7. Sınıf Türkçe · Türk Sanatı
Süleymaniye
- şiir
- Mimar Sinan
- tarihî eser
- ana duygu
- söz sanatları
- kişileştirme
- problem-çözüm metin yapısı
Ârif Nihat Asya'nın Süleymaniye şiirinde ne anlatılır?
Süleymaniye, Ârif Nihat Asya'nın Mimar Sinan'ın eseri Süleymaniye Camii'ne duyulan hayranlığı ve sevgiyi anlatan bir şiiridir. Şiir, tarihî eserlerin nesilden nesle aktarılan ortak bir miras olduğunu vurgular. Şair, caminin kubbesini, minarelerini, avlusunu ve süslemelerini canlı görüntülerle betimler; "Bir ihtişam olup açılan kubben, / Durur asırların omuzlarında" dizeleri bunun örneğidir. Süleymaniye, çevresinde büyüyen çocukların hayatında bir yuva ve beşik gibidir. Eserin yüzlerce kişinin emeği, sabrı ve inancıyla yıllar içinde ortaya çıktığı vurgulanır. Şiirin ana duygusu hayranlık ve sevgidir; eser asırlar geçse de değerini korumaktadır. Dörtlüklerde kişileştirme ve benzetme gibi söz sanatları kullanılır ve bu sanatlar şiirin ana duygusunu destekler. Kelimelerin şiirdeki anlamları ve dizelerdeki ipuçları, caminin görünüşüne dair çıkarım yapmayı sağlar. Cansız bir varlığa insan özelliği verilmesine kişileştirme denir; bulutların minareyi öpmesi bu sanata örnektir.
Süleymaniye: konu anlatımı ve özeti
Ârif Nihat Asya'nın bu şiiri, Mimar Sinan'ın eseri Süleymaniye Camii'ne duyulan hayranlığı ve sevgiyi anlatır. Tarihî eserlerin nesilden nesle aktarılan ortak bir miras olduğunu vurgular.
- Şair, caminin kubbesini, minarelerini, avlusunu ve süslemelerini canlı görüntülerle betimler.
- Süleymaniye, çevresinde büyüyen çocukların hayatında bir yuva ve beşik gibidir.
- Eserin yüzlerce kişinin emeği, sabrı ve inancıyla yıllar içinde ortaya çıktığı vurgulanır.
- Şiirin ana duygusu hayranlık ve sevgidir; eser asırlar geçse de değerini korumaktadır.
- Kelimelerin şiirdeki anlamını bulur, dizelerdeki ipuçlarından caminin görünüşüne dair çıkarım yaparsın.
- Dörtlüklerdeki söz sanatlarını (kişileştirme, benzetme vb.) belirler, ana duyguyu destekleyen unsurları tartışırsın.
- Problem-çözüm metin yapısını öğrenirsin: Önce bir sorun ortaya konur, sonra çözüm yolları sıralanır.
Unutma: Şiirde cansız bir varlığa insan özelliği verilmesine kişileştirme denir; bulutların minareyi öpmesi gibi.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Şiirde bir yapı insan gibi canlanır. Bu, kişileştirme sanatıdır. Kişileştirmeyi bulmak için şu soruyu sor: Cansız bir varlık, yalnızca insanın yapabileceği bir şey mi yapıyor?
- Bir minare "göğe uzanıp dua ediyorsa" → kişileştirme.
- Bir kubbe "gökyüzü gibi" ise → benzetme.
Söz sanatlarını bulduktan sonra şunu düşün: Şair bunları neden kullandı? Çünkü caminin yalnızca bir bina değil, yaşayan, nesilleri büyüten bir varlık olduğunu hissettirmek istiyor. Şiirin ana duygusu hayranlıktır.
Problem-çözüm yapısı için örnek: "Tarihî eserlerin duvarlarına yazı yazılıyor. Bunu önlemek için ziyaretçiler bilgilendirilmeli, kameralar konmalı." Önce sorun, sonra çözüm gelir.
