İçeriğe geç
dershanede

Influencer ortaklığı

Takipçilerine indirim, sana kazanç

Yükleniyor…

7. Sınıf Matematik · Sayılar ve Nicelikler (2)

Orantı

  • doğru orantı
  • ters orantı
  • denk oran
  • orantılı nicelikler
  • oran

Orantı nedir, doğru orantı ile ters orantı nasıl ayırt edilir?

Orantı, aynı çarpımsal ilişkiye sahip iki oranın eşitliğidir; örneğin 2/5 = 6/15 bir orantıdır. Aralarında orantı bulunan niceliklere orantılı nicelikler denir. Niceliklerden biri kaç katına çıkınca diğeri de aynı katına çıkıyorsa doğru orantı vardır ve bu niceliklerin oranı sabittir. Örneğin 1 bilet 50 TL ise 2 bilet 100 TL, 4 bilet 200 TL'dir; tutarın bilet sayısına oranı hep 50'dir. Biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa ters orantı vardır ve bu durumda niceliklerin çarpımı sabittir. Bir musluğun akış hızı 2 katına çıkarsa havuzun dolma süresinin yarıya inmesi ters orantıya örnektir. İki nicelik birlikte artsa bile oranları sabit değilse orantılı değildir; Eda'nın 80, 120 ve 160 dakikalık ekran sürelerine karşılık 50, 80 ve 80 dakikalık sosyal medya kullanımı buna örnektir. Doğru orantı için ikisinin de artması yetmez, oranın her zaman aynı kalması gerekir.

Orantı: konu anlatımı ve özeti

İki oran birbirine eşit olduğunda bir orantı oluşur. Bu konu, nicelikler arasında orantı olup olmadığını anlamayı ve doğru orantıyı ters orantıdan ayırmayı anlatır.

  • Aynı çarpımsal ilişkiye sahip iki oranın eşitliğine orantı denir: 2/5 = 6/15.
  • Aralarında orantı bulunan niceliklere orantılı nicelikler denir.
  • Biri kaç katına çıkınca diğeri de aynı katına çıkıyorsa doğru orantı vardır; bu durumda oranları sabittir.
  • Örnek: 1 bilet 50 TL ise 2 bilet 100 TL, 4 bilet 200 TL'dir; tutar / bilet sayısı hep 50'dir.
  • Biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa ters orantı vardır; bu durumda çarpımları sabittir.
  • Örnek: Bir musluğun akış hızı 2 katına çıkarsa havuzun dolma süresi yarıya iner.
  • İki nicelik birlikte artsa bile oranları sabit değilse orantılı değildir.

Unutma: "İkisi de artıyor" demek doğru orantı için yetmez; oranın her zaman aynı kalması gerekir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:

Önce temeli pekiştir

İki nicelik arasında doğru ya da ters orantı olup olmadığını anlamak için bir tablo yap.

  1. Bir niceliği 2 katına, 3 katına çıkar.
  2. Öbür niceliğe ne olduğuna bak.
  3. O da aynı katına çıkıyorsa doğru orantı, aynı oranda azalıyorsa ters orantıdır.

Örnek: 1 kg elma 40 TL, 3 kg elma 120 TL. Kütle 3 katına, fiyat da 3 katına çıkıyor: doğru orantı. Örnek: Bir duvarı 2 usta 6 günde boyuyor; aynı hızda çalışan 4 usta 3 günde boyar. Usta sayısı 2 katına çıkınca gün sayısı yarıya iniyor: ters orantı.

Sık yapılan hata: "Yaş arttıkça boy da arttığı için yaş ile boy doğru orantılıdır." Doğrusu: İki niceliğin birlikte artması yetmez; 6 yaşındaki çocuk 12 yaşına gelince boyu 2 katına çıkmaz. Oran sabit olmalıdır.

