7. Sınıf Fen Bilimleri · Vücudumuzdaki Sistemler
Boşaltım Sistemi
- böbrekler
- üreter (idrar borusu)
- idrar torbası
- üretra (idrar kanalı)
- deri
- diyaliz
Boşaltım sistemi hangi organlardan oluşur ve nasıl çalışır?
Boşaltım sistemi, kanı süzerek hücrelerde oluşan atıkları ve fazla suyu vücuttan uzaklaştıran sistemdir. Böbrekler kanı süzer; süzülen atıklar ve fazla su idrarı oluşturur. İdrar böbreklerden üreter adı verilen idrar borusuyla idrar torbasına, yani mesaneye iner ve üretra denen idrar kanalıyla vücut dışına atılır. Deri terleme yoluyla su ve tuzu atar; bu nedenle çok terlenen bir günde daha az idrar oluşur. Akciğerler karbon dioksit ve su buharını, kalın bağırsak sindirilmeyen artıkları uzaklaştırır; karaciğer de zararlı maddeleri daha az zararlı maddelere dönüştürür. Yeterli su içmek, tuzu ve proteini aşırı tüketmemek, idrarı uzun süre tutmamak ve kişisel temizliğe dikkat etmek böbrekleri korur. Böbrekleri çalışmayan hastaların kanı diyaliz cihazıyla temizlenir. Gün boyu yeterli su içmek böbrek taşı oluşma riskini de azaltır.
Boşaltım Sistemi: konu anlatımı ve özeti
Hücrelerde oluşan atıklar ve fazla su vücutta birikirse sağlığımıza zarar verir. Boşaltım sistemi kanı süzerek bunları dışarı atar; bu konu boşaltımda görev alan yapıları ve sistemin sağlığını anlatır.
- Boşaltım sistemi, kanı süzerek atıkları ve fazla suyu vücuttan uzaklaştıran sistemdir.
- Böbrekler kanı süzer; süzülen atıklar ve fazla su idrarı oluşturur.
- İdrarın yolu: böbrek → üreter (idrar borusu) → idrar torbası (mesane) → üretra (idrar kanalı) → vücut dışı.
- Deri terleme yoluyla su ve tuzu atar. Çok terlediğin bir günde daha az idrar oluşur.
- Akciğerler karbon dioksit ve su buharını, kalın bağırsak sindirilmeyen artıkları uzaklaştırır. Karaciğer de zararlı maddeleri daha az zararlı maddelere dönüştürür.
- Yeterli su içmek, tuzu ve proteini aşırı tüketmemek, idrarı uzun süre tutmamak ve kişisel temizliğe dikkat etmek böbrekleri korur. Böbrekleri çalışmayan hastalar diyaliz cihazıyla kanlarını temizletir.
Unutma: Gün boyu yeterli su içmek, böbrek taşı oluşma riskini azaltır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Boşaltım sistemini bir arıtma tesisi gibi düşünebilirsin:
- Böbrekler: Kanı süzen filtrelerdir. Atıkları ve fazla suyu kandan ayırıp idrarı oluşturur.
- Üreter: İdrarı böbrekten idrar torbasına taşıyan borudur.
- İdrar torbası: İdrarın biriktiği depodur.
- Üretra: İdrarın vücuttan dışarı atıldığı kanaldır.
Boşaltıma yardım eden başka organlar da vardır: Deri terle su ve tuz, akciğerler karbon dioksit ve su buharı atar.
Günlük hayattan: Sıcak bir yaz gününde çok terlediğinde daha az tuvalete gidersin. Çünkü vücudun suyu terle kaybettiği için böbrekler suyu daha çok geri tutar.
Sık yapılan hata: "İdrar idrar torbasında oluşur." Doğrusu: İdrar böbreklerde oluşur; idrar torbası yalnızca onu biriktirir.
Derinleş
Böbrekleri çalışmayan hastalar haftada birkaç kez diyaliz makinesine bağlanarak kanlarını temizletir. Diyaliz makinesinin böbreğin hangi görevini yaptığını ve hangi görevlerini yapamadığını araştır. Organ bağışının bu hastalar için önemini düşünerek, organ bağışı konusunda yanlış bilinen bir bilgiyi doğrusuyla anlatan kısa bir bilgilendirme metni yaz.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
FB.7.3.8Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
- a) Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organların niteliklerini tanımlar.
