8. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Zekât ve Sadaka

Zekât ve Sadaka İbadeti

zekât
nisap
infak
sadaka
sadaka-i cariye
fitre
öşür

Zekât, sadaka ve fitre arasındaki fark nedir?

Zekât, İslam'ın beş şartından biri olup zengin Müslümanların her yıl mallarının bir kısmını ibadet niyetiyle Kur'an'da belirtilen kişilere vermesidir. Sözlükte temizlenmek, artmak ve bereket anlamlarına gelir. Zekât; akıllı, ergen, hür ve temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip Müslümanlara farzdır. Altının nisabı 80,18 gramdır; altın, para ve ticaret mallarından kırkta bir verilir. Örneğin 40.000 TL'lik birikimin zekâtı 40.000 ÷ 40 = 1.000 TL'dir. Zekât yoksullara, borçlulara, yolda kalanlara ve Tevbe suresi 60. ayette sayılan diğer gruplara verilir; anne, baba, çocuk ve toruna verilemez. Sadaka, Allah rızası için yapılan her iyiliktir; güler yüz bile sadakadır, okul ve çeşme gibi sürekli fayda sağlayanlara sadaka-i cariye denir. Fitre ise ramazanda bayram namazından önce verilmesi vacip olan sadakadır. Zekât farz, fitre vacip, sadaka ise gönüllü bir iyiliktir.

Zekât ve Sadaka İbadeti: konu anlatımı ve özeti

İslam, paylaşma ve yardımlaşmayı bir ibadet olarak görür. Bu konu, İslam'ın beş şartından biri olan zekâtı, ayrıca infak, sadaka ve fitreyi anlatıyor.

Zekât "temizlenmek, artmak, bereket" demektir. Zengin Müslümanların her yıl mallarının bir kısmını Kur'an'da belirtilen kişilere vermesidir.
Zekât; akıllı, ergen, hür ve nisap miktarı mala sahip Müslümanlara farzdır. Temel ihtiyaçlar hesaba katılmaz.
Altının nisabı 80,18 gramdır. Altın, para ve ticaret mallarından kırkta bir verilir. Örnek: 40.000 TL'lik birikimin zekâtı 40.000 ÷ 40 = 1.000 TL'dir.
Zekât; yoksullara, hiç geliri olmayan düşkünlere, borçlulara, yolda kalanlara ve Tevbe suresi 60. ayette sayılan diğer gruplara verilir. Kişi anne, baba, dede, nine, çocuk ve torununa zekât veremez.
İnfak, Allah rızası için yapılan her türlü harcama ve bağıştır.
Sadaka, Allah rızası için yapılan her iyiliktir; güler yüz ve bir bilgiyi öğretmek bile sadakadır. Okul, çeşme, hastane gibi sürekli fayda sağlayan iyiliklere sadaka-i cariye denir.
Fitre (fıtır sadakası), ramazan ayında bayram namazından önce verilmesi vacip olan sadakadır.

Unutma: Zekât farz, fitre vacip, sadaka ise gönüllü bir iyiliktir; bu farkı karıştırma.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Zekât, sadaka ve fitreyi ayırmak için her birine üç soru sor: Kim verir? Ne zaman verir? Zorunlu mu?

Zekât: Nisap miktarı mala sahip olan Müslüman verir; mal üzerinden bir yıl geçince verilir; farzdır.
Fitre: Ramazan ayında, bayram namazından önce verilir; vaciptir.
Sadaka: Herkes, her zaman verebilir; gönüllüdür. Güler yüz bile sadakadır.

Hesap örneği: Altın, para ve ticaret mallarından kırkta bir verilir. 60.000 TL birikimi olan biri 60.000 ÷ 40 = 1.500 TL zekât verir.

Günlük hayattan: Bir köye çeşme yaptırmak, okula kütüphane kurmak, insanlar faydalandıkça sevabı süren sadaka-i cariyedir.

Sık yapılan hata: "Zekâtı annemle babama da verebilirim." Doğrusu: Kişi anne, baba, dede, nine, çocuk ve torunlarına zekât veremez; çünkü onların bakımı zaten kendi sorumluluğundadır. Onlara yapılan yardım sadaka olarak değerlendirilir.