Derinleş

Sınıf arkadaşlarınla boyunuzu ve kollarınızı iki yana açtığınızda parmak uçlarınız arasındaki uzaklığı ölçün. Her kişi için iki ölçümün oranını hesaplayın. Oranlar birbirine yakın mı? Leonardo da Vinci'nin insan vücudunun oranlarıyla ilgili çizimini araştırın ve kendi verilerinizle karşılaştırın.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

  • MAT.7.1.6Gerçek yaşam durumları üzerinden orantılı durumları yorumlayabilme

    • a) Gerçek yaşam durumlarında iki durumun orantılı olup olmadığını inceler.
    • b) Orantılı olan iki durumun ilişkisini temsiller ile ifade eder.
    • c) Orantı kavramını kendi ifadeleriyle yeniden açıklar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

  1. Kolay

    1Bir sinema salonunun gişesindeki tabloda 2 bilet için 100 TL, 4 bilet için 200 TL, 6 bilet için 300 TL yazmaktadır. Arkadaşlarıyla sinemaya gidecek olan Nisa tabloyu inceliyor. Alınan bilet sayısı ile ödenen tutar arasındaki ilişki hangisidir?

    • A) Ters orantı
    • B) Orantı yoktur
    • C) Doğru orantı
    • D) Toplamsal ilişki
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Doğru orantı

    Her satırda tutarın bilet sayısına oranı 50'dir; oran sabit olduğu için ilişki doğru orantıdır. İki nicelik birlikte arttığı hâlde toplamsal ilişki seçeneği yanlıştır; artışlar sabit bir fark değil, sabit bir katla olmaktadır.

  2. Kolay

    2Kaan, 2 kutu mavi boyayla 5 kutu beyaz boyayı karıştırarak duvar için bir renk elde etti. Aynı tonu daha büyük miktarda elde etmek için arkadaşları farklı karışımlar öneriyor. Aşağıdaki eşitliklerden hangisi aynı tonu veren karışımı gösteren bir orantıdır?

    • A) 2/5 = 6/15
    • B) 2/5 = 4/15
    • C) 2/5 = 5/8
    • D) 2/5 = 4/7
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 2/5 = 6/15

    2/5 oranının pay ve paydası 3 ile genişletilirse 6/15 elde edilir; iki oran eşittir ve renk aynı kalır. 5/8 ve 4/7, pay ve paydaya aynı sayıyı eklemekten doğar; bu toplamsal yaklaşım oranı korumaz.

  3. Kolay

    3Lale, 2 bardak una 3 yumurta koyduğu kek tarifini iki katına çıkarırken 4 bardak una 6 yumurta koyuyor ve defterine 2/3 = 4/6 eşitliğini yazıyor. Aynı çarpımsal ilişkiye sahip iki oranın Lale'nin yazdığı gibi eşitlenmesine ne ad verilir?

    • A) Oran
    • B) Birim oran
    • C) Orantı
    • D) Yüzde
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Orantı

    İki oranın eşitliğine orantı denir; 2/3 = 4/6 bir orantıdır. 2/3 tek başına bir orandır; iki oranın eşitliği ise orantıdır.

  4. Kolay

    4Manavda domatesin satın alınan miktarı ile ödenen tutar doğru orantılıdır: 2 kg için 60 TL, 3 kg için 90 TL, 5 kg için 150 TL ödenmektedir. Bu iki nicelik için aşağıdakilerden hangisi her durumda aynı kalır?

    • A) Miktar ile tutarın toplamı
    • B) Tutar ile miktarın farkı
    • C) Tutarın miktara oranı
    • D) Miktar ile tutarın çarpımı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Tutarın miktara oranı

    Doğru orantılı niceliklerde oran sabittir: 60/2 = 90/3 = 150/5 = 30. Çarpımın sabit kalması ters orantının özelliğidir; burada 2 × 60 ile 3 × 90 farklıdır.

  5. Kolay

    5Bir kırtasiyede silgilerin tanesi aynı fiyattan satılıyor. Aşağıdaki nicelik çiftlerinden hangisi doğru orantılıdır?

