8. Sınıf Türkçe · Erdemler
Hınk Davası
- fıkra
- adalet
- Nasreddin Hoca
- ana düşünce
- yardımcı düşünce
- deyim
- fiilimsi
Nasreddin Hoca’nın “Hınk Davası” fıkrasında ne anlatılır?
“Hınk Davası”, gölge kadısı olan Nasreddin Hoca’nın, hiç emek vermeden hak isteyen bir adamın davasını zekice ve adil biçimde çözdüğü bir fıkradır. Bir adam, odun kesen birinin her balta vuruşunda “hınk” diyerek ona kuvvet verdiğini söyleyip karşılık ister. Hoca davacıya hak verir, oduncunun kazandığı paraları bir akçe tahtasının üstüne birer birer atıp sayar, sonra paraları oduncuya geri verir ve davacıya paraların sesini alıp gitmesini söyler. Böylece herkes katkısı kadar karşılık alır: emeği veren parayı, yalnız ses çıkaran da sesi. Fıkranın ana fikri, adaletin emeğe göre karşılık vermek olduğu ve haksız isteklerin ince bir zekâyla boşa çıkarılabileceğidir. Fıkra; kısa, güldürürken düşündüren ve sözlü gelenekle kuşaktan kuşağa aktarılan bir türdür ve Hoca’nın hazırcevap, adaletli kişiliğini yansıtır.
Hınk Davası: konu anlatımı ve özeti
Bu metin, Nasreddin Hoca'nın kadılık yaptığı sırada verdiği akıllıca bir kararı anlatan bir fıkradır. Ana fikri, adaletin emeğe göre karşılık vermek olduğu ve haksız isteklerin ancak ince bir zekâyla boşa çıkarılabileceğidir.
- Fıkrada hiçbir emek vermeden hak isteyen birinin şikâyeti, Hoca'nın mizahi ama adil çözümüyle sonuçlanır: kişi, katkısı ne kadarsa o kadar karşılık alır.
- Nasreddin Hoca'nın hazırcevap, zeki ve adaletli kişiliği öne çıkar.
- Fıkra türü çalışılır: kısa, güldürürken düşündüren, sözlü gelenekle kuşaktan kuşağa aktarılan anlatılardır.
- Metindeki deyimlerin anlamı bağlamdan tahmin edilir ve sözlükten kontrol edilir.
- Ana düşünce ve yardımcı düşünceler belirlenir; fıkra ile bir destan konu, anlatım biçimi, gerçeklik ve dil bakımından karşılaştırılır.
- Metindeki fiilimsiler bulunur ve cümleye kattıkları anlam (zaman, durum, niteleme) açıklanır.
Unutma: Fıkranın ana fikrini bulmak için güldüren olaydan çok, o olayın sana ne düşündürdüğüne odaklan.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Fıkranın ana fikrini bulmak için gülmenin bir adım ötesine geç:
- Fıkradaki sorunu bul: Kim, neyi haksız yere istiyor?
- Çözümü bul: Nasreddin Hoca bu isteği nasıl karşılıyor?
- Çözümün neyi öğrettiğini tek cümleyle yaz: "Herkes emeği kadar karşılık almalıdır."
Güldüren şey genellikle çözümün beklenmedik olmasıdır; ana fikir ise bu çözümün haklı olmasında saklıdır.
Günlük hayattan: Grup ödevinde hiç çalışmayan birinin herkesle aynı övgüyü istemesi, fıkradaki duruma benzer.
Sık yapılan hata: Fıkradaki en komik cümleyi ana fikir sanmak. Doğrusu: Ana fikir bir sonuç ya da ders bildirir; komik cümle ise o derse götüren olaydır. Bilmediğin bir deyimle karşılaşırsan önce cümledeki ipuçlarından anlamını tahmin et, sonra sözlükten kontrol et.
