İlber Ortaylı ile Röportaj

söyleşi
Çanakkale Zaferi
Millî Mücadele
öznel
nesnel
düşünceyi geliştirme yolları
fiilimsi
kaynak gösterme

İlber Ortaylı röportajında Çanakkale Savaşı nasıl değerlendirilir?

İlber Ortaylı ile yapılan röportajda Çanakkale Savaşı, Türk milletinin vatan savunmasında eşsiz bir direniş anıtı ve milletleşmenin güçlendiği bir süreç olarak değerlendirilir. Adem Koçal’ın sorularını yanıtlayan tarihçiye göre Çanakkale Savaşı 1915’te kazanılmış bir zaferdir ve çok büyük insan kaybına yol açmıştır; şehit sayısı bugün bile tam bilinmez, 50 bin ila 250 bin arasında rakamlar söz konusudur. Fransızların Marne ve Verdun’u gibi Çanakkale de bir halkın vatanı için öldüğünü gösteren anıtlardandır ve Ortaylı’ya göre şark milletleri içinde tek örnektir. Burada yetişen komutan kadrosu daha sonra Millî Mücadele’yi örgütleyip zafere taşımıştır. Cephe gerisindeki halk da yokluk ve sıkıntılarla savaşı birlikte yaşamıştır. Söyleşi türünde bir uzmanın görüşleri soru-cevap biçiminde okura aktarılır; tarih ve sayı içeren cümleler nesnel, değerlendirme içerenler özneldir.

İlber Ortaylı ile Röportaj: konu anlatımı ve özeti

Bu metin, tarihçi İlber Ortaylı ile Çanakkale Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı üzerine yapılmış bir söyleşidir (röportaj). Ana düşüncesi, Çanakkale'nin Türk milletinin vatan savunmasında eşsiz bir direniş anıtı olduğu ve bu süreçte milletleşmenin güçlendiğidir.

Çanakkale Savaşı 1915'te kazanılmıştır; büyük can kaybına rağmen Türk askerinin dayanıklılığını ve komutanların yeteneğini göstermiştir.
Burada yetişen komutan kadrosunun daha sonra Millî Mücadele'yi örgütleyip zafere taşıdığı vurgulanır.
Cephe gerisindeki halk da yokluk ve sıkıntılarla savaşı birlikte yaşamıştır; savaşta çok sayıda genç ve nitelikli insan kaybedilmiştir.
Söyleşi (röportaj) türü çalışılır: soru-cevap biçiminde, bir uzmanın görüşleri okura aktarılır.
Öznel ve nesnel cümleler ayırt edilir; görüşlerin hangi düşünceyi geliştirme yollarıyla (sayısal veri, karşılaştırma, tanık gösterme) desteklendiği incelenir.
Fiilimsiler bulunur ve bilgilendirici yazılarda alıntıların kaynağının doğru gösterilmesi gerektiği öğrenilir.

Unutma: Tarih ve sayı içeren bir cümle genellikle nesneldir; "en önemli, abidevi" gibi değerlendirme içeren cümleler ise özneldir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir cümlenin öznel mi nesnel mi olduğunu anlamak için tek bir soru sor: "Bu cümle belgeyle, ölçümle kanıtlanabilir mi?"

"Çanakkale Savaşı 1915'te yapıldı." → Belgelerle doğrulanır: nesnel.
"Çanakkale, tarihin en etkileyici direnişidir." → Kişisel değerlendirme: öznel.

Röportaj okurken soruları ve cevapları ayrı renklerle işaretle; uzmanın görüşleri ile röportajı yapanın soruları karışmaz.

Sık yapılan hata: İçinde tarih ya da rakam geçen her cümleyi nesnel saymak. "1915'te yaşanan en acı olay Çanakkale'dir." cümlesinde tarih var, ama "en acı" bir yargıdır; cümle özneldir. Doğrusu: Sayılara değil, cümlenin bütününün kanıtlanabilir olup olmadığına bak. Başkasının sözünü aktarırken kimin söylediğini mutlaka belirt.

Derinleş

Ailende ya da çevrende, geçmişte yaşanan önemli bir olayı hatırlayan bir büyüğünle röportaj yap. Önce evet-hayır ile cevaplanan değil, anlatmaya yönelten açık uçlu sorular hazırla. Görüşmeden önce izin al, sözleri değiştirmeden aktar ve yayımlamadan önce metni ona okut. Bir röportajda sözleri eksik ya da çarpıtılmış aktarmanın ne gibi sonuçları olabilir? Tartış.

Bu konuda neler var?