- b) Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde inceleyerek gözlem verilerini kaydeder.
- c) Boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organların özelliklerini açıklar.
FB.7.3.9Boşaltım sisteminin sağlığı için yapılması gerekenler konusunda bilgi
- a) Boşaltım sisteminin sağlığı ile ilgili bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.
- b) Belirlediği aracı kullanarak boşaltım sisteminin sağlığı hakkında bilgiler bulur.
Bu konuda neler var?
- Boşaltım Sistemini Oluşturan Yapı ve Organlar
- Boşaltım Sisteminin Sağlığı
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Böbrek yetmezliği olan Ahmet Bey, haftada üç gün hastaneye giderek birkaç saat bir cihaza bağlanıyor. Cihaz, Ahmet Bey'in kanını vücut dışında süzüp atıklardan temizledikten sonra geri veriyor. Ahmet Bey'e uygulanan bu tedavi yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kan bağışı
- B) Aşılama
- C) Röntgen
- D) Diyaliz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Diyaliz
Böbrekleri yeterince çalışmayan hastaların kanı diyaliz cihazıyla süzülerek atıklardan temizlenir. Kan bağışında da kan vücuttan alınır ama temizlenip geri verilmez, başka hastalara verilmek üzere saklanır.
Kolay
2Uzun bir otobüs yolculuğunda Melike, tuvalet ihtiyacını bir mola yerine kadar erteleyebiliyor. Bunun nedeni, böbreklerden gelen idrarın genişleyebilen kaslı bir yapıda bir süre birikebilmesidir. İdrarın biriktiği bu yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Üreter (idrar borusu)
- B) İdrar torbası (mesane)
- C) Üretra (idrar kanalı)
- D) Böbrek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İdrar torbası (mesane)
İdrar, vücut dışına atılıncaya kadar idrar torbasında (mesane) birikir; torba doldukça boşaltım ihtiyacı hissedilir. Üreter idrarı böbrekten torbaya ileten bir borudur, idrar orada birikmez.
Kolay
3Bir hastanın kan tahlilinde, atık bir madde olan ürenin kandaki miktarının çok yükseldiği görülüyor. Doktor, bu atığı kandan süzüp idrarla atan organların iyi çalışmadığından şüpheleniyor. Doktorun şüphelendiği organ aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İdrar torbası
- B) Üretra
- C) Böbrek
- D) Karaciğer
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Böbrek
Böbrekler kanı süzer; süzülen üre gibi atıklar ve fazla su idrarı oluşturur. İdrar torbası idrarı yalnızca depolar, kanı süzmez; bu yüzden kandaki üre birikimini açıklamaz.
Kolay
4Boşaltım sistemi modeli hazırlayan Kaan, böbrekleri fasulye biçimli hamurla, diğer yapıları pipet, balon ve hortumla gösteriyor. Modelin üzerine idrarın izlediği yolu oklarla çizecek. Kaan'ın oklarla göstermesi gereken doğru sıralama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Böbrek → üreter → idrar torbası → üretra
- B) Böbrek → üretra → idrar torbası → üreter
- C) Böbrek → idrar torbası → üreter → üretra
- D) Böbrek → üreter → üretra → idrar torbası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Böbrek → üreter → idrar torbası → üretra
İdrar böbreklerde oluşur, üreterle (idrar borusu) idrar torbasına iletilir ve üretrayla (idrar kanalı) dışarı atılır. Adları birbirine benzeyen üreter ile üretrayı karıştırmak, sıralamanın yer değiştirmesine yol açan yaygın bir hatadır.
Kolay
5Boşaltım sisteminde kanı süzerek idrarı oluşturan organ hangisidir?
- A) Mesane
- B) Üretra
- C) Karaciğer
- D) Böbrek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Böbrek
Kanı süzen ve idrarı oluşturan organ böbrektir. Mesane idrarı yalnızca depolar, idrar üretmez.
Kolay
6İdrar kesesinde (mesane) biriken idrarı vücut dışına ileten kanala ne ad verilir?
- A) Üreter (idrar borusu)
- B) Böbrek
- C) Üretra (idrar kanalı)
- D) Soluk borusu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Üretra (idrar kanalı)
Mesanedeki idrar üretra yoluyla vücut dışına atılır. Üreter ise idrarı böbrekten mesaneye taşır; adları benzediği için karıştırılır.