Derinleş
Sınıfında bir grup ödevi verildiğini düşün. Herkesin emeğini adil biçimde değerlendirecek bir puanlama tablosu tasarla: Hangi ölçütleri koyarsın, kim puan verir? Tasarladığın sistemi fıkradaki çözümle karşılaştır. Her öğrencinin aynı işi yapamadığı durumlarda (biri hastalanırsa, biri çizimde iyiyse) adalet nasıl sağlanabilir? Tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.O.8.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.8.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.8.13Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1“Hoca, geçimden âciz kalmış; Konya hâkimine varıp kendisine bir kadılık verilmesini istemiş.” cümlesiyle başlayan bir fıkrayı okuyan Elif, Hoca'nın neden iş istediğini anlamak için “âciz kalmak” sözünün anlamını sözlükten buluyor. Fıkranın bu cümlesine göre Hoca'nın kadılık istemesinin nedeni nedir?
- A) Ünlü bir kadı olmak istemesi
- B) Geçimini sağlayamaz duruma düşmesi
- C) Hâkimle tartışmaya girmesi
- D) Konya'dan taşınmak istemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geçimini sağlayamaz duruma düşmesi
“Geçimden âciz kalmak” geçimini sağlayamayacak duruma düşmek demektir; Hoca bu yüzden bir iş ister. Ünlü bir kadı olmak seçeneği, kadılık makamı önemli olduğu için çekicidir; ancak cümlede Hoca'nın şan ya da ün peşinde olduğuna dair bir ifade yoktur.
Kolay
2Pazar yerinde bir satıcı, ödeme yapmadan uzaklaşmaya çalışan adama yetişiyor ve “Paramı vermeden seni bırakmam!” diyerek adamın yakasına yapışıyor. Çevredekiler de toplanıp ikisini bekçiye götürüyor. Bu durumda “yakasına yapışmak” deyiminin anlamı hangisidir?
- A) Birine sevgisini göstermek için sarılmak
- B) Birinin giysisini düzeltmek
- C) Birinden özür dileyip barışmak
- D) Hakkını almak için birini bırakmayıp sıkıştırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hakkını almak için birini bırakmayıp sıkıştırmak
“Yakasına yapışmak” hakkını almak için birinin peşini bırakmamak, onu sıkıştırmak demektir; satıcı parasını almadan adamı bırakmayacağını söyler. Sarılma seçeneği, deyimde birini tutma hareketi olduğu için çekicidir; ancak satıcının sözü öfke ve hak arayışı bildirir, sevgi değil.
Kolay
3Akşam yemeğinde dedesi Ahmet'e kısa bir anlatı anlatıyor. Anlatı birkaç cümlede bitiyor, sofradaki herkes gülüyor; ama Ahmet yatağa girdiğinde hâlâ anlatıdaki ders üzerine düşünüyor. Dedesi bu anlatıyı kendi dedesinden duyduğunu söylüyor. Dedenin anlattığı anlatı hangi türdendir?
- A) Destan
- B) Masal
- C) Fıkra
- D) Makale
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fıkra
Kısa olması, güldürürken düşündürmesi ve sözlü gelenekle kuşaktan kuşağa aktarılması fıkranın özellikleridir. Masal da dededen toruna aktarılan sözlü bir anlatıdır; ancak masallar genellikle daha uzundur, olağanüstü olaylar içerir ve asıl amaçları güldürmek değildir.
Kolay
4Bir fıkrada Nasreddin Hoca, hiç emek vermeden başkasının kazancından pay isteyen bir davacıyı, kimseyi kırmadan ama herkesi güldürerek haksız çıkarır. Emeğini veren kişi de hakkını eksiksiz alır. Bu fıkrada Hoca'nın hangi özellikleri öne çıkar?
- A) Zeki ve adaletli olması
- B) Sabırsız ve öfkeli olması
- C) Çekingen ve sessiz olması
- D) Cimri ve hesapçı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Zeki ve adaletli olması
Hoca, haksız isteği akıllıca bir yolla boşa çıkarır ve emeği olana hakkını verir; bu onun zekâsını ve adaletini gösterir. Davacıyı haksız çıkardığı için öfkeli olduğu düşünülebilir; ancak Hoca kimseyi kırmadan, güldürerek karar verir.
