8. Sınıf Türkçe · İletişim

İletişim ve Hız

iletişim
medya
tartışmacı anlatım
fiilde çatı
etken
edilgen
geçişli fiil
geçişsiz fiil

Zülfü Livaneli “İletişim ve Hız” yazısında neyi sorgular?

“İletişim ve Hız”, Zülfü Livaneli’nin iletişim teknolojisinin hızının her zaman daha doğru ve derin bir iletişim anlamına gelmediğini sorgulayan bir düşünce yazısıdır. Yazara göre televizyonlar, uydular ve bilgisayarlardan önce de insanlar iletişim kuruyordu; bu iletişim yavaştı ama daha derinlemesine ve sağlamdı. İslam filozoflarının Yunan düşüncesiyle alışverişi ve Rönesans gibi gelişmeler uzun sürelerde olgunlaşmıştır. Zamanın süzgecinden geçen eserler değerini kanıtlar; yazar bunu “doğal seleksiyon” olarak adlandırır ve halkın yüzyıllarca sözlü edebiyatta taşıdığı Yunus Emre’yi örnek verir. Bugün bir günde ünlenen değerlerin gerçek değerini ölçmek zordur. Metinde tartışmacı anlatım öne çıkar; düşünce soru sorma, örneklendirme ve benzetmeyle desteklenir. Yazıyla birlikte fiilde çatı çalışılır: öznesine göre etken, edilgen, dönüşlü ve işteş; nesnesine göre geçişli ve geçişsiz fiiller.

İletişim ve Hız: konu anlatımı ve özeti

Zülfü Livaneli'nin bu yazısı, iletişim teknolojisinin hızının her zaman daha doğru ve derin bir iletişim anlamına gelmediğini sorgulayan bir düşünce yazısıdır. Yazar, okuru çağımızın övündüğü hıza eleştirel bakmaya davet eder.

Yazara göre geçmişte iletişim yavaştı ama daha derinlemesine ve sağlamdı; fikirler ve eserler uzun sürelerde olgunlaşırdı.
Zamanın süzgecinden geçen eserler değerini kanıtlar; yazar bunu "doğal seleksiyon" olarak adlandırır ve halk şiirinden örnek verir.
Bugün bir günde ünlenen değerlerin gerçek değerini ölçmek zordur; hızlı bilgi akışı bu doğal ayıklanmayı engelleyebilir.
Metinde tartışmacı anlatım öne çıkar; soru sorma, örneklendirme ve benzetme ile düşünce desteklenir.
Fiilde çatı çalışılır: öznesine göre etken, edilgen, dönüşlü ve işteş; nesnesine göre geçişli ve geçişsiz fiiller.
Fiilimsiler ayırt edilir ve giriş-gelişme-sonuç planıyla iletişim konulu bir yazı yazılır.

Unutma: Edilgen fiillerde iş başkası tarafından yapılır ve genellikle "-ıl, -ın" eki görülür; çatı sadece yüklemi fiil olan cümlelerde aranır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Fiilin çatısını bulmak için yükleme sorular sor:

Geçişli mi? "Neyi, kimi?" sorusuna cevap verebiliyorsa geçişlidir: "Mektubu yazdı." Veremiyorsa geçişsizdir: "Çocuk uyudu."
Etken mi, edilgen mi? İşi yapan belli mi? "Ali mektubu yazdı." etkendir. "Mektup yazıldı." edilgendir; yazanı bilmeyiz.
Dönüşlü: İşi yapan, işten etkilenen de kendisidir: "Çocuk yıkandı." (kendini yıkadı)
İşteş: İş karşılıklı ya da birlikte yapılır: "Kardeşler tartıştı."

Sık yapılan hata: "-ın" ekini görünce hemen edilgen demek. "Kapı açıldı" edilgendir, ama "Çocuk giyindi" dönüşlüdür. Doğrusu: "İşi kim yaptı, kimi etkiledi?" diye sor. İşi yapan özne kendi üzerine yapıyorsa dönüşlü, işi yapan belli değilse edilgendir.

