7. Sınıf Türkçe · Türk Sanatı
Ebru: Türk Kağıt Süsleme Sanatı (Dinleme/İzleme)
- ebru
- geleneksel süsleme sanatları
- not alarak izleme
- öznel ve nesnel ifade
- noktalama işaretleri
- mecaz
- hikâye yazma
Ebru sanatı nedir ve nasıl yapılır?
Ebru, özel olarak hazırlanmış kıvamlı suyun yüzeyine boyalar serpilerek desen oluşturulması ve bu desenin kâğıda aktarılmasıyla yapılan bir Türk kâğıt süsleme sanatıdır. Ebru: Türk Kağıt Süsleme Sanatı adlı dinleme/izleme içeriği, bu sanatı tanıtan bilgilendirici bir videodur. İçerikte ebrunun tarihsel serüveni, bir dönem gerilemesi ve yeniden canlanması anlatılır. Ebrunun yapım aşamaları ve farklı çeşitleri hakkında da bilgi verilir. İçerik, geleneksel süsleme sanatlarının nasıl yaşatılabileceğini düşündürür. İzleme sırasında ebru sanatıyla ilgili önemli bilgiler not edilir ve sanata özgü kelimelerin bağlamdaki anlamları sözlük anlamlarıyla karşılaştırılır. Türkçenin doğru, güzel ve etkili kullanıldığı cümleler incelenir, ifadeler öznel ve nesnel olarak ayrılır. Kısa çizgi, noktalı virgül, tırnak işareti ve ayraçların cümledeki işlevleri de tartışılır. Ebru, su üzerine resim yapmanın mümkün olduğunu gösteren bir sanattır.
Ebru: Türk Kağıt Süsleme Sanatı (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti
Bu dinleme/izleme içeriği, su yüzeyine boyalar serpilerek yapılan ve kâğıda aktarılan ebru sanatını tanıtan bilgilendirici bir videodur. Geleneksel süsleme sanatlarımızın nasıl yaşatılabileceğini düşündürür.
- Ebru, özel olarak hazırlanmış kıvamlı suyun üzerinde boyalarla desen oluşturup bunu kâğıda geçirme sanatıdır.
- İçerikte ebrunun tarihsel serüveni, bir dönem gerilemesi ve yeniden canlanması anlatılır.
- Ebrunun yapım aşamaları ve farklı çeşitleri hakkında bilgi verilir.
- İzlerken önemli bilgileri not alır, sanata özgü kelimelerin bağlamdaki ve sözlükteki anlamlarını karşılaştırırsın.
- Türkçenin doğru, güzel ve etkili kullanıldığı cümleleri inceler, ifadeleri öznel-nesnel ölçütüne göre ayırırsın.
- Noktalama işaretlerinin (kısa çizgi, noktalı virgül, tırnak işareti, ayraçlar) cümledeki işlevlerini tartışırsın.
- Yazmada bir sanatçının gününü anlatan hikâye yazar, söz sanatları ve mecazlı ifadelerle anlatımını zenginleştirirsin.
Unutma: Tırnak işareti başkasından aktarılan sözleri, yay ayraç ise cümleye eklenen açıklamaları gösterir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Ebrunun yapılışını bir işlem sırası olarak izle; böylece hem videoyu daha kolay anlar hem de not almayı öğrenirsin.
- Tekne, kıvamlı bir suyla doldurulur.
- Boyalar fırçayla suyun yüzüne serpilir; boyalar batmaz, yüzeyde kalır.
- Sanatçı desenleri bir çubuk ya da tarakla biçimlendirir.
- Kâğıt suyun üzerine dikkatle kapatılır, desen kâğıda geçer.
- Kâğıt kaldırılıp kurumaya bırakılır.
Noktalama için ipucu: Tırnak işareti başkasının sözünü aktarır: Usta, "Su sabır ister." dedi. Yay ayraç ise açıklama ekler: Ebru (su üzerinde yapılan resim) eski bir sanattır.