    • A) Alınan silgi sayısı ile ödenen tutar
    • B) Bir öğrencinin yaşı ile boy uzunluğu
    • C) Aynı yolu giden aracın hızı ile yolculuk süresi
    • D) Bir sınıftaki öğrenci sayısı ile sınıfın pencere sayısı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Alınan silgi sayısı ile ödenen tutar

    Silgi sayısı kaç katına çıkarsa tutar da o kadar katına çıkar; tutarın silgi sayısına oranı sabittir. Hız artarken süre azaldığı için hız ile süre ters orantılıdır.

  6. Kolay

    6Okuldan müzeye giden yol 120 km'dir. Otobüs bu yolu farklı hızlarla gidebilir. Otobüsün hızı ile yolculuk süresi arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Doğru orantılıdır.
    • B) Orantılı değildir, ikisi de artar.
    • C) Hız değişse de süre değişmez.
    • D) Ters orantılıdır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Ters orantılıdır.

    Hız 2 katına çıkınca aynı yolu alma süresi yarıya iner; hız ile sürenin çarpımı (120) sabit kaldığı için ters orantılıdır. Doğru orantıda iki nicelik aynı katına çıkardı.

  7. Kolay

    7Öğretmen tahtaya dört eşitlik yazıyor ve hangisinin bir orantı olduğunu soruyor. Aşağıdakilerden hangisi bir orantıdır?

    • A) 2/5 = 4/7
    • B) 2/5 = 5/2
    • C) 2/5 = 6/15
    • D) 2/5 = 3/6
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 2/5 = 6/15

    2/5'in pay ve paydası 3 ile çarpılınca 6/15 elde edilir; iki oran eşit olduğu için orantıdır. 4/7, pay ve paydaya 2 eklenerek yazılmıştır ve 2/5'e eşit değildir.

  8. Kolay

    8Mert, “Bir nicelik artarken diğeri de artıyorsa bu iki nicelik her zaman doğru orantılıdır.” diyor. Mert'in düşüncesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    • A) Doğrudur; birlikte artan nicelikler doğru orantılıdır.
    • B) Yanlıştır; birlikte artan nicelikler her zaman ters orantılıdır.
    • C) Doğrudur; ama yalnızca nicelikler eşit miktarda artarsa.
    • D) Yanlıştır; birlikte artmak yetmez, oranın hep aynı kalması gerekir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Yanlıştır; birlikte artmak yetmez, oranın hep aynı kalması gerekir.

    Doğru orantıda iki niceliğin oranı sabit kalmalıdır. Örneğin bir çocuğun yaşı ve boyu birlikte artar ama oranları sabit olmadığından orantılı değildir.

  9. Kolay

    9Aynı yol, bir bisikletli tarafından önce saatte 10 km, sonra saatte 30 km hızla gidiliyor. Hız 3 katına çıktığına göre aynı yolu gitme süresi nasıl değişir?

    • A) Süre 3 katına çıkar.
    • B) Süre 3 saat azalır.
    • C) Süre 3'te birine iner.
    • D) Süre değişmez.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Süre 3'te birine iner.

    Hız ile süre ters orantılıdır; hız 3 katına çıkınca süre 3'te birine iner. Süreden 3 saat çıkarmak, çarpımsal ilişki yerine toplamsal düşünmektir.

  10. Kolay

    10Ayşe, 3 bardak suya 1 ölçek toz içecek koyarken bunu 6 bardak suya 2 ölçek olarak iki katına çıkarıyor ve defterine 3/1 = 6/2 yazıyor. Aynı çarpımsal ilişkiye sahip iki oranın bu şekilde eşitlenmesine ne ad verilir?

    • A) Birim oran
    • B) Orantı
    • C) Toplamsal karşılaştırma
    • D) Birimsiz oran
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Orantı

    Aynı çarpımsal ilişkiye sahip iki oranın eşitliğine orantı denir. Birim oran ise paydası 1 olan tek bir orandır.

  11. Kolay

    11Kerem, 4/6 ile 10/15 oranlarının bir orantı oluşturup oluşturmadığını kontrol ediyor. Kerem hangi sonuca ulaşmalıdır?

