7. Sınıf Fen Bilimleri · Maddenin Doğasına Yolculuk

Saf Maddeler

saf madde
element
bileşik
sembol
periyodik tablo
iyon
oktet kuralı
dublet kuralı

Element ile bileşik arasındaki fark nedir?

Saf madde, yapısında tek çeşit atom ya da molekül bulunduran maddedir ve element ile bileşik olmak üzere ikiye ayrılır. Element aynı cins atomlardan oluşur ve fiziksel ya da kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrılamaz; H hidrojeni, O oksijeni, Fe demiri, Na sodyumu gösteren sembollerdir. Bileşik ise farklı cins atomların belirli oranlarda birleşmesiyle oluşur, yalnızca kimyasal yollarla ayrılabilir ve H2O, CO2, NaCl gibi formüllerle gösterilir. Bileşik kendisini oluşturan elementlere benzemez: hidrojen ve oksijen gaz olduğu hâlde su oda sıcaklığında sıvıdır. Periyodik tabloda elementler özelliklerine göre sınıflandırılır; satırlara periyot, sütunlara grup denir. Atomlar son katmandaki elektron sayısını 2’ye ya da 8’e tamamlayarak kararlı olmak ister. Elektron alan ya da veren atoma iyon denir; 12 protonlu magnezyum atomu 2 elektron verince +2 yüklü iyon olur.

Saf Maddeler: konu anlatımı ve özeti

Altın, oksijen ya da saf su gibi maddeler tek çeşit tanecikten oluşur. Bu konu saf maddeleri, element ile bileşik arasındaki farkı, periyodik tabloyu ve atomların iyon oluşturmasını anlatır.

Saf madde, yapısında tek çeşit atom ya da molekül bulunduran maddedir.
Element, aynı cins atomlardan oluşur ve fiziksel ya da kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrılamaz. Elementler sembollerle gösterilir: H (hidrojen), O (oksijen), Fe (demir), Na (sodyum).
Bileşik, farklı cins atomların belirli oranlarda birleşmesiyle oluşur ve yalnızca kimyasal yollarla ayrılabilir. Bileşikler formülle gösterilir: H2O (su), CO2 (karbon dioksit), NaCl (sofra tuzu).
Periyodik tablo, elementlerin özelliklerine göre sınıflandırıldığı tablodur. Satırlara periyot, sütunlara grup denir.
Proton sayısı elektron sayısına eşit olan atom nötrdür. Atomlar son katmandaki elektron sayısını 2'ye (dublet) ya da 8'e (oktet) tamamlayarak kararlı olmak ister.
Elektron alan ya da veren atoma iyon denir. Örnek: 12 protonlu magnezyum atomu 2 elektron verince 10 elektronu kalır ve +2 yüklü iyon olur.
Magnezyum atomu (katmanlarda 2, 8, 2 elektron) son katmanındaki 2 elektronu verir; 12 proton, 10 elektronlu +2 yüklü iyon olur

Unutma: Bileşik, kendisini oluşturan elementlere benzemez; hidrojen ve oksijen gaz olduğu hâlde oluşturdukları su oda sıcaklığında sıvıdır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Saf maddeleri iki grupta topla ve her birini bir soruyla tanı:

Element: "İçinde tek çeşit atom mu var?" Cevap evetse elementtir. Örnek: demir (Fe), oksijen (O), altın (Au).
Bileşik: "Farklı atomlar belirli oranda kimyasal olarak birleşmiş mi?" Cevap evetse bileşiktir. Örnek: su (H₂O), sofra tuzu (NaCl), karbon dioksit (CO₂).

İyon konusunda tek kuralı hatırla: Elektron veren atom pozitif, elektron alan atom negatif yüklü olur. Örneğin 11 protonlu sodyum atomu 1 elektron verirse 11 − 1 = 10 elektronu kalır ve +1 yüklü iyon olur.

Günlük hayattan: Sofra tuzu, suyla şiddetli tepkimeye giren bir metal olan sodyum ile zehirli bir gaz olan klordan oluşan bir bileşiktir; ama yemeklerimizde güvenle kullanılır.

Sık yapılan hata: "Bileşik, kendisini oluşturan elementlere benzer." Doğrusu: Bileşik yeni özellikler kazanır; hidrojen ve oksijen gazdır ama su sıvıdır.

