8. Sınıf Türkçe · Erdemler
Hz. Ömer ve Adaleti (Dinleme/İzleme)
- dinleme yöntemleri
- adalet
- ana fikir
- güvenilir kaynak
- düşünceyi geliştirme yolları
- konuşma stratejileri
“Hz. Ömer ve Adaleti” ses kaydı nasıl dinlenip değerlendirilir?
Hz. Ömer’in adaletini konu alan ses kaydı, seçici, eleştirel, empati kurarak ya da not alarak dinleme yöntemlerinden biriyle dinlenir ve ardından erdemler temasında bir konuşma yapılır. Dinledikten sonra metnin konusu, ana fikri ve hazırlanış amacı belirlenir, metne uygun bir başlık önerilir. Bilinmeyen sözcüklerin anlamı tahmin edilir ve dinlenenler başka birine sözlü olarak özetlenir. Hz. Ömer ile ilgili anlatılanların güvenilir bir kaynağa dayanıp dayanmadığı sorgulanır, birbiriyle çelişen olay ya da durumlar olup olmadığına dikkat edilir. Metinde örneklendirme ve tanık gösterme gibi düşünceyi geliştirme yollarından hangilerinin kullanıldığı bulunur. Konuşma bölümünde bir görselden yola çıkılarak hazırlıklı bir konuşma yapılır; beden dili, konuşma stratejileri ve geçiş-bağlantı ifadeleri değerlendirilir. Bir medya metninde bilginin nereden geldiği ve kaynağın güvenilir olup olmadığı her zaman sorulmalıdır.
Hz. Ömer ve Adaleti (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti
Bu bölümde Hz. Ömer'in adaletini konu alan bir ses kaydı dinlenir ve ardından erdemler temasında bir konuşma yapılır. Amaç, dinlediğin metni anlamak, değerlendirmek ve adalet gibi bir değeri kendi sözlerinle anlatabilmektir.
- Dinleme yöntemlerinden biri (seçici, eleştirel, empati kurarak, not alarak dinleme) seçilerek metin dikkatle dinlenir.
- Metnin konusu, ana fikri ve hazırlanış amacı belirlenir; metne uygun bir başlık önerilir.
- Bilinmeyen sözcüklerin anlamı tahmin edilir, dinlenenler başkasına sözlü olarak özetlenir.
- Anlatılanların güvenilir bir kaynağa dayanıp dayanmadığı sorgulanır; çelişen bilgiler olup olmadığına dikkat edilir.
- Dinlenen metinde hangi düşünceyi geliştirme yollarının (örneklendirme, tanık gösterme vb.) kullanıldığı bulunur.
- Konuşma bölümünde bir görselden yola çıkılarak konuşma hazırlanır; beden dili, konuşma stratejileri ve geçiş-bağlantı ifadeleri değerlendirilir.
Unutma: Bir medya metnini değerlendirirken "Bu bilgi nereden geliyor, kaynağı güvenilir mi?" sorusunu mutlaka sor.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Dinlediğin bir metne başlık önermek için:
- Metnin konusunu birkaç kelimeyle yaz.
- Metinde en çok vurgulanan düşünceyi bul.
- İkisini birleştiren kısa ve dikkat çekici bir söz seç.
Adalet konusunu dinlerken eşitlik ile adaleti ayırmak önemlidir:
- Eşitlik: Herkese aynı şeyi vermek. Bütün öğrencilere aynı numara ayakkabı dağıtmak gibi.
- Adalet: Herkese hakkını ve ihtiyacını gözeterek vermek. Herkese kendi numarasında ayakkabı vermek gibi.
Sık yapılan hata: Her eşit paylaşımı adil sanmak. Doğrusu: Bir paylaşımın adil olup olmadığını anlamak için kişilerin ihtiyaçlarına ve emeklerine de bakılır. Dinlediğin anlatının hangi kaynağa dayandığını da sor; anlatılar kaynağıyla birlikte değerlendirilir.
Derinleş
Sınıfınızda yalnızca bir bilgisayar ve otuz öğrenci olduğunu düşün. Bilgisayarın kullanımı için adil bir kural öner: Herkese eşit süre mi verilmeli, yoksa ödevi olan, evinde bilgisayarı olmayan öğrenciye öncelik mi tanınmalı? Önerini bir görselle destekleyerek sınıfa sun ve itirazları dinledikten sonra kuralını gerekirse yeniden düzenle.