Kolay
7Kanı süzerek atık maddeleri ve fazla suyu vücuttan uzaklaştıran sisteme ne ad verilir?
- A) Sindirim sistemi
- B) Boşaltım sistemi
- C) Solunum sistemi
- D) Dolaşım sistemi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Boşaltım sistemi
Kanı süzüp atıkları ve fazla suyu vücuttan uzaklaştıran sistem boşaltım sistemidir. Dolaşım sistemi atıkları taşır ama kanı süzmez.
Kolay
8Böbreklerde kandan süzülen atık maddeler ve fazla su birlikte neyi oluşturur?
- A) İdrarı
- B) Teri
- C) Safra sıvısını
- D) Kan plazmasını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İdrarı
Böbreklerde kandan süzülen atıklar ve fazla su idrarı oluşturur. Ter ise deri tarafından oluşturulur.
Kolay
9Aşağıdakilerden hangisi boşaltım sistemini oluşturan temel yapı ve organlardan biri değildir?
- A) Böbrek
- B) Üreter
- C) Mesane
- D) Yemek borusu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yemek borusu
Boşaltım sistemi böbrekler, üreter, mesane ve üretradan oluşur. Yemek borusu sindirim sistemine aittir.
Kolay
10Terleme yoluyla vücuttaki su ve tuzun bir kısmını dışarı atarak boşaltıma yardım eden organ hangisidir?
- A) Deri
- B) Akciğer
- C) Kalın bağırsak
- D) Karaciğer
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Deri
Deri, ter ile su ve tuzun bir kısmını vücuttan uzaklaştırır. Akciğerler ise karbon dioksit ve su buharını atar.
Kolay
11Böbrekleri korumak için yemeklerde tuz tüketimi nasıl olmalıdır?
- A) Her yemeğe bol tuz eklenmelidir.
- B) Tuz yalnızca akşam yemeğinde çok yenmelidir.
- C) Aşırıya kaçılmadan, ölçülü olmalıdır.
- D) Tuz miktarının böbreklerle ilgisi yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aşırıya kaçılmadan, ölçülü olmalıdır.
Tuzu ve proteini aşırı tüketmemek böbrekleri korur. Fazla tuz, böbreklerin süzmesi gereken madde miktarını artırır.
Kolay
12Deri, terleme yoluyla atık uzaklaştırmanın yanında vücut için başka bir görev daha yapar. Terlemenin bu ikinci görevi hangisidir?
- A) Vücut sıcaklığını dengelemek
- B) Kanı süzmek
- C) Besinleri sindirmek
- D) Oksijeni kana geçirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Vücut sıcaklığını dengelemek
Terleme vücuttan su ve tuz atarken vücut sıcaklığının dengelenmesine de yardım eder. Kanı süzmek deri değil, böbreklerin görevidir.
Kolay
13Hücrelerde oluşan atık maddeler ve fazla su vücuttan uzaklaştırılmayıp vücutta birikirse ne olur?
- A) Vücut daha fazla enerji üretir.
- B) Sağlığımız olumsuz etkilenir.
- C) Kemikler daha hızlı büyür.
- D) Hiçbir değişiklik olmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sağlığımız olumsuz etkilenir.
Atıklar ve fazla su vücutta birikirse sağlığımıza zarar verir; boşaltım sistemi bu yüzden önemlidir. Atıkların birikmesi enerji üretimini artırmaz.
Kolay
14Boşaltıma yardımcı organlardan biri olan kalın bağırsağın görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kanı süzerek atıklardan idrar oluşturmak
- B) Sindirilmeyen artıkları vücuttan uzaklaştırmak
- C) Karbon dioksiti ve su buharını dışarı vermek
- D) İdrarı dışarı atılana kadar depolamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sindirilmeyen artıkları vücuttan uzaklaştırmak
Kalın bağırsak sindirilmeyen artıkları vücuttan uzaklaştırır. İdrar oluşturmak böbreklerin, karbon dioksiti atmak akciğerlerin görevidir.
Kolay
15Gün boyu yeterli miktarda su içmek, böbreklerde hangi sorunun oluşma riskini azaltır?
- A) Ses kısıklığı
- B) Diş çürüğü
- C) Böbrek taşı
- D) Göz yorgunluğu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Böbrek taşı
Yeterli su içmek böbrek taşı oluşma riskini azaltır. Diğer seçenekler boşaltım sistemiyle ilgili sorunlar değildir.