Yazma

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Okul dergisi için emekli bir tarih öğretmeniyle görüşen Hira, sorularını ve öğretmenin cevaplarını ses kaydına alıyor. Sonra bu konuşmayı soru-cevap düzeninde yazıya geçirip dergiye gönderiyor. Hira'nın oluşturduğu metin hangi türdendir?
- A) Biyografi (yaşam öyküsü)
- B) Söyleşi (röportaj)
- C) Fıkra (köşe yazısı)
- D) Deneme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Söyleşi (röportaj)
Bir kişiyle soru-cevap biçiminde yapılan görüşmenin yazıya geçirilmesiyle söyleşi (röportaj) oluşur. Öğretmen kendi hayatından da söz etmiş olabilir, ama metin onun yaşam öyküsünü anlatan bir biyografi değil, soru-cevaba dayalı bir görüşmedir.
Kolay
2Ödevinde yararlandığı kitabı kaynakçaya yazan Selim'e öğretmeni şu kuralı hatırlatıyor: Kitaplar “Yazar Adı Soyadı, Eser Adı, Yayınevi, Basım Yeri, Basım Yılı” sırasıyla gösterilir. Buna göre aşağıdaki kaynak gösterimlerinden hangisi doğrudur?
- A) Cepheden Mektuplar, Ayşe Yılmaz, Deniz Yayınları, İstanbul, 2015.
- B) Ayşe Yılmaz, Deniz Yayınları, Cepheden Mektuplar, İstanbul, 2015.
- C) Ayşe Yılmaz, Cepheden Mektuplar, İstanbul, Deniz Yayınları, 2015.
- D) Ayşe Yılmaz, Cepheden Mektuplar, Deniz Yayınları, İstanbul, 2015.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ayşe Yılmaz, Cepheden Mektuplar, Deniz Yayınları, İstanbul, 2015.
Doğru sıra yazar, eser adı, yayınevi, basım yeri ve basım yılıdır; yalnızca bu seçenek kurala uyar. Yayınevi ile basım yerinin yer değiştirdiği seçenek ilk bakışta doğru görünür, ama kurala göre yayınevi basım yerinden önce gelmelidir.
Kolay
3Çanakkale Savaşı üzerine bir söyleşi okuyan Emir, kendi yazısında yalnızca doğruluğu belgelerle kanıtlanabilen bilgilere yer vermek istiyor. Emir'in bu amaçla kullanabileceği cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çanakkale Deniz Zaferi 18 Mart 1915'te kazanıldı.
- B) Çanakkale, tarihimizin en destansı savaşıdır.
- C) Savaşın en acı yanı gençlerin yitirilmesiydi.
- D) I. Dünya Savaşı en hüzünlü anılarla doludur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çanakkale Deniz Zaferi 18 Mart 1915'te kazanıldı.
Deniz Zaferi'nin 18 Mart 1915'te kazanıldığı belgelerle kanıtlanabilen bir bilgidir; nesneldir. “En acı yanı” cümlesi de gerçek bir kayıptan söz ettiği için çekici görünür, ama neyin “en acı” olduğu kişisel bir değerlendirmedir.
Kolay
4Bir tarih belgeselinde şu cümle geçiyor: “Limandaki gemiye yeni bir bayrak çekilerek kıyıdaki halka umut dolu bir mesaj verilmiş oldu.” Bu cümledeki “çekilerek” sözcüğü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İsim-fiil
- B) Sıfat-fiil
- C) Zarf-fiil
- D) Çekimli fiil
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zarf-fiil
“Çek-il-” fiil gövdesine “-erek” eki gelerek zarf-fiil oluşmuştur; mesajın nasıl verildiğini bildirir. Sözcük edilgenlik eki (-il-) taşıdığı için çekimli fiil sanılabilir, ama kip ve kişi eki almadığından çekimli fiil değildir.
Kolay
5“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde İlber Ortaylı, Çanakkale Savaşı'nın hangi yıl kazanılmış bir zafer olduğunu söyler?
- A) 1917
- B) 1915
- C) 1921
- D) 1914
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1915
Ortaylı, “Çanakkale Savaşı 1915'te kazanılmış bir zaferdir.” der. 1914, Birinci Dünya Savaşı'nın başladığı ve Osmanlı'nın savaşa katıldığı yıldır.
Kolay
6“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metni soru-cevap biçiminde düzenlenmiştir. Bu metinde soruları kim sormakta, cevapları kim vermektedir?
- A) Soruları ve cevapları İlber Ortaylı yazmıştır.
- B) Soruları okurlar sormakta, cevapları Adem Koçal vermektedir.
- C) Soruları İlber Ortaylı sormakta, cevapları Adem Koçal vermektedir.
- D) Soruları Adem Koçal sormakta, cevapları İlber Ortaylı vermektedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Soruları Adem Koçal sormakta, cevapları İlber Ortaylı vermektedir.
Söyleşide konunun uzmanı olan tarihçi İlber Ortaylı cevap verir, söyleşiyi yapan Adem Koçal ise sorular yöneltir. Okurların soru sorduğuna dair bir bilgi metinde yoktur.
Kolay
