Çocuklar Soruyor İlber Hoca Cevaplıyor Gazi Mustafa Kemal Atatürk

söyleşi
Atatürk
okuma sevgisi
işaretleyerek okuma
zarf
eleştirel yazma
düşünceyi geliştirme yolları

İlber Hoca, Atatürk'ün okuma sevgisini nasıl anlatır?

Çocuklar Soruyor İlber Hoca Cevaplıyor, tarihçi İlber Ortaylı'nın Atatürk'ün okuma ve öğrenme sevgisini çocuklara anlattığı bir söyleşi metnidir. Metne göre Mustafa Kemal için okumak ve öğrenmek nefes almak kadar gerekliydi. Selanik'te farklı diller konuşan insanlar arasında büyümesi merakını artırdı. Rumca ve Bulgarcadan anlar, Farsçayı epeyce bilirdi; Almanca ve Fransızcayı askerî okullarda öğrendi, Fransızcasını yaz tatilinde dil kursuna giderek geliştirdi. Yabancı dil bilmesi, komutanlar ve diplomatlarla tercümansız konuşmasını sağladı. Tarih, coğrafya, edebiyat ve felsefe gibi pek çok alanda okur, en sevdiği yazarlar arasında Reşat Nuri Güntekin bulunurdu. Kitapların sayfalarına el yazısıyla notlar düşer, okuduklarını günlüğüne kaydederdi. Elindeki kitap ilgisini çekerse bütün geceyi okuyarak geçirebilirdi ve binlerce kitap okuduğu bilinir. Metnin iletisi, okumanın insanın ufkunu genişlettiği ve doğru kararlar vermesine yardım ettiğidir.

Çocuklar Soruyor İlber Hoca Cevaplıyor Gazi Mustafa Kemal Atatürk: konu anlatımı ve özeti

Bu metin, tarihçi İlber Ortaylı'nın çocukların sorularını cevapladığı bir söyleşi bölümüdür. Mustafa Kemal Atatürk'ün okuma ve öğrenme sevgisini, kitapların onun hayatındaki yerini anlatır.

Atatürk için okumak ve öğrenmek nefes almak kadar gerekliydi; merakı çocukluğundan itibaren gelişti.
Birçok yabancı dil öğrendi; bu sayede gelişmeleri ilk kaynaktan izledi ve görüşmelerde tercümana ihtiyaç duymadı.
Yalnızca askerlikle ilgili değil; tarih, edebiyat, coğrafya ve felsefe gibi pek çok alanda okudu.
Metnin mesajı: Okumak, insanın ufkunu genişletir ve doğru kararlar vermesine yardım eder.
İşaretleyerek okuma yöntemini kullanır, kelimelerin metindeki anlamını ve eş-zıt anlamlılarını bulursun.
Düşünceyi geliştirme yollarını ve anahtar kelimeleri belirler; dil bilgisinde zarfların cümleye kattığı anlamları (zaman, durum, miktar, yer-yön, soru) incelersin.
Eleştirel yazmayı öğrenirsin: Bilgiyi sorgular, ölçütle karşılaştırır ve gerekçeli bir yargıya varırsın.

Unutma: Zarf, fiilin, sıfatın ya da başka bir zarfın anlamını zaman, durum, miktar gibi yönlerden belirler.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu bir söyleşidir: Çocuklar sorar, bir tarihçi cevaplar. Söyleşiyi verimli okumak için işaretleyerek okuma yöntemini kullan.

Her soruyu bir renkle işaretle.
Cevaptaki en önemli bilgiyi başka bir renkle işaretle.
Bilmediğin kelimelerin altını çiz, anlamını bağlamdan tahmin et.
Sonunda yalnızca işaretli yerleri okuyarak metni hatırlamayı dene.

Zarfları ayırmak için: Fiile sor. "Atatürk gece geç saatlere kadar okurdu." → Ne zaman okurdu? Zaman zarfı. "Çok okurdu." → Ne kadar? Miktar zarfı. "Dikkatle okurdu." → Nasıl? Durum zarfı.

Sık yapılan hata: Sıfat ile zarfı karıştırmak. Doğrusu: "Güzel kitap" ifadesinde "güzel" ismi niteler, sıfattır; "Güzel okudu." cümlesinde fiili niteler, zarftır.