Derinleş

Periyodik tablodan, günlük hayatta sık karşılaştığın beş element seç (demir, alüminyum, bakır, oksijen, karbon gibi). Her birinin nerelerde kullanıldığını ve bu kullanımın elementin hangi özelliğine dayandığını bir tabloda göster. Bu elementlerden birinin doğadan elde edilmesinin çevreye etkilerini araştır ve geri dönüşümün bu etkiyi nasıl azaltabileceğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.7.5.1Atomun yapısını ve yapısındaki temel parçacıkları çözümleyebilme
- b) Atomu oluşturan temel parçacıklar arasındaki ilişkileri belirler.
FB.7.5.4Saf maddeleri element ve bileşik olarak sınıflandırabilme
- a) Saf maddelerin farklı yapıda olduğunu belirler.
- c) Saf maddeleri element ve bileşik olarak sınıflar.
FB.7.5.5Periyodik tablodaki ilk 18 elementin isimlerini sembolleriyle yapılandırabilme
- a) Periyodik tablodaki ilk 18 elementin isimlerini ve sembollerini inceleyerek mantıksal ilişkiler ortaya koyar.
FB.7.5.6Periyodik tabloda grup ve periyotları karşılaştırabilme
- a) Periyodik tabloda grup ve periyotlara ilişkin özellikleri belirler.
FB.7.5.7Bileşiklerin isimlerini formülleriyle yapılandırabilme
- a) Yaygın kullanılan bileşiklerin formüllerini inceleyerek mantıksal ilişkiler ortaya koyar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kerem, sınıftaki periyodik tablo posterinde lityum, berilyum, bor, karbon, azot, oksijen, flor ve neonun soldan sağa doğru aynı sırada yan yana dizildiğini görüyor. Bu elementlerin atomlarının hepsinde elektronlar iki katmanda bulunuyor. Kerem'in incelediği bu yatay sıraya ne ad verilir?
- A) Grup
- B) Periyot
- C) Katman
- D) Sembol
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Periyot
Periyodik tabloda yatay satırlara periyot, dikey sütunlara grup denir; aynı periyottaki elementlerin katman sayısı aynıdır. Grup ise yukarıdan aşağı inen sütundur; yatay sırayla karıştırılmamalıdır.
Kolay
2Ayşe, ilk 18 elementin ad ve sembol kartlarıyla eşleştirme oyunu oynuyor. Elindeki kartta "Sodyum" yazıyor. Kartın arkasındaki ipucuna göre bu element sofra tuzunun yapısında bulunuyor ve sembolü Türkçe adından değil Latince adından geliyor. Ayşe bu kartı hangi sembolle eşleştirmelidir?
- A) S
- B) Na
- C) So
- D) N
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Na
Sodyumun sembolü Latince adı natrium'dan gelen Na'dır. S kükürdün, N azotun sembolüdür; "So" diye bir element sembolü yoktur, Türkçe adın ilk iki harfini almak yanıltır.
Kolay
3Öğretmen, içine biraz madde eklenmiş suya elektrik akımı veriyor; iki tüpten birinde hidrojen, diğerinde oksijen gazı toplanıyor. Ardından suyun (H₂O) süzme, kaynatma ya da dondurma gibi fiziksel yollarla bu gazlara ayrılamayacağını söylüyor. Bu deneye göre su hangi madde grubunda yer alır?
- A) Element
- B) Karışım
- C) Bileşik
- D) Alaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bileşik
Su, farklı cins atomların belirli oranda birleşmesiyle oluşur ve yalnızca kimyasal yolla bileşenlerine ayrılır; bu özellikler bileşiğe aittir. Karışımlar fiziksel yollarla ayrılabildiği için su bir karışım değildir.
Kolay
4Ayşe, alışverişten gelen ürünlerin üzerinde gördüğü kimyasal gösterimleri not ediyor: maden suyu şişesinde H₂O, tuz paketinde NaCl, çivi kutusunda Fe, gazlı içecek şişesinde CO₂ yazıyor. Ayşe bu gösterimleri tek cins atomdan oluşanlar ve farklı cins atomlardan oluşanlar diye ayırmak istiyor. Bu gösterimlerden hangisi bir elemente aittir?
- A) Çivideki Fe
- B) Maden suyundaki H₂O
- C) Tuzdaki NaCl
- D) Gazlı içecekteki CO₂
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çivideki Fe
Fe yalnızca demir atomlarını gösterir; tek cins atomdan oluşan saf madde elementtir. H₂O, NaCl ve CO₂ ise iki farklı cins atom içerdiği için bileşiktir; su gibi günlük hayatta çok kullanılan bir maddenin element olduğunu düşünmek yaygın bir yanılgıdır.
