8. Sınıf Fen Bilimleri · Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi

Sürdürülebilir Kalkınma

yenilenemez enerji kaynakları
yenilenebilir enerji kaynakları
geri dönüşüm
katı atık
tasarruf

Sürdürülebilir kalkınma nedir ve nasıl sağlanır?

Sürdürülebilir kalkınma, ekonomik gelişmeyi doğayı tüketmeden ve gelecek nesillerin kaynaklara ulaşma hakkını koruyarak sağlamaktır. Kavram, Birleşmiş Milletler Dünya Çevre ve Gelişme Komisyonunun 1987 yılında yayımladığı "Ortak Geleceğimiz" raporunda tanımlanmıştır. Kömür, petrol, doğal gaz ve madenler gibi yenilenemez kaynakların yeniden oluşması çok uzun sürer; Güneş, rüzgâr ve su gibi yenilenebilir kaynaklar fosil yakıtların korunmasını sağlar. Tarımda damla sulama, evlerde yalıtım ve verimli cihazlar kaynakları korur. Geri dönüşüm, yeniden değerlendirilebilen atıkların işlenip ham madde olarak üretime katılmasıdır; kâğıt, cam, plastik ve metal atıklar kaynağında ayrı kutularda toplanmalıdır. Geri dönüşüm enerji tasarrufu sağlar, çöp miktarını azaltır ve istihdam yaratır. Ancak geri dönüşümden önce azaltmak ve yeniden kullanmak gelir; en iyi atık hiç oluşmayan atıktır.

Sürdürülebilir Kalkınma: konu anlatımı ve özeti

Bugünün ihtiyaçlarını karşılarken gelecek nesillerin de kaynaklara ulaşabilmesini sağlamak sürdürülebilir kalkınmanın amacıdır. Bu konu kaynakların tasarruflu kullanımını, geri dönüşümü ve israfın çevreye etkilerini anlatır.

Sürdürülebilir kalkınma, ekonomik gelişmeyi doğayı tüketmeden ve gelecek nesillerin haklarını koruyarak sağlamaktır.
Kömür, petrol, doğal gaz ve madenler gibi yenilenemez kaynakların yeniden oluşması çok uzun sürer. Güneş, rüzgâr ve su gibi yenilenebilir kaynakları kullanmak fosil yakıtların korunmasını sağlar.
Tarımda damla sulama suyu, evlerde yalıtım ve verimli cihazlar enerjiyi korur.
Geri dönüşüm, yeniden değerlendirilebilen atıkların işlenip ham madde olarak üretime katılmasıdır. Kâğıt, cam, plastik ve metal atıklar kaynağında ayrı kutularda toplanmalıdır; bu, geri dönüşümü daha ekonomik yapar.
Geri dönüşüm doğal kaynakları korur, enerji tasarrufu sağlar, çöp miktarını azaltır, istihdam yaratır ve ülke ekonomisine katkı sağlar.
Kaynaklar tasarruflu kullanılmazsa kaynakların tükenmesi, ormansızlaşma, su kıtlığı, kirlilik ve iklim değişikliği gibi sorunlar büyür.

Unutma: Geri dönüşümden önce azaltmak ve yeniden kullanmak gelir; en iyi atık hiç oluşmayan atıktır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Sürdürülebilirliği bir kumbara gibi düşünebilirsin: Yalnızca harcarsan bir gün biter; harcadığın kadar yerine koyarsan uzun süre yeter.

Atıkları azaltmak için sıra önemlidir:

Azalt: Gereksiz ürün alma, tek kullanımlık ürünlerden kaçın.
Yeniden kullan: Cam kavanozu saklama kabı yap, kıyafetleri ihtiyacı olana ver.
Geri dönüştür: Kâğıt, cam, plastik ve metali ayrı kutulara at.

Kaynakları ayır:

Yenilenemez: Kömür, petrol, doğal gaz. Oluşmaları milyonlarca yıl sürer.
Yenilenebilir: Güneş, rüzgâr, su.

Sık yapılan hata: "Geri dönüştürdüğüm sürece çok tüketmemin zararı yoktur." Doğrusu: Geri dönüşüm de enerji ve su harcar. En iyi atık hiç oluşmayan atıktır.