Derinleş

Atatürk'ün okuduğu bilinen kitaplardan birinin konusunu araştır. Bu kitabı bugün senin yaşında biri okusa nelerden yararlanır? Kendi okuma alışkanlığını değerlendiren eleştirel bir paragraf yaz: Hangi alanlarda çok, hangilerinde az okuyorsun? Okuma listesini çeşitlendirmek için tarih, bilim ve edebiyattan birer kitap seçip seçimini gerekçelendir.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.7.2Okumada strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
T.O.7.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.7.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.7.11Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.7.12Metni yorumlayabilme
T.O.7.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

Bu konuda neler var?

Eleştirel Yazma Yöntemi

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Okul dergisinin bu sayısında, öğrencilerin bir tarihçiye sorduğu sorular ve onun sohbet havasında verdiği cevaplar art arda yer alıyor: “Atatürk çocukken ne okurdu?”, “Kaç dil bilirdi?”, “En sevdiği ders hangisiydi?” Dergideki bu metin hangi türe örnektir?
- A) Biyografi
- B) Anı
- C) Deneme
- D) Söyleşi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Söyleşi
Bir konunun soru-cevap biçiminde, sohbet havasında ele alındığı metinlere söyleşi denir. Metin Atatürk'ün hayatıyla ilgili olduğu için biyografi çekici görünebilir; ancak biyografi bir kişinin hayatını yazarın kendi anlatımıyla sıralar, soru-cevap biçiminde kurulmaz.
Kolay
2Öğrenci meclisi, okul kütüphanesinin yeni kurallarını hazırlıyor. Panoya asılacak listenin ilk maddesi şöyle: “Kütüphanede herkes sessizce çalışabilir.” Türkçe öğretmeni, bu cümleyi zarf türlerini incelemek için örnek olarak kullanıyor. Cümledeki “sessizce” sözcüğü hangi tür zarftır?
- A) Zaman zarfı
- B) Miktar zarfı
- C) Durum zarfı
- D) Yer-yön zarfı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Durum zarfı
“Sessizce” sözcüğü çalışma eyleminin nasıl yapılacağını bildirir ve “Nasıl çalışabilir?” sorusunun cevabıdır; bu yüzden durum zarfıdır. Cümlede “kütüphanede” yer bildirdiği için yer-yön zarfı çekici görünebilir; ancak “kütüphanede” ad durumu eki almış bir isimdir, zarf olan “sessizce”dir.
Kolay
3Atatürk'ün gençlik yıllarını anlatan bir söyleşide tarihçi, askerî okul öğrencisi Mustafa Kemal'in okul dersleriyle yetinmeyip yaz tatilinde Fransızca kursuna gittiğini anlatıyor. O yıllarda Avrupa'da askerlik, tarih ve felsefe kitaplarının çoğunun Fransızca basıldığını, devletler arası yazışmaların da çoğunlukla bu dille yapıldığını ekliyor. Söyleşiye göre Mustafa Kemal'in Fransızcasını geliştirmeye önem vermesinin sebebi hangisidir?
- A) Askerî okullarda yabancı dil dersi hiç verilmemesi
- B) Yaşadığı şehirde herkesin yalnızca Fransızca konuşması
- C) Bu dilin bilgiye ve uluslararası ilişkilere açılan bir kapı olması
- D) İleride bir okulda Fransızca öğretmeni olmak istemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bu dilin bilgiye ve uluslararası ilişkilere açılan bir kapı olması
Tarihçinin anlattığı dönem bilgisine göre Fransızca, kitaplara ve devletler arası ilişkilere ulaşmanın diliydi; Mustafa Kemal de bu yüzden dilini geliştirmiştir. Askerî okulda ders verilmediği seçeneği, “okul dersleriyle yetinmedi” ifadesini yanlış yorumlayanı yanıltabilir; yetinmemek, dersin hiç olmadığı anlamına gelmez.
Kolay
4Apartmanın zili çaldığında Murat'ın annesi elleri hamurlu olduğu için kapıya gidemiyor. Annesinin seslenmesi üzerine Murat odasından çıkıyor; günlüğüne o anı şöyle yazıyor: “Zil çalınca kapıyı açmak için aşağı indim.” Murat'ın cümlesindeki “aşağı” sözcüğü hangi tür zarftır?
- A) Zaman zarfı
- B) Yer-yön zarfı
- C) Durum zarfı
- D) Miktar zarfı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yer-yön zarfı