Derinleş

Kültürümüzdeki vakıfların bugünkü karşılıklarını araştır: Günümüzde burs, aşevi, kan bağışı ya da eğitim desteği veren kuruluşlar nasıl çalışıyor? Geçmişteki bir vakıf eseri ile bugünkü bir yardım kuruluşunu amaç, gelir kaynağı ve ulaştığı kişiler bakımından karşılaştıran bir tablo hazırla. Matematik dersindeki yüzde hesabını kullanarak kırkta birin yüzde kaça karşılık geldiğini de göster.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

DKAB.8.2.1Zekât ibadetini gözlemleyebilme
- a) Paylaşma ve yardımlaşma bağlamında zekât ibadetine ilişkin ölçütleri açıklar.
- b) Zekât ibadeti hakkında bilgi toplar.
- c) Zekât ibadeti hakkında topladığı bilgileri sınıflandırır ve kaydeder.
DKAB.8.2.2Sadaka kapsamında değerlendirilen davranışları kendi hayatına yansıtabilme
- a) Sadaka ibadeti kapsamındaki tecrübelerini gözden geçirir.
- b) Sadaka ibadeti kapsamındaki tecrübelerine dayalı çıkarımlar yapar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kasabadaki bir hayırsever, yıllar önce yol kenarına bir çeşme yaptırmıştır. Hayırsever vefat ettiği hâlde bu çeşmeden bugün de yolcular ve kasaba halkı su içmeye devam etmektedir. Bu çeşme aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Sadakayıcariye
- B) Fitre
- C) Öşür
- D) Nisap
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sadakayıcariye
Çeşme, yol, köprü gibi insanların uzun süre yararlandığı ve sevabı kesintisiz devam eden iyiliklere sadakayıcariye denir. Fitre ise bir defalık verilen bir sadakadır; yaptıranın vefatından sonra sürmez.
Kolay
2Eda, kurban ve zekât ibadetleriyle ilgili araştırma yaparken her ikisi için de kişinin belirli bir zenginlik ölçüsüne sahip olmasının şart olduğunu öğreniyor. Bu ölçünün altında malı olanların zekât vermekle yükümlü olmadığını not ediyor. Eda'nın araştırmasında öğrendiği bu ölçüye ne ad verilir?
- A) Öşür
- B) Nisap
- C) Fitre
- D) İnfak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nisap
Zekât ve kurban gibi ibadetler için gereken zenginlik ölçüsüne nisap denir. Öşür de bir zekât terimidir; ancak öşür toprak ürünlerinden verilen zekâtın adıdır, zenginlik ölçüsü değildir.
Kolay
3Elif'in hazırladığı sunumun bir slaytında bir ibadetin adının sözlükte “temizlenmek, artmak, bereketlenmek” anlamlarına geldiği yazıyor. Slaytın devamında bu ibadetin İslam'ın beş şartından biri olduğu ve malı belirli bir ölçüye ulaşan Müslümanlara farz kılındığı belirtiliyor. Slaytta anlatılan ibadet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Oruç
- B) Zekât
- C) Hac
- D) Kurban
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zekât
Sözlükte temizlenmek ve artmak anlamına gelen, malı nisap miktarına ulaşanlara farz olan ibadet zekâttır. Hac da İslam'ın şartlarındandır ve maddi güç ister; ancak hac bir yolculuk ibadetidir, adının anlamı “temizlenmek” değildir.
Kolay
4Fındık hasadını tamamlayan bir üretici, elde ettiği ürünün belirli bir kısmını ihtiyaç sahiplerine ayırıyor. Bunu yaparken para ya da ticaret malından değil, doğrudan topraktan elde ettiği üründen veriyor. Üreticinin yerine getirdiği ibadete ne ad verilir?
- A) Fitre
- B) Öşür
- C) Nisap
- D) Sadakayıcariye
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öşür
Toprak ürünlerinden verilen zekâta öşür denir. Fitre de ihtiyaç sahibine verilen bir yardımdır; ancak fitre ramazan bayramından önce kişi başına verilir, hasatla ilgili değildir.
Kolay
5Hz. Peygamber bir hadisinde şöyle buyurur: “İslam beş esas üzerine kurulmuştur: Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Resulü olduğuna şahitlik etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekât vermek, haccetmek ve ramazan orucunu tutmak.” Bu hadiste sayılan esaslardan hangisi doğrudan malın paylaşılmasıyla ilgilidir?
- A) Namazı dosdoğru kılmak
- B) Zekât vermek
- C) Ramazan orucunu tutmak
- D) Şahitlik etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zekât vermek
Zekât, zengin Müslümanların mallarının bir kısmını ihtiyaç sahiplerine vermesidir; bu yüzden doğrudan malın paylaşılmasıyla ilgilidir. Namaz ve oruç bedenle yapılan ibadetlerdir.