Derinleş

Bir arkadaşına önce elle bir mektup yaz, aynı şeyi sonra kısa bir mesajla gönder. İkisini yazarken harcadığın süreyi, seçtiğin sözcükleri ve karşındakinin tepkisini karşılaştır. Yüzyıllardır okunan bir halk şiiri ile geçen yıl çok paylaşılan bir içerik seç: Hangisinin on yıl sonra da hatırlanacağını düşünüyorsun, neden? Hızlı iletişimin hangi durumlarda yararlı, hangi durumlarda zararlı olduğunu tartış.

Bu konuda neler var?

Yazma

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Okul gazetesinin “Haftanın Haberleri” köşesi için dört cümle yazılmış. Editör, işi yapanın belli olmadığı, yüklemin edilgen çatılı olduğu cümleyi başlığa taşımak istiyor. Editörün başlığa taşıyacağı cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Can, odasında sınavına çalışıyor.
- B) Çocuklar teneffüste bahçede koşuştu.
- C) Okulun bahçesi dün öğleden sonra temizlendi.
- D) Kardeşim yarışmayı kazanınca çok sevindi.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Okulun bahçesi dün öğleden sonra temizlendi.
Bahçeyi kimin temizlediği belli değildir; “bahçe” sözde öznedir ve yüklem “-l-” ekiyle edilgen olmuştur. “Koşuştu” da “-ş-” eki aldığı için çekici görünür, ama bu ek edilgenlik değil işteşlik bildirir ve işi yapan (çocuklar) bellidir.
Kolay
2Bir dergide şu cümle geçiyor: “Ninnilerden türkülere kadar halkın dilinde yüzyıllarca yaşayan ürünler bir tür doğal seleksiyondan geçmiştir; beğenilmeyenler zamanla unutulmuş, en güzelleri kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.” Bu cümlede “seleksiyon” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır?
- A) Hızlanma, yayılma
- B) Unutulma, kaybolma
- C) Değişme, yenilenme
- D) Seçme, ayıklanma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Seçme, ayıklanma
“Seleksiyon” seçme, ayıklanma demektir; cümlede beğenilenlerin kalıp beğenilmeyenlerin elendiği bir süreç anlatılır. “Unutulma” çekici görünür ama unutulma bu sürecin yalnızca bir yanıdır; sözcük, ayıklama işinin bütününü karşılar.
Kolay
3Annesinin verdiği alışveriş listesiyle markete giden Efe, akşam günlüğüne o günü dört cümleyle anlatıyor. Türkçe öğretmeni, bu cümlelerden yalnızca birinin yükleminin nesne aldığını söylüyor. Efe'nin yüklemi geçişli olan cümlesi hangisidir?
- A) Marketten iki ekmek aldım.
- B) Eve otobüsle döndüm.
- C) Yolda hiç durmadan koştum.
- D) Akşam erkenden uyudum.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Marketten iki ekmek aldım.
“Ne aldım?” sorusunun cevabı “iki ekmek”tir; yüklem nesne aldığı için geçişlidir. “Eve otobüsle döndüm” cümlesinde de bir yer ve araç bildirilir ama “neyi döndüm?” sorusu sorulamaz; bu yüzden yüklem geçişsizdir.
Kolay
4Kitap kulübü için afiş hazırlayan öğrenciler, afişteki cümlelerin yüklemlerini çatı bakımından incelemek istiyor. Öğretmen, cümlelerden birinde çatı özelliğinin aranamayacağını hatırlatıyor. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği aranmaz?
- A) Kardeşim her akşam kitap okur.
- B) Kitap okumak en sevdiğim uğraştır.
- C) Kitaplar rafa özenle dizildi.
- D) Kitabını arkadaşına ödünç verdi.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kitap okumak en sevdiğim uğraştır.
Çatı, yalnızca yüklemi fiil olan cümlelerde aranır; “uğraştır” isim soylu bir yüklemdir. Bu cümlede “okumak” sözcüğü fiilden türediği için çekici bir tuzak oluşturur, ama o bir isim-fiildir ve yüklem değildir.