“Aşağı” sözcüğü ek almadan inme eyleminin yönünü bildirir ve “Nereye indim?” sorusunun cevabıdır; bu yüzden yer-yön zarfıdır. “Zil çalınca” bir zaman bildirdiği için zaman zarfı seçeneği çekici olabilir; ancak soru “aşağı” sözcüğüyle ilgilidir.
Kolay
5Söyleşide Mustafa Kemal'in okuduğu kitaplara nasıl davrandığı da anlatılıyor. Tarihçi, onun kitapları yalnızca okuyup bırakmadığını belirtiyor. Metne göre Mustafa Kemal okurken aşağıdakilerden hangisini yapardı?
- A) Kitapları okuduktan sonra hemen arkadaşlarına dağıtırdı.
- B) Yalnızca kitapların özetlerini okumakla yetinirdi.
- C) Okuduğu her kitabı baştan sona ezberlemeye çalışırdı.
- D) Sayfalara kendi el yazısıyla notlar düşerdi.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sayfalara kendi el yazısıyla notlar düşerdi.
Metinde kitapların sayfalarına el yazısıyla notlar düştüğü, katıldığı ya da eleştirdiği fikirleri yazdığı belirtilir. Diğer şıklar metinde geçmeyen davranışlardır.
Kolay
6Bilgi kutusunda şu cümle geçiyor: “Kıraathaneler yalnızca kahve içilen yerler değil, gazetelerin topluca okunup yorumlandığı sosyal merkezlerdi.” Bu cümlede “kıraathane” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Ders kitaplarının basıldığı küçük matbaa
- B) Gazete ve kitap okunabilen, insanların toplandığı kahvehane
- C) Askerî öğrencilerin eğitim gördüğü okul
- D) Eski el yazmalarının saklandığı arşiv binası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gazete ve kitap okunabilen, insanların toplandığı kahvehane
Cümle, kıraathanenin hem kahve içilen hem de gazetelerin okunduğu toplanma yeri olduğunu anlatır. Matbaa ya da arşiv anlamı bağlamda yoktur.
Kolay
7Okuma kulübünde Elif, söyleşiden şu notu çıkarıyor: “Mustafa Kemal'in kitap sevgisi yalnız mesleğiyle sınırlı değildi; eline ne geçerse okurdu.” Bu nota göre Mustafa Kemal'in okuma alışkanlığı için hangisi söylenebilir?
- A) Tarih, coğrafya, edebiyat ve felsefe gibi farklı alanlarda okumuştur.
- B) Yalnızca savaş tekniklerini anlatan kitaplarla ilgilenmiştir.
- C) Okuyacağı kitapları sadece öğretmenlerinin önerisiyle seçmiştir.
- D) Kitap okumayı yalnızca tatil dönemlerine ayırmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tarih, coğrafya, edebiyat ve felsefe gibi farklı alanlarda okumuştur.
“Mesleğiyle sınırlı değildi” ve “eline ne geçerse okurdu” ifadeleri farklı alanlarda okuduğunu gösterir. Yalnız askerlik kitaplarıyla ilgilendiği şıkkı bu nota tam ters düşer.
Kolay
8Zeynep, okuma günlüğüne şu cümleyi yazıyor: “Bu romanı biraz okudum, kalanını yarın bitireceğim.” Bu cümlede miktar bildiren zarf hangisidir?
- A) yarın
- B) romanı
- C) biraz
- D) kalanını
Cevabı göster
Doğru cevap: C) biraz
“Biraz”, okuma eyleminin ne kadar yapıldığını bildirdiği için miktar zarfıdır. “Yarın” da zarftır ama zaman bildirir.
Kolay
9Can, kitap okuma alışkanlığı üzerine yaptığı röportajda arkadaşına şu soruyu soruyor: “Bu kitabı nasıl bu kadar çabuk bitirdin?” Bu cümlede soru zarfı olarak kullanılan sözcük hangisidir?
- A) nasıl
- B) kitabı
- C) bu
- D) bitirdin
Cevabı göster
Doğru cevap: A) nasıl
“Nasıl”, bitirme eyleminin durumunu soran bir soru zarfıdır. “Bu” ise “kitap” adını işaret ederek niteleyen bir sözcüktür, zarf değildir.
Kolay
10Söyleşide tarihçi, Mustafa Kemal'in Selanik'te büyürken çevresinde farklı milletlerden, farklı diller konuşan insanlar bulunduğunu ve dönemin en iyi okullarında okuduğunu anlatıyor. Tarihçiye göre bu ortamın Mustafa Kemal üzerindeki etkisi hangisidir?
- A) Askerlik dışındaki konulara ilgisini azaltmıştır.
- B) Yalnızca ana dilinde okumayı tercih etmesine yol açmıştır.
- C) Merakını artırmış ve öğrenme isteğini güçlendirmiştir.
- D) Okul derslerini yeterli görüp kurslara gitmemesini sağlamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Merakını artırmış ve öğrenme isteğini güçlendirmiştir.
