7. Sınıf Fen Bilimleri · Maddenin Doğasına Yolculuk

Karışımlar

karışım
homojen karışım
heterojen karışım
çözelti
çözücü
çözünen
alaşım
çözünme hızı

Homojen ve heterojen karışım arasındaki fark nedir?

Karışım, birden fazla maddenin kendi özelliklerini koruyarak ve belirli bir oranda birleşmek zorunda olmadan bir araya gelmesiyle oluşan maddedir. Homojen karışımda maddeler her yere eşit dağılır ve karışım tek bir madde gibi görünür; şekerli su ve hava buna örnektir. Homojen karışımlara çözelti de denir ve çözücü ile çözünen birlikte çözeltiyi oluşturur. Heterojen karışımda maddeler eşit dağılmaz, her yerinde aynı özellik görülmez; zeytinyağı-su ve kumlu su bu türdendir. Çelik ve tunç gibi bazı katı-katı homojen karışımlara alaşım denir. Çözünme, çözünen maddenin çözücü içinde iyon ya da moleküllerine kadar ayrılmasıdır. Karıştırmak, sıcaklığı artırmak ve tanecikleri küçültmek çözünme hızını artırır; toz şeker kesme şekerden, sıcak çayda da soğuk çaydan daha hızlı çözünür. Şeker suda erimez, çözünür; erime ile çözünme farklı olaylardır.

Karışımlar: konu anlatımı ve özeti

Limonata, toprak ve hava gibi birden fazla maddenin bir araya geldiği yapılar karışımdır. Bu konu karışım türlerini, çözünmeyi ve çözünme hızını etkileyen etkenleri anlatır.

Karışımı oluşturan maddeler kendi özelliklerini korur ve belirli bir oranda birleşmek zorunda değildir.
Homojen karışımda maddeler her yere eşit dağılmıştır ve karışım tek bir madde gibi görünür; şekerli su ve hava buna örnektir. Bu tür karışımlara çözelti de denir: çözücü + çözünen = çözelti.
Heterojen karışımda maddeler eşit dağılmamıştır, her yerinde aynı özellik görülmez; zeytinyağı-su ve kumlu su buna örnektir.
Alaşım, bazı katı-katı homojen karışımlara verilen addır; çelik ve tunç bunlardandır.
Çözünme, çözünen maddenin çözücü içinde iyon ya da moleküllerine kadar ayrılmasıdır.
Çözünme hızı; karıştırma, sıcaklığı artırma ve çözünenin tanecik boyutunu küçültüp temas yüzeyini artırma ile yükselir. Örnek: toz şeker kesme şekerden, sıcak çayda da soğuk çaydan daha hızlı çözünür.

Unutma: Şeker suda erimez, çözünür; erime ile çözünmeyi karıştırma.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir karışımın homojen mi heterojen mi olduğunu anlamak için tek bir soru sor: "Her yerinden aldığım örnek aynı mı?"

Evet, her yeri aynı: Homojen karışım (çözelti). Örnek: şekerli su, hava, çelik.
Hayır, farklı bölgeler görünüyor: Heterojen karışım. Örnek: zeytinyağı-su, kumlu su, salata.

Çözünme hızını artırmak için üç yol vardır: karıştırmak, sıcaklığı artırmak ve çözünen maddeyi küçük parçalara ayırmak.

Günlük hayattan: Çaya şeker attığında kaşıkla karıştırırsın, toz şeker kesme şekerden daha çabuk çözünür ve sıcak çayda soğuk çaydan daha hızlı çözünür. Bu üç gözlem, çözünme hızını etkileyen üç etkenin örneğidir.

Sık yapılan hata: "Şeker suda erir." Doğrusu: Şeker suda çözünür. Erime, bir katının ısı alarak sıvı hâle geçmesidir; çözünme ise bir maddenin başka bir madde içinde dağılmasıdır.

Derinleş

Mutfaktan beş karışım seç (ayran, çorba, meyve suyu, salata sosu, çay gibi) ve her birini homojen ya da heterojen olarak sınıflandır. Sınıflandırmada zorlandığın bir örnek oldu mu? Ayran gibi bazı karışımların bir süre bekleyince neden ayrıştığını araştır. Gıda üreticilerinin bu ayrışmayı önlemek için neler yapabileceğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.7.5.8Karışımları homojen ve heterojen olarak sınıflandırabilme
- a) Karışımların görünümlerinin farklı yapıda olduğunu belirler.
- b) Farklı görünümlerdeki karışımları niteliklerine göre ayrıştırır.
- c) Karışımları homojen ve heterojen olarak gruplandırır.
- ç) Çevresindeki maddeleri homojen ve heterojen karışım olarak etiketler.
FB.7.5.9Çözünme hızına etki eden faktörler ile ilgili hipotez oluşturabilme
- a) Çözünme hızını etkileyen faktörleri tanımlar.
- b) Çözünme hızı ile onu etkileyen faktörler arasındaki neden sonuç ilişkilerini belirler.