Kolay
5Boş kadılık olmadığını öğrenen Hoca, hâkime bir öneride bulunur ve bu öneri hâkimin hoşuna gider. Hoca'nın önerisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kendisini hâkimin yerine geçici olarak oturtması
- B) Konya'daki bütün kadıları görevden alması
- C) Onu gölge kadısı yapıp çözülemeyen davaları ona göndermesi
- D) Kendisine maaş yerine ekip biçeceği bir tarla vermesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Onu gölge kadısı yapıp çözülemeyen davaları ona göndermesi
Hoca, “gölge kadısı yap beni, halledilemeyen acayip davaları bana yollarsın” der. Hâkimin yerine geçmek gibi bir istekte bulunmaz.
Kolay
6Gölge kadısı olan Hoca, kendisine verilen odaya yerleşir. Metne göre Hoca odasında önüne neler koymuştur?
- A) Bir çekmece, yazı takımı ve kâğıtlar
- B) Bir balta, odun ve ip
- C) Bir akçe tahtası ve para kesesi
- D) Bir kitap, kalem ve lamba
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir çekmece, yazı takımı ve kâğıtlar
Metinde Hoca'nın önüne bir çekmece ve yazı takımıyla kâğıtlar koyduğu söylenir. Akçe tahtası ise dava sırasında memura getirtilir.
Kolay
7Hoca kadılık isteyince hâkim ona bir cevap verir. Metne göre hâkimin Hoca'ya ilk cevabı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hoca'yı hemen Konya'nın baş kadısı yapar.
- B) Her yerde kadı olduğunu, boş kadılık bulunmadığını söyler.
- C) Hoca'dan önce bir sınava girmesini ister.
- D) Hoca'ya başka bir şehirde kadılık verir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Her yerde kadı olduğunu, boş kadılık bulunmadığını söyler.
Hâkim, “her tarafta kadı var, boş kadılık yok” der. Hoca'ya ancak onun “gölge kadısı” önerisinden sonra bir oda verir.
Kolay
8Hoca, davayı çözmek için yanındaki memurdan bir şey getirmesini ister: “Tez bana bir … getir.” Hoca memurdan ne getirmesini istemiştir?
- A) Bir balta
- B) Bir akçe tahtası
- C) Bir kese altın
- D) Bir yazı takımı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir akçe tahtası
Hoca memura “tez bana bir akçe tahtası getir” der; paraları bu tahtanın üstüne atıp sayar. Yazı takımı zaten Hoca'nın önünde durmaktadır.
Kolay
9Metinde şöyle denir: “Hâkim, bu saçma davayı reddedip herifi kovmayı düşünürken aklına gölge kadısı gelir.” Cümledeki “aklına gelmek” deyiminin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir konuyu uzun uzun düşünüp karara varmak
- B) Birine akıl danışmak
- C) Birini ya da bir şeyi o anda hatırlamak
- D) Aklını kaybetmek, şaşırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Birini ya da bir şeyi o anda hatırlamak
“Aklına gelmek”, bir şeyi birden hatırlamak, düşünmek anlamındadır; hâkim o anda gölge kadısını hatırlar. “Akıl danışmak” ise başkasının görüşünü almaktır.
Kolay
10“Hınk Davası” fıkrası şöyle başlar: “Hoca, geçimden âciz kalmış, Konya hâkimine başvurarak bir kadılık istemiş.” Metne göre Hoca'nın hâkime başvurmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir komşusundan şikâyetçi olması
- B) Oduncunun ona borcunu ödememesi
- C) Konya'dan başka bir şehre taşınmak istemesi
- D) Geçimini sağlayamaz duruma düşmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Geçimini sağlayamaz duruma düşmesi
Hoca geçimden âciz kalmış, yani geçimini sağlayamaz duruma düşmüştür; bu yüzden kendisine bir iş, kadılık ister. Oduncu ile ilgili dava, fıkranın ilerleyen bölümünde başka bir kişi tarafından açılır.
Kolay
11Metinde şöyle denir: “İki hasım, Hoca'nın huzuruna girerler. Davacı, davasını anlatır.” Bu bağlamda “hasım” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir davada birbirine karşı olan taraf
- B) Birbirine yardım eden arkadaş
- C) Mahkemede çalışan memur
- D) Davayı izleyen seyirci
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir davada birbirine karşı olan taraf
Davacı ile oduncu bir davada karşı karşıya gelen iki taraftır; “hasım” bu anlamdadır. Mahkemede çalışan görevli ise Hoca'nın akçe tahtası getirttiği memurdur.