Sık yapılan hata: "Ebru" kelimesini sözlükteki tek anlamıyla düşünmek. Doğrusu: Bir sanat terimi videoda özel bir anlam taşıyabilir; bağlamdaki anlamı sözlükteki anlamla karşılaştırmalısın.
Derinleş
Her ebru tektir; aynısı bir daha yapılamaz. Bu özelliği bugün fabrikada aynı biçimde binlerce üretilen ürünlerle karşılaştır. Bir şeyin "tek" olması onu daha değerli kılar mı? Ebru suyunun kıvamlı olmasının ve boyalara eklenen maddelerin, boyaların batmadan yüzeyde yayılmasındaki rolünü araştır; fen bilimlerinde öğrendiklerinle ilişkilendiren kısa bir not yaz.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.D.7.4Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.D.7.5Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme
T.D.7.6Görselle iletilen anlamı belirleyebilme
T.D.7.11Dinlediğindeki/izlediğindeki unsurları sınıflandırabilme
T.D.7.13Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.7.11Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.Y.7.20Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
T.Y.7.21Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir belgeselde anlatıcı şöyle diyor: “Ebru ustasının atölyesinde duyulan tek ses, fırçadan damlayan boyanın suya değişidir. Usta, bu sükûnet içinde saatlerce çalışır; en küçük bir gürültü bile elini titretebilir.” Anlatıcının kullandığı “sükûnet” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Uyum, düzen
- B) Gizem, sır
- C) Süsleme, nakış
- D) Sessizlik, durgunluk
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sessizlik, durgunluk
Atölyede tek bir sesin duyulması ve gürültünün ustanın elini titretebilmesi, “sükûnet”in sessizlik ve durgunluk anlamına geldiğini gösterir. Atölyedeki düzenli çalışma “uyum, düzen” seçeneğini çekici kılar; ancak anlatıcı burada düzenden değil, sesin yokluğundan söz eder.
Kolay
2Müzedeki sesli rehberi dinleyen Kerem, bir yazma eserle ilgili şu cümleyi not alıyor: “Sanat tarihimizi anlamak için önemli olan bu eserde, özellikle 16 ( ) 17. yüzyıllardaki ebru örnekleri tanıtılıyor.” Cümlede ayraçla gösterilen yere hangi noktalama işareti gelmelidir?
- A) Noktalı virgül
- B) Ünlem
- C) Kısa çizgi
- D) Tırnak işareti
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kısa çizgi
İki sayı arasında “ile, arası” anlamı vermek için kısa çizgi kullanılır: 16-17. yüzyıllar. Noktalı virgül de iki ögeyi ayırdığı için akla gelebilir; ancak noktalı virgül sayıların arasına değil, sıralı cümlelerin ya da virgülle ayrılmış öge gruplarının arasına konur.
Kolay
3Bir resim sergisini tanıtan kısa videoyu izleyen Ada, duyduklarını yazıya geçiriyor. Yazdığı cümlelerden biri şu: “Ressam, ebru tekniğiyle hazırladığı yeni eserine ( ) Sessiz Renkler ( ) adını verdi.” Cümlede ayraçla gösterilen yerlere hangi noktalama işareti gelmelidir?
- A) Noktalı virgül
- B) Kısa çizgi
- C) Tırnak işareti
- D) Köşeli ayraç
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tırnak işareti
Cümle içinde geçen eser adları tırnak içine alınır: “Sessiz Renkler”. Köşeli ayraç da bir sözü iki yandan kuşattığı için çekici görünebilir; ancak köşeli ayraç eser adları için değil, ayraç içinde ayraç gerektiğinde ya da alıntıdaki eklemeler için kullanılır.
Kolay
4Mert bir video izliyor: Usta, kitreyle koyulaştırılmış suyla dolu bir teknenin üzerine at kılından fırçayla boyalar serpiyor, ince bir bizle boyaları çekerek lale biçimi veriyor. Sonra yüzeye bir kâğıdı yavaşça bırakıp kaldırıyor. Mert'in izlediği sanat dalı aşağıdaki tanımlardan hangisiyle anlatılır?
