7. Sınıf Türkçe · Türk Sanatı

Anadolu'da Kilim Demek

kilim
geleneksel el sanatları
ana fikir
öznel ve nesnel cümle
ikna teknikleri
problem çözme
sınıflandırma

Anadolu'da Kilim Demek metninde ne anlatılır?

Anadolu'da Kilim Demek, Mehmet Önder'in kilimin Anadolu insanı için yalnızca bir yaygı değil, duygu ve düşüncelerin renklerle anlatıldığı bir dil olduğunu anlatan yazısıdır. Yazara göre dokuma yapan Anadolu kadını, ilmeklerle bir kitap yazar gibi duygularını anlatır. Kilimdeki renkler ve desenler doğadan gelir; boyalar kök, yaprak ve kabuk gibi bitkisel kaynaklardan elde edilir. Kilim çadırdan heybeye, kuşaktan çoraba kadar hayatın her yerindedir ve türkülerde, manilerde de yer alır. Metindeki küçük bir anekdot, kilimi okuyabilen birinin dokuyanın gönlündekini anlayabildiğini gösterir. Metnin ana fikri, kilimin Anadolu insanının özlemini, inancını ve sevgisini renk renk dokuduğu bir sanat olduğudur. Böylece geleneksel el sanatlarının kültürdeki derin yeri ortaya konur. Metin, öznel cümleleri nesnel cümlelerden ayırmaya da örnek olur; "bence" ve "hayranlık verici" gibi ifadeler öznelliğin ipucudur.

Anadolu'da Kilim Demek: konu anlatımı ve özeti

Mehmet Önder'in bu yazısı, kilimin Anadolu insanı için yalnızca bir yaygı değil, duygu ve düşüncelerin renklerle anlatıldığı bir dil olduğunu anlatır. Geleneksel el sanatlarımızın kültürümüzdeki derin yerini gösterir.

Yazara göre dokuma yapan Anadolu kadını, ilmeklerle bir kitap yazar gibi duygularını anlatır.
Kilimdeki renkler ve desenler doğadan gelir; boyalar kök, yaprak ve kabuk gibi bitkisel kaynaklardan elde edilir.
Kilim çadırdan heybeye, kuşaktan çoraba kadar hayatın her yerindedir; türkülerde ve manilerde de yer alır.
Metindeki küçük bir anekdot, kilimi "okuyabilen" birinin dokuyanın gönlündekini anlayabildiğini gösterir.
Ana fikir: Kilim, Anadolu insanının özlemini, inancını ve sevgisini renk renk dokuduğu bir sanattır.
Metindeki bir sorunu belirler, çözüm yolları üretir; ikna tekniklerini (kıtlık, karşıtlık, uzlaşma) tanırsın.
Cümleleri kişisel görüş içerip içermemesine göre ayırır, iki metni karşılaştırır ve sanatları ölçüte göre sınıflandırırsın.

Unutma: Kişisel görüş içeren cümleler özneldir; "bence, güzel, hayranlık verici" gibi ifadeler genellikle öznelliğin ipucudur.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Yazar kilimi bir dil olarak görür. Bu düşünceyi anlamak için kilimi bir kitap gibi düşün.

Harfler → ilmekler
Kelimeler → desenler (her desenin bir anlamı vardır)
Renkler → duygular
Yazar → kilimi dokuyan kadın

Kilimi "okuyabilen" biri, dokuyanın özlemini, sevincini ya da dileğini anlayabilir.

Öznel-nesnel ayrımı için ipucu: "Kilimin boyaları kök ve yapraklardan elde edilir." cümlesi doğrulanabilir, nesneldir. "Kilimin renkleri insanı büyüler." cümlesi kişisel bir duygudur, özneldir. "Bence, güzel, büyüleyici" gibi sözler öznelliğin ipuçlarıdır.

Sık yapılan hata: Kilimin yalnızca yere serilen bir yaygı olduğunu düşünmek. Doğrusu: Kilim tekniğiyle heybe, çuval, perde, yastık gibi pek çok eşya da dokunur.