Bu konuda neler var?
- Konuşma
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Okulda Hz. Ömer'in adaletine dair bir söyleşiyi dinleyen Selin, konuşmacının aktardığı her olayda “Bu bilgi nereden geliyor, başka kaynaklar da aynı şeyi söylüyor mu?” diye düşünüyor. Söyleşi bitince de konuşmacıya iki olayın dayandığı kaynağı soruyor. Selin'in dinlerken öne çıkan tutumu hangi dinleme yöntemine uygundur?
- A) Seçici dinleme
- B) Eleştirel dinleme
- C) Empati kurarak dinleme
- D) Yaratıcı dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Eleştirel dinleme
Selin, dinlediği bilgilerin doğruluğunu ve dayanağını sorgulamaktadır; bu eleştirel dinlemedir. Seçici dinlemede yalnızca işe yarayan bilgi ayıklanır, bilginin doğruluğu sorgulanmaz.
Kolay
2Hafta sonu Bolu'da kampa gidecek olan Burak, radyodaki uzun hava durumu bülteni sırasında çantasını hazırlamaya devam ediyor. Sunucu Bolu'dan söz etmeye başlayınca sesi açıyor, sıcaklık ve yağış bilgisini dikkatle dinliyor. Burak'ın uyguladığı dinleme yöntemi hangisidir?
- A) Seçici dinleme
- B) Eleştirel dinleme
- C) Empati kurarak dinleme
- D) Yaratıcı dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Seçici dinleme
Burak, bültenin tamamını değil yalnızca ihtiyaç duyduğu bölümü dikkatle dinlemiştir; bu seçici dinlemedir. Eleştirel dinlemede bilgiler sorgulanır, Burak ise bilgiyi sorgulamadan yalnızca seçmektedir.
Kolay
3Ece, “Adalet, bir toplumun ayakta kalmasının temelidir.” görüşünü savunduğu konuşmasında şöyle diyor: “Tarih üzerine kitapları okunan bir yazar, devletlerin uzun ömürlü olmasını yöneticilerinin adil davranmasına bağlar. Ben de bu görüşe katılıyorum.” Ece, görüşünü desteklemek için düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurmuştur?
- A) Örneklendirme
- B) Karşılaştırma
- C) Tanık gösterme
- D) Benzetme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tanık gösterme
Ece, düşüncesini sözüne güvenilen bir yazarın görüşüyle desteklemiştir; bu tanık göstermedir. Örneklendirmede somut bir olay ya da durum anlatılır, Ece ise bir olay değil bir kişinin görüşünü aktarmıştır.
Kolay
4Öğretmen, sınıfta okunan bir metinle ilgili tahtaya dört not yazıyor: 1. Metin, bir köydeki çeşmenin suyunun paylaşılmasını anlatıyor. 2. Metnin adı “Çeşme Başında”dır. 3. Köylüler suyu sırayla kullanmaya karar veriyor. 4. Ortak kaynaklar adil paylaşılırsa huzur kalıcı olur. Bu notlardan hangisi metnin ana düşüncesini belirtir?
- A) Birinci not
- B) İkinci not
- C) Üçüncü not
- D) Dördüncü not
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dördüncü not
Ana düşünce, metnin okura vermek istediği asıl iletidir; dördüncü not bu iletiyi bir yargı olarak söyler. Birinci not metnin konusunu, ikinci not başlığını, üçüncü not ise olay içindeki bir ayrıntıyı (yardımcı düşünceyi) belirtir.
Kolay
5Radyoda bir masal dinleyen Can, masal bitince “Ya kahraman ormanda kaybolmasaydı?” diye düşünüyor ve hikâyeyi kafasında bambaşka bir sonla yeniden kuruyor. Can'ın bu davranışı hangi dinleme yöntemine örnektir?
- A) Empati kurarak dinleme
- B) Not alarak dinleme
- C) Yaratıcı dinleme
- D) Seçici dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yaratıcı dinleme
Dinlediklerinden yola çıkarak hayal gücüyle yeni sonuçlar, farklı durumlar üretmek yaratıcı dinlemedir. Seçici dinlemede kişi yalnızca belli bilgileri ayıklar, yeni bir şey üretmez.