Bu konuda neler var?

Çözünme Hızına Etki Eden Faktörler

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Müzede Tunç Çağı'ndan kalma bir kalkan sergileniyor. Bilgi kartında kalkanın bakır ve kalayın eritilip karıştırılması, ardından soğutulmasıyla elde edilen tunçtan yapıldığı yazıyor. Kalkanın yüzeyi her yerinde aynı görünüyor. Tunç aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Heterojen karışım
- B) Bileşik
- C) Alaşım
- D) Element
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Alaşım
Metallerin eritilip karıştırılmasıyla oluşan katı-katı homojen karışımlara alaşım denir; tunç, çelik ve lehim alaşımdır. Tunç bir bileşik değildir, çünkü bakır ve kalay kimyasal tepkimeye girmeden karışmıştır.
Kolay
2Makarna haşlayacak olan Murat, tencerede kaynamakta olan suya bir tutam tuz atıp karıştırıyor. Tuz kısa sürede gözden kayboluyor ve suyun tadı her yerinde aynı ölçüde tuzlu oluyor. Murat'ın hazırladığı tuzlu su çözeltisinde çözücü olan madde hangisidir?
- A) Tuz
- B) Su
- C) Hava
- D) Makarna
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Su
Çözeltide çözünen maddeyi içinde dağıtan madde çözücüdür; su ile hazırlanan çözeltilerde çözücü sudur, tuz ise çözünendir. Gözden kaybolan madde çözücü değil çözünendir.
Kolay
3Okul kantininde dört şeffaf bardakta farklı karışımlar hazırlanmış: zeytinyağı-su, şekerli su, kumlu su ve talaş-su. Selin, her yerinde aynı görünen ve bileşenleri gözle ayırt edilemeyen karışımı seçmek istiyor. Selin'in seçmesi gereken karışım hangisidir?
- A) Şekerli su
- B) Zeytinyağı-su
- C) Kumlu su
- D) Talaş-su
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şekerli su
Şekerli suda şeker suyun her yerine eşit dağılır ve karışım tek bir madde gibi görünür; bu homojen bir karışımdır. Zeytinyağı da sıvıdır ama sudan ayrı bir katman oluşturur, bu yüzden zeytinyağı-su heterojendir.
Kolay
4Ali limonata hazırlarken sürahideki suya şeker ekleyip karıştırıyor. Şeker tamamen gözden kaybolunca sürahinin hangi yerinden doldurulursa doldurulsun her bardağın aynı tatlılıkta olduğunu fark ediyor. Ali'nin hazırladığı şekerli su gibi homojen karışımlara verilen özel ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bileşik
- B) Element
- C) Çözelti
- D) Molekül
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çözelti
Homojen karışımların özel adı çözeltidir: çözücü ile çözünen birleşerek çözelti oluşturur. Şekerli su bir bileşik değildir; şeker ve su kendi özelliklerini korur ve buharlaştırmayla ayrılabilir.
Kolay
5Aşağıdakilerden hangisi homojen karışımdır?
- A) Çorba
- B) Kolonya
- C) Toprak
- D) Talaş-su
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kolonya
Kolonya her yerinde aynı özelliği gösteren, tek bir madde gibi görünen homojen bir karışımdır. Toprak, çorba ve talaş-su ise heterojen karışımlardır.
Kolay
6Fen defterine çözeltiyi oluşturan maddeleri gösteren bir eşitlik yazan Emre, “çözücü + çözünen = …” ifadesindeki boşluğu dolduracaktır. Boşluğa hangi kavram gelmelidir?
- A) Alaşım
- B) Element
- C) Bileşik
- D) Çözelti
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çözelti
Çözücü ile çözünenin homojen şekilde karışmasıyla çözelti oluşur. Bileşik ise farklı cins atomların belirli oranda birleşmesiyle oluşan saf maddedir.
Kolay
7Kahvaltı sofrasındaki tabakta fındık, ceviz, kuru üzüm ve leblebi bir arada duruyor. Tabağın bir yerinden alınan avuçta çok fındık, başka bir yerinden alınan avuçta çok üzüm çıkabiliyor. Bu karışık kuru yemiş hangi tür karışımdır?
- A) Heterojen karışım
- B) Çözelti
- C) Homojen karışım
- D) Alaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Heterojen karışım
Kuru yemişler tabağa eşit dağılmadığı ve her yerinde aynı özellik görülmediği için heterojen karışımdır. Çözelti ise homojen karışımlara verilen addır.
Kolay
