayattan: Nasreddin Hoca fıkraları da böyledir: Önce güldürür, son cümlede düşündürür.

Sık yapılan hata: Konuyla ana fikri karıştırmak. Konu "metin neyi anlatıyor?" sorusunun cevabıdır (bir evin yapılması). Ana fikir ise "metin bize ne söylüyor?" sorusunun cevabıdır (gerçek dostların sayısı azdır).

Derinleş

"Gerçek dost" kavramını sınıf arkadaşlarınla tartışın: Gerçek bir dostu tanıdık ya da arkadaştan ayıran üç özellik nedir? Bu özellikleri gösteren kısa bir hikâye yaz; hikâyende öğüdü açıkça söyleme, olay okura sezdirsin. Sosyal medyada "arkadaş" sayısının çok olması dostluk hakkında ne söyler, ne söylemez?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.6.1Okumada materyal seçimini yönetebilme
T.O.6.5Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.6.6Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.6.8Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.6.13Metni yorumlayabilme
T.O.6.23Okuduğunu özetleyebilme
T.Y.6.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir manzum hikâyede şu dizeler yer alıyor: "Komşusu evi görünce durdu, sordu: — Bu evi neden bu kadar küçük yaptın?" Bu dizelerde konuşma çizgisi (—) hangi amaçla kullanılmıştır?
- A) Bir kişinin konuşmasını başlatmak için
- B) Bir sözü soru hâline getirmek için
- C) Şiir dizelerini yan yana yazmak için
- D) Kelimenin kökünü ekinden ayırmak için
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir kişinin konuşmasını başlatmak için
Konuşma çizgisi, metinde bir kişinin söylediği sözlerin başladığını gösterir; burada komşunun sorusunu başlatır. Dizede bir soru sorulduğu için son seçenek çekicidir; ancak sözü soru yapan soru işaretidir, konuşma çizgisi değildir.
Kolay
2Burak'ın okuduğu metinde bir köylünün kaybolan eşeğini araması anlatılıyor. Olay; kişiler, yer ve zaman unsurlarıyla birlikte verilmiş, ancak metin paragraflar yerine kafiyeli dizelerle yazılmış. Burak'ın okuduğu metin hangi türe örnektir?
- A) Anı
- B) Deneme
- C) Biyografi
- D) Manzum hikâye
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Manzum hikâye
Olay, kişi, yer ve zaman unsurlarını taşıyan bir hikâyenin dizeler hâlinde yazılmasıyla manzum hikâye oluşur. Anı da bir olayı anlattığı için çekicidir; ancak anı yazarın kendi yaşadıklarını düzyazıyla anlatır.
Kolay
3"Sokrates'in Sözü" adlı manzum hikâyeyi okuyan Ahmet, olayın başlangıcını sınıfa şöyle anlatıyor: "Sokrates kendine bir ev yaptırmış. Ev bitince çevresindekiler birer birer gelip evi incelemiş." Hikâyeye göre evi görmeye gelenlerin tutumu hangisidir?
- A) Evi satın almak için para teklif etmişlerdir.
- B) Sokrates'in eve taşınmasına yardım etmişlerdir.
- C) Evin bir yanını beğenmeyip kusur bulmuşlardır.
- D) Evi çok beğenip yüksek sesle övmüşlerdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Evin bir yanını beğenmeyip kusur bulmuşlardır.
Hikâyede evi görenlerin her biri evin bir yanını beğenmez; kimi dışını, kimi içini kusurlu bulur. Evi gezmeye gelmek bir beğeni gösterisi gibi düşünülüp övme seçeneği çekici gelebilir; ancak gelenlerin hepsi eleştiri yöneltmiştir.
Kolay
4Sınıf kütüphanesindeki tanıtım kartında şu bilgiler var: "Bu şair, Garip akımının öncülerindendir. Nasreddin Hoca fıkralarını şiirleştirmiş, La Fontaine'in masallarını da Türkçeye kazandırmıştır. 'Sokrates'in Sözü' adlı manzum hikâye de onun kalemiyle okurlara ulaşmıştır." Kartta tanıtılan şair kimdir?
- A) Cahit Sıtkı Tarancı
- B) Orhan Veli Kanık
- C) Eflatun Cem Güney
- D) Yunus Emre
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Orhan Veli Kanık
Garip akımının öncülerinden olan, Nasreddin Hoca hikâyelerini şiirleştiren ve La Fontaine'in masallarını Türkçeye aktaran şair Orhan Veli Kanık'tır. Cahit Sıtkı Tarancı da aynı dönemin tanınmış bir şairi olduğu için çekicidir; ancak Garip akımının içinde yer almamıştır.
Kolay
5“Sokrates'in Sözü” şöyle başlar: “Sokrates kendine bir ev yaptırmıştı. / Herkes bir tarafını kötüledi.” Bu dizelere göre hikâyede eleştirilen ev kime aittir?
- A) Sokrates'e
- B) Sokrates'in komşusuna
- C) Evi yapan ustaya
- D) Şaire
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sokrates'e
İlk dizede Sokrates'in kendine bir ev yaptırdığı söylenir; eleştirilen ev onundur. Şair olayı anlatan kişidir, evin sahibi değildir.
