7. Sınıf Fen Bilimleri · Vücudumuzdaki Sistemler
Solunum Sistemi
- burun
- gırtlak
- soluk borusu
- akciğerler
- alveol
- diyafram
- bağımlılık
Solunum sistemi hangi organlardan oluşur ve nasıl çalışır?
Solunum sistemi, hücrelerin ihtiyaç duyduğu oksijeni vücuda alan ve oluşan karbon dioksiti dışarı atan sistemdir. Hava burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar ve bronşçuklar yoluyla akciğerlerdeki alveollere ulaşır. Burundaki kıllar ve mukus havayı tozdan ve mikroplardan temizler, nemlendirip ısıtır; gırtlaktaki ses telleri sesi oluşturur. Alveol denen küçük keseciklerde oksijen kana geçer, karbon dioksit kandan alveollere geçip dışarı verilir. Soluk alırken diyafram kasılıp aşağı iner, kaburgalar yukarı ve dışa doğru hareket eder ve göğüs boşluğu genişler; soluk verirken diyafram gevşeyip yukarı çıkar ve göğüs boşluğu daralır. Derin ve yavaş nefes almak heyecanı kontrol etmeye yardım eder. Sigara ve bağımlılık yapan maddeler akciğerlere ciddi zarar verir; Yeşilay bağımlılıkla mücadele eden bir kuruluştur.
Solunum Sistemi: konu anlatımı ve özeti
Hücrelerin enerji üretebilmesi için oksijene ihtiyacı vardır, oluşan karbon dioksitin de vücuttan atılması gerekir. Solunum sistemi bu gaz alışverişini sağlar; bu konu sistemin organlarını, soluk alıp vermeyi ve sağlığını anlatır.
- Havanın izlediği yol: burun → yutak → gırtlak → soluk borusu → bronşlar → bronşçuklar → alveoller.
- Burundaki kıllar ve mukus havayı tozdan ve mikroplardan temizler, ayrıca nemlendirip ısıtır. Gırtlaktaki ses telleri sesi oluşturur.
- Akciğerlerdeki alveol denen küçük keseciklerde gaz alışverişi olur: oksijen kana geçer, karbon dioksit kandan alveollere geçip dışarı verilir.
- Soluk alırken diyafram kasılıp aşağı iner, kaburgalar yukarı ve dışa doğru hareket eder, göğüs boşluğu genişler. Soluk verirken diyafram gevşeyip yukarı çıkar ve göğüs boşluğu daralır.
- Derin ve yavaş nefes almak heyecanı kontrol etmeye yardım eder. Burundan nefes almak, temiz havada bulunmak ve spor yapmak bu sistemi güçlendirir.
- Sigara ve bağımlılık yapan maddeler akciğerlere ciddi zarar verir. Yeşilay, bağımlılıkla mücadele eden ve sağlıklı nesiller için çalışan bir kuruluştur.
Unutma: Sigara içmesen bile dumanını solumak da zararlıdır; sigara içilen ortamlardan uzak dur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Soluk alıp vermeyi kendi vücudunda gözlemleyerek öğrenebilirsin:
- Ellerini kaburgalarının üzerine koy ve derin nefes al. Göğsünün genişlediğini hissedeceksin: Diyafram kasılıp aşağı iner, kaburgalar yukarı ve dışa açılır.
- Şimdi nefesini ver. Göğsün daralır: Diyafram gevşeyip yukarı çıkar.
- Aldığın hava burun → yutak → gırtlak → soluk borusu → bronşlar → bronşçuklar yoluyla alveollere ulaşır.
- Alveollerde oksijen kana geçer, karbon dioksit kandan alveollere geçip dışarı verilir.
Günlük hayattan: Soğuk bir kış gününde ağzından değil burnundan nefes almak daha iyidir; burun havayı ısıtır, nemlendirir ve tozdan temizler.
Sık yapılan hata: "Soluk verirken yalnızca karbon dioksit dışarı atılır." Doğrusu: Verilen havada hâlâ oksijen ve azot da vardır; yalnızca karbon dioksit ve su buharı miktarı artmıştır.
Derinleş
Hava kirliliğinin solunum sistemi üzerindeki etkilerini araştır. Yaşadığın şehrin hava kalitesini birkaç gün boyunca bir hava kalitesi uygulamasından ya da haber kaynağından takip et. Hangi günlerde ve hangi saatlerde kirliliğin arttığını bir tabloda göster. Kirliliğin yüksek olduğu günlerde bir öğrencinin sağlığını korumak için neler yapılabileceğini, okulun alabileceği önlemlerle birlikte tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
FB.7.3.6Solunum sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
- a) Solunum sistemini oluşturan yapı ve organların niteliklerini tanımlar.