Kolay
5“İletişim ve Hız” metninde yazar, televizyonlar ve bilgisayarlar yokken de insanların iletişim kurduğunu anlatır. Yazara göre geçmişteki iletişimin özelliği hangisidir?
- A) İnsanlar birbirinden hiç haberdar olmuyordu.
- B) Yalnızca yazılı mektuplarla sağlanıyordu.
- C) Bugünkünden çok daha hızlı ve yüzeyseldi.
- D) Bugünkü kadar hızlı değildi ama daha derinlemesine olabiliyordu.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bugünkü kadar hızlı değildi ama daha derinlemesine olabiliyordu.
Yazar, geçmişteki iletişimin “belki bu kadar hızlı değil ama belki daha derinlemesine, belki daha doğru” olduğunu söyler. İnsanların birbirinden habersiz yaşadığı görüşünü ise sorularıyla reddeder.
Kolay
6“İletişim ve Hız” metninde yazar, halkın yüzyıllar boyunca sözlü edebiyatta taşıyarak bugüne ulaştırdığı bir şairden örnek verir. Bu şair kimdir?
- A) Mehmet Âkif Ersoy
- B) Âşık Veysel
- C) Yunus Emre
- D) Karacaoğlan
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yunus Emre
Yazar, halkın Yunus Emre'yi yüzlerce yıl taşıyıp bize hediye ettiğini söyler. Diğer şairlerin adları metinde geçmez.
Kolay
7“İletişim ve Hız” metninde yazar şöyle der: “İletişim teknolojisinin gelişmesi, insanların arasındaki iletişimi artırması bakımından ilk bakışta çok olumlu bir durum olarak nitelendirilebilir. Buna ben biraz kuşkulu yaklaşmak istiyorum.” Yazarın iletişim teknolojisindeki gelişmelere yaklaşımı hangisidir?
- A) Sorgulayıcı ve eleştirel
- B) İlgisiz ve kayıtsız
- C) Tamamen hayran ve coşkulu
- D) Öfkeli ve suçlayıcı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sorgulayıcı ve eleştirel
Yazar, gelişmeyi ilk bakışta olumlu bulanlara karşı kuşkulu yaklaştığını söyler ve sorular sorarak konuyu sorgular. Yazar öfkeli değildir; görüşünü sakin bir dille, örneklerle tartışır.
Kolay
8Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem nesnesine göre geçişsizdir?
- A) Kardeşim yeni bir kitap okudu.
- B) Çocuklar teneffüste bahçede koştu.
- C) Öğretmen ödevleri topladı.
- D) Annem akşam yemeği hazırladı.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çocuklar teneffüste bahçede koştu.
“Koşmak” fiili nesne almaz; “Neyi koştu?” sorusu sorulamaz. Diğer fiiller (hazırlamak, okumak, toplamak) nesne alabildiği için geçişlidir.
Kolay
9“İletişim ve Hız” metninde yazar okura sorular yöneltir: “Acaba her alanda doğru bir iletişim kuruluyor mu? Sandığımız gibi en yüksek noktasında mı iletişim?” Yazarın bu soruları sormasının amacı hangisidir?
- A) Konuyu değiştirip başka bir konuya geçmek
- B) Okuru konu üzerinde düşünmeye yöneltmek
- C) Yazıyı bir sonuca bağlamak
- D) Okurdan kesin bir bilgi öğrenmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Okuru konu üzerinde düşünmeye yöneltmek
Yazar bu soruların cevabını okurdan beklemez; okuru, iletişimin gerçekten en üst düzeyde olup olmadığını sorgulamaya yöneltir. Sorular yazının başında yer aldığından yazıyı sonuca bağlama işlevi taşımaz.
Kolay
10Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem öznesine göre etken çatılıdır?
- A) Okulun kapıları sabah açıldı.
- B) Bu sorunlar yakında çözülecek.
- C) Dedem bahçedeki ağaçları budadı.
- D) Sınav sonuçları dün açıklandı.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dedem bahçedeki ağaçları budadı.