Kolay
6Nisap, zekât gibi ibadetler için belirlenen zenginlik ölçüsüdür ve her malın nisap miktarı farklıdır. Ders kitabına göre altının nisap miktarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 40 gram
- B) 8,18 gram
- C) 180 gram
- D) 80,18 gram
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 80,18 gram
Ders kitabına göre altının nisap miktarı 80,18 gramdır; bu miktar ve fazlası altını olan kişi zekât verir. Gümüş, para ve ticaret mallarının nisap ölçüsü de altın gibidir.
Kolay
7Ders kitabında zekât gerektiren mallar sayılır. Aşağıdakilerden hangisi bu mallar arasında yer alır?
- A) Toprak ürünleri
- B) Oturulan ev
- C) Giyilen kıyafetler
- D) Okul kitapları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toprak ürünleri
Altın, gümüş, para, ticaret malları, hayvanlar, toprak ürünleri, madenler ve deniz ürünleri zekât gerektiren mallardır. Oturulan ev, giyecek ve eğitim için gerekenler temel ihtiyaç olduğu için zekât gerektirmez.
Kolay
8“Mallarını Allah yolunda harcayanların durumu, yedi başak vermiş bir taneye benzer ki her bir başakta yüz tane vardır…” (Bakara suresi, 261. ayet) Bu ayette Allah yolunda mal harcamak neye benzetilmiştir?
- A) Kuruyup giden bir ağaca
- B) Yedi başak veren bir taneye
- C) Yüz tane taşıyan bir çuvala
- D) Yağmurla dolan bir kuyuya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yedi başak veren bir taneye
Ayette Allah yolunda harcama yapmak, yedi başak veren ve her başağında yüz tane bulunan bir taneye benzetilir. Bu benzetme, infakın karşılığının kat kat verileceğini anlatır.
Kolay
9Ders kitabına göre madenlerin zekâtı diğer mallardan farklıdır. Çıkarılan madenden zekât olarak ne kadar verilir?
- A) Kırkta biri
- B) Onda biri
- C) Beşte biri
- D) Yirmide biri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Beşte biri
Madenlerde nisap aranmaz ve çıkarılan madenin beşte biri zekât olarak verilir. Kırkta bir altın, para ve ticaret mallarının; onda bir ve yirmide bir ise toprak ürünlerinin oranıdır.
Kolay
10“Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin. Kendiniz için her ne iyilik işlemiş olursanız Allah katında onu bulursunuz…” (Bakara suresi, 110. ayet) Bu ayette zekât hangi ibadetle birlikte emredilmiştir?
- A) Oruç
- B) Hac
- C) Namaz
- D) Kurban
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Namaz
Ayette “Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin.” buyrularak zekât namazla birlikte emredilir. Kur'an'da pek çok ayette namaz ve zekât birlikte anılır.
Kolay
11Ders kitabında bir kavram şöyle tanımlanıyor: “İnsanın, Allah tarafından kendisine verilen nimetlere şükrünü göstermek için Allah rızası gözeterek harcama yapması ve bağışta bulunması.” Bu tanım aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?
- A) Nisap
- B) Öşür
- C) İnfak
- D) Fitre
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnfak
Allah rızası için nimetlere şükür olarak yapılan her türlü harcama ve bağışa infak denir. Nisap ise zenginlik ölçüsü, öşür toprak ürünlerinden verilen zekâttır.
Kolay
12Tatil için gittiği şehirde cüzdanını kaybeden ve memleketine dönecek parası kalmayan bir kişi, Tevbe suresi 60. ayette sayılan gruplardan hangisine girer?
- A) Miskinler
- B) Allah yolunda olanlar
- C) Yolda kalanlar
- D) Gönülleri İslam'a ısındırılmak istenenler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yolda kalanlar
Memleketinden uzakta parasız ve çaresiz kalan kişiler “yolda kalanlar” grubundadır. Bu kişinin memleketinde malı olsa bile o anda yardıma muhtaçtır.
Kolay
13Ramazan ayında verilen fitre (fıtır sadakası) ile ilgili ders kitabındaki bilgiye göre fitrenin dinî hükmü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Vacip
- B) Farz
- C) Gönüllü
- D) Yasak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Vacip
Fitre, ramazan ayında bayram namazından önce verilmesi vacip olan sadakadır. Zekât ise farzdır; bu iki hüküm birbirinden farklıdır.
Kolay
