7. Sınıf Fen Bilimleri · Vücudumuzdaki Sistemler

Dolaşım Sistemi

kalp
kan damarları
kan
küçük kan dolaşımı
büyük kan dolaşımı
nabız
kan bağışı

Dolaşım sistemi nasıl çalışır ve hangi yapılardan oluşur?

Dolaşım sistemi, oksijeni, besinleri ve hormonları hücrelere taşıyıp atıkları uzaklaştıran; kalp, kan damarları ve kandan oluşan taşıma sistemidir. Kalp, özel kas dokusundan yapılmış, kasılıp gevşeyerek kanı damarlara pompalayan organdır. Atardamarlar kanı kalpten vücuda götürür, toplardamarlar kalbe geri getirir, kılcal damarlar ise kan ile hücreler arasında madde alışverişini sağlar. Kan; alyuvarlar, akyuvarlar, kan pulcukları ve kan plazmasından oluşur. Küçük kan dolaşımında kan kalpten akciğerlere gidip oksijen alarak kalbe döner, büyük kan dolaşımında ise kalpten vücuda yayılıp geri gelir. Nabız, kanın atardamar duvarına yaptığı basıncın hissedilmesidir; 15 saniyede 20 atış sayılırsa dakikadaki nabız 80 olur. 18-65 yaş arası, 50 kg üzerindeki sağlıklı kişiler kan bağışı yapabilir. Atardamar her zaman temiz kan taşımaz, adını kanın kalpten çıkmasından alır.

Dolaşım Sistemi: konu anlatımı ve özeti

Dolaşım sistemi, oksijeni, besinleri ve hormonları hücrelere taşıyıp atıkları uzaklaştıran vücudun taşıma ağıdır. Bu konu kalbi, damarları, kanı, kan dolaşımlarını ve kan bağışının önemini anlatır.

Kalp, kasılıp gevşeyerek kanı damarlara pompalayan, özel kas dokusundan yapılmış bir organdır.
Atardamarlar kanı kalpten vücuda götürür, toplardamarlar kalbe geri getirir. Kılcal damarlar ise kan ile hücreler arasında madde alışverişini sağlar.
Kan; oksijen taşıyan alyuvarlar, mikroplarla savaşan akyuvarlar, pıhtılaşmayı sağlayan kan pulcukları ve sıvı kısım olan kan plazmasından oluşur.
Küçük kan dolaşımında kan kalpten akciğerlere gider, oksijen alıp kalbe döner. Büyük kan dolaşımında kan kalpten vücuda yayılır ve kalbe geri gelir.
Kan dolaşımları: küçük dolaşımda kan kalpten akciğerlere gidip oksijen alarak döner; büyük dolaşımda kalpten vücuda yayılıp kalbe geri gelir
Nabız, kalbin kasılmasıyla kanın atardamar duvarına yaptığı basıncın hissedilmesidir. Örnek: 15 saniyede 20 atış sayarsan dakikadaki nabzın 20 × 4 = 80 olur. Koştuğunda nabzın hızlanır.
Kan bağışı, sağlıklı gönüllülerin kan vermesidir; 18-65 yaş arası, 50 kg üzerindeki sağlıklı kişiler bağış yapabilir. Kızılay kan bağışlarını toplar. Organ bağışı da hastalara yaşam umudu olur.
Düzenli spor, dengeli beslenme ve sigaradan uzak durmak kalbi ve damarları korur.

Unutma: Atardamar her zaman temiz kan taşımaz; adını kanın kalpten çıkıyor olmasından alır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Dolaşım sistemini bir şehrin ulaşım ağına benzetebilirsin:

Kalp: Merkez istasyondaki pompa. Kanı sürekli iter.
Atardamarlar: Kalpten çıkan yollar.
Toplardamarlar: Kalbe dönen yollar.
Kılcal damarlar: Evlerin kapısına kadar giden dar sokaklar; madde alışverişi burada olur.
Kan: Yolları kullanan taşıtlar; oksijeni, besini ve atıkları taşır.

Nabzını ölçmeyi dene: Bileğinden 15 saniye sayıp 4 ile çarp. Örneğin 15 saniyede 18 atış sayarsan dakikadaki nabzın 18 × 4 = 72 olur.

Günlük hayattan: Koşudan sonra nabzın hızlanır, çünkü kasların daha çok oksijene ihtiyaç duyar ve kalp kanı daha hızlı pompalar.

Sık yapılan hata: "Atardamarlar her zaman temiz kan taşır." Doğrusu: Akciğerlere giden atardamar kirli kan taşır; atardamar adını kanın kalpten çıkmasından alır.