Kolay
6Sınıf başkanı Emre, müze gezisine katılacak on öğrenciyi belirlerken yakın arkadaşlarını kayırmadı. İsteyen herkesin adını bir kâğıda yazdırdı ve kura çekti. Liste açıklandığında kimse itiraz etmedi; çünkü herkes seçimin hakça yapıldığını biliyordu. Bu metnin konusu hangisidir?
- A) Bir gezi listesinin hakça belirlenmesi
- B) Müze gezisinde görülen eserler
- C) Öğrencilerin müzeye nasıl gittiği
- D) Sınıf başkanlığı seçiminin yapılışı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir gezi listesinin hakça belirlenmesi
Metin, müze gezisine katılacak öğrencilerin kurayla, kimse kayırılmadan seçilmesini anlatır. Başkanlık seçimi metinde anlatılmaz; Emre zaten sınıf başkanıdır.
Kolay
7Okulda düzenlenen “Erdemler” konferansını dinleyen Mehmet, konuşmacının söylediği önemli bilgileri ve kavramları defterine kısa maddeler hâlinde yazıyor. Böylece konferanstan sonra bu bilgileri unutmadan tekrar edebilecek. Mehmet'in uyguladığı dinleme yöntemi hangisidir?
- A) Not alarak dinleme
- B) Eleştirel dinleme
- C) Empati kurarak dinleme
- D) Yaratıcı dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Not alarak dinleme
Dinlerken önemli bilgileri kısaca yazmak not alarak dinlemedir. Eleştirel dinlemede bilgiler yazılmaktan çok doğruluk ve tutarlılık yönünden sorgulanır.
Kolay
8Aşağıdaki konuşma bölümünde boş bırakılan yere hangi ifade getirilmelidir? “Adaletli olmak günlük hayatın her alanında önemlidir. ___ oyunda hakemlik yapan bir öğrenci, iki takıma da aynı kuralları uygulamalıdır.”
- A) Bu yüzden
- B) Sonuç olarak
- C) Söz gelimi
- D) Buna karşın
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Söz gelimi
İkinci cümle, birinci cümledeki düşünceye bir örnek verdiği için örneklendirme bildiren “söz gelimi” ifadesi uygundur. “Buna karşın” karşıtlık bildirir, burada karşıt bir düşünce yoktur.
Kolay
9Öğretmen, sınıfta bir ses kaydı dinletmeden önce öğrencilere hazırlık yapmalarını söylüyor. Aşağıdakilerden hangisi dinlemeye başlamadan önce yapılması uygun olan bir hazırlıktır?
- A) Dinleme amacını belirleyip uygun dinleme yöntemini seçmek
- B) Kayıt boyunca arkadaşlarıyla konuşmak için yer ayarlamak
- C) Kaydın yarısını dinleyip gerisini tahmin etmeye karar vermek
- D) Kaydı dinlerken başka bir ödevle uğraşmayı planlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dinleme amacını belirleyip uygun dinleme yöntemini seçmek
Amacını bilen dinleyici hangi yöntemi kullanacağını da seçebilir; bu, dinlemenin verimini artırır. Diğer davranışlar dikkati dağıtır ve dinlemeyi engeller.
Kolay
10Arkadaşı Defne, okulda haksızlığa uğradığını anlatırken Elif onun sözünü hiç kesmiyor. Kendini Defne'nin yerine koyarak onun neler hissettiğini anlamaya çalışıyor. Elif'in kullandığı dinleme yöntemi hangisidir?
- A) Empati kurarak dinleme
- B) Yaratıcı dinleme
- C) Not alarak dinleme
- D) Seçici dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Empati kurarak dinleme
Kendini konuşanın yerine koyup onun duygularını anlamaya çalışmak empati kurarak dinlemedir. Seçici dinlemede yalnızca işe yarayacak bilgiler ayıklanır; Elif'in amacı bu değildir.
Kolay
11“Adalet Haftası” nedeniyle hazırlanan bir radyo programında dinleyicilere adaletin önemi, günlük hayattan örnek davranışlarla anlatılıyor ve herkesin adil olmaya davet edildiği bir çağrıyla program bitiyor. Bu programın hazırlanış amacı hangisidir?