- b) Solunum sistemini oluşturan yapı ve organları model üzerinde inceleyerek gözlem verilerini kaydeder.
- c) Solunum sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini açıklar.
FB.7.3.7Solunum sisteminin sağlığı için yapılması gerekenler konusunda bilgi toplayabilme
- a) Solunum sisteminin sağlığı ile ilgili bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.
- b) Belirlediği aracı kullanarak solunum sisteminin sağlığı hakkında bilgiler bulur.
Bu konuda neler var?
- Solunum Sistemini Oluşturan Yapı ve Organlar
- Solunum Sisteminin Sağlığı
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Hıçkırık tutan Selin'e öğretmeni, hıçkırığın göğüs boşluğunu karın boşluğundan ayıran kaslı bir yapının istemsiz ve ani kasılmasıyla oluştuğunu anlatıyor. Soluk alıp vermeye de yardım eden ve hıçkırığa neden olan bu yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yutak
- B) Soluk borusu
- C) Diyafram
- D) Bronşçuk
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Diyafram
Diyafram, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran bir kastır; kasılıp gevşeyerek göğüs boşluğunun genişleyip daralmasını sağlar. Soluk borusu havayı iletir ama kaslı bir bölme değildir ve iki boşluğu birbirinden ayırmaz.
Kolay
2Okulda sigara ve ekran bağımlılığı üzerine bir seminer düzenlenecek. Okul yönetimi, 1920 yılında kurulmuş ve bağımlılıkla mücadele için eğitim ile danışmanlık veren bir sivil toplum kuruluşundan uzman davet ediyor. Davet edilen uzmanın çalıştığı kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kızılay
- B) TÜBİTAK
- C) Yeşilay
- D) AFAD
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yeşilay
Yeşilay; tütün, alkol, teknoloji ve kumar gibi bağımlılıklarla mücadele eden, eğitim ve danışmanlık veren bir sivil toplum kuruluşudur. Kızılay da bir yardım kuruluşudur ama kan bağışı ve afet yardımı gibi alanlarda çalışır, bağımlılıkla mücadele onun asıl görevi değildir.
Kolay
3Akciğer modeli hazırlayan Zehra, bronşçukların uçlarına üzüm salkımına benzeyen küçük balonlar yapıştırıyor. Her balonun çevresine de kan damarlarını temsil eden ince kırmızı ve mavi ipler sarıyor. Zehra'nın modelindeki küçük balonlar, gaz alışverişinin gerçekleştiği hangi yapıyı temsil eder?
- A) Bronş
- B) Alveol
- C) Gırtlak
- D) Diyafram
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Alveol
Alveoller, bronşçukların uçlarında bulunan ve çevresi kılcal damarlarla sarılı hava keseleridir; oksijen ile karbon dioksidin alışverişi burada olur. Bronşlar havayı akciğerlere ileten borulardır, gaz alışverişi bronşlarda gerçekleşmez.
Kolay
4Uzun bir maç boyunca takımını bağırarak destekleyen Volkan'ın ertesi gün sesi kısılıyor. Doktor, ses tellerinin zorlandığını ve birkaç gün az konuşması gerektiğini söylüyor. Volkan'ın zorlanan ses telleri solunum sisteminin hangi yapısında bulunur?
- A) Burun
- B) Yutak
- C) Gırtlak
- D) Bronş
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gırtlak
Ses telleri, yutak ile soluk borusu arasındaki gırtlakta bulunur ve sesin oluşmasını sağlar. Yutak gırtlağın hemen üstündedir ve hem havanın hem besinlerin geçtiği ortak yoldur; ses telleri orada değildir.
Kolay
5Soluk borusunun akciğerlere girerken ayrıldığı kollara ne ad verilir?
- A) Alveol
- B) Gırtlak
- C) Yutak
- D) Bronş
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bronş
Soluk borusu akciğerlere girerken bronşlara ayrılır; bronşlar da bronşçuklara dallanır. Gırtlak ve yutak soluk borusundan önce gelen yapılardır.
Kolay
6Soluk alırken diyaframda nasıl bir değişiklik olur?
- A) Kasılıp aşağı iner.