Derinleş

Okulunda bir hafta boyunca oluşan atıkları türlerine göre (kâğıt, plastik, organik, cam) gözlemle ve yaklaşık miktarlarını not et. En çok oluşan atık türünü azaltmak için okul yönetimine sunulacak, maliyeti düşük bir eylem planı hazırla. Planının başarılı olup olmadığını hangi ölçümlerle değerlendireceğini ve öğrencilerin katılımını nasıl sağlayacağını açıkla.

Bu konuda neler var?

Kaynakların Tasarruflu Kullanılması
Geri Dönüşüm İçin Katı Atıkların Ayrıştırılmasının Önemi
Geri Dönüşümün Ülke Ekonomisine Katkıları
Kaynakların Tasarruflu Kullanılmaması Durumunda Karşılaşılabilecek Çevre Problemleri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kuraklık yaşanan bir ilçede çiftçilere, tarlalarında daha az su kullanarak verim almaları öneriliyor. Ziraat mühendisi, suyun buharlaşarak ya da toprağın derinliklerine sızarak boşa gitmesinin önlenmesi gerektiğini anlatıyor. Bu çiftçiler için aşağıdaki sulama yöntemlerinden hangisi en uygundur?
- A) Tarlayı salma usulüyle su basarak sulamak
- B) Damla sulama sistemi kullanmak
- C) Öğle sıcağında hortumla sulama yapmak
- D) Suyu kanallardan taşırarak vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Damla sulama sistemi kullanmak
Damla sulamada su, borulardaki deliklerden doğrudan bitkinin köküne damla damla verilir; buharlaşma ve derine sızma en aza iner. Hortumla sulama kontrollü görünse de öğle sıcağında yapıldığında suyun önemli bir kısmı buharlaşarak kaybolur.
Kolay
2Belediye, okullardan toplanan kullanılmış kâğıtları bir tesise gönderiyor. Tesiste kâğıtlar suyla hamur hâline getiriliyor, mürekkebi ayrılıyor ve bu hamurdan yeni defterler üretiliyor. Atıkların bu şekilde işlenip ham madde olarak yeniden üretime katılmasına ne ad verilir?
- A) Geri dönüşüm
- B) Ayrıştırma
- C) Fermantasyon
- D) Erozyon
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Geri dönüşüm
Kullanılmış maddelerin çeşitli işlemlerden geçirilip ham madde olarak yeniden üretime katılmasına geri dönüşüm denir. Ayrıştırma, atıkların türlerine göre ayrılmasıdır ve geri dönüşümün yalnızca bir aşamasıdır; yeni ürün elde etmeyi kapsamaz.
Kolay
3Bir köy okulunun elektriğini karşılamak için bir enerji kaynağı seçiliyor. Okul müdürü, seçilecek kaynağın kullanıldıkça tükenmemesini ve doğada kısa sürede kendiliğinden yenilenmesini şart koşuyor. Aşağıdakilerden hangisi müdürün şartına uyan bir enerji kaynağıdır?
- A) Kömür
- B) Petrol
- C) Doğal gaz
- D) Rüzgâr
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Rüzgâr
Rüzgâr, Güneş'in yeryüzünü farklı ısıtmasıyla sürekli oluşur ve kullanıldıkça tükenmez; bu yüzden yenilenebilir bir kaynaktır. Doğal gaz daha temiz yandığı için çevre dostu sanılabilir; ancak milyonlarca yılda oluşan, tükenebilir bir fosil yakıttır.
Kolay
4Bir kasabada ormanın geleceği tartışılıyor. Bir grup, ağaçların hemen kesilip kereste olarak satılmasını istiyor. Diğer grup ise ağaçların kontrollü kesilmesini, kesilen her ağacın yerine fidan dikilmesini ve ormanın torunlara da kalmasını öneriyor. İkinci grubun önerisi, sürdürülebilir kalkınmanın hangi amacını yansıtır?
- A) Kaynakları sınırsızmış gibi hızla tüketerek büyümek
- B) Yalnızca bugünkü neslin gelirini artırmaya odaklanmak
- C) Gelecek nesilleri düşünerek bugünün ihtiyaçlarını karşılamak
- D) Doğal kaynakları en kısa sürede kullanıp bitirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gelecek nesilleri düşünerek bugünün ihtiyaçlarını karşılamak
Sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama olanağını yok etmeden karşılamayı amaçlar; kontrollü kesim ve yeniden ağaçlandırma bunun örneğidir. Yalnızca bugünkü neslin gelirine odaklanmak birinci grubun yaklaşımıdır.