- A) Su yüzeyinde oluşturulan deseni kâğıda aktarma sanatı
- B) Cam yüzeyine fırçayla resim yapma sanatı
- C) Kumaş üzerine iğneyle nakış işleme sanatı
- D) Ahşap yüzeylere bıçakla oyma yapma sanatı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Su yüzeyinde oluşturulan deseni kâğıda aktarma sanatı
Videoda anlatılan ebrudur: Koyulaştırılmış suyun yüzeyinde boyalarla desen oluşturulur ve bu desen kâğıda aktarılır. Fırça kullanıldığı için cama resim yapma seçeneği çekici görünebilir; ancak ebruda fırça yalnızca boyayı serpmek içindir, resim suyun üzerinde oluşur.
Kolay
5Ebru içeriğinde geçen "tekne" kelimesi bu sanatın bağlamında hangi anlamda kullanılır?
- A) Denizde yolcu taşıyan küçük gemi
- B) Ebru suyunun konduğu, üzerinde desen yapılan kap
- C) Boyaları ezmeye yarayan taş
- D) Kâğıtları kurutmaya yarayan ip
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ebru suyunun konduğu, üzerinde desen yapılan kap
Ebru bağlamında tekne, kıvamlı suyun konduğu ve üzerinde desen oluşturulan kaptır. "Denizde yolcu taşıyan gemi" kelimenin günlük hayattaki başka bir anlamıdır.
Kolay
6"Usta, suyun yüzeyine renkleri nakşediyor." cümlesindeki "nakşetmek" kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) Silmek, yok etmek
- B) İşlemek, süsleyerek resmetmek
- C) Karıştırıp bulandırmak
- D) Satmak, pazarlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İşlemek, süsleyerek resmetmek
"Nakşetmek" bir yüzeye süsleyerek desen işlemek demektir. "Silmek" bu anlamın tersidir.
Kolay
7İçerikteki bir cümleye göre renkler "asırlar önce" İpek Yolu'ndan geçip Anadolu'ya hangi adla gelmiştir?
- A) Ebri
- B) Tezhip
- C) Minyatür
- D) Oya
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ebri
İçerikte renklerin "İpek Yolu'ndan geçip Anadolu'ya ebri ismiyle" geldiği söylenir. Tezhip ve minyatür başka süsleme sanatlarıdır.
Kolay
8Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi iki yıl arasındaki aralığı göstermek için kullanılmıştır?
- A) Kitabın ilk sayfasında "-lık/-lik" ekleri anlatılıyor.
- B) Öğretmen tahtaya "eb-ru" yazdı.
- C) Ankara-İzmir treni sabah hareket etti.
- D) Bu ebru sergisi 2024-2025 öğretim yılında açıldı.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bu ebru sergisi 2024-2025 öğretim yılında açıldı.
"2024-2025" yazımında kısa çizgi iki yıl arasındaki zaman aralığını gösterir. "Ankara-İzmir" örneğinde ise iki yer arasındaki yolu belirtir.
Kolay
9"Ebru ustası Ayşe Hanım (otuz yıldır bu sanatla uğraşıyor) atölyesinde kurs veriyor." Bu cümlede yay ayraç hangi görevde kullanılmıştır?
- A) Başkasından aktarılan sözü göstermek
- B) Bir eserin adını belirtmek
- C) Cümleye ek bir açıklama katmak
- D) İki zaman arasındaki aralığı göstermek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cümleye ek bir açıklama katmak
Ayraç içindeki bölüm, Ayşe Hanım hakkında ek bir açıklamadır. Aktarılan sözler tırnak işaretiyle gösterilir.
Kolay
10"Ebru: Türk Kağıt Süsleme Sanatı" içeriğine göre ebru nedir?
- A) Kâğıt üzerine fırçayla doğrudan yağlı boya resim yapma sanatıdır.
- B) Kıvamlı suyun üzerinde boyalarla desen oluşturup bunu kâğıda geçirme sanatıdır.
- C) İpe halka biçimi verilerek yapılan bir örgü sanatıdır.