Kolay
12“Hınk Davası” fıkrasının ilk cümlesinde Hoca'nın başvurduğu hâkimin hangi şehrin hâkimi olduğu belirtilir. Fıkradaki olaylar hangi şehirde geçmektedir?
- A) Bursa
- B) Konya
- C) Kayseri
- D) Ankara
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Konya
Fıkrada Hoca'nın “Konya hâkimine” başvurduğu söylenir; olaylar Konya'da geçer. Diğer şehirlerin adı fıkrada yer almaz.
Kolay
13Metinde şöyle denir: “Günün birinde bir adam, bir başkasının yakasına yapışmış, hâkimin huzuruna çıkar.” Cümledeki “huzuruna çıkmak” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Birinden kaçıp saklanmak
- B) Huzurlu ve sakin bir yere gitmek
- C) Önemli bir kişinin karşısına, makamına gitmek
- D) Bir yolculuğa çıkmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Önemli bir kişinin karşısına, makamına gitmek
“Huzuruna çıkmak”, bir büyüğün, yetkilinin karşısına, makamına gitmek demektir; adam hâkimin karşısına çıkar. Buradaki “huzur” sözcüğü “rahatlık” anlamında kullanılmamıştır.
Kolay
14Günün birinde bir adam, bir başkasının yakasına yapışmış olarak hâkimin huzuruna çıkar ve şikâyetini anlatır. Davacının şikâyeti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Oduncunun, onun ormanından izinsiz odun kesmesi
- B) Oduncunun, ondan aldığı baltayı geri vermemesi
- C) Oduncunun, kendi “hınk” demesinin karşılığını vermemesi
- D) Oduncunun, ondan aldığı odunların parasını ödememesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Oduncunun, kendi “hınk” demesinin karşılığını vermemesi
Davacı, oduncu her baltayı vurduğunda “hınk” dediğini, bu yolla ona kuvvet verdiğini ve bunun karşılığını istediğini söyler. Odun ya da balta ile ilgili bir alacağı yoktur.
Kolay
15Hâkim, davacıyla oduncuyu karşıdaki odada bulunan gölge kadısına gönderir. Metne göre hâkim bundan sonra ne yapmıştır?
- A) Onların arkasından gidip kapı yanından davayı seyretmiştir.
- B) Odasına kapanıp başka davalara bakmıştır.
- C) Evine dönüp dinlenmiştir.
- D) Hoca'ya davayla ilgili bir mektup yazmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Onların arkasından gidip kapı yanından davayı seyretmiştir.
Metinde hâkimin kalkıp onların arkasından gittiği ve kapı yanından davayı seyre koyulduğu anlatılır. Bu, hâkimin Hoca'nın bu tuhaf davayı nasıl çözeceğini merak ettiğini gösterir.
Kolay
16Davacının şikâyetini dinleyen hâkimin bu dava hakkındaki ilk düşüncesi metinde şöyle anlatılır: “Hâkim, bu saçma davayı …” Metne göre hâkim, davayı ilk duyduğunda ne yapmayı düşünmüştür?
- A) Davayı reddedip davacıyı kovmayı
- B) Davacıya hemen hak vermeyi
- C) Oduncuyu cezalandırmayı
- D) Davayı ertesi güne ertelemeyi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Davayı reddedip davacıyı kovmayı
Metinde hâkimin “bu saçma davayı reddedip herifi kovmayı düşünürken” aklına gölge kadısının geldiği anlatılır. Oduncuyu cezalandırmayı düşündüğüne dair bir bilgi yoktur.
Kolay
17“Hınk Davası” fıkrasında gölge kadısı olan Hoca için şöyle denir: “Hoca, odasına gider, kurulur.” “Kurulmak” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu cümledeki anlamıyla kullanılmıştır?
- A) Köy meydanına her cuma büyük bir pazar kurulur.