Kolay
5Çevre kulübü, kullanım süresi dolmuş ve yaşadığımız ortamdan uzaklaştırılması gereken katı malzemelerin bir listesini hazırlıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu listeye yazılmamalıdır?
- A) Ömrünü tamamlamış araba lastiği
- B) Fabrika bacasından çıkan duman
- C) Kullanılmış kalem pil
- D) Eski bir röntgen filmi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fabrika bacasından çıkan duman
Duman katı değil, gaz ve küçük taneciklerden oluşan bir atıktır; bu yüzden katı atık listesine girmez. Lastik, pil ve röntgen filmi ise katı atık örnekleridir.
Kolay
6Elif, defterine yenilenemez enerji kaynaklarının bir listesini yazıyor: kömür, petrol. Elif listeye bir kaynak daha eklemek istiyor. Elif'in listesine eklenebilecek kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Rüzgâr
- B) Güneş ışığı
- C) Akarsu
- D) Doğal gaz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Doğal gaz
Doğal gaz da kömür ve petrol gibi kullanıldıkça yeniden oluşması çok uzun yıllar alan yenilenemez bir kaynaktır. Rüzgâr, güneş ve akarsu yenilenebilir kaynaklardır.
Kolay
7Okul gazetesinde “Bir defter, bir ağaçtır” başlıklı bir yazı yayımlanıyor. Yazıda kâğıt israfının ormanlara zarar verdiği anlatılıyor. Yazıya göre kâğıt ile ağaç arasındaki bağlantıyı kuran, kâğıdın ham maddesi olan madde hangisidir?
- A) Selüloz
- B) Nişasta
- C) Reçine
- D) Kükürt
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Selüloz
Kâğıdın ham maddesi ağaçlardan elde edilen selülozdur. Reçine de ağaçlardan elde edilir ama kâğıdın ham maddesi değildir.
Kolay
8Kışın sobasında odun yakan Yusuf amca, ormandan odun toplarken kaynakları tasarruflu kullanmak istiyor. Yusuf amcanın aşağıdaki davranışlarından hangisi bu amaca uygundur?
- A) Sağlıklı genç ağaçları kesmek
- B) Fırtınada devrilmiş ağaçları toplamak
- C) Ormandaki en yaşlı ağaçları seçip kesmek
- D) Her kış bir önceki kıştan çok odun kesmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fırtınada devrilmiş ağaçları toplamak
Fırtına etkisiyle yıkılmış ağaçları kullanmak, ayakta duran ağaçların kesilmesini önler. Yaşlı ağaçları kesmek de yine ormandaki canlı ağaçların azalmasına yol açar.
Kolay
9Mehmet'in yaşadığı şehrin elektriği, kömür yakılarak çalışan bir termik santralden sağlanıyor. Mehmet evde gereksiz yanan lambaları söndürerek elektrik tasarrufu yapıyor. Mehmet'in bu davranışı en çok hangi kaynağın daha az tüketilmesine katkı sağlar?
- A) Rüzgâr
- B) Güneş ışığı
- C) Akarsular
- D) Fosil yakıtlar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fosil yakıtlar
Termik santrallerde fosil yakıtların yanmasıyla açığa çıkan ısıdan elektrik üretilir; elektrik tasarrufu bu yakıtların korunmasını sağlar. Rüzgâr ve güneş yenilenebilir kaynaklardır ve bu santralde kullanılmaz.
Kolay
10Maden müzesini gezen öğrenciler, rehberden bakır, demir ve nikel gibi kaynakların yer kabuğundan çıkarıldığını, ekonomik değerleri olduğunu ve tükendiklerinde yeniden oluşmalarının milyonlarca yıl sürdüğünü öğreniyor. Rehberin anlattığı bu kaynaklara genel olarak ne ad verilir?
- A) Biyokütle
- B) Humus
- C) Maden
- D) Selüloz
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Maden
Yer kabuğundan çıkan ve ekonomik değeri olan minerallere maden denir. Selüloz ağaçlardan elde edilen ve kâğıdın ham maddesi olan maddedir, yer kabuğundan çıkarılmaz.
Kolay
11Emre, defterine yazarken her yanlışta sayfayı koparıp atıyor. Öğretmeni Emre'ye bu davranışın ormanlara zarar verdiğini söylüyor. Öğretmenin bu uyarısı aşağıdaki bilgilerden hangisine dayanır?