Derinleş

Kan bağışı kampanyalarında bazı kan gruplarına daha çok ihtiyaç duyulduğu duyurulur. Kan gruplarının ne olduğunu ve neden her kan grubunun herkese verilemeyeceğini araştır. Okulunda kan bağışının önemini anlatan bir bilgilendirme köşesi tasarla. Bağış yapamayan öğrencilerin de bu dayanışmaya nasıl katkı sağlayabileceğini düşün.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.7.3.3Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
- a) Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların niteliklerini tanımlar.
- b) Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde inceleyerek gözlem verilerini kaydeder.
- c) Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini açıklar.
FB.7.3.4Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemini tartışabilme
- a) Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemine yönelik mantıksal temellendirme yapar.
- c) Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemi konusunda geçerli fikirler oluşturur.
FB.7.3.5Dolaşım sisteminin sağlığı için yapılması gerekenler konusunda bilgi
- a) Dolaşım sisteminin sağlığı ile ilgili bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.

Bu konuda neler var?

Dolaşım Sistemini Oluşturan Yapı ve Organlar
Kan Bağışının Toplum Açısından Önemi
Dolaşım Sisteminin Sağlığı

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bisikletten düşen Umut'un dizindeki küçük yaradan bir süre kan sızıyor. Birkaç dakika sonra kan kendiliğinden duruyor ve yaranın üstünde koyu renkli bir kabuk oluşuyor. Kanın durmasını sağlayan pıhtıyı oluşturan kan yapıları hangileridir?
- A) Kan pulcukları
- B) Alyuvarlar
- C) Akyuvarlar
- D) Kılcal damarlar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kan pulcukları
Kan pulcukları zedelenen damarda pıhtı oluşturarak yarayı tıkar ve kan kaybını önler. Akyuvarlar da yaraya gelir ama görevleri pıhtılaşma değil, yaradan giren mikroplarla savaşmaktır.
Kolay
2Dağcı Kemal, haftalarca yüksek rakımlı bir kampta kaldıktan sonra kan tahlili yaptırıyor. Tahlilde, kana kırmızı rengini veren hücrelerin sayısının arttığı görülüyor. Doktor, bunun yüksek yerlerde havadaki oksijenin azlığına karşı vücudun bir uyumu olduğunu söylüyor. Kemal'in kanında sayısı artan hücreler hangileridir?
- A) Akyuvarlar
- B) Kan pulcukları
- C) Kan plazması
- D) Alyuvarlar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Alyuvarlar
Alyuvarlar kana kırmızı rengini verir ve oksijen taşır; oksijenin az olduğu yüksek yerlerde vücut daha çok alyuvar üreterek bu eksikliği karşılar. Akyuvarlar mikroplarla savaşır, oksijen taşımaz.
Kolay
3Okul laboratuvarındaki dolaşım modelinde, kırmızı ve mavi boyalı borular dokuların içinde çok ince borularla birbirine bağlanıyor. Öğretmen, bu ince boruların temsil ettiği damarların duvarlarının tek hücre kalınlığında olduğunu söylüyor. Modeldeki ince boruların temsil ettiği damarların temel görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kasılıp gevşeyerek kanı bütün vücuda pompalamak
- B) Mikroplarla savaşarak vücudu hastalıklardan korumak
- C) Yaralanmalarda pıhtı oluşturup kan kaybını önlemek
- D) Kan ile hücreler arasında madde alışverişini sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kan ile hücreler arasında madde alışverişini sağlamak
Kılcal damarlar atardamarlarla toplardamarları birbirine bağlar; duvarları çok ince olduğu için kan ile hücreler arasında madde alışverişi burada olur. Kanı pompalamak kalbin görevidir; damarlar pompa gibi çalışmaz.
Kolay
4Kan tahlili için hemşire, Ali'nin koluna turnike bağlayıp dirsek içindeki mavimsi görünen damardan kan alıyor. Turnike, bu damardaki kanın kalbe dönüşünü yavaşlattığı için damar şişip belirgin hâle geliyor. Hemşirenin kan aldığı damar türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atardamar
- B) Kılcal damar
- C) Toplardamar
- D) Aort
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Toplardamar
Kanı vücuttan toplayarak kalbe geri getiren damarlar toplardamardır; kan tahlili için genellikle koldaki toplardamarlardan kan alınır. Atardamarlar ise kanı kalpten vücuda götürür; aort da en büyük atardamardır.