Kolay
5Periyodik tablodaki yatay satırlara ne ad verilir?
- A) Grup
- B) Sembol
- C) Periyot
- D) Katman
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Periyot
Periyodik tabloda yatay satırlara periyot, dikey sütunlara grup denir.
Kolay
6Laboratuvar dolabındaki bir şişenin etiketinde yalnızca “Mg” sembolü yazıyor. Şişede hangi element bulunmaktadır?
- A) Alüminyum
- B) Magnezyum
- C) Silisyum
- D) Sodyum
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Magnezyum
Mg magnezyumun sembolüdür. Sodyumun sembolü Na, alüminyumunki Al, silisyumunki Si'dir.
Kolay
7Ayşe, ilk 18 elementin sembollerini çalışırken klor elementinin sembolünü defterine yazacak. Ayşe'nin yazması gereken sembol hangisidir?
- A) C
- B) K
- C) Kl
- D) Cl
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cl
Klorun sembolü Cl'dir; semboller Türkçe adlardan değil, çoğunlukla Latince adlardan türetildiği için Kl yanlıştır. C tek başına karbonun sembolüdür.
Kolay
8Geçmişte farklı ülkelerdeki bilim insanları aynı elemente farklı adlar vermiş ve bu durum karışıklığa yol açmıştı. Bugün elementlerin sembollerinin bütün dünyada aynı kabul edilmesinin temel amacı hangisidir?
- A) Elementleri bulunuş tarihine göre sıralamak
- B) Her ülkenin kendi dilini kullanmasını sağlamak
- C) Dil farklılığından doğan karışıklığı önlemek
- D) Elementlerin rengini kolayca göstermek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dil farklılığından doğan karışıklığı önlemek
Ortak semboller, farklı dilleri konuşan bilim insanlarının aynı elementi aynı biçimde göstermesini sağlar ve karışıklığı önler. Sembollerin elementlerin rengiyle bir ilgisi yoktur.
Kolay
9Elektron alan ya da elektron veren atoma ne ad verilir?
- A) Element
- B) İyon
- C) Bileşik
- D) Molekül
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İyon
Elektron alarak ya da vererek yüklü hâle geçen atoma iyon denir. Molekül ise atomların bir araya gelmesiyle oluşan gruptur.
Kolay
10Aşağıdaki gösterimlerden hangisi farklı cins atomlar içerdiği için bir bileşiğe aittir?
- A) Cl₂
- B) N₂
- C) O₂
- D) CH₄
Cevabı göster
Doğru cevap: D) CH₄
CH₄ formülünde karbon ve hidrojen olmak üzere iki farklı cins atom vardır, bu yüzden bir bileşiktir. O₂, N₂ ve Cl₂ ise aynı cins atomlardan oluşan element molekülleridir.
Kolay
11Bir öğrenci, mutfakta karşılaştığı maddelerin formüllerini adlarıyla eşleştiriyor. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) H₂O – su
- B) CO₂ – oksijen
- C) O₂ – karbon dioksit
- D) NaCl – sodyum
Cevabı göster
Doğru cevap: A) H₂O – su
H₂O suyun formülüdür. CO₂ karbon dioksitin, NaCl sofra tuzunun (sodyum klorür), O₂ ise oksijenin formülüdür.
Kolay
12Mehmet, demir bir çiviyi hangi yolla uğraşırsa uğraşsın daha basit maddelere ayıramayacağını öğreniyor. Çivi yalnızca demir atomlarından oluşuyor. Demir bu özellikleriyle hangi gruba girer?
- A) Bileşik
- B) Karışım
- C) Element
- D) Çözelti
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Element
Aynı cins atomlardan oluşan ve fiziksel ya da kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrılamayan saf maddeler elementtir. Bileşikler farklı cins atomlardan oluşur ve kimyasal yollarla ayrılabilir.
Kolay
13Bir atomun çekirdeğinde 9 proton, katmanlarında ise 9 elektron bulunuyor. Bu atom için hangisi doğrudur?
- A) Nötrdür.
- B) −9 yüklüdür.
- C) İyondur.
- D) +9 yüklüdür.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nötrdür.
Proton sayısı elektron sayısına eşit olan atom nötrdür. Atom elektron alıp vermediği için iyon değildir.
Kolay
14Zeynep, volkanik bölgelerde bulunan sarı renkli kükürt elementinin sembolünü bir bilgi kartına yazacak. Zeynep kartına hangi sembolü yazmalıdır?
- A) S
- B) Si
- C) Cl
- D) K
Cevabı göster
Doğru cevap: A) S
Kükürdün sembolü S'dir. Si silisyumun, Cl klorun sembolüdür; Türkçe adın baş harfi olan K ise kükürdün sembolü değildir.