- A) Dinleyicileri yalnızca eğlendirip güldürmek
- B) Adalet değerini tanıtıp dinleyicilere benimsetmek
- C) Gün içinde yaşanan son dakika olaylarını duyurmak
- D) Dinleyicilere bir ürünün satışını yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Adalet değerini tanıtıp dinleyicilere benimsetmek
Program adaletin önemini anlatıp herkesi adil olmaya çağırdığı için amacı bir değeri tanıtıp benimsetmektir. Son dakika olaylarını duyurmak haber programlarının amacıdır.
Kolay
12Dinlenen bir metinde şu cümle geçmektedir: “Okul müdürü, yeni açılan kütüphaneyi teftiş etmek için geldi; rafları, kayıt defterini ve okuma köşesini tek tek inceledi.” Cümlenin genelinden hareketle “teftiş etmek” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Süslemek
- B) Denetlemek
- C) Kapatmak
- D) Taşımak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Denetlemek
Müdürün rafları ve defteri tek tek incelemesi, “teftiş etmek” sözünün denetlemek anlamına geldiğini gösterir. Diğer anlamlar cümlede anlatılan inceleme işiyle uyuşmaz.
Kolay
13Kaan, adalet konulu konuşmasına “Hiç haksızlığa uğradığınızı hissettiniz mi?” sorusuyla başlıyor ve bir süre dinleyicilerin yüzüne bakıyor. Kaan'ın konuşmaya böyle başlamasının amacı hangisidir?
- A) Konuşmasını kısaca özetleyip bitirmek
- B) Söylediklerinin kaynağını göstermek
- C) Dinleyicilerden yazılı cevap toplamak
- D) Dinleyicilerin dikkatini çekip onları konuya hazırlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dinleyicilerin dikkatini çekip onları konuya hazırlamak
Konuşmanın başında sorulan böyle bir soru, dinleyicinin ilgisini konuya çeker ve onu düşünmeye yöneltir. Özetleme konuşmanın sonunda yapılır.
Kolay
14Sınıf başkanı Emre, müze gezisine katılacak on öğrenciyi belirlerken yakın arkadaşlarını kayırmadı. İsteyen herkesin adını bir kâğıda yazdırdı ve kura çekti. Liste açıklandığında kimse itiraz etmedi; çünkü herkes seçimin hakça yapıldığını biliyordu. Bu metne verilebilecek en uygun başlık hangisidir?
- A) Sınıf Başkanının Arkadaşları
- B) Geziye Hazırlık Listesi
- C) Kurayla Gelen Adalet
- D) Müzede Bir Gün
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kurayla Gelen Adalet
Başlık metnin özünü yansıtmalıdır; metnin özü, seçimin kurayla adil biçimde yapılmasıdır. “Müzede Bir Gün” başlığı metinde anlatılmayan gezi gününü çağrıştırır.
Kolay
15Hazırlıklı konuşma yapacak olan öğrenciler, beden dilini etkili kullanmak için öneriler hazırlıyor. Aşağıdakilerden hangisi beden dilinin etkili kullanımına örnektir?
- A) Konuşurken dinleyicilerle göz teması kurmak
- B) Dinleyicilere arkasını dönerek konuşmak
- C) Gözleri kâğıttan hiç ayırmamak
- D) Konuşma boyunca elleri cepte tutmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuşurken dinleyicilerle göz teması kurmak
Göz teması, dinleyicilerle bağ kurmayı ve onların ilgisini canlı tutmayı sağlar. Gözleri kâğıttan ayırmamak ise dinleyiciyle iletişimi koparır.
Kolay
16Dinlediği bir ses kaydını sınıfta arkadaşlarına sözlü olarak özetleyecek olan Zeynep'in aşağıdakilerden hangisini yapması doğrudur?
- A) Kayıttaki bütün ayrıntıları hiçbirini atlamadan sırayla anlatmak
- B) Yalnızca en çok beğendiği bölümü uzun uzun anlatmak
- C) Ana düşünceyi ve önemli olayları kendi cümleleriyle kısaca aktarmak
- D) Kayda olmayan yeni olaylar ekleyerek anlatımı süslemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ana düşünceyi ve önemli olayları kendi cümleleriyle kısaca aktarmak
Özet, dinlenen metnin ana düşüncesinin ve temel olaylarının kısaca, kendi cümleleriyle aktarılmasıdır. Bütün ayrıntıları anlatmak özetin kısalık ilkesine aykırıdır.