- B) Gevşeyip yukarı çıkar.
- C) Hiç hareket etmez.
- D) Kasılıp yukarı çıkar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kasılıp aşağı iner.
Soluk alırken diyafram kasılıp aşağı iner ve göğüs boşluğu genişler. Gevşeyip yukarı çıkması ise soluk verme sırasında olur.
Kolay
7Solunum sisteminin vücuttaki temel görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Besinleri kana geçebilecek kadar küçük parçalara ayırmak
- B) Oksijenin kana geçmesini ve karbon dioksitin atılmasını sağlamak
- C) Kanı damarlar içinde vücudun her yerine pompalamak
- D) Kandaki sıvı atıkları süzüp idrar olarak atmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Oksijenin kana geçmesini ve karbon dioksitin atılmasını sağlamak
Solunum sistemi oksijenin kana geçmesini ve atık karbon dioksitin vücuttan atılmasını sağlar. Kanı pompalamak kalbin, besinleri küçültmek sindirim sisteminin görevidir.
Kolay
8Aşağıdakilerden hangisi solunum sistemini oluşturan yapı ve organlardan biri değildir?
- A) Mide
- B) Gırtlak
- C) Soluk borusu
- D) Akciğer
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mide
Gırtlak, soluk borusu ve akciğerler solunum sistemine aittir. Mide ise sindirim sisteminin bir organıdır.
Kolay
9Okul tiyatrosunda sahneye çıkmadan önce çok heyecanlanan Defne'nin kalbi hızla çarpıyor. Öğretmeninin Defne'ye vereceği en uygun öneri hangisidir?
- A) Nefesini olabildiğince uzun süre tutması
- B) Derin ve yavaş nefes alıp vermesi
- C) Çok hızlı ve kısa nefesler alması
- D) Sürekli ağzından hızlı nefes alması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Derin ve yavaş nefes alıp vermesi
Derin ve yavaş nefes almak heyecanı kontrol etmeye yardım eder. Hızlı ve kısa nefesler ise heyecanı artırabilir.
Kolay
10Sigara içilen bir ortamda bulunan ama kendisi sigara içmeyen bir kişi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Sigara içmediği için hiçbir zarar görmez.
- B) Dumanı soluduğu için akciğerleri zarar görebilir.
- C) Duman yalnızca sigara içenin akciğerine girer.
- D) Dumanı solumak akciğerlerini güçlendirir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dumanı soluduğu için akciğerleri zarar görebilir.
Sigara içmese bile dumanı solumak akciğerlere zarar verir; bu yüzden sigara içilen ortamlardan uzak durulmalıdır. Duman ortamdaki herkesin soluduğu havaya karışır.
Kolay
11Bronşların akciğerlerin içinde dallanarak oluşturduğu daha ince borulara ne ad verilir?
- A) Soluk borusu
- B) Gırtlak
- C) Diyafram
- D) Bronşçuk
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bronşçuk
Bronşlar akciğer içinde dallanarak bronşçukları oluşturur; bronşçukların uçlarında da alveoller bulunur. Diyafram bir boru değil, soluk alıp vermeye yardım eden kaslı bir yapıdır.
Kolay
12Aşağıdakilerden hangisi solunum sistemini güçlendiren bir davranıştır?
- A) Kapalı ve dumanlı ortamlarda uzun süre kalmak
- B) Sürekli ağızdan nefes almak
- C) Temiz havada düzenli spor yapmak
- D) Hiç hareket etmeden oturmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Temiz havada düzenli spor yapmak
Temiz havada bulunmak ve spor yapmak solunum sistemini güçlendirir. Dumanlı ortamlarda kalmak ise akciğerlere zarar verir.
Kolay
13Sigara ve bağımlılık yapan maddeler solunum sisteminin özellikle hangi organına ciddi zarar verir?
- A) Burun
- B) Yutak
- C) Akciğerler
- D) Gırtlak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Akciğerler
Sigara ve bağımlılık yapan maddeler, gaz alışverişinin yapıldığı akciğerlere ciddi zarar verir. Duman diğer yapılardan da geçer ama en ağır zarar akciğerlerde görülür.
Kolay
14Soluk alma sırasında kaburgalar hangi yönde hareket eder?
- A) Aşağı ve içe doğru
- B) Yalnızca aşağı doğru
- C) Yukarı ve dışa doğru
- D) Hiç hareket etmez
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yukarı ve dışa doğru
Soluk alırken kaburgalar yukarı ve dışa doğru hareket eder, göğüs boşluğu genişler. Aşağı ve içe doğru hareket soluk vermede görülür.