Derinleş

Evinde, akrabalarında ya da bir müzede gördüğün bir dokumanın (kilim, halı, cicim) desenlerini incele ve çiz. Desenlerin anlamlarını araştır; bulduğun anlamları kaynağıyla birlikte not et. Fabrikada üretilen halılar el dokumalarının yerini alıyor. El dokumacılığını yaşatmak için bir öneri geliştir ve önerinin maliyetini, kimin uygulayacağını belirt.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.7.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.7.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.7.7Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.7.11Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.7.12Metni yorumlayabilme
T.Y.7.8Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde tahminlerinden yararlanabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Okul gazetesine kilim sergisi haberi yazan Ozan'ın taslağında aşağıdaki cümleler var. Öğretmeni, haberin nesnel kalması için kişisel görüş bildiren cümleyi çıkarmasını istiyor. Ozan'ın taslaktan çıkarması gereken cümle hangisidir?
- A) Sergi, okulun spor salonunda üç gün açık kaldı.
- B) Kilimlerin boyaları bitkilerden elde edilmişti.
- C) Ziyaretçiler kilimlerin yöresini etiketlerden okudu.
- D) Sergideki kilimlerin renk uyumu gerçekten büyüleyiciydi.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sergideki kilimlerin renk uyumu gerçekten büyüleyiciydi.
“Gerçekten büyüleyiciydi” ifadesi Ozan'ın kendi beğenisini yansıtır; herkes için doğrulanabilir değildir, bu yüzden öznel bir yargıdır. Boyaların bitkilerden elde edildiği cümlesi övgü gibi algılanabilir ama araştırılıp doğrulanabilen nesnel bir bilgidir.
Kolay
2Bir el sanatları sergisinde Barış, eski dokumacıların yün boyamak için ceviz yaprağı, nar kabuğu, sumak dalı ve cehri adlı bir bitkinin meyvesini kazanlarda kaynattığını anlatan bir pano okuyor. Panoda yünlerin bu kaynamış suya batırılıp günlerce kurutulduğu da yazıyor. Panodaki örneklerden geleneksel kilim boyalarıyla ilgili hangi genellemeye ulaşılabilir?
- A) Topraktan çıkarılan madenlerin öğütülmesiyle yapıldığı
- B) Doğadaki bitkilerin çeşitli bölümlerinden elde edildiği
- C) Fabrikada üretilen hazır boyalardan seçildiği
- D) Deniz kabuklarının tozundan hazırlandığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Doğadaki bitkilerin çeşitli bölümlerinden elde edildiği
Panodaki örneklerin hepsi (yaprak, kabuk, dal, meyve) bir bitkinin farklı bölümleridir; bu yüzden boyaların bitkilerden elde edildiği genellemesine ulaşılır. Madenlerden yapılan boyalar da tarih boyunca kullanılmıştır, ancak panodaki örneklerin hiçbiri maden değildir.
Kolay
3Kilim yazısını okuyan Defne, renkleri ve kaynaklarını bir tabloya geçiriyor: Renk | Kaynak Kırmızı | kızılçam kabuğu Yeşil | nane Siyah | sumak Kahverengi | ceviz ve meşe yaprağı Defne'nin kardeşi, yeşil zemin üzerine kahverengi desenli bir kilim dokumak istiyor. Tabloya göre kardeşin boyama için hangi malzemeleri toplaması gerekir?
- A) Sumak ile meşe yaprağı
- B) Kızılçam kabuğu ile nane
- C) Nane ile ceviz yaprağı
- D) Sumak ile kızılçam kabuğu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nane ile ceviz yaprağı
Tabloya göre yeşil naneden, kahverengi ceviz ve meşe yaprağından elde edilir; bu yüzden nane ile ceviz yaprağı gerekir. Sumak ile meşe yaprağı çekici görünebilir çünkü meşe kahverengi verir; ancak sumak siyah rengin kaynağıdır, yeşil zemini sağlamaz.
Kolay