Sık yapılan hata: Her benzetmeyi kişileştirme sanmak. Doğrusu: Kişileştirmede insan özelliği verilir; benzetmede ise bir varlık başka bir varlığa benzetilir.
Derinleş
Mimar Sinan'ın Süleymaniye'yi yaparken çözdüğü bir mühendislik sorununu (kubbenin taşınması, sesin yayılması, depremlere dayanıklılık gibi) araştır. Bulduğun bilgiyi problem-çözüm yapısında kısa bir yazıya dönüştür. Tarihî bir eserin korunması ile ziyaretçilere açılması arasında bir çatışma var mı? İki yönü de tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.O.7.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.7.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.7.6Görselle iletilen anlamı belirleyebilme
T.O.7.7Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik basit çıkarımlar yapabilme
T.O.7.8Metnin derin anlamını belirlemeye yönelik üst düzey çıkarımlar yapabilme
T.O.7.11Metindeki unsurları sınıflandırabilme
T.O.7.12Metni yorumlayabilme
T.O.7.14Bilgilendirici metinlerde metin yapılarından hareketle önemli bilgileri belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.7.17Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.7.19Metindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
T.O.7.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme
T.Y.7.3Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Edebiyat kulübünde Ârif Nihat Asya'nın “Süleymaniye” şiiri okunuyor. Şair, caminin kubbesini göğe, minarelerini göğü tutan direklere benzetiyor; halılarını, çinilerini ve onu yıllarca işleyen ustaları övgüyle anıyor; çevresinde büyüyen çocukların ona gönül verdiğini anlatıyor. Bu anlatıma göre şiirde ağır basan duygu hangisidir?
- A) Özlem ve hüzün
- B) Öfke ve isyan
- C) Korku ve kaygı
- D) Hayranlık ve sevgi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hayranlık ve sevgi
Şairin caminin her parçasını övgüyle anması ve ona gönül verilmesini anlatması, şiirin hayranlık ve sevgi duygusuyla yazıldığını gösterir. Eski ustaların ve geçmişin anılması “özlem ve hüzün” seçeneğini çekici kılar; ancak şiirde bir kayıp ya da ayrılık acısı değil, övgü ön plandadır.
Kolay
2Süleymaniye Camii'ni gezen Ali, rehberin anlatımını dinliyor: “Avlunun ortasındaki bu yapıda ziyaretçiler musluklardan akan suyla abdest alır; üstünü bir sundurma örter. Eskiden kervanlar da buradan su içermiş.” Rehberin anlattığı yapının adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Minber
- B) Mihrap
- C) Şadırvan
- D) Revak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şadırvan
Cami avlusunda bulunan, musluklarından su akan ve abdest alınan yapıya şadırvan denir. Revak da avluda bulunduğu için çekicidir; ancak revak avluyu çevreleyen sütunlu, üstü örtülü yoldur, musluk ve su bulunmaz.
Kolay
3İstanbul gezisinden sonra şiir yazan Nisa, defterine şu dizeleri ekliyor: “Göçmen kuşlar kubbenin üstünde / Bir an durup minareyi kucaklar.” Nisa'nın bu dizelerinde hangi söz sanatı kullanılmıştır?
- A) Kişileştirme
- B) Tezat (karşıtlık)
- C) Konuşturma
- D) Benzetme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kişileştirme
Kucaklamak insana özgü bir davranıştır; bu davranışın kuşlara verilmesi kişileştirmedir. Konuşturma da insan dışındaki varlıklara insan özelliği verdiği için karıştırılabilir; ancak konuşturmada varlık konuşur, dizelerde ise kuşlar konuşmuyor.