Kolay
5Ülkemizde kan bağışlarını toplayan ve ihtiyaç duyan hastalara ulaştıran kuruluş hangisidir?
- A) Kızılay
- B) Yeşilay
- C) AFAD
- D) TEMA Vakfı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kızılay
Kan bağışlarını toplayan kuruluş Kızılay'dır. Yeşilay bağımlılıklarla mücadele eder, TEMA ise toprak ve doğanın korunması için çalışır.
Kolay
6Kalpten çıkan kanın akciğerlere gidip orada oksijen aldıktan sonra yeniden kalbe dönmesine ne ad verilir?
- A) Büyük kan dolaşımı
- B) Küçük kan dolaşımı
- C) Nabız
- D) Pıhtılaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Küçük kan dolaşımı
Kalp ile akciğerler arasındaki dolaşım küçük kan dolaşımıdır. Büyük kan dolaşımında ise kan kalpten bütün vücuda yayılıp kalbe geri döner.
Kolay
7Vücuda dağılan kanı toplayıp tekrar kalbe getiren damarlara ne ad verilir?
- A) Atardamar
- B) Kılcal damar
- C) Toplardamar
- D) Aort
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Toplardamar
Kanı vücuttan toplayıp kalbe getiren damarlar toplardamarlardır. Atardamarlar kanı kalpten vücuda götürür.
Kolay
8Elif dinlenirken nabzını ölçüyor, ardından 5 dakika ip atlayıp nabzını yeniden ölçüyor. İkinci ölçümde Elif'in nabzı için ne beklenir?
- A) Dinlenirkenkinden daha yavaş olması
- B) Hiç değişmemesi
- C) Hiç hissedilmemesi
- D) Dinlenirkenkinden daha hızlı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dinlenirkenkinden daha hızlı olması
Koşma ve ip atlama gibi etkinliklerde kalp daha hızlı çalıştığı için nabız hızlanır. Hareketten sonra nabzın yavaşlaması beklenmez.
Kolay
9Kan bağışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Hasta kişilerin tedavi için kan almasıdır.
- B) Sağlıklı gönüllülerin ihtiyaç sahipleri için kan vermesidir.
- C) Kan tahlili için damardan kan alınmasıdır.
- D) Kanın vücutta dolaşmasıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sağlıklı gönüllülerin ihtiyaç sahipleri için kan vermesidir.
Kan bağışı, sağlıklı gönüllülerin başkalarına yardım etmek için kan vermesidir. Tahlil için kan alınması ise bağış değil, bir sağlık kontrolüdür.
Kolay
10Kanın yapısında bulunan ve vücuda giren mikroplarla savaşan hücreler hangileridir?
- A) Alyuvarlar
- B) Kan pulcukları
- C) Kan plazması
- D) Akyuvarlar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Akyuvarlar
Mikroplarla savaşan kan hücreleri akyuvarlardır. Alyuvarlar oksijen taşır, kan pulcukları ise pıhtılaşmayı sağlar.
Kolay
11Aşağıdakilerden hangisi kalp ve damar sağlığını korumaya yönelik bir davranıştır?
- A) Sigara dumanlı ortamlarda bulunmak
- B) Gün boyu hareketsiz oturmak
- C) Düzenli spor yapmak
- D) Dengesiz ve düzensiz beslenmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Düzenli spor yapmak
Düzenli spor, dengeli beslenme ve sigaradan uzak durmak kalbi ve damarları korur. Sigara dumanı ve hareketsizlik dolaşım sistemine zarar verir.
Kolay
12Kalbin kasılmasıyla kanın atardamar duvarına yaptığı basıncın el bileğinde hissedilmesine ne ad verilir?
- A) Solunum
- B) Pıhtılaşma
- C) Sindirim
- D) Nabız
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nabız
Kanın atardamar duvarına yaptığı basıncın hissedilmesi nabızdır. Pıhtılaşma ise yaralanınca kanın durmasını sağlayan olaydır.
Kolay
13Kalpten çıkan kanı vücuda taşıyan damarlara ne ad verilir?
- A) Toplardamar
- B) Atardamar
- C) Kılcal damar
- D) Lenf damarı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Atardamar
Kanı kalpten vücuda götüren damarlar atardamarlardır. Toplardamarlar ise kanı vücuttan toplayıp kalbe geri getirir.
Kolay
14Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organlar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Kan, kalp ve damarlar
- B) Kalp, akciğer ve böbrek
- C) Mide, kalp ve kan
- D) Damarlar, akciğer ve karaciğer
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kan, kalp ve damarlar
Dolaşım sistemi kan, kalp ve damarlardan oluşur. Akciğer solunum, böbrek boşaltım, mide sindirim sistemine aittir.