4Kilim üzerine bir yazı okuyan Zehra, defterine şu notu alıyor: “Yazara göre tezgâh başındaki dokumacı, desenlerle konuşan biridir. Desenlerin dilini bilen kişi, kilime bakınca dokuyanın sevincini, özlemini, derdini sayfa sayfa izler gibi görür.” Zehra'nın notuna göre yazar kilimi en çok neye benzetmektedir?
- A) Yalnızca evi ısıtan bir yaygıya
- B) Pazarda satılan bir ticaret malına
- C) Saraylara özgü bir süs eşyasına
- D) Duyguların okunduğu bir kitaba
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Duyguların okunduğu bir kitaba
Notta desenlerin dilini bilenin kilimde dokuyanın duygularını “sayfa sayfa” izlediği söylenir; kilim, duyguların okunduğu bir kitaba benzetilmiştir. Evi ısıtan yaygı çekici görünebilir ama yazar kilimin bu gündelik işlevinin ötesine geçerek onu bir anlatım aracı olarak görür.
Kolay
5"Anadolu'da Kilim Demek" yazısının başında yazar "Yazı nedir?" sorusunu sorar ve kendisi cevaplar. Yazara göre yazı nedir?
- A) Renkleri bir araya getirip süslemektir.
- B) Kitap okuyup ezberlemektir.
- C) Konuşurken sesi doğru kullanmaktır.
- D) Düşünceyi ve sözü çizgiye dökmektir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Düşünceyi ve sözü çizgiye dökmektir.
Yazar yazıyı "düşünceyi, sözü, çizgiye dökmek" diye tanımlar; böylece kilimi de bir yazıya benzetmeye hazırlanır. Renklerden söz etmesi kilimle ilgilidir, yazının tanımıyla değil.
Kolay
6Metne göre eskiden köy ve kasabaların yanında, kilim boyası için bitkilerin yetiştirildiği yerlere ne ad verilirdi?
- A) Gergef
- B) Sedir
- C) Tezgâh
- D) Boyalık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Boyalık
Yazar, boya bitkilerinin yetiştirildiği yerlere "boyalık" dendiğini söyler. Gergef ve tezgâh dokuma ve işleme araçlarıdır; sedir ise oturmaya yarayan bir ev eşyasıdır.
Kolay
7"Anadolu'da Kilim Demek" yazısının ana fikri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kilim dokumak çok uzun süren ve yorucu bir iştir.
- B) Kilimlerin renkleri yalnızca kızılçam kabuğundan elde edilir.
- C) Kilim, Anadolu insanının özlemini, inancını ve sevgisini renk renk dokuduğu bir sanattır.
- D) Kilim yalnızca çadırların yerini örtmek için kullanılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kilim, Anadolu insanının özlemini, inancını ve sevgisini renk renk dokuduğu bir sanattır.
Yazar yazıyı, kilimin özlemi, inancı ve sevgiyi ilmik ilmik dokumak olduğunu söyleyerek bağlar. Diğer şıklar ya metinde yer almaz ya da metindeki tek bir ayrıntıyı yanlış genelleştirir.
Kolay
8Yazıya göre Anadolu kilimlerindeki renk ve desenlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Gelişigüzel seçilmez; her yörenin kendine özgü kilimi vardır.
- B) Her kilimde aynı renk ve desenler kullanılır.
- C) Renkler ve desenler her yıl yeniden icat edilir.
- D) Desenleri belirleyen, kilimi satın alan kişidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gelişigüzel seçilmez; her yörenin kendine özgü kilimi vardır.
Yazar renk ve desenlerin gelişigüzel seçilmediğini, bir gelenek zinciriyle yüzyıllara ulaştığını ve her yörenin kendi kilimi olduğunu söyler. Her kilimin aynı olduğu düşüncesi "her yörenin kendine özgü kilimi vardır" bilgisiyle çelişir.
Kolay
9Yazar, metnin sonunda Anadolu'da kilim demenin özlemi, inancı, sevgiyi "ilmik ilmik" dokumak olduğunu söyler. Ders kitabındaki sözlük etkinliğinde "ilmek" kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) İpe halka biçimi verilerek yapılan düğüm
- B) Üzerine kumaş gerilen nakış çerçevesi
- C) Pamuk ipliğinden dokunmuş ince havlu
- D) Yere serilen desenli, havsız dokuma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İpe halka biçimi verilerek yapılan düğüm