    • A) Orantı oluşturmaz, çünkü paydalar farklıdır.
    • B) Orantı oluşturur, çünkü ikisinin de en sade hâli 2/3'tür.
    • C) Orantı oluşturmaz, çünkü paylar arasındaki fark 6'dır.
    • D) Orantı oluşturur, çünkü iki oranın paydası da çift sayıdır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Orantı oluşturur, çünkü ikisinin de en sade hâli 2/3'tür.

    4/6 ve 10/15 sadeleştirilince ikisi de 2/3 olur; eşit oranlar orantı oluşturur. Paydaların farklı olması orantıya engel değildir.

  12. Kolay

    12x/12 = 2/3 bir orantı olduğuna göre x kaçtır?

    • A) 6
    • B) 8
    • C) 18
    • D) 11
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 8

    3'ten 12'ye 4 kat vardır; pay da 4 katına çıkar: 2 × 4 = 8. 11 bulan, paydadaki artışı (9) paya eklemiştir.

  13. Kolay

    13Bir oyunda 24 öğrenci eşit sayıda kişiden oluşan takımlara ayrılıyor. Takım sayısı değiştikçe takımlardaki kişi sayısı da değişiyor. Bu iki nicelik için her durumda sabit kalan aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Takım sayısı ile kişi sayısının çarpımı
    • B) Takım sayısı ile kişi sayısının oranı
    • C) Takım sayısı ile kişi sayısının toplamı
    • D) Takım sayısı ile kişi sayısının farkı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Takım sayısı ile kişi sayısının çarpımı

    Takım sayısı × takımdaki kişi sayısı her zaman 24'tür; çarpımı sabit olan nicelikler ters orantılıdır. Oranın sabit kalması doğru orantının özelliğidir.

  14. Kolay

    14Bir fırındaki pasta kutuları için aşağıdaki tablo hazırlanmıştır: Kutu sayısı: 1 – 2 – 3 Pasta dilimi: 7 – 14 – 21 Tabloya göre pasta dilimi sayısının kutu sayısına oranı kaçtır?

    • A) 7
    • B) 1/7
    • C) 14
    • D) 21
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 7

    Her sütunda 7 / 1 = 14 / 2 = 21 / 3 = 7'dir; oran sabit olduğu için nicelikler doğru orantılıdır. 1/7, kutu sayısının dilim sayısına oranıdır.

  15. Kolay

    15Selin üç gün boyunca kitap okuduğu süreyi ve okuduğu sayfa sayısını tabloya yazıyor: Süre (dk): 20 – 40 – 60 Sayfa: 10 – 20 – 30 Bu tabloya göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    • A) Okunan sayfa sayısı ile süre ters orantılıdır.
    • B) Süre arttıkça sayfa sayısı azalmaktadır.
    • C) Okunan sayfa sayısı ile süre doğru orantılıdır.
    • D) Okunan sayfa sayısı ile süre orantılı değildir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Okunan sayfa sayısı ile süre doğru orantılıdır.

    Her günde sayfa / süre = 10/20 = 20/40 = 30/60 = 1/2'dir; oran sabit olduğu için doğru orantı vardır. Ters orantıda biri artarken diğeri azalırdı.

  16. Kolay

    16Aşağıdaki nicelik çiftlerinden hangisi orantılı değildir?

    • A) Tanesi aynı fiyattan satılan kalemlerin sayısı ile tutarı
    • B) Sabit hızla yürünen süre ile alınan yol
    • C) Metresi aynı fiyattan satılan kumaşın uzunluğu ile fiyatı
    • D) Bir çocuğun yaşı ile kilosu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Bir çocuğun yaşı ile kilosu

    Yaş artarken kilo da artabilir ama aynı katına çıkmaz; oran sabit değildir. Diğer üç durumda bir nicelik kaç katına çıkarsa öteki de aynı katına çıkar.