Kolay
6Sokrates, evinin küçük olduğunu söyleyenlere “Evim sahici dostlarımı alacak ancak.” diye cevap verir. Bu dizedeki “sahici” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kalabalık
- B) Gerçek
- C) Eski
- D) Zengin
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gerçek
“Sahici”, yapmacık olmayan, gerçek anlamına gelir; Sokrates gerçek dostlarından söz eder. “Kalabalık” ise Sokrates'in sözünün tam tersini çağrıştırır.
Kolay
7“Sokrates'in Sözü” adlı manzum hikâye, evi küçük bulanlara Sokrates'in verdiği cevabı ve şairin bu cevaptan çıkardığı sonucu anlatır. Bu metin en çok hangi değerle ilgilidir?
- A) Çalışkanlık
- B) Temizlik
- C) Dostluk
- D) Tutumluluk
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dostluk
Metin, gerçek dostların az olduğunu ve dost adının herkese verilmemesi gerektiğini anlatır; bu yüzden dostluk değeriyle ilgilidir. Evin küçüklüğü tutumluluk anlatmak için değil, dostluk düşüncesine geçmek için kullanılmıştır.
Kolay
8Can, “Sokrates'in Sözü”nü okuduktan sonra olayı tek cümleyle anlatmak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi hikâyedeki olayı en doğru şekilde anlatır?
- A) Sokrates'in evini herkes kötüler; o da evin gerçek dostlarına yeteceğini söyler.
- B) Sokrates evini beğenmeyip yıktırır ve daha büyüğünü yaptırır.
- C) Sokrates'in dostları onun evini çok beğenip övgüler yağdırır.
- D) Sokrates, dostlarıyla birlikte büyük bir ev yaptırıp orada yaşar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sokrates'in evini herkes kötüler; o da evin gerçek dostlarına yeteceğini söyler.
Hikâyede evi görenler evi eleştirir; Sokrates de evin sahici dostlarını alacağını söyler. Evin yıkılması ya da övülmesi hikâyede yoktur.
Kolay
9Hikâyede “Kimi: — ‘İçi güzel olmamış,’ diye çıkıştı;” dizesinde tırnak işareti kullanılmıştır. Bu dizede tırnak işaretinin kullanılma amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Soru sorulduğunu göstermek
- B) Başkasının sözünü olduğu gibi aktarmak
- C) Bir kelimenin anlamını açıklamak
- D) Sayıları birbirinden ayırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Başkasının sözünü olduğu gibi aktarmak
Tırnak işareti, başkasının sözünü değiştirmeden aktarmak için kullanılır; evi eleştiren kişinin sözü aynen verilmiştir. Soru bildirmek için soru işareti kullanılır.
Kolay
10Olay anlatıldıktan sonra şair “Hakkı vardı Sokrates'in elbette / Evini bunlar için fazla geniş görmekte.” der. Bu dizelere göre şairin Sokrates hakkındaki görüşü nedir?
- A) Sokrates'in evini çok küçük bulmaktadır.
- B) Sokrates'i haklı bulmaktadır.
- C) Sokrates'e hiç katılmamaktadır.
- D) Sokrates'i haksız bulmaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sokrates'i haklı bulmaktadır.
“Hakkı vardı Sokrates'in elbette” dizesi, şairin Sokrates'i haklı bulduğunu açıkça gösterir. Evi küçük bulanlar, evi eleştiren kişilerdir.
Kolay
11Hikâyede evi görenler evin farklı yönlerini eleştirir. Aşağıdaki eleştirilerden hangisi hikâyede dile getirilmemiştir?
- A) Odalarının küçük olması
- B) Evin fazlaca bayağı olması
- C) Evin içinin güzel olmaması
- D) Evin bahçesinin küçük olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Evin bahçesinin küçük olması
Hikâyede evin içi, sıradanlığı, cephesi ve odalarının küçüklüğü eleştirilir. Bahçeden hiç söz edilmez.
Kolay
12Hikâyede “Ekserisi de: — ‘Odaları küçük, diyordu, / Dostlarını bunun neresine sığdıracak?’” dizeleri yer alır. Bu dizelerdeki “ekserisi” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pek azı
- B) Yalnızca biri
- C) En yaşlısı
- D) Çoğu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çoğu
“Ekseri” çoğunluk anlamındadır; “ekserisi” de “çoğu” demektir. Dizede evi görenlerin çoğunun odaları küçük bulduğu anlatılır.
Kolay
13Hikâyede “Kimi: — ‘İçi güzel olmamış,’ diye çıkıştı;” dizesi yer alır. Bu dizedeki “çıkışmak” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fısıldayarak, yavaşça söylemek
- B) Gülerek ve sevinerek övmek
- C) Kapıdan hızla dışarı çıkmak
- D) Kızgınlıkla, sert bir şekilde söylemek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kızgınlıkla, sert bir şekilde söylemek
“Çıkışmak”, birine kızgınlıkla, sert bir şekilde söylenmektir; kişi evi beğenmediğini sertçe dile getirmiştir. “Dışarı çıkmak” kelimenin sesine benzese de dizedeki anlamı değildir.