8Bahçeden alınan bir avuç toprakta kum, çakıl taşları ve bitki kalıntıları farklı yerlerde farklı miktarlarda görülüyor. Toprak hangi tür karışımdır?
- A) Alaşım
- B) Homojen karışım
- C) Heterojen karışım
- D) Çözelti
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Heterojen karışım
Toprağı oluşturan maddeler eşit dağılmamıştır ve her yerinde aynı özellik görülmez; bu yüzden heterojen karışımdır. Çözelti ve alaşım homojen karışımlardır.
Kolay
9Defne, bir bardak suya hazır toz içecek katıyor ve kaşıkla karıştırıyor. Defne'nin karıştırma işleminin çözünme üzerindeki etkisi hangisidir?
- A) Suyun sıcaklığını düşürür.
- B) Çözünmeyi yavaşlatır.
- C) Çözünmeyi hızlandırır.
- D) Karışımı heterojen yapar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çözünmeyi hızlandırır.
Karıştırmak çözünme hızını artıran etkenlerden biridir. Karıştırma karışımın türünü değiştirmez; toz tamamen çözündüğünde karışım homojen olur.
Kolay
10Karışımlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Karışımlar belirli bir formülle gösterilir.
- B) Karışımı oluşturan maddelerin belirli bir oranı yoktur.
- C) Karışımlar tek çeşit tanecikten oluşur.
- D) Karışımların belirli bir kaynama noktası vardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Karışımı oluşturan maddelerin belirli bir oranı yoktur.
Karışımı oluşturan maddeler istenilen oranda bir araya getirilebilir. Belirli formül ve belirli kaynama noktası saf maddelerin özelliğidir.
Kolay
11Mustafa salata yerken domatesin, salatalığın ve marulun her birinin kendi tadını taşıdığını fark ediyor. Bu gözlem karışımların hangi özelliğini gösterir?
- A) Karışımı oluşturan maddeler belirli oranda birleşir.
- B) Karışımlar belirli bir formülle gösterilir.
- C) Karışım oluşurken yeni bir madde meydana gelir.
- D) Karışımı oluşturan maddeler kendi özelliklerini korur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Karışımı oluşturan maddeler kendi özelliklerini korur.
Karışımda maddelerin kimyasal yapıları değişmez, bu yüzden her biri kendi özelliğini korur. Yeni madde oluşmaz ve maddelerin belirli bir oranı yoktur.
Kolay
12Selin, çayına attığı şekerin kaybolduğunu görünce “Şeker çayın içinde eridi.” diyor. Bu durumu bilimsel olarak doğru anlatan ifade hangisidir?
- A) Şeker çayın içinde çözündü.
- B) Şeker çayda yeni bir maddeye dönüştü.
- C) Şeker çayın içinde dondu.
- D) Şeker çayın içinde buharlaştı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şeker çayın içinde çözündü.
Şeker, çayın içinde moleküllerine kadar ayrılarak dağılır; bu olay çözünmedir. Erime ise bir katının ısı alarak sıvı hâle geçmesidir.
Kolay
13Çözünen maddenin çözücü içinde iyon ya da moleküllerine kadar ayrılmasına ne ad verilir?
- A) Buharlaşma
- B) Çözünme
- C) Erime
- D) Donma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çözünme
Çözünen maddenin çözücü içinde iyon ya da moleküllerine kadar ayrılmasına çözünme denir. Erime, katının ısı alarak sıvılaşmasıdır.
Kolay
14Madenî paralar farklı metallerin eritilip karıştırılmasıyla yapılır. Paranın her yeri aynı görünür ve içindeki metaller gözle ayırt edilemez. Bu tür katı-katı homojen karışımlara ne ad verilir?
- A) Alaşım
- B) Heterojen karışım
- C) Çözücü
- D) Bileşik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Alaşım
Bazı katı-katı homojen karışımlara alaşım denir; madenî paralar buna örnektir. Metaller birleşip yeni bir saf madde oluşturmadığı için bileşik değildir.
Kolay
15Soluduğumuz hava azot, oksijen ve başka gazlardan oluşur. Bu gazlar birbirine eşit dağılmıştır ve hava her yerinde aynı özelliği gösterir. Hava hangi gruba girer?
- A) Homojen karışım
- B) Heterojen karışım
- C) Element
- D) Bileşik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Homojen karışım
Hava birden fazla gazın eşit dağıldığı bir karışımdır, bu yüzden homojen karışımdır. Tek bir madde olmadığı için element ya da bileşik değildir.
Kolay