Metinde çok dilli çevre ve iyi okulların onun merakını artırdığı, öğrenme isteğini güçlendirdiği açıkça söylenir. Kurslara gitmediği bilgisi yanlıştır; yaz tatilinde Fransızca kursuna gitmiştir.
Kolay
11Türkçe öğretmeni, söyleşiyi okumadan önce sınıfa şu yönergeyi veriyor: “Metni sessiz okuyun; okurken önemli bulduğunuz bilgilerin altını çizin, sonraki etkinlikte bu bilgileri kullanacağız.” Öğretmenin önerdiği okuma yöntemi hangisidir?
- A) İşaretleyerek okuma
- B) Sesli okuma
- C) Göz gezdirerek okuma
- D) Tahmin ederek okuma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İşaretleyerek okuma
Önemli bilgilerin altını çizerek okumak, işaretleyerek okuma yöntemidir. Yönerge sessiz okumayı istediği için sesli okuma doğru değildir.
Kolay
12Bilgi kutusunda 19. yüzyılda matbaalarda taş baskı (litografi) yönteminin kullanıldığı anlatılıyor. Metne göre bu yöntemin sağladığı kolaylık hangisidir?
- A) Kitapların el yazısıyla tek tek çoğaltılması
- B) Kitapların daha ucuza ve kısa sürede basılabilmesi
- C) Gazetelerin yalnızca kıraathanelerde satılması
- D) Yabancı kitapların çevrilmeden okunabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kitapların daha ucuza ve kısa sürede basılabilmesi
Metne göre taş baskı sayesinde ders kitapları, dinî ve edebî eserler daha ucuza ve kısa sürede basılmış, böylece kitaplar daha geniş kitlelere ulaşmıştır. El yazısıyla çoğaltma baskının tersidir.
Kolay
13Söyleşide Mustafa Kemal'in Harbiye Mektebi'ndeyken yaz tatilinde Selanik'teki dil kursuna gittiği anlatılıyor. Bu cümlede geçen “Harbiye” sözcüğü neyi karşılar?
- A) Diplomatların çalıştığı devlet dairesini
- B) Subay yetiştiren askerî okulu
- C) Kitapların basıldığı büyük matbaayı
- D) Halka açık okul kütüphanesini
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Subay yetiştiren askerî okulu
Harbiye, Osmanlı'da subay yetiştiren askerî okulun adıdır; metinde de askerî okullardan söz edilir. Diplomatların çalıştığı daire “diplomasi” sözcüğüyle karıştırılabilir ama ilgisizdir.
Kolay
14Bilgi kutusunda Osmanlı okullarında Avrupa'dan çevrilen coğrafya, tarih ve fen kitaplarının “müfredata girdiği” söyleniyor. Bu bağlamda “müfredat” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Bir kitabın kapağında yer alan resim ve yazılar
- B) Öğrencilerin yaz tatilinde gittiği kurslar
- C) Bir okulda okutulan derslerin ve konuların tamamı
- D) Bir kütüphanedeki kitapların konulara göre listesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir okulda okutulan derslerin ve konuların tamamı
Kitapların müfredata girmesi, okutulan dersler ve konular arasına alınması demektir. Kütüphane listesi okulda okutulan derslerle ilgili değildir.
Kolay
15Defne, kütüphane gezisini anlatırken şu cümleyi kuruyor: “Görevli bizi içeri davet etti.” Bu cümledeki zarfın cümleye kattığı anlam hangisidir?
- A) Zaman
- B) Miktar
- C) Soru
- D) Yer-yön
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yer-yön
“İçeri” sözcüğü ek almadan davet etme eyleminin yönünü bildirdiği için yer-yön zarfıdır. Cümlede zaman ya da miktar bildiren bir sözcük yoktur.
Kolay
16Okul bülteninde şu cümle yer alıyor: “Kütüphane haftasında öğrenciler her sabah okuma saatine katıldı.” Bu cümlede altı çizilmesi gereken zarf ve türü hangisidir?
- A) kütüphane haftasında – yer-yön zarfı
- B) öğrenciler – durum zarfı
- C) her sabah – zaman zarfı
- D) okuma saatine – miktar zarfı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) her sabah – zaman zarfı
“Her sabah”, katılma eyleminin ne zaman yapıldığını bildirdiği için zaman zarfıdır. “Kütüphane haftasında” ise isim çekim eki almış bir sözcük grubudur, yer-yön zarfı değildir.
Kolay