7“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde söyleşinin, İlber Ortaylı'nın yeni yayımlanan bir kitabı vesilesiyle yapıldığı belirtilir. Bu kitabın adı hangisidir?
- A) İmparatorluğun Son Nefesi
- B) Ergenekon-Millî Mücadele Yazıları
- C) Önce Şiir Vardı
- D) Sanat Uzun Hayat Kısa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İmparatorluğun Son Nefesi
Girişte Ortaylı'nın “İmparatorluğun Son Nefesi” adlı kitabının yayımlandığı söylenir. Diğer adlar bu temadaki başka metinlerin alındığı kitaplardır.
Kolay
8“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı, “Şark milletleri içinde Çanakkale tek örnektir.” der. Bu cümledeki “Şark” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Doğu
- B) Batı
- C) Kuzey
- D) Güney
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doğu
Şark, doğu demektir; Ortaylı, doğu milletleri arasında Çanakkale gibi bir direniş örneğinin başka olmadığını söyler. Batı anlamına gelen sözcük “garp”tır.
Kolay
9“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı, “komutandan neferine kadar tümü şehit düşen 57. Alay”dan söz eder. “Nefer” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Doktor
- B) Gazeteci
- C) Komutan
- D) Er, asker
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Er, asker
Nefer, rütbesi olmayan asker, erdir; “komutandan neferine kadar” ifadesi en üst rütbeden en alt rütbeye kadar herkesi anlatır. Komutan ise ifadenin öteki ucudur.
Kolay
10“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde söyleşinin sonunda “Söyleşiyi yapan” kişinin adı verilir. İlber Ortaylı'ya soruları yönelten bu kişi kimdir?
- A) Cahit Külebi
- B) Ruşen Eşref
- C) Adem Koçal
- D) Sıddık Sami Onar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Adem Koçal
Metnin girişinde ve sonunda söyleşiyi Adem Koçal'ın yaptığı belirtilir. Sıddık Sami Onar ise metinde hatıratından söz edilen bir hocadır, soruları soran kişi değildir.
Kolay
11“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde “Çanakkale Savaşı sırasında müttefik Almanya ordumuzu mühimmat bakımından … desteklemiştir.” cümlesi yer alır. Bu cümledeki “müttefik” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Karşı tarafta savaşan, düşman
- B) Savaşa hiç katılmayan, tarafsız
- C) Aynı amaçla birlikte hareket eden, bağlaşık
- D) Savaşı kaybetmiş olan, yenik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aynı amaçla birlikte hareket eden, bağlaşık
Müttefik, bir amaç için başka bir devletle anlaşarak birlikte hareket eden, bağlaşık devlettir; Almanya da Osmanlı'nın yanında yer almıştır. Tarafsız devlet savaşa katılmaz.
Kolay
12“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı, Çanakkale'nin Türk İmparatorluğu için “abidevi bir savaş” olduğunu söyler. “Abidevi” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Kısa süren ve önemsiz
- B) Gizli ve bilinmeyen
- C) Anıt niteliğinde, büyük ve görkemli
- D) Unutulmuş ve eski
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Anıt niteliğinde, büyük ve görkemli
“Abide” anıt demektir; “abidevi” de anıt gibi büyük, görkemli ve unutulmaz anlamına gelir. Ortaylı da Çanakkale'yi bir direniş anıtı olarak görür.
Kolay
13“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı, Birinci Dünya Savaşı'nın 28 Temmuz 1914'te başladığını, Osmanlı Devleti'nin ise 29 Ekim 1914'te savaşa katıldığını söyler. Buna göre Osmanlı Devleti savaş başladıktan yaklaşık ne kadar süre sonra savaşa katılmıştır?
- A) Bir yıl
- B) Üç ay
- C) Üç yıl
- D) Bir hafta
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üç ay
Temmuz sonundan ekim sonuna yaklaşık üç ay vardır; Ortaylı da “Biz üç ay sonra … katıldık.” der. Üç yıl sonra savaşa giren ülke ise metne göre Yunanistan'dır (1917).
Kolay
14“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı, Çanakkale gibi savaşların halkların “asırlarca iftiharla sahiplendiği” anıtlar olduğunu söyler. “İftihar” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Unutkanlık
- B) Korku, endişe
- C) Utanç, mahcubiyet
- D) Övünç, gurur
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Övünç, gurur