Kolay
14Hikâyede evi görenlerden biri için “Biri kalkıp cephesini tenkit ediyordu” denir. Bu dizedeki “cephe” kelimesi evin hangi bölümünü anlatır?
- A) Bodrum katını
- B) Dışarıdan görünen ön yüzünü
- C) Arka bahçesini
- D) Mutfağını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dışarıdan görünen ön yüzünü
Bir binanın “cephesi”, dışarıdan görünen ön yüzüdür. Eleştiren kişi evin içini değil dış görünüşünü beğenmemiştir.
Kolay
15Hikâyede evi görenlerden biri evi “Fazlaca bayağı!” diye eleştirir. Bu bağlamda “bayağı” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çok büyük, geniş
- B) Yeni, modern
- C) Sıradan, özensiz
- D) Çok pahalı, gösterişli
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sıradan, özensiz
Evi beğenmeyen kişi “bayağı” sözüyle evin sıradan ve özensiz olduğunu söyler. Gösterişli ya da geniş anlamları eleştiriyle uyuşmaz.
Kolay
16Hikâyede “Sokrates o zaman şöyle buyurdu:” dizesi yer alır. Bu dizedeki “buyurmak” kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Bir işi yarım bırakmak
- B) Birini cezalandırmak
- C) Saygıyla anılan birinin söylemesi
- D) Bir yerden ayrılmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Saygıyla anılan birinin söylemesi
“Buyurmak” burada “söylemek” anlamındadır ve sözü söyleyen kişiye duyulan saygıyı gösterir. Ceza ya da ayrılma anlamı dizede yoktur.
Kolay
17“Sokrates'in Sözü”nde Sokrates'in yeni evini görenlerin tutumu şu dizeyle anlatılır: “Herkes bir tarafını kötüledi.” Bu dizede geçen “kötülemek” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bozup kullanılmaz hâle getirmek
- B) Beğenip başkalarına övmek
- C) Yeniden boyayıp güzelleştirmek
- D) Kötü olduğunu söyleyerek yermek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kötü olduğunu söyleyerek yermek
Evi görenler evin içini, cephesini ve odalarını beğenmediklerini söyler; “kötülemek” bir şeyin kötü olduğunu söyleyerek onu yermek demektir. Evi bozmazlar ya da boyamazlar; övmek ise kelimenin karşıt anlamıdır.
Kolay
18Şair, olayı anlattıktan sonra şu dizeleri yazar: “Dost deyip çıkıyoruz her rastladığımıza. Bu adı herkese veririz ama,” İkinci dizedeki “bu ad” sözüyle anlatılan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Komşu
- B) Dost
- C) Ev
- D) Sokrates
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dost
Bir önceki dizede her rastladığımıza “dost” dediğimiz söylenir; “bu ad” sözü bu “dost” adını gösterir. Komşu, ev ve Sokrates bu iki dizede herkese verilen bir ad olarak geçmez.
Orta
19Sınıf tiyatrosunda Sokrates'i canlandıran Mert, evinin küçük olduğunu söyleyenlere hikâyedeki gibi "Bu ev, gerçek dostlarımı ancak alır." diye karşılık veriyor. Seyircilerden biri bu sözün ne anlattığını soruyor. Sokrates bu sözüyle ne anlatmak istemiştir?
- A) Evine bundan sonra hiçbir misafir kabul etmeyecektir.
- B) Dostlarının evini beğenmemesine çok üzülmüştür.
- C) Yakında daha büyük bir ev yaptırmayı planlamaktadır.
- D) Gerçek dostları az olduğu için ev onlara yeterlidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gerçek dostları az olduğu için ev onlara yeterlidir.
Sokrates, sahici dostun az bulunduğunu, bu yüzden küçük evin onlara yeteceğini söyler. Misafir kabul etmeme seçeneği çekicidir çünkü söz ilk bakışta bir sınır koyuyor gibidir; ancak Sokrates kapısını kapatmıyor, dostluğun değerini vurguluyor.
Orta
20Bir manzum hikâye şu dizelerle bitiyor: "Kime rastlasak 'dostum' deriz hemen, Oysa sahici dost azdır, bilsen!" Hikâyenin sonundaki bu dizelerde şair ne yapmaktadır?
- A) Kahramanın evini bütün ayrıntılarıyla betimlemektedir.
- B) Kahramana yapılan eleştirileri tek tek sıralamaktadır.
- C) Olayın geçtiği yeri ve zamanı okura bildirmektedir.
- D) Olaydan çıkardığı dersi okura açıkça söylemektedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olaydan çıkardığı dersi okura açıkça söylemektedir.
Manzum hikâyelerin sonunda şair çoğu zaman olaydan çıkan dersi doğrudan okura söyler; bu dizelerde de dostluğa dair bir öğüt verilmektedir. Eleştirileri sıralama seçeneği, dizelerde bir yargı bulunduğu için çekici olabilir; ancak burada eleştiri değil, genel bir ders vardır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.