- D) Yazıları altın yaldızla süsleme sanatıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kıvamlı suyun üzerinde boyalarla desen oluşturup bunu kâğıda geçirme sanatıdır.
Ebru, özel olarak hazırlanmış kıvamlı suyun yüzeyinde boyalarla desen oluşturup bu deseni kâğıda aktarmaktır. Doğrudan kâğıda resim yapmak ebrunun tekniği değildir.
Kolay
11Bir öğrenci, içeriği izlerken ebrunun yapım aşamalarını not alıyor. Bu öğrencinin kullandığı izleme yöntemi hangisidir?
- A) Seçerek okuma
- B) Not alarak izleme
- C) Sesli okuma
- D) Göz gezdirerek okuma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Not alarak izleme
İzlerken önemli bilgileri yazmak not alarak izleme yöntemidir. Diğer şıklar okuma yöntemleridir; izlenen bir içerik için uygun değildir.
Kolay
12"Kitapçıda eski matbu eserlerin yanında el yazması kitaplar da vardı." cümlesinde "matbu" kelimesi hangi anlamdadır?
- A) El ile yazılmış
- B) Süslenmiş, boyanmış
- C) Yırtılmış, eskimiş
- D) Basılı, basılmış
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Basılı, basılmış
"Matbu", matbaada basılmış demektir; cümlede el yazması kitaplarla karşılaştırılması da bunu gösterir. "El ile yazılmış" anlamı el yazmasına aittir.
Kolay
13İçerikte ebrunun tarihsel serüveniyle ilgili aşağıdakilerden hangisi anlatılmıştır?
- A) Hiçbir dönemde ilgi görmediği
- B) Yalnızca son yıllarda ortaya çıktığı
- C) Hiç değişmeden hep aynı yaygınlıkta yapıldığı
- D) Bir dönem gerilediği ve sonra yeniden canlandığı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir dönem gerilediği ve sonra yeniden canlandığı
İçerikte ebrunun bir dönem gerilediği ve ardından yeniden canlandığı anlatılır. Renklerin asırlar önce Anadolu'ya geldiği söylendiği için "son yıllarda ortaya çıktı" yanlıştır.
Kolay
14"Atölyeye girer girmez derin bir sükûnet bizi sardı." cümlesinde "sükûnet" kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) Sessizlik, durgunluk
- B) Gürültü, kalabalık
- C) Renk, parlaklık
- D) Hız, telaş
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sessizlik, durgunluk
Sükûnet sessizlik ve durgunluk demektir. "Gürültü" ve "telaş" ise bu kelimenin karşıt anlamlısıdır.
Kolay
15Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işareti başkasından aktarılan bir sözü göstermek için kullanılmıştır?
- A) Usta bize "Suyu acele ettirmeyin, o kendi kendine yol bulur." dedi.
- B) Sergi 10.00-17.00 saatleri arasında açıktır.
- C) Ebru ustası (yetmiş yaşındaydı) bütün gün çalıştı.
- D) Atölyede boya, fırça, kâğıt vardı; ama tarak yoktu.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Usta bize "Suyu acele ettirmeyin, o kendi kendine yol bulur." dedi.
Ustanın sözü olduğu gibi aktarıldığı için tırnak içine alınmıştır. Yay ayraç ise "(yetmiş yaşındaydı)" örneğinde olduğu gibi açıklama eklemek için kullanılır.
Kolay
16Aşağıdaki cümlelerden hangisi nesnel bir yargı bildirir?
- A) Ebru, dünyanın en büyüleyici sanatıdır.
- B) Ebru yaparken boyalar kıvamlı suyun yüzeyine serpilir.
- C) Ebru desenlerine bakmak insanın içini ferahlatır.
- D) Bence her öğrenci ebru öğrenmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ebru yaparken boyalar kıvamlı suyun yüzeyine serpilir.
Boyaların suyun yüzeyine serpilmesi, gözlemlenip doğrulanabilen bir bilgidir. "En büyüleyici", "içini ferahlatır" ve "bence" ifadeleri kişisel görüş bildirir.