Kolay
4Mimarlık müzesindeki bir tanıtım panosunda şu cümle yer alıyor: “Bu cami, yüzlerce ustanın yıllarca göz nuru döktüğü, her taşı tek tek yontulmuş bir eserdir.” Panoyu okuyan Emir, “göz nuru” ifadesini sözlükte aramadan anlamaya çalışıyor. Cümledeki “göz nuru” ifadesi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Bir işe harcanan büyük emek
- B) Gözlerin rengi ve parlaklığı
- C) Göz alıcı ve gösterişli olma
- D) Ustaların keskin görme yeteneği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir işe harcanan büyük emek
“Göz nuru dökmek”, bir işi ortaya çıkarmak için büyük emek ve özen göstermek demektir; cümledeki “yıllarca” ve “tek tek yontulmuş” ifadeleri de emeği vurgular. Ustaların keskin görme yeteneği seçeneği ifadeyi gerçek anlamıyla düşünenleri yanıltır.
Kolay
5Ârif Nihat Asya'nın "Süleymaniye" şiirinde anlatılan yapı hangisidir?
- A) İstanbul'daki bir saray
- B) Mimar Sinan'ın eseri olan Süleymaniye Camii
- C) Anadolu'daki bir kervansaray
- D) Bir şehrin surları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mimar Sinan'ın eseri olan Süleymaniye Camii
Şiir, Mimar Sinan'ın eseri Süleymaniye Camii'ni; kubbesini, minarelerini, şadırvanlarını anlatır. Saray ya da kervansaraydan söz edilmez.
Kolay
6"Süleymaniye" şiirinin ana duygusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hayranlık ve sevgi
- B) Korku ve endişe
- C) Öfke ve kırgınlık
- D) Yalnızlık ve özlem
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hayranlık ve sevgi
Şair caminin güzelliklerini övgüyle anlatır, "Gelen, geçen hayran" der; şiirin ana duygusu hayranlık ve sevgidir. Korku ya da öfke bildiren dize yoktur.
Kolay
7Şair, şiirde camiye nasıl seslenir?
- A) "O" diyerek, uzaktan anlatarak
- B) "Biz" diyerek, kendini caminin yerine koyarak
- C) "Sen" diyerek, onu karşısında biri varmış gibi muhatap alarak
- D) "Siz" diyerek, okurlara seslenerek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) "Sen" diyerek, onu karşısında biri varmış gibi muhatap alarak
"Kubben, ezanlarınla, Süleyman'larınla, sende" gibi ifadeler şairin camiye "sen" diye seslendiğini gösterir. Bu seslenme şiire içten bir hava katar.
Kolay
8Şiirde "Çinilerin orda lâle-sümbüldür" dizesi geçer. Bu dizeden hareketle caminin çinileriyle ilgili hangisi söylenebilir?
- A) Çinilerde lale ve sümbül desenleri vardır.
- B) Caminin bahçesinde lale ve sümbül yetiştirilir.
- C) Çiniler lale ve sümbül renginde boyanmamıştır.
- D) Çiniler sonradan sökülüp başka yere taşınmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çinilerde lale ve sümbül desenleri vardır.
Dize, çinilerin üzerinde lale ve sümbül motifleri bulunduğunu anlatır. Gerçek çiçeklerin yetiştirildiğini düşünmek dizeyi düz anlamıyla okumaktır.
Kolay
9"Kıtadan kıtaya göçen bulutlar, / Minarelerini öper de geçer!" Bu dizelerde hangi söz sanatı vardır?
- A) Konuşturma
- B) Kişileştirme
- C) Abartma
- D) Karşılaştırma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kişileştirme
Öpmek insana özgü bir davranıştır; bu davranış bulutlara verildiği için kişileştirme vardır. Bulutlar konuşmadığı için konuşturma yoktur.
Kolay
10"Süleymaniye" şiirinin biçimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İki dizelik beyitlerden oluşur.
- B) Dörtlüklerden oluşur.
- C) Bölümsüz, tek parça bir metindir.
- D) Her bölüm beş dizedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dörtlüklerden oluşur.