Kolay
15Altın bir yüzük, bakır bir tel ve saf su için aşağıdakilerden hangisi ortak özelliktir?
- A) Her biri farklı cins atomlardan oluşur.
- B) Her biri yalnızca bir sembolle gösterilir.
- C) Her biri tek çeşit tanecikten oluşan saf maddedir.
- D) Her biri fiziksel yollarla bileşenlerine ayrılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Her biri tek çeşit tanecikten oluşan saf maddedir.
Altın, bakır ve saf su tek çeşit atom ya da molekülden oluştukları için saf maddedir. Farklı cins atomlardan oluşan yalnızca sudur; altın ve bakır elementtir.
Kolay
16Atomların son katmanlarındaki elektron sayısını 8'e tamamlayarak kararlı hâle gelme eğilimine ne ad verilir?
- A) Dublet kuralı
- B) Çözünme
- C) Periyot kuralı
- D) Oktet kuralı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Oktet kuralı
Son katmandaki elektron sayısını 8'e tamamlama eğilimi oktet kuralıdır. Dublet kuralı ise elektron sayısını 2'ye tamamlamaktır.
Kolay
17Helyum elementinin adı, Güneş anlamına gelen "helios" sözcüğünden gelir. Bu durum, elementlere ad verilirken başvurulan hangi yola örnektir?
- A) Bir gök cisminin adından yararlanma
- B) Elementi bulan bilim insanının adını verme
- C) Bulunduğu ülke ya da şehrin adını verme
- D) Atomundaki proton sayısını ada ekleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir gök cisminin adından yararlanma
Ders kitabına göre bazı elementlere onları bulan bilim insanının, bazılarına gezegen ya da yıldızların, bazılarına da kıta, şehir ya da ülkelerin adları verilmiştir. Güneş bir yıldızdır; helyumun adı bu gök cisminden gelir. Element adlarına proton sayısı eklenmez.
Kolay
18Kerem, ilk 18 elementin adlarını yazdığı kartları periyodik tablodaki sıraya göre dizmek istiyor. Kerem kartları hangi ölçüte göre sıralamalıdır?
- A) Türkçe adlarının alfabetik sırasına
- B) Sembollerindeki harf sayısına
- C) Atomlarındaki proton sayısının artışına
- D) Keşfedilme tarihlerinin sırasına
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atomlarındaki proton sayısının artışına
Periyodik tablodaki ilk 18 element artan atom numarasına, yani atomlarındaki proton sayısına göre sıralanır. Alfabetik sıra dile göre değişir; sembollerin harf sayısı ve keşif tarihi bu sıralamanın ölçütü değildir.
Orta
19Bir element kartının üzerinde yalnızca atom modelinin çizimi var: çekirdeğin çevresindeki üç katmanda içten dışa doğru 2, 8 ve 3 elektron bulunuyor. Seda, bu kartı periyodik tablo posterinde doğru kutuya yapıştırmak istiyor. Seda kartı hangi periyot ve gruba yapıştırmalıdır?
- A) 3. periyot, 3A grubu
- B) 2. periyot, 3A grubu
- C) 3. periyot, 2A grubu
- D) 8. periyot, 3A grubu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 3. periyot, 3A grubu
Katman sayısı periyot numarasını, son katmandaki elektron sayısı A grubunun numarasını verir: 3 katman → 3. periyot, son katmanda 3 elektron → 3A grubu. Ortadaki katmandaki 8 elektron periyot numarası değildir; ilk 18 element yalnızca ilk üç periyotta bulunur.
Orta
20Bir öğrenci lityum atomunun modelini çiziyor: çekirdekte 3 proton var, birinci katmana 2, ikinci katmana 1 elektron yerleştiriyor. Öğretmen, lityumun kararlı hâle gelmek için son katmanını değiştireceğini söylüyor. Lityum atomu kararlı hâle gelmek için ne yapar?
- A) 1 elektron alarak −1 yüklü iyon olur.
- B) 1 elektron vererek +1 yüklü iyon olur.
- C) 7 elektron alarak −7 yüklü iyon olur.
- D) 1 proton vererek nötr atom olur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1 elektron vererek +1 yüklü iyon olur.
Son katmanında 1 elektron bulunan lityum bu elektronu verir; geriye 2 elektronlu tek katman kalır ve 3 proton, 2 elektronla +1 yüklü iyon olur. 7 elektron almak 1 elektron vermekten çok daha zordur; ayrıca iyonlaşmada proton sayısı değişmez.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.