  17. Kolay

    17Bir kırtasiyede fotokopi sayfa sayısı ile ödenen tutar doğru orantılıdır: 10 sayfa için 25 TL, 20 sayfa için 50 TL, 40 sayfa için 100 TL ödeniyor. Ali, her durumda tutarın sayfa sayısına oranının 2,5 olduğunu buluyor. Bu 2,5 sayısı bu durumda neyi gösterir?

    • A) 1 TL ile çekilebilen fotokopi sayfa sayısını
    • B) Bir sayfa fotokopinin TL cinsinden fiyatını
    • C) Ardışık iki tutar arasındaki farkı
    • D) Fotokopisi çekilen toplam sayfa sayısını
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Bir sayfa fotokopinin TL cinsinden fiyatını

    Tutarın sayfa sayısına oranı 25/10 = 2,5 TL/sayfadır; paydası 1 sayfa olan bu birim oran bir sayfa fotokopinin fiyatıdır. 1 TL ile çekilebilen sayfa sayısı ters oranla bulunur: 10/25 = 0,4 sayfa. Ardışık tutarlar arasındaki farklar 25 TL ve 50 TL'dir, sabit değildir. Toplam sayfa sayısı ise durumdan duruma değişir.

  18. Kolay

    18Elif, 3 kg elmanın 90 TL olduğunu biliyor ve aynı elmadan 5 kg'ın fiyatını bulmak için 3/90 = x/5 orantısını yazıyor. Elif'in kurduğu orantıdaki hata aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Bir oranda kg/TL, ötekinde TL/kg yazarak nicelikleri aynı sırada yazmamıştır.
    • B) Elma miktarı ile fiyat ters orantılı olduğu için oranları çarpması gerekirdi.
    • C) Oran yalnızca aynı birimle ölçülen nicelikler arasında kurulabildiği için hata yapmıştır.
    • D) Bilinmeyeni paya yazması gerekirken paydaya yazmıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Bir oranda kg/TL, ötekinde TL/kg yazarak nicelikleri aynı sırada yazmamıştır.

    Orantıda iki oranın nicelikleri aynı sırada yazılır. Elif'in ilk oranı kg/TL (3/90), ikinci oranı TL/kg (x/5) biçimindedir. Doğrusu 3/90 = 5/x ya da 90/3 = x/5'tir; buradan x = 150 TL bulunur. Elif'in denklemi x = 1/6 gibi anlamsız bir sonuç verir. Miktar ile fiyat doğru orantılıdır, ters orantılı değildir. Farklı birimli nicelikler arasında da birimli oran kurulabilir. Elif'in yazdığı x/5 oranında x zaten pay konumundadır (pay x, payda 5); hata bilinmeyenin yerinde değil, niceliklerin sırasındadır.

  19. Orta

    19Bir site havuzu, aynı akış hızına sahip musluklardan yalnızca biri açıkken 12 saatte doluyor. Görevli, havuzu daha kısa sürede doldurmak için aynı özellikteki 3 musluğu birlikte açıyor. Havuz kaç saatte dolar?

    • A) 36
    • B) 6
    • C) 4
    • D) 9
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 4

    Musluk sayısı ile dolma süresi ters orantılıdır; 1 × 12 = 3 × t, t = 4 saattir. 36 seçeneği ilişkiyi doğru orantı sanıp 12'yi 3 ile çarpmaktan doğar.

  20. Orta

    20Okul bahçesinin çitini 6 usta aynı hızla çalışarak 10 günde bitirebiliyor. İşe başlamadan önce ustalardan ikisi başka bir işe gidiyor ve kalan 4 usta aynı hızla çalışıyor. Çit kaç günde biter?

    • A) 8
    • B) 12
    • C) 15
    • D) 20
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 15

    Usta sayısı ile süre ters orantılıdır; iş 6 × 10 = 60 usta-gündür ve 4 usta 60 ÷ 4 = 15 günde bitirir. 12 seçeneği, eksilen 2 ustayı süreye 2 gün olarak eklemekten doğar.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.