Kolay
17Ebru atölyesine katılmak isteyen Ece, arkadaşına şöyle yazıyor: “Cumartesi atölyeye seninle gelirim …… saat dörtte ayrılmam gerekiyor; kardeşimi kurstan alacağım.” Bu cümlede boş bırakılan yere anlamca aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
- A) meğerse
- B) dahası
- C) yalnız
- D) nerede kaldı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) yalnız
Ece atölyeye geleceğini söyledikten sonra bu sözüne bir sınırlama getirmektedir: erken ayrılması gerekir. Bu anlamı “ancak, fakat” anlamındaki “yalnız” bağlayıcısı karşılar. “Dahası” bir öncekine ekleme yapar, “meğerse” sonradan farkına varılan bir durumu bildirir; “nerede kaldı” da cümlenin yapısına ve anlamına uymaz.
Kolay
18Bir metinde iğne oyasının çeyiz geleneğimizin önemli parçalarından biri olduğu anlatılıyor. Öğretmen, öğrencilerden bu bilgiyi çeyizi için oya yapan bir genç kızın bakış açısından yeniden anlatmalarını istiyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu isteğe uygun yazılmıştır?
- A) Annemden öğrendiğim ilmeklerle çeyizime oya işliyor, içimdekileri renklere döküyorum.
- B) İğne oyası; iğne, ipek iplik ve boncuk gibi malzemelerle yapılan bir el sanatıdır.
- C) Ülkeme döndüğümde bu ince işçiliği anlatmak için birkaç oyalı yazma satın aldım.
- D) Oyacılar ipek iplikle çalışırken iğneyi ince bir ritimle ilmekten ilmeğe geçirir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Annemden öğrendiğim ilmeklerle çeyizime oya işliyor, içimdekileri renklere döküyorum.
Genç kızın bakış açısı, çeyizi için oya işleyen kişinin kendi gözünden, birinci kişi ağzıyla yansıtılır; ilk cümle çeyizini hazırlayan bir genç kızın duygularını anlatır. İkinci ve dördüncü cümleler dışarıdan, bilgi veren bir anlatımdır; üçüncü cümle ise ülkesine dönen yabancı bir turistin bakış açısını yansıtır.
Orta
19Okul gezisinden sonra Su'nun yazdığı rapordan bir cümle: “Müzede minyatürler, çiniler ve hat eserleri bulunuyordu ( ) ziyaretçiler en çok ebru bölümünün önünde duruyordu.” Cümlede ayraçla gösterilen yere hangi noktalama işareti gelmelidir?
- A) Kısa çizgi
- B) Noktalı virgül
- C) Tırnak işareti
- D) Köşeli ayraç
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Noktalı virgül
Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleler birbirinden noktalı virgülle ayrılır; ilk cümlede “minyatürler, çiniler” virgülü olduğu için araya noktalı virgül gelir. Kısa çizgi de iki parçayı birleştirdiği için çekici görünebilir; ancak kısa çizgi cümleleri değil, sayı ya da sözcükleri birbirine bağlar.
Orta
20Ebru belgeselinin ardından sınıfta her öğrenci bir cümle yazıyor. Öğretmen, belgeselde gösterilen bir işlemi doğrudan aktaran, kişisel yorum içermeyen cümleyi panoya asacağını söylüyor. Öğretmenin panoya asacağı cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ebru renkleri, insanın içini ısıtan büyülü bir dans gibidir.
- B) Ebru, süsleme sanatlarımızın en zarif olanıdır.
- C) Ebru ustalarının sabrı insanı hayran bırakır.
- D) Ebruda boyalar, koyulaştırılmış suyun yüzeyine serpilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ebruda boyalar, koyulaştırılmış suyun yüzeyine serpilir.
Boyaların suyun yüzeyine serpilmesi, belgeselde görülen ve herkesçe doğrulanabilen bir işlemdir; bu yüzden nesneldir. “Ustaların sabrı” seçeneği belgeseldeki gözleme dayandığı için çekicidir; ancak “insanı hayran bırakır” ifadesi kişisel bir duyguyu yansıtır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.