Kolay
17Sekizinci sınıf öğrencisi Elif, “adalet” konulu konuşmasını bu kez okulun ikinci sınıf öğrencilerine yapacak. Elif, konuşma stratejilerini uygulayarak konuşmasını dinleyicilerine göre yeniden düzenlemek istiyor. Elif'in yapması gereken düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşmayı uzatıp daha çok kavramı ayrıntılı tanımlamak
- B) Metni değiştirmeden daha hızlı bir tempoyla okumak
- C) Kısa cümleler kurup çocukların yaşamından örnekler vermek
- D) Örnekleri çıkarıp yalnızca soyut açıklamalar yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kısa cümleler kurup çocukların yaşamından örnekler vermek
Etkili bir konuşmacı, konuşmasını dinleyicilerinin yaşına ve bilgi düzeyine göre ayarlar. Küçük çocuklar kısa cümleleri ve kendi yaşamlarından (oyun, sıra bekleme, paylaşma) örnekleri daha kolay anlar. Konuşmayı uzatmak, hızlı okumak ya da örnekleri çıkarıp soyut açıklamalarla yetinmek küçük dinleyicilerin konuşmayı izlemesini zorlaştırır.
Kolay
18Türkçe öğretmeni, sınıfa bir hafta önceden “adalet” konusunu veriyor. Öğrenciler konuyu araştırıyor, anlatacaklarını sıraya koyuyor ve evde prova yaptıktan sonra sınıfta konuşuyor. Öğrencilerin yaptığı konuşmanın türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hazırlıklı konuşma
- B) Hazırlıksız konuşma
- C) Karşılıklı konuşma
- D) Açık oturum
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hazırlıklı konuşma
Konusu önceden belirlenen, araştırma yapılarak planlanan ve prova edilen konuşma hazırlıklı konuşmadır. Hazırlıksız konuşmada konu o anda verilir, araştırma ve prova yapılmaz. Öğrenciler tek tek konuştuğu için bu bir karşılıklı konuşma ya da birkaç konuşmacının bir konuyu dinleyici önünde tartıştığı açık oturum da değildir.
Orta
19Sınıfta “Adaletli yönetici” konulu bir konuşma yapan Kaan, önce Hz. Ömer'den bir olay anlatıyor, ardından günümüzden iki örnek veriyor. Şimdi dinleyicilere konuşmasını toparladığını gösteren bir cümleyle bitirmek istiyor. Kaan'ın bu cümleye başlarken kullanması en uygun ifade hangisidir?
- A) İlk olarak
- B) Örneğin
- C) Bunun yanı sıra
- D) Sonuç olarak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sonuç olarak
“Sonuç olarak” konuşmanın toparlandığını bildiren bir geçiş ifadesidir. “Bunun yanı sıra” çekici görünebilir ama yeni bir düşünce ekleneceğini gösterir; konuşmanın bittiğini bildirmez.
Orta
20Okul gazetesine “Adalet Haftası” etkinliğini yazan Mert, yazısını gönderdikten sonra öğretmeninden şu notu alıyor: “Türkçede karşılığı yerleşmiş olan yabancı bir sözcük kullanmışsın, onu düzelt.” Mert'in aşağıdaki cümlelerinden hangisini bu nota göre düzeltmesi gerekir?
- A) Toplantının sonunda kısa bir değerlendirme yaptık.
- B) Etkinliğin bütün detaylarını önceden konuştuk.
- C) Sınıfça okul bahçesine birkaç fidan diktik.
- D) Sunumumuzu herkes beğenerek izledi.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Etkinliğin bütün detaylarını önceden konuştuk.
“Detay” sözcüğünün yerine Türkçe karşılığı olan “ayrıntı” kullanılmalıdır. “Değerlendirme” ve “sunum” yeni ya da resmî görünse de Türkçe kökenli sözcüklerdir, bu yüzden düzeltilmeleri gerekmez.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.