Etken fiillerde işi yapan özne bellidir; ağaçları budayan dededir. Diğer cümlelerde işi yapan belli değildir, “-ıl/-n” eki almış yüklemler edilgendir.
Kolay
11“İletişim ve Hız” metninde yazar, dünyayı bir bilgi akışı ağı içine saran bazı iletişim araçlarını sayar. Aşağıdakilerden hangisi yazarın saydığı araçlardan biri değildir?
- A) Bilgisayarlar
- B) Akıllı telefonlar
- C) Uydular
- D) Televizyonlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Akıllı telefonlar
Yazar, “Televizyonlar, uydular, bilgisayarlar dünyayı bir bilgi akışı ağı içine sarmadan önceki zamanlarda…” der. Akıllı telefonlardan metinde söz edilmez.
Kolay
12“İletişim ve Hız” metninde yazar, bir görüşü savunarak okuru da bu görüşe inandırmaya çalışır; sorular sorar, örnekler verir. Metinde ağır basan anlatım biçimi hangisidir?
- A) Betimleyici anlatım
- B) Mektup anlatımı
- C) Tartışmacı anlatım
- D) Öyküleyici anlatım
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tartışmacı anlatım
Bir görüşü savunup okuru ikna etmeye çalışmak tartışmacı anlatımın özelliğidir. Metinde olay örgüsü ya da kişi, yer ve zaman unsurları olmadığından öyküleyici anlatım ağır basmaz.
Kolay
13Fiilde çatı konusunu çalışan Zeynep, edilgen çatılı fiilleri tanımak için defterine bir not almak istiyor. Zeynep'in notuna yazması gereken doğru bilgi hangisidir?
- A) Edilgen fiillerde iş başkası tarafından yapılır ve genellikle “-ıl, -ın” ekleri görülür.
- B) Edilgen fiillerde iş karşılıklı ya da birlikte yapılır.
- C) Edilgen fiillerde işi yapan özne her zaman bellidir.
- D) Edilgen fiillerde özne yaptığı işten yine kendisi etkilenir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Edilgen fiillerde iş başkası tarafından yapılır ve genellikle “-ıl, -ın” ekleri görülür.
Edilgen fiillerde işi yapan belli değildir, iş başkası tarafından yapılmış gibi anlatılır ve fiil genellikle “-ıl, -ın” eki alır. Karşılıklı ya da birlikte yapma işteş fiilin, kendi kendine yapma ise dönüşlü fiilin özelliğidir.
Kolay
14“İletişim ve Hız” metninde “Her çağ, zaman zaman nostalji duyar ama kendi ürettikleriyle de övünür.” cümlesi yer almaktadır. Bu cümledeki “nostalji” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Geçmişe duyulan özlem
- B) Başarıdan duyulan gurur
- C) Bilime duyulan ilgi
- D) Geleceğe duyulan merak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Geçmişe duyulan özlem
Nostalji, geçmişe ve eskiye karşı duyulan özlemdir. Cümlede “ama kendi ürettikleriyle de övünür” denmesi, nostaljinin bugüne değil geçmişe yönelik bir duygu olduğunu da gösterir.
Kolay
15Bayram ziyaretine giden kardeşler hakkında yazılan aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem işteş çatılıdır?
- A) Ziyaret için erkenden yola çıktılar.
- B) Kapıda bütün kuzenler birbiriyle tokalaştı.
- C) Teyzeleri onlara şeker ikram etti.
- D) Kardeşler bayramlıklarını giydi.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kapıda bütün kuzenler birbiriyle tokalaştı.
“Tokalaşmak” birbirine karşılıklı olarak tokalaşma anlamı taşıdığından işteş çatılıdır. Diğer yüklemler (giydi, çıktılar, ikram etti) karşılıklı ya da birlikte yapma bildirmez.
Kolay
16“İletişim ve Hız” metninde yazar, Rönesans gibi gelişmeleri “daha uzun vadede ortaya çıkan” süreçler olarak niteler. Bu ifadedeki “uzun vadede” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Uzun bir zaman içinde