Şiirin her bölümü dört dizeden oluşur; yani şiir dörtlüklerle yazılmıştır. Kitaptaki etkinliklerde de "dörtlük" ifadesi kullanılır.
Kolay
11"Göz nuru dökmek" deyimi aşağıdaki cümlelerin hangisinde doğru anlamda kullanılmıştır?
- A) Arkadaşım otobüste camdan dışarıya göz nuru döktü.
- B) Annem bana kızınca göz nuru döktü.
- C) Kardeşim oyuncağını kaybedince göz nuru döktü.
- D) Babaannem bu dantel örtüye aylarca göz nuru döktü.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Babaannem bu dantel örtüye aylarca göz nuru döktü.
"Göz nuru dökmek", bir işe büyük emek ve dikkat vermektir; babaannenin uzun süre özenle örtü işlemesi buna uygundur. Dışarıya bakmak ya da ağlamak bu deyimin anlamı değildir.
Kolay
12"Fetih beldesinin hür çocukları" dizesinde "belde" kelimesi hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Dağ, yüksek tepe
- B) Şehir, bir şeyin yaşandığı yer
- C) Deniz, geniş su
- D) Orman, ağaçlık alan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şehir, bir şeyin yaşandığı yer
"Belde", şehir ya da bir şeyin yaşandığı yer demektir; "Fetih beldesi" fethedilen şehri anlatır. Dağ ya da deniz anlamı dizeye uymaz.
Kolay
13Problem-çözüm metin yapısında aşağıdaki kelimelerden hangisi çözümü ortaya koyan ipucu ifadelerdendir?
- A) Güçlük
- B) İkilem
- C) Öneri
- D) Engel
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Öneri
Ders kitabına göre "çözüm, çare, öneri, düzeltme" gibi ifadeler çözümü; "sorun, zorluk, engel, güçlük, ikilem" gibi ifadeler sorunu ortaya koyar.
Kolay
14"Bir ihtişam olup açılan kubben" dizesinde "ihtişam" kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) Görkem, göz alıcı olma durumu
- B) Yalnızlık, kimsesizlik
- C) Sadelik, gösterişsizlik
- D) Yıkıntı, harabe olma durumu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Görkem, göz alıcı olma durumu
İhtişam; görkem, haşmet, göz alıcılık demektir; şair kubbenin görkemini anlatır. "Sadelik" bu kelimenin karşıt anlamına yakındır.
Kolay
15Şiire göre Süleymaniye'nin çevresinde büyüyen çocuklar camiye ne derler?
- A) Onun çok uzakta ve ulaşılmaz olduğunu
- B) Onun eski ve unutulmuş bir yapı olduğunu
- C) Onun kendilerinin kundağı ve beşiği olduğunu
- D) Onun yalnızca büyüklere ait olduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Onun kendilerinin kundağı ve beşiği olduğunu
Çocuklar "Kundağımız sensin, beşiğimiz sen" diyerek camiyi hayatlarının başından beri yanlarında olan bir yuva gibi gördüklerini söyler. Uzak ve ulaşılmaz olduğu düşüncesi bununla çelişir.
Kolay
16Şiirdeki "Yine cemaatin arasındadır" dizesinde "cemaat" kelimesinin anlamı hangisidir?
- A) Bir araya gelmiş, toplanmış insanlar
- B) Caminin en yüksek bölümü
- C) Avludaki su havuzu
- D) Duvarlardaki süslemeler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir araya gelmiş, toplanmış insanlar
Cemaat, bir araya gelmiş topluluk demektir; dizede camide toplanan insanlar kastedilir. Avludaki su havuzu şadırvandır.
Kolay
17Ârif Nihat Asya'nın “Süleymaniye” şiirinde caminin güvercinlerini anlatan bölüm “Küme küme, tüy tüy ve kanad kanad” dizesiyle başlar. Bu dizede anlatımı canlı ve etkili kılmak için aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur?