16Şekerli su hazırlayan Elif'in karışımında çözücü olan madde hangisidir?
- A) Hava
- B) Şeker
- C) Şekerli su
- D) Su
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Su
Su ile hazırlanan çözeltilerde su çözücüdür, şeker ise çözünendir. Şekerli suyun kendisi çözeltidir.
Kolay
17Ece ile Ali iki ayrı tuzlu su hazırlıyor. Ece suya 1 kaşık, Ali aynı miktardaki suya 4 kaşık tuz katıyor. Çözeltileri ısıttıklarında kaynamaya başladıkları sıcaklıkların farklı olduğunu görüyorlar. Bu gözlem karışımların hangi özelliğiyle ilgilidir?
- A) Belirli bir formülle gösterilebilmeleri
- B) Belirli bir kaynama noktalarının olmaması
- C) Yalnız kimyasal yollarla ayrılabilmeleri
- D) Oluşurken yeni maddelerin meydana gelmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Belirli bir kaynama noktalarının olmaması
Karışımların erime ve kaynama noktası gibi belirli ayırt edici özellikleri yoktur; tuzlu suyun kaynamaya başladığı sıcaklık içindeki tuz miktarına göre değişir. Saf maddelerin ise belirli bir kaynama noktası vardır. Karışımlar formülle gösterilmez, fiziksel yollarla ayrılabilir ve oluşurken yeni madde meydana gelmez.
Kolay
18Kapağı açılmamış bir şişedeki gazlı su yalnızca su ve karbon dioksitten oluşuyor. Karbon dioksit gazı suda çözünmüş hâldedir; şişedeki sıvının her yeri aynı özelliği gösterir ve içinde kabarcık görülmez. Bu karışımla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Çözücüsü karbon dioksit, çözüneni su olan homojen bir karışımdır.
- B) Gaz ile sıvı eşit dağılamayacağı için heterojen bir karışımdır.
- C) Gaz-gaz karışımı olduğu için çözelti olarak adlandırılamaz.
- D) Çözücüsü su, çözüneni karbon dioksit olan homojen bir karışımdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çözücüsü su, çözüneni karbon dioksit olan homojen bir karışımdır.
Gazlı suda karbon dioksit suyun her yerine eşit dağılmıştır; bu sıvı-gaz karışımı homojendir, yani bir çözeltidir. Su ile yapılan çözeltilerde su daima çözücü kabul edilir; karbon dioksit çözünendir. Karışım gaz-gaz değil sıvı-gaz karışımıdır; gazın sıvıda eşit dağılabildiğini her yerinin aynı özelliği göstermesi kanıtlar.
Orta
19Fen dersinde öğretmen, sarı kükürt tozu ile gri demir tozunu bir kâğıt üzerinde karıştırıyor. Karışıma mıknatıs yaklaştırınca demir tozları mıknatısa yapışıyor, sarı kükürt ise kâğıtta kalıyor. Bu gözlem karışımlarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
- A) Karışımlar belirli bir formülle gösterilir.
- B) Karışımı oluşturan maddeler kendi özelliklerini korur.
- C) Karışımlar yalnızca kimyasal yollarla ayrılır.
- D) Karışımların belirli bir erime noktası vardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Karışımı oluşturan maddeler kendi özelliklerini korur.
Demir karışımda da mıknatısla çekilme özelliğini, kükürt de sarı rengini korumuştur; karışımda maddelerin kimyasal yapısı değişmez. Mıknatısla ayırma fiziksel bir yöntemdir, bu yüzden karışımların yalnızca kimyasal yolla ayrıldığı yargısı yanlıştır.
Orta
20Kahvaltıda Arda'nın çayına bir küp şeker, babasının çayına ise aynı kütlede toz şeker konuyor. İki çay da aynı sıcaklıkta ve ikisi de aynı hızda karıştırılıyor. Babasının çayındaki şeker çok daha kısa sürede çözünüyor. Babasının çayındaki şekerin daha hızlı çözünmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toz şekerin suyla temas yüzeyinin daha büyük olması
- B) Toz şekerin kütlesinin daha fazla olması
- C) Babasının çayının daha soğuk olması
- D) Küp şekerin suda hiç çözünmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toz şekerin suyla temas yüzeyinin daha büyük olması
Tanecikler küçüldükçe çözünenin çözücüyle temas yüzeyi büyür ve çözünme hızlanır. Kütleler ve sıcaklıklar eşit olduğu için bunlar farkın nedeni olamaz; küp şeker de çözünür, yalnızca daha yavaş çözünür.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.