- B) Dedem akşamları köşedeki koltuğuna kurulur.
- C) Duvardaki eski saat her sabah yeniden kurulur.
- D) Sofra, misafirler gelmeden az önce kurulur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dedem akşamları köşedeki koltuğuna kurulur.
Fıkrada Hoca odasına gidip yerine rahatça yerleşir; “kurulmak” burada “bir yere rahatça yerleşip oturmak” anlamındadır. Dedenin koltuğuna kurulması da aynı anlamdadır. Pazarın kurulması “oluşturulmak, açılmak”, saatin kurulması “çalışması için ayarlanmak”, sofranın kurulması ise “hazırlanmak” anlamındadır.
Kolay
18Hikâye ve fıkra gibi öyküleyici metinlerde olayın geçtiği zaman her zaman kesin bir tarihle verilmez. “Hınk Davası” fıkrasından alınan aşağıdaki cümlelerin hangisinde dava olayının zamanı belirsiz bir ifadeyle verilmiştir?
- A) “Yanındaki memura, tez bana bir akçe tahtası getir der.”
- B) “İki hasım, Hoca'nın huzuruna girerler.”
- C) “Hâkim, her tarafta kadı var, boş kadılık yok demiş.”
- D) “Günün birinde bir adam […] hâkimin huzuruna çıkar.”
Cevabı göster
Doğru cevap: D) “Günün birinde bir adam […] hâkimin huzuruna çıkar.”
“Günün birinde” sözü olayın bir zamanda geçtiğini bildirir, ama hangi gün ya da yıl olduğunu söylemez; zaman belirsizdir. Öteki cümlelerde zaman bildiren bir ifade yoktur. “Tez” sözcüğü olayın zamanını değil, işin çabuk yapılmasının istendiğini bildirir.
Orta
19Fıkradan uyarlanan şu cümle tahtaya yazılıyor: “Davacı, oduncuyu yakasından çekerek kadının huzuruna getirmiş.” Öğretmen, öğrencilerden cümledeki fiilimsiyi bulup türünü ve görevini belirlemelerini istiyor. Cümledeki “çekerek” sözcüğü ile ilgili hangisi doğrudur?
- A) Bir varlığı niteleyen sıfat-fiildir.
- B) Eylemin adını bildiren isim-fiildir.
- C) Yüklemi durum yönünden tamamlayan zarf-fiildir.
- D) Kişi ve zaman eki almış çekimli fiildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yüklemi durum yönünden tamamlayan zarf-fiildir.
“Çekerek” -erek zarf-fiil ekini almıştır ve “getirmiş” yükleminin nasıl yapıldığını, yani durumunu bildirir. Çekimli fiil seçeneği, sözcük bir hareket bildirdiği için çekicidir; ancak “çekerek” kişi ve zaman eki almamıştır, yargıyı bildiren “getirmiş” yüklemidir.
Orta
20Türkçe dersinde okunan Oğuz Kağan Destanı ile “Hınk Davası” fıkrası için bir karşılaştırma tablosu hazırlayan Yaren, tabloya iki anlatı türü arasındaki farkı gösteren bir satır daha eklemek istiyor. Yaren'in tabloya ekleyebileceği doğru bilgi hangisidir?
- A) İkisinde de olağanüstü güçleri olan kahramanlar vardır.
- B) Fıkra uzun, destan ise birkaç cümlelik kısa bir anlatıdır.
- C) Destanda olağanüstü olaylar vardır; fıkrada yaşanabilir bir olay anlatılır.
- D) Fıkranın asıl amacı okurda kahramanlık duygusu uyandırmaktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Destanda olağanüstü olaylar vardır; fıkrada yaşanabilir bir olay anlatılır.
Oğuz Kağan Destanı'nda kırk günde büyüme gibi olağanüstü olaylar vardır; fıkradaki dava ise gerçek hayatta yaşanabilecek bir olaydır. İki anlatıda da halkın sevdiği bir kahraman bulunduğu için ikinci seçenek çekicidir; ancak Nasreddin Hoca'nın olağanüstü güçleri yoktur, o aklıyla sorunu çözer.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.