- A) Kâğıt israfı daha çok ağacın kesilmesine yol açar.
- B) Kâğıt üretiminde yalnız maden kullanılır.
- C) Kâğıt yenilenemez bir enerji kaynağıdır.
- D) Kâğıt atıkları hiçbir şekilde geri dönüştürülemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kâğıt israfı daha çok ağacın kesilmesine yol açar.
Kâğıdın ham maddesi ağaçlardan elde edildiği için kâğıt israfı ağaç kesimini artırır. Kâğıt atıkları geri dönüştürülebildiğinden son seçenek yanlıştır.
Kolay
12Çevre kulübü, okul panosuna kaynakları tasarruflu kullanmaya yönelik davranış örnekleri asmak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu panoya asılmamalıdır?
- A) Defterin yalnız bir yüzünü kullanıp sayfayı atmak
- B) Damlayan muslukları tamir ettirmek
- C) Boş sınıflardaki lambaları söndürmek
- D) Cam şişeleri geri dönüşüm kutusuna atmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Defterin yalnız bir yüzünü kullanıp sayfayı atmak
Sayfanın tek yüzünü kullanıp atmak kâğıt israfıdır ve daha çok ağaç kesilmesine yol açar. Diğer davranışlar su, elektrik ve ham madde tasarrufu sağlar.
Kolay
13Ali, enerji kaynaklarını iki gruba ayırarak bir tablo hazırlıyor. Yenilenebilir: güneş, rüzgâr, petrol Yenilenemez: kömür, doğal gaz Ali'nin tablosunda yanlış grupta yer alan kaynak hangisidir?
- A) Güneş
- B) Kömür
- C) Petrol
- D) Doğal gaz
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Petrol
Petrol, kömür ve doğal gaz gibi tükendiğinde yeniden oluşması çok uzun yıllar alan yenilenemez bir kaynaktır; yenilenebilir grubuna yazılmamalıdır. Kömür ve doğal gaz doğru gruptadır.
Kolay
14Dünya'nın yüzeyine uzaydan bakıldığında büyük kısmının sularla kaplı olduğu görülür. Buna rağmen öğretmen, suyun tasarruflu kullanılması gerektiğini vurguluyor. Öğretmenin bu uyarısının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Deniz suyunun her yıl hızla buharlaşıp tükenmesi
- B) Okyanuslardaki suyun yalnız sanayide kullanılması
- C) İnsanların kullanabileceği tatlı su miktarının az olması
- D) Tuzlu suyun tarımda en çok kullanılan su olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnsanların kullanabileceği tatlı su miktarının az olması
Dünyadaki suyun yaklaşık % 97'si denizlerde ve okyanuslarda bulunan tuzlu sudur; insanların kullanabileceği tatlı su ise azdır. Deniz suyunun tükendiği bilgisi doğru değildir.
Kolay
15Okulun bahçesinde kâğıt, cam, plastik ve metal atıklar için dört ayrı geri dönüşüm kutusu bulunuyor. Zeynep, teneffüste içtiği meyve suyunun alüminyum kutusunu atmak istiyor. Zeynep bu kutuyu hangi geri dönüşüm kutusuna atmalıdır?
- A) Plastik
- B) Metal
- C) Cam
- D) Kâğıt
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Metal
Alüminyum bir metaldir; bu nedenle metal atık kutusuna atılmalıdır. İçecek kutusu hafif olduğu için plastik sanılabilir ama alüminyumdan yapılmıştır.
Kolay
16Sınıf panosunda şu söz yazıyor: “Biz doğayı atalarımızdan miras değil, çocuklarımızdan ödünç aldık.” Bu söz aşağıdaki anlayışlardan hangisiyle en uyumludur?
- A) Kişi başına düşen geliri ne pahasına olursa olsun hızla artırmak
- B) Kaynakları bitene kadar kullanıp sonra yeni kaynak aramak
- C) Üretimi artırmak için oluşan atıkları doğaya bırakmak
- D) Bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin olanaklarını azaltmadan karşılamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin olanaklarını azaltmadan karşılamak
Söz, doğanın gelecek nesillere ait olduğunu hatırlatır; bu da sürdürülebilir kalkınma anlayışıdır. Geliri her koşulda artırmak, kaynakların sınırlı olduğunu göz ardı eden geleneksel kalkınma anlayışıdır.