Kolay
15Özel kas dokusundan oluşan, kasılıp gevşeyerek kanın damarlarda dolaşmasını sağlayan organ hangisidir?
- A) Akciğer
- B) Karaciğer
- C) Kalp
- D) Mide
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kalp
Kalp, kasılıp gevşeyerek kanı damarlara pompalayan organdır. Akciğerler kanı pompalamaz; kan orada oksijen alır.
Kolay
16Kan bağışı gibi, başka insanların yaşamını kurtarmaya yardım eden gönüllü bir davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Organ bağışı yapmak
- B) Kan tahlili yaptırmak
- C) Nabzını ölçmek
- D) Tansiyon ölçtürmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Organ bağışı yapmak
Organ bağışı, kan bağışı gibi hastalara yaşam umudu olan gönüllü bir davranıştır. Tahlil ve ölçümler kişinin kendi sağlığını kontrol etmesine yöneliktir.
Kolay
17Bir bilim tarihi sergisindeki tanıtım kartında şunlar yazıyor: “1213'te Şam yakınlarında doğdu. Hekimbaşılık yaptı. Kalbin yapısını ve kanın akciğerlere pompalanıp temizlenerek yeniden kalbe dönmesini açıkladı; bu dolaşımın anatomik çizimini yaptı.” Kartta tanıtılan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) William Harvey
- B) İbnü'n Nefîs
- C) İbni Sina
- D) Mîrim Çelebi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İbnü'n Nefîs
Kanın kalpten akciğerlere gidip temizlenerek yeniden kalbe dönmesi küçük kan dolaşımıdır. Küçük kan dolaşımını keşfeden ve anatomik çizimini yapan bilim insanı İbnü'n Nefîs'tir (1213-1288). William Harvey, İbnü'n Nefîs'ten yıllar sonra kanın atardamar ve toplardamarlardaki dolaşımıyla ilgili bulgulara ulaşmıştır.
Kolay
18Bir aile sağlığı merkezinde hemşire, ikisi de sağlıklı olan ve sakince oturan iki kişinin nabzını ölçüyor: 2 yaşındaki Defne'nin nabzı dakikada 110, babası Murat Bey'in nabzı dakikada 70 çıkıyor. Hemşire, bu farkın beklenen bir durum olduğunu söylüyor. Bu ölçümler nabızla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisini destekler?
- A) Nabız değeri kişinin yaşına göre değişebilir.
- B) Nabız değeri yalnızca hareket edildiğinde değişir.
- C) Nabız toplardamarların duvarında hissedilir.
- D) Nabız sayısı kalp atış hızından farklı olabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nabız değeri kişinin yaşına göre değişebilir.
Nabız değeri yaşa, cinsiyete ve aktiviteye göre değişebilir. İki kişi de dinlenme hâlinde ve sağlıklı olduğuna göre aradaki fark hareketten değil, yaştan kaynaklanır. Nabız, kanın atardamar duvarına yaptığı basıncın hissedilmesidir ve kalp atış hızını gösterir; bu yüzden kalp atışından farklı olmaz.
Orta
19Bir doktor, kalbin sağ karıncığından çıkan kanın oksijen almak için kısa bir yolculuğa çıktığını ve ardından kalbin sol kulakçığına döndüğünü anlatıyor. Doktorun anlattığı küçük kan dolaşımında kanın izlediği yol aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kalp → vücut → kalp
- B) Kalp → akciğerler → kalp
- C) Akciğerler → vücut → akciğerler
- D) Kalp → böbrekler → akciğerler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kalp → akciğerler → kalp
Küçük kan dolaşımında kan kalpten akciğerlere gider, orada karbon dioksit bırakıp oksijen alır ve yeniden kalbe döner. "Kalp → vücut → kalp" yolu büyük kan dolaşımına aittir.
Orta
20Koşu yarışını bitiren Barış, nabzını ölçüyor ve yarıştan önceki değerin neredeyse iki katına çıktığını görüyor. Bu sırada sık sık nefes aldığını da fark ediyor. Barış'ın kalbinin yarış sonunda hızlı atmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Vücudun oksijen ihtiyacı azalmıştır.
- B) Kalp kası dinlenme durumuna geçmiştir.
- C) Kan damarlarda dolaşmayı durdurmuştur.
- D) Kas hücrelerinin oksijen ve besin ihtiyacı artmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kas hücrelerinin oksijen ve besin ihtiyacı artmıştır.
Koşarken kas hücreleri daha çok oksijen ve besine ihtiyaç duyar; kalp bu ihtiyacı karşılamak için daha hızlı kasılarak daha çok kan pompalar. Hızlı nefes alma da aynı nedenle olur; oksijen ihtiyacı azalmamış, artmıştır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.