- A) Aynı kelimenin tekrarıyla oluşturulan söz gruplarına
- B) Anlamca birbirine zıt kelimelerin bir arada kullanılmasına
- C) Bir varlığın başka bir varlığa benzetilmesine
- D) Yabancı dillerden alınmış kelimelerin kullanılmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aynı kelimenin tekrarıyla oluşturulan söz gruplarına
Dizede “küme küme, tüy tüy, kanad kanad” söz grupları aynı kelimenin tekrarıyla oluşturulmuştur; bu tekrarlar güvercinlerin çokluğunu ve kanat çırpışlarını canlı bir biçimde anlatır, dizeye ahenk katar. Dizede zıt anlamlı kelimeler ya da bir benzetme yoktur; kelimeler de Türkçedir.
Kolay
18Bir konuşma etkinliğinde şehirlerin geçmişten bugüne nasıl değiştiğini anlatan bir paragraf veriliyor. Paragraftan alınan aşağıdaki cümlelerden hangisi kişisel görüş içerir?
- A) 1950'lerden sonra ise bu apartmanların yanına bir de gecekondular eklendi.
- B) Türkiye'deki binalar 19. yüzyıldan önce Selçuklu ve Osmanlı mimari tarzına uygun olarak yapılıyordu.
- C) Bu modern binalar ne yazık ki şehirlerimizi daha da kimliksizleştirdi.
- D) Son yıllarda özellikle devlet binalarında yeniden Selçuklu ve Osmanlı mimarisinin özelliklerini görmeye başladık.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bu modern binalar ne yazık ki şehirlerimizi daha da kimliksizleştirdi.
“Ne yazık ki” sözü yazarın üzüntüsünü, “kimliksizleştirdi” yargısı da modern binalar hakkındaki kişisel değerlendirmesini bildirir; bu cümle özneldir. Öteki cümleler binaların yapılış tarzı, gecekonduların eklenmesi ve devlet binalarında görülen özellikler gibi gözlemle ya da kaynakla sınanabilecek bilgiler verir.
Orta
19Bir öğrencinin cami üzerine yazdığı şiirde şu dizeler geçiyor: “Mihrabın önündeki halıda / Nar çiçekleri açar her mevsim.” Bu dizelerden caminin halılarıyla ilgili hangisi anlaşılır?
- A) Bahçesine nar ağaçları dikildiği
- B) Halılarında nar çiçeği motifleri bulunduğu
- C) Halıların nar kabuğuyla boyandığı
- D) Halıların her bahar yenilendiği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Halılarında nar çiçeği motifleri bulunduğu
Bir halıda gerçek çiçek açmaz; “her mevsim açan” nar çiçekleri halıya işlenmiş desenlerdir. Nar kabuğunun boya olarak kullanılması doğru bir bilgi olduğu için üçüncü seçenek çekicidir; ancak dizeler boyadan değil, halıdaki çiçek desenlerinden söz eder.
Orta
20Burak, okul bahçesinde yağmurdan sonra oluşan su birikintileri üzerine problem-çözüm yapısında bir metin yazıyor. İlk paragrafta sorunu anlattı; ikinci paragrafta bahçeye su kanalı açılması önerisini anlatacak ve paragrafa uygun bir sözcükle başlamak istiyor. Burak'ın ikinci paragrafın girişinde kullanması en uygun olan sözcük hangisidir?
- A) maalesef
- B) engel
- C) ikilem
- D) çare
Cevabı göster
Doğru cevap: D) çare
Problem-çözüm yapısında “çare, öneri, çözüm” gibi sözcükler çözümü ortaya koyar; Burak'ın ikinci paragrafı bir öneri sunduğu için “çare” uygundur. “İkilem” de bir seçimi çağrıştırdığı için çekici olabilir; ancak ikilem, iki zor seçenek arasında kalmayı, yani sorunu anlatır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.