İlmek, ipe halka biçimi verilerek atılan düğümdür; kilim bu düğümlerle oluşur. Nakış çerçevesi gergefin anlamıdır.
Kolay
10Yazara göre kilimlerde yer alan yıldız biçimindeki desenler neyi simgeler?
- A) Uğur ve bereketi
- B) Sağlık ve mutluluğu
- C) Nazardan korunmayı
- D) Yolculuğu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Uğur ve bereketi
Metinde yıldız biçimindeki desenlerin uğur ve bereket simgesi olduğu yazar. Sağlık ve mutluluk tılsımı yılan ve ejder kıvrımlarıdır.
Kolay
11Aşağıdaki cümlelerden hangisi nesnel bir yargı bildirir?
- A) Kilimlerde siyah renk sumaktan elde edilir.
- B) Anadolu'nun kilim sevgisi gerçekten hayranlık vericidir.
- C) Kilimler, Anadolu'nun en güzel sanatıdır.
- D) Kırmızı kilimler, göze en hoş gelen kilimlerdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kilimlerde siyah renk sumaktan elde edilir.
Siyah rengin sumaktan elde edildiği araştırılıp doğrulanabilecek bir bilgidir. "Hayranlık verici, en güzel, en hoş" ifadeleri kişisel görüş bildirir.
Kolay
12Yazıya göre Anadolu kilimlerinde kırmızı renk hangi kaynaktan elde edilir?
- A) Nane yaprağından
- B) Kızılçam kabuğundan
- C) Sumaktan
- D) Safrandan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kızılçam kabuğundan
Metinde kırmızının kızılçam kabuğundan çıkarıldığı belirtilir. Nane yeşil, sumak siyah, safran ise sarı renk için kullanılır.
Kolay
13Yazar, kilimin kullanıldığı yerleri sayar: çadır, sedir, çuval, heybe; ayrıca kilimin çorap olup ayağa giyildiğini, kuşak olup bele sarıldığını söyler. Bu bilgiler kilimle ilgili neyi gösterir?
- A) Kilimin yalnızca duvar süsü olarak asıldığını
- B) Kilimin sadece zenginlerin evinde bulunduğunu
- C) Kilimin günlük hayatın pek çok alanında kullanıldığını
- D) Kilimin artık hiç kullanılmadığını
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kilimin günlük hayatın pek çok alanında kullanıldığını
Çadırdan heybeye, çoraptan kuşağa kadar sayılan örnekler kilimin hayatın her yerinde olduğunu gösterir. Yalnızca duvar süsü olduğu düşüncesi bu örneklerle çelişir.
Kolay
14Annesi Zeynep'e "Misafirler gelmeden peşkirleri mutfağa as." diyor. Zeynep'in asması gereken eşya hangisidir?
- A) Genellikle pamuk ipliğinden dokunmuş ince havlu
- B) Yere serilen kalın, desenli yün dokuma
- C) Üzerine kumaş gerilen nakış çerçevesi
- D) Oturmaya yarayan minderli divan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Genellikle pamuk ipliğinden dokunmuş ince havlu
Peşkir, pamuk ipliğinden dokunmuş ince havludur. Yere serilen kalın, desenli dokuma kilimdir.
Kolay
15"Babaannem misafirleri sedire oturttu." cümlesindeki "sedir" kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) İpe halka biçimi verilerek yapılan düğüm
- B) Üzerinde el ile iş görülen yapım aracı
- C) Arkalıksız, üstü minderli, oturmaya yarayan divan
- D) Pamuktan dokunmuş ince havlu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Arkalıksız, üstü minderli, oturmaya yarayan divan
Sedir, oturmaya ya da yatmaya yarayan, üstü minderli bir ev eşyasıdır. "İpe halka biçimi verilerek yapılan düğüm" ilmeğin anlamıdır.
Kolay
16Metindeki anekdotta yörük beyi, kilimi dokuyan kızın babasına kızını sevdiği delikanlıyla evlendirmesini söyler. Bey, babaya bu iş için ne vereceğini söyler?
- A) At ve deve
- B) Altın ve gümüş
- C) Ev ve tarla
- D) Kilim ve halı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) At ve deve
Bey, "Sana at, deve vereceğim." diyerek babaya yardım eder. Altın ya da tarladan söz edilmez.
Kolay