14Tevbe suresi 60. ayette zekât verilecek kişiler sayılır. Bunlardan biri “hiçbir geliri ya da mal varlığı bulunmayan, başkalarına muhtaç kimseler” olarak tanımlanır. Bu tanım aşağıdakilerden hangisine aittir?
- A) Miskinler
- B) Borçlular
- C) Yolda kalanlar
- D) Zekât toplayan memurlar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Miskinler
Hiçbir geliri ya da malı olmayan, başkalarına muhtaç kişilere miskin denir. Borçlular ise borçlu olup mal varlığı nisabı aşmayan kişilerdir.
Kolay
15Ders kitabına göre zekât, belli şartları taşıyan Müslümanlara farzdır. Aşağıdakilerden hangisi bu şartlar arasında yer almaz?
- A) Akıllı olmak
- B) Evli olmak
- C) Ergenlik çağına girmiş olmak
- D) Nisap miktarı mala sahip olmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Evli olmak
Zekât; akıllı, ergenlik çağına girmiş, hür ve nisap miktarı mala sahip Müslümanlara farzdır. Evli olmak zekâtla yükümlü olmanın şartlarından biri değildir.
Kolay
16Ders kitabında Tevbe suresi 60. ayette sayılan gruplardan biri “İslam'ın öğrenilmesi, öğretilmesi ve yayılması için gayret edenler” olarak tanımlanır. Bu grup aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yolda kalanlar
- B) Allah yolunda olanlar
- C) Zekât toplayan memurlar
- D) Yoksullar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Allah yolunda olanlar
İslam'ın öğrenilmesi, öğretilmesi ve yayılması için gayret edenler “Allah yolunda olanlar” grubundadır. Zekât toplayan memurlar ise devlet adına zekât toplamakla görevli kişilerdir.
Kolay
17Zekâtla yükümlü bir çiftçi, temmuz ayında buğdayını biçiyor. Komşusu ona “Birikmiş paranın zekâtı gibi bunun için de bir yıl beklemen gerekir.” diyor. Ders kitabına göre toprak ürünlerinin zekâtı (öşür) ne zaman verilir?
- A) Hasadın üzerinden bir yıl geçince
- B) Ürünün hasat edildiği zaman
- C) Ürün satılıp paraya çevrilince
- D) Ramazan Bayramı namazından önce
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ürünün hasat edildiği zaman
Ders kitabına göre toprak ürünlerinin zekâtı hasat zamanı verilir; sulama, gübreleme gibi masraflar yoksa ürünün onda biri, varsa yirmide biri ayrılır. Bayram namazından önce verilen sadaka ise fitredir.
Kolay
18Selim'in dedesi harman yerinde “Önce bunun öşrünü ayıralım.” diyor. Selim, ders kitabından “öşür” kelimesinin bir kesir anlamına geldiğini öğreniyor. Ders kitabına göre “öşür” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kırkta bir
- B) Yirmide bir
- C) Onda bir
- D) Beşte bir
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Onda bir
Toprak ürünlerinden verilen zekâta öşür denir ve öşür “onda bir” anlamına gelir. Masraf yoksa ürünün onda biri verilir; masraf varsa oran yirmide birdir. Kırkta bir altın, para ve ticaret mallarının; beşte bir ise madenlerin zekât oranıdır.
Orta
19Zekât vermekle yükümlü olan Kemal Bey'in zekâta tabi 40.000 TL birikimi vardır ve bu birikimin üzerinden bir yıl geçmiştir. Kemal Bey, birikiminin zekâtını hesaplamak için zekât oranını araştırıyor. Kemal Bey'in vermesi gereken zekât ne kadardır?
- A) 400 TL
- B) 1.000 TL
- C) 2.000 TL
- D) 4.000 TL
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1.000 TL
Para ve ticaret mallarının zekâtı kırkta bir yani %2,5'tir: 40.000 ÷ 40 = 1.000 TL. 4.000 TL, öşürdeki onda bir oranı paraya uygulanarak bulunur; bu oran toprak ürünleri içindir.
Orta
20Ahmet Bey, ramazan ayının son günlerinde bayram namazından önce kendisi ve küçük çocukları adına belirli bir miktar parayı ihtiyaç sahibi bir aileye veriyor. Bu ibadetin miktarı her yıl Diyanet İşleri Başkanlığınca duyuruluyor. Ahmet Bey'in yerine getirdiği ibadet hangisidir?
- A) Fitre
- B) Öşür
- C) Kurban
- D) Sadakayıcariye
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Fitre
Ramazan bayramından önce kişinin kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu küçük çocukları adına verdiği sadakaya fitre (fıtır sadakası) denir. Kurban da bayramla ilgili bir ibadettir; ancak kurban bayramında kesilir ve ramazanla ilgili değildir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.