Kolay
16Mert, teneffüste oyun oynamak için tuvalete gitme ihtiyacını sürekli erteliyor ve idrarını saatlerce tutuyor. Mert'e boşaltım sisteminin sağlığı için hangi öneri verilmelidir?
- A) Daha az su içerek tuvalet ihtiyacını azaltması
- B) Tuvalete yalnızca akşam gitmesi
- C) Yemeklerine daha fazla tuz eklemesi
- D) İdrarını uzun süre tutmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İdrarını uzun süre tutmaması
İdrarı uzun süre tutmamak boşaltım sisteminin sağlığını korur. Daha az su içmek ise böbrekler için zararlıdır.
Kolay
17Boşaltım sistemi maketi yapan Tuna, üreteri (idrar borusu) ve üretrayı (idrar kanalı) aynı malzemeyle, ince hortumlarla gösteriyor. Öğretmeni, bu seçimin iki yapının ortak görevine uygun olduğunu söylüyor. Üreter ile üretranın ortak görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kanı süzerek idrarı oluşturmak
- B) İdrarı bir süre depolamak
- C) İdrarı bir yerden başka bir yere iletmek
- D) Yararlı maddeleri yeniden kana vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İdrarı bir yerden başka bir yere iletmek
Üreter, böbreklerde oluşan idrarı idrar kesesine iletir; üretra ise idrar kesesinde biriken idrarı vücut dışına iletir. İkisinin de görevi idrarı taşımaktır. Kanı süzmek ve yararlı maddeleri yeniden kana vermek böbreklerin, idrarı depolamak ise idrar kesesinin görevidir.
Kolay
18Uzun bir yolculuğa çıkmadan önce bol su içen Selim, yol boyunca her zamankinden daha sık tuvalete gitme ihtiyacı duyuyor. O gün hava serin olduğu için terlemiyor. Selim'in daha sık tuvalete gitme ihtiyacı duymasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Böbreklerinin kanı süzmeyi durdurması
- B) Üreterlerinin idrarı depolamaya başlaması
- C) Derisinin terle daha çok su atması
- D) İdrar kesesinin daha çabuk dolması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İdrar kesesinin daha çabuk dolması
Böbrekler kandaki fazla suyu süzerek idrar oluşturur. Selim çok su içtiği ve terlemediği için vücudundaki fazla su idrarla atılır; daha çok idrar oluşur. İdrar kesesi belirli bir doluluğa ulaşınca boşaltım ihtiyacı doğar; kese daha çabuk dolduğundan Selim daha sık tuvalete gitmek ister. Üreterler idrarı depolamaz, yalnız iletir.
Orta
19Sıcak bir yaz gününde iki saat futbol oynayan Bora çok terliyor ve maç boyunca bol su içiyor. Buna rağmen akşama kadar idrara çıkma ihtiyacını her zamankinden az hissediyor. Bunun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Vücuttaki suyun bir kısmı terle atılmıştır.
- B) Böbrekleri sıcakta kanı süzmeyi durdurmuştur.
- C) İçtiği su akciğerlerinde depolanmıştır.
- D) İdrarı kalın bağırsak yoluyla atılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Vücuttaki suyun bir kısmı terle atılmıştır.
Deri terleme yoluyla su ve tuz atar; çok terlenen bir günde suyun bir kısmı terle atıldığı için daha az idrar oluşur. Böbrekler kanı süzmeyi hiçbir zaman durdurmaz; yalnızca vücuttaki su azaldığında daha az su atarlar.
Orta
20Soğuk bir camın önünde nefes veren Nil, camın buğulandığını görüyor. Ardından pipetle kireç suyuna üflediğinde kireç suyunun bulanıklaştığını gözlemliyor. Nil'in gözlemleri, akciğerlerin vücuttan hangi maddeleri atarak boşaltıma katkı sağladığını gösterir?
- A) Karbon dioksit ve su buharı
- B) Üre ve fazla tuz
- C) Sindirilmeyen besin artıkları
- D) Safra sıvısı ve enzimler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karbon dioksit ve su buharı
Camdaki buğu soluk havasındaki su buharını, kireç suyunun bulanıklaşması ise karbon dioksidi gösterir; akciğerler bu maddeleri soluk vermeyle atar. Üre ve fazla tuz ise böbreklerle (bir kısmı terle) atılır, soluk havasıyla atılmaz.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.