- B) Çok az bir emekle
- C) Uzak bir yerde
- D) Büyük bir kalabalıkla
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Uzun bir zaman içinde
“Vade” süre demektir; “uzun vadede”, uzun bir zaman dilimi içinde anlamına gelir. Yazar da bu süreçlerin elli, yüz senelik olduğunu söyleyerek zamanı vurgular.
Kolay
17“İletişim” konulu yazısını bitiren Nehir, yazısının ana düşüncesini şöyle belirliyor: “Yüz yüze yapılan kısa bir sohbet, gönderilen onlarca mesajdan daha yakın bir bağ kurar.” Nehir'in, bu ana düşünceden hareketle yazısına koyabileceği en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir Sohbet, Onlarca Mesaja Bedel
- B) Mesajlaşmanın Kısa Tarihi
- C) Telefon Seçerken Nelere Bakmalı?
- D) Hızlı Mesaj Yazmanın Yolları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir Sohbet, Onlarca Mesaja Bedel
Başlık, yazının ana düşüncesini yansıtmalıdır. Nehir'in ana düşüncesi, yüz yüze sohbetin mesajlaşmadan daha yakın bir bağ kurduğudur; “Bir Sohbet, Onlarca Mesaja Bedel” başlığı bu karşılaştırmayı verir. Öteki başlıklar mesajlaşmanın geçmişi, telefon seçimi ve hızlı yazma gibi ana düşünceyle ilgisi olmayan konuları çağrıştırır.
Kolay
18Ders kitabındaki bilgiye göre edilgen çatılı cümlelerde işi yapan belli değildir; yapılan işten etkilenen varlık özne (sözde özne) olur. Okul duyuru panosunda şu cümle yazılıdır: “Kitap fuarı için spor salonu cumartesi günü öğrencilere açılacak.” Bu cümlenin sözde öznesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) kitap fuarı için
- B) cumartesi günü
- C) spor salonu
- D) öğrencilere
Cevabı göster
Doğru cevap: C) spor salonu
Yüklem “açılacak” edilgen çatılıdır; salonu kimin açacağı belli değildir. “Açılacak olan ne?” sorusunun cevabı “spor salonu”dur; açma işinden etkilenen bu varlık sözde öznedir. “Kitap fuarı için” işin amacını, “cumartesi günü” zamanını, “öğrencilere” ise işin kime yöneldiğini bildirir.
Orta
19Doğa gezisinde dere kenarında mola veren öğretmen öğrencilerine şöyle diyor: “Suyun, derenin dibindeki çakılları binlerce yılda yuvarlayıp parlatması bize sabrı öğretir.” Bu cümlede hangi fiilimsi türleri vardır?
- A) Yalnızca sıfat-fiil
- B) Sıfat-fiil ve zarf-fiil
- C) Yalnızca isim-fiil
- D) İsim-fiil ve zarf-fiil
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İsim-fiil ve zarf-fiil
“Yuvarlayıp” (-ıp) zarf-fiil, “parlatması” (-ma) isim-fiildir. “Dibindeki” sözcüğü bir ismi niteler gibi göründüğü için sıfat-fiil sanılabilir; ama fiilden değil isimden “-ki” ekiyle türemiştir, fiilimsi değildir.
Orta
20Bir düğün sabahını anlatan öyküden dört cümle seçilmiş. Öğretmen, öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği, yani “kendi kendine yapma” anlamı taşıyan cümleyi bulmalarını istiyor. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu anlam vardır?
- A) Zeliha, düğün için özenle hazırlandı.
- B) Komşumla asansörde karşılaştık.
- C) Salon çiçeklerle güzelce süslenmiş.
- D) Fatma pazara yalnız başına gitmiş.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Zeliha, düğün için özenle hazırlandı.
Zeliha hazırlanma işini kendisi yapmış ve bu işten kendisi etkilenmiştir; yüklem dönüşlüdür. “Süslenmiş” de aynı “-n-” sesini taşıdığı için çekici görünür, ama salonu süsleyen başkasıdır; o yüklem edilgendir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.