Kolay
15Hücrelerde enerji üretimi sırasında oluşan ve solunum sistemi yoluyla vücuttan dışarı atılan atık gaz hangisidir?
- A) Oksijen
- B) Hidrojen
- C) Azot
- D) Karbon dioksit
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Karbon dioksit
Enerji üretiminde oluşan atık gaz karbon dioksittir ve soluk verme ile dışarı atılır. Oksijen ise hücrelerin kullandığı, dışarıdan alınan gazdır.
Kolay
16Hücrelerin enerji üretebilmesi için solunum sistemiyle alınan hangi gaza ihtiyaç vardır?
- A) Oksijen
- B) Karbon dioksit
- C) Azot
- D) Su buharı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Oksijen
Hücreler enerji üretmek için oksijene ihtiyaç duyar. Karbon dioksit ise enerji üretimi sırasında oluşan ve dışarı atılan atık gazdır.
Kolay
17Fen dersinde Zehra, sindirim ve solunum sistemi posterlerini yan yana asıyor. İki posterde de adı geçen bir yapı dikkatini çekiyor: Bu yapı burun ve ağız boşluklarının arkasında yer alıyor; hem yutulan besinler hem de solunan hava buradan geçiyor. Zehra'nın iki posterde de gördüğü yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gırtlak
- B) Yutak
- C) Soluk borusu
- D) Yemek borusu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yutak
Yutak, burun ve ağız boşluklarının arkasında yer alan, soluk borusu ile yemek borusunu birleştiren esnek yapıdır. Burundan gelen hava yutaktan gırtlağa, ağızdan gelen besin yutaktan yemek borusuna geçer; bu yüzden yutak iki sistemde de görev alır. Gırtlak ve soluk borusundan yalnız hava, yemek borusundan yalnız besin geçer.
Kolay
18Solunum sistemi maketi hazırlayan Onur, gırtlak ile soluk borusunu aynı malzemeden yapmak istiyor. Bunun için önce bu iki yapının ortak özelliğini belirlemesi gerekiyor. Gırtlak ile soluk borusunun ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İkisinde de ses telleri bulunur.
- B) İkisinde de gaz alışverişi gerçekleşir.
- C) İkisi de akciğerlerin içinde dallanır.
- D) İkisinin de yapısında kıkırdak bulunur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İkisinin de yapısında kıkırdak bulunur.
Gırtlak esnek ve kıkırdak yapıdadır; soluk borusu da kıkırdak yapıdadır. Ses telleri yalnız gırtlakta bulunur. Gaz alışverişi bu yapılarda değil alveollerde gerçekleşir. Akciğerlerin içinde dallanan yapılar ise bronşlar ve bronşçuklardır.
Orta
19Tozlu bir bahçe işinden sonra burnunu silen Hakan, mendilde koyu renkli toz parçacıkları görüyor. Annesi, solunan havanın akciğerlere ulaşmadan önce burunda bir işlemden geçtiğini söylüyor. Burundaki kıllar ve mukusun solunumdaki görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Havadaki oksijeni doğrudan kana geçirmek
- B) Havayı tozdan ve mikroplardan temizleyip nemlendirmek
- C) Ses tellerini titreştirerek ses oluşturmak
- D) Besinlerin yemek borusuna geçmesini sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Havayı tozdan ve mikroplardan temizleyip nemlendirmek
Burundaki kıllar toz ve mikropları tutar, mukus havayı nemlendirir; burundaki kılcal damarlar da havayı ısıtır. Oksijenin kana geçişi burunda değil, akciğerlerdeki alveollerde olur.
Orta
20Solunum sistemi bir ağaca benzetiliyor: Ağacın gövdesi soluk borusuna, dalları bronşlara karşılık geliyor. Bu benzetmede ağacın yaprakları en uygun hangi yapıya karşılık gelir?
- A) Gırtlak
- B) Alveoller
- C) Burun
- D) Diyafram
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Alveoller
Bronşlar akciğerin içinde dallanarak bronşçuklara ayrılır; bu küçük dalların uçlarında alveoller bulunur, tıpkı dalların ucundaki yapraklar gibi. Diyafram akciğerin dışında, göğüs boşluğunun altında bulunan bir kas olduğu için ağacın bir parçasına benzetilemez.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.