Kolay
17Nehir'in ailesi kullanılmış cam kavanozları, kâğıtları ve plastik şişeleri mutfak çöpüne karıştırmıyor; bunları kirlenmeden ayrı bir köşede biriktirip geri dönüşüm kutularına götürüyor. Atıkların çöple karışmadan ve kirlenmeden biriktirilmesi, geri dönüşüm sürecine aşağıdaki katkılardan hangisini sağlar?
- A) Atıkların tesiste hiçbir işlemden geçmeden yeni ürüne dönüşmesini sağlar.
- B) Atıkların cam, metal, plastik ve kâğıt olarak sınıflandırılmasını gereksiz kılar.
- C) Atıkları yıkamak için harcanacak sudan ve zamandan tasarruf edilmesini sağlar.
- D) Atıkların doğada kendiliğinden ve daha kısa sürede yok olmasını sağlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atıkları yıkamak için harcanacak sudan ve zamandan tasarruf edilmesini sağlar.
Değerlendirilebilir atıklar çöple karışmadan ve kirlenmeden kaynağında biriktirilirse geri dönüşüm sırasında yıkama için su ve zaman harcanmaz. Atıklar yine sınıflandırılır ve tesiste fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek ham maddeye dönüştürülür; temiz biriktirmek bu aşamaları ortadan kaldırmaz, yalnız kolaylaştırır.
Kolay
18Bir fabrika metal kutuları iki yolla üretebiliyor: yer kabuğundan çıkarılan cevheri işleyerek ya da kullanılmış kutuları geri dönüştürerek. Fabrika yetkilisi, ikinci yolda çok daha az enerji harcandığını söylüyor. İkinci yolda enerji tüketiminin daha düşük olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Madenin çıkarılması, ayrıştırılması ve taşınması gibi işlemlere gerek kalmaması
- B) Kullanılmış kutuların tesiste hiçbir işlem görmeden yeniden satışa sunulması
- C) Geri dönüşümle üretilen kutuların cevherden üretilenlerden daha az satılması
- D) Geri dönüşüm tesislerindeki makinelerin elektrik enerjisi olmadan çalışması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Madenin çıkarılması, ayrıştırılması ve taşınması gibi işlemlere gerek kalmaması
Cevherden üretimde maden ocağının işletilmesi, madenin çıkarılması, ayrıştırılması ve taşınması gerekir; bu işlemler çok enerji tüketir. Geri dönüşümde ham madde atıktan elde edildiği için bu işlemlere gerek kalmaz. Geri dönüşümde de atıklar işlenir ve enerji harcanır; yalnız harcanan enerji çok daha azdır.
Orta
19Bir fabrikada bir metal kutunun cevherden üretilmesi için 100 birim, kullanılmış kutuların geri dönüştürülmesiyle üretilmesi için ise 5 birim elektrik enerjisi harcanıyor. Bir okulun geri dönüşüm kutusunda toplanan kutulardan 40 yeni kutu üretiliyor. Bu 40 kutu cevherden değil de geri dönüşümle üretildiği için kaç birim enerji tasarruf edilmiştir?
- A) 200
- B) 3.800
- C) 4.000
- D) 4.200
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 3.800
Kutu başına tasarruf 100 − 5 = 95 birimdir; 40 kutu için 40 × 95 = 3.800 birim enerji tasarruf edilir. 4.000, cevherden üretimde harcanacak enerjinin tamamını tasarruf sanıp geri dönüşümde harcanan 200 birimi düşmeyen öğrencinin bulacağı sonuçtur.
Orta
20Bahçesini yağmur suyuyla sulamak isteyen Yasemin, çatıdan akan suyu toplamak için eni 2 m, boyu 2 m ve derinliği 1,5 m olan dikdörtgen prizma biçiminde bir depo yaptırıyor. Böylece şebeke suyu yerine biriktirdiği suyu kullanmayı planlıyor. Bu depo tamamen dolduğunda kaç m³ yağmur suyu depolanır?
- A) 3 m³
- B) 4 m³
- C) 6 m³
- D) 8 m³
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 6 m³
Dikdörtgen prizmanın hacmi en × boy × derinlik ile bulunur: 2 × 2 × 1,5 = 6 m³. 4 m³, derinliği hesaba katmayıp yalnızca taban alanını hacim sanan öğrencinin bulacağı sonuçtur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.