17“Anadolu'da Kilim Demek” yazısında şu cümle yer alır: “Anadolu kilimlerinde renkler, oldum olası, çeşitli bitkilerin köklerinden, yapraklarından ya da tohumlarından çıkarılır.” Yazar, bu geleneğin bugün de birçok yerde sürdüğünü belirtir. Bu cümlede geçen “oldum olası” sözü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Eskiden beri, her zaman
- B) Yalnızca son yıllarda
- C) Zaman zaman, ara sıra
- D) Çok kısa bir süre içinde
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eskiden beri, her zaman
“Oldum olası”, bir durumun eskiden beri süregeldiğini anlatır. Yazarın bu boya geleneğinin bugün de sürdüğünü belirtmesi, renklerin bitkilerden öteden beri elde edildiğini gösterir. “Yalnızca son yıllarda”, “ara sıra” ya da “kısa sürede” anlamları bu süreklilikle çelişir.
Kolay
18Bir yazma etkinliğinde öğrencilerden, teknolojinin gelecekte dramatik sanatları (tiyatro, sinema, dizi) nasıl değiştirebileceğine dair tahminlerini gerekçeleriyle, sebep-sonuç ilişkisi kurarak yazmaları isteniyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu isteğe en uygundur?
- A) Tiyatroya gitmeyi çok seviyorum; bence tiyatro, dünyanın en güzel ve en etkileyici sanatıdır.
- B) Sanal gerçeklik gözlükleri yaygınlaştığı için seyirciler oyunları sahnenin içindeymiş gibi izleyebilir.
- C) Geçen yıl okulumuzda sahnelenen oyunda ben de bir rol almış ve çok heyecanlanmıştım.
- D) Gelecekte insanlar tiyatroya hiç gitmeyecek ve bütün salonlar mutlaka kapanacak.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sanal gerçeklik gözlükleri yaygınlaştığı için seyirciler oyunları sahnenin içindeymiş gibi izleyebilir.
İstenen, gerekçesi gösterilmiş bir gelecek tahminidir. İkinci cümlede sebep (sanal gerçeklik gözlüklerinin yaygınlaşması) ile sonuç (oyunların sahnenin içindeymiş gibi izlenebilmesi) birlikte verilmiştir. İlk cümle kişisel bir görüş, üçüncü cümle geçmişte yaşanmış bir anıdır; son cümle bir tahmin olsa da hiçbir gerekçeye dayanmaz.
Orta
19Bir el sanatları sergisinin tanıtım broşüründe dokumacı Hatice Hanım için şöyle yazıyor: “Hatice Hanım için tezgâh bir yazı masası, renkli yünler de mürekkepti. Her kilimine o yılın sevincini de kederini de satır satır işledi.” Broşürdeki bu cümlelerle anlatılmak istenen hangisidir?
- A) Kilimlerin yazı mürekkebiyle renklendirildiği
- B) Dokumacının duygularını desenlerle bir yazar gibi anlattığı
- C) Hatice Hanım'ın dokumaya ara verip yazı yazmayı sevdiği
- D) Tezgâhta çalışmanın okuma alışkanlığı kazandırdığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dokumacının duygularını desenlerle bir yazar gibi anlattığı
Tezgâhın yazı masasına, yünlerin mürekkebe benzetilmesi mecazdır; dokumacı, yazarın kalemle yaptığını desenlerle yapar ve duygularını anlatır. Mürekkeple renklendirme seçeneği cümleyi gerçek anlamıyla okuyanı yanıltır; metinde gerçek bir mürekkepten söz edilmez.
Orta
20Anneannesinin el işlerini fotoğraflayan Selin şu notu yazıyor: “Anneannem işleyeceği kumaşı dikdörtgen biçimli tahta bir çerçeveye iyice gerdi. Sonra iğnesini bu gergin yüzeyde gezdirerek kumaşa çiçek motifleri işledi.” Selin'in notunda anlatılan araç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sedir
- B) Peşkir
- C) İlmek
- D) Gergef
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gergef
Üzerine kumaş gerilerek nakış işlenen çerçeveye gergef denir; nottaki “gerdi, gergin yüzey” ifadeleri de bu sözcüğü çağrıştırır. İlmek de el işiyle ilgili olduğu için çekicidir, ancak ilmek bir araç değil, iplikle yapılan düğümdür; sedir oturma yeri, peşkir ise ince havludur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.