17Söyleşideki bilgi kutusunda, 19. yüzyılda matbaalarda taş baskı yöntemi kullanıldığı için kitapların daha ucuza ve kısa sürede basıldığı anlatılıyor. Ardından şu cümle geliyor: “Bu gelişme, kitapların daha geniş kitlelere ulaşmasını sağladı.” Bu cümlede “kitle” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Kalın ve ağır kitap ciltleri
- B) Aynı konuda yazılmış kitap dizisi
- C) Çok sayıda insandan oluşan topluluk
- D) Baskıda kullanılan taş kalıplar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çok sayıda insandan oluşan topluluk
“Kitle” burada çok sayıda insandan oluşan topluluk anlamındadır: Kitaplar ucuzlayıp hızla basılınca daha çok insan kitaba ulaşabilmiştir. Kitaplar ciltlere, kitap dizilerine ya da baskı kalıplarına “ulaşmaz”; bu anlamlar cümledeki “ulaşmak” fiiliyle uyuşmaz. Taş kalıp, bağlamda geçen “taş baskı” sözünden gelen bir çeldiricidir.
Kolay
18Söyleşideki bilgi kutusunda, Osmanlı'nın son döneminde bazı ders kitaplarında öğrencilerin ahlaki terbiyesini güçlendirecek bölümler bulunduğu; çalışkanlık, dürüstlük ve devletine sadakat gibi değerlerin özellikle vurgulandığı anlatılıyor. Bu bilgiye göre o dönemin bazı ders kitapları için hangisi söylenebilir?
- A) Bilgi vermenin yanında değer kazandırmayı da amaçlıyordu.
- B) Yalnız Avrupa'dan çevrilen eserlerden hazırlanıyordu.
- C) Sadece askerî okullardaki öğrenciler için yazılıyordu.
- D) Taş baskı yerine elle yazılarak çoğaltılıyordu.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bilgi vermenin yanında değer kazandırmayı da amaçlıyordu.
Ders kitapları zaten bilgi verir; bilgi kutusu bazılarında ayrıca çalışkanlık, dürüstlük gibi değerleri kazandırmaya yönelik bölümler bulunduğunu söyler. Kutuda yerli kaynakların da kullanıldığı belirtildiği için “yalnız Avrupa'dan çevrilen eserler” yargısı yanlıştır; kitapların askerî okullara özgü olduğu söylenmez; taş baskının ders kitaplarını ucuza ve hızlı bastırdığı anlatıldığı için elle çoğaltma yargısı da metne aykırıdır.
Orta
19Söyleşide tarihçi, Mustafa Kemal'in yabancı komutan ve diplomatlarla araya tercüman girmeden konuşabildiğini anlatıyor. Tercümanlı görüşmelerde her cümlenin iki kez söylendiğini, bazen sözlerin karşı tarafa eksik ya da yanlış aktarıldığını hatırlatıyor. Bu bilgilere göre tercümansız konuşabilmek Mustafa Kemal'e en çok ne kazandırmıştır?
- A) Askerî okula girmesini büyük ölçüde kolaylaştırmıştır.
- B) Kitap okumayı bırakıp yalnızca konuşmaya yönelmiştir.
- C) Zaman kazandırmış ve karşısındakiyle güveni güçlendirmiştir.
- D) Yalnızca edebiyatla ilgilenmesine yol açmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zaman kazandırmış ve karşısındakiyle güveni güçlendirmiştir.
Her cümlenin iki kez söylenmemesi zamandan kazandırır; sözlerin doğrudan ve eksiksiz aktarılması da güveni güçlendirir. Askerî okula giriş seçeneği, dil öğrenmenin okul yıllarında başlamasıyla ilişkilendirilerek seçilebilir; ancak tarihçi tercümansız görüşmenin faydasını diplomatik görüşmeler üzerinden anlatır.
Orta
20Hikâye saatinde öğretmen, öğrencilerden okudukları kitapla ilgili tek bir cümle söylemelerini istiyor. Duru, “Okuduğum hikâye beni çok etkiledi.” diyor. Öğretmen, bu cümledeki zarfı bulup türünü söyleyecek öğrenciye bir ayraç hediye edeceğini açıklıyor. Duru'nun cümlesindeki zarf ve türü hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) hikâye – durum zarfı
- B) beni – yer-yön zarfı
- C) etkiledi – zaman zarfı
- D) çok – miktar zarfı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) çok – miktar zarfı
“Çok” sözcüğü etkileme eyleminin ne ölçüde gerçekleştiğini bildirir (“Ne kadar etkiledi?”); bu yüzden miktar zarfıdır. “Hikâye” cümlenin öznesidir, “beni” nesne, “etkiledi” ise yüklemdir; hiçbiri fiili niteleyen bir zarf değildir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.