İftihar, övünme ve gurur duyma anlamına gelir; halklar bu anıtları gururla sahiplenir. Utanç bu sözcüğün karşıt anlamlısıdır.
Kolay
15“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı, Çanakkale'de yetişen kadroların “mütareke yıllarında” Anadolu'da Millî Mücadele'yi örgütlediğini söyler. “Mütareke” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Ateşkes, savaşa geçici olarak ara verilmesi
- B) Seferberlik, halkın savaşa çağrılması
- C) Göç, yer değiştirme
- D) Zafer kutlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ateşkes, savaşa geçici olarak ara verilmesi
Mütareke, savaşan taraflar arasında savaşa ara verilmesi, yani ateşkestir. Seferberlik ise savaş için halkın ve kaynakların hazırlanmasıdır, farklı bir kavramdır.
Kolay
16“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı'ya Çanakkale Savaşı'nın Birinci Dünya Savaşı'nın gidişini nasıl etkilediği sorulur. Ortaylı'nın bu soruya verdiği ilk cevap hangisidir?
- A) Çanakkale yüzünden Almanya savaştan çekilmiştir.
- B) Çanakkale savaşı uzatmıştır.
- C) Çanakkale savaşın gidişini hiç etkilememiştir.
- D) Çanakkale savaşı hemen bitirmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çanakkale savaşı uzatmıştır.
Ortaylı “Çanakkale, şüphesiz savaşı uzatmıştı.” der ve devletlerin başta savaşın birkaç ay süreceğini sandığını anlatır. Almanya'nın savaştan çekildiğine dair bir bilgi metinde yer almaz.
Kolay
17“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı, savaş yıllarında okulların boşaldığını anlatırken bu bilgiyi “Sıddık Sami Onar Hoca'nın hatıratından” öğrendiğimizi söyler. Bu sözde geçen “hatırat” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir kişinin öğrencilerine verdiği ders notları
- B) Bir savaş için hazırlanan resmî raporlar
- C) Bir kişinin yaşadıklarını anlattığı yazılar
- D) Bir kişinin yakınlarına bıraktığı vasiyet
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir kişinin yaşadıklarını anlattığı yazılar
“Hatırat”, anılar demektir; bir kişinin yaşadıklarını, gördüklerini sonradan anlattığı yazılardır. Ortaylı, savaşa alınan lise öğrencileriyle ilgili bilgiyi o günleri yaşamış birinin anılarından aktarmaktadır. Sözcüğün “hatıra” (anı) sözcüğüyle ilgisi de anlamı tahmin etmeye yardımcı olur.
Kolay
18“İlber Ortaylı ile Söyleşi” metninde Ortaylı, Çanakkale'de Türk askerinin “düzeni elinde tutabildiğini, komutanlarına itaat ettiğini” gösterdiğini söyler. Bu sözde geçen “itaat etmek” sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Verilen emri tartışmak, sorgulamak
- B) Verilen emre uymak, söz dinlemek
- C) Birine yol göstermek, akıl vermek
- D) Birini yakından izlemek, gözlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Verilen emre uymak, söz dinlemek
“İtaat etmek”, söz dinlemek, verilen emre uymak demektir. Ortaylı, askerin düzeni koruduğunu ve komutanlarının emirlerine uyduğunu anlatmaktadır; cümledeki “düzeni elinde tutabilmek” sözü de bu anlamı destekler. Emri tartışmak bunun tersidir; yol göstermek ve gözlemek ise askerin değil, komutanın yapacağı işlerdir.
Orta
19Bir tarihçi söyleşide şöyle diyor: “Bu savaşta verilen kayıpların sayısı kaynaklara göre değişir; bazı kaynaklar 50 binden, bazıları 200 binden fazla kayıptan söz eder. Hangi sayıyı alırsak alalım, bir kuşağın büyük bölümünü yitirdiğimiz açıktır.” Tarihçi bu sözlerinde düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurmuştur?
- A) Benzetme yapma
- B) Sayısal verilerden yararlanma
- C) Kavramı tanımlama
- D) Bir kişiyi tanık gösterme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sayısal verilerden yararlanma
Kaybın büyüklüğünü anlatmak için “50 bin, 200 bin” gibi sayısal verilerden yararlanılmıştır. Tarihçi “kaynaklar” sözcüğünü kullandığı için tanık gösterme çekici görünür; ama belirli bir kişinin sözünü aktarmamış, sayılarla düşüncesini desteklemiştir.
Orta
20“Savaş yalnızca cephede yaşanmadı. İstanbul'un üzerinden düşman uçakları geçti, şehirde ekmek kuyrukları uzadı. Halk yoksullukla boğuştu ama direnmekten vazgeçmedi.” Bu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- A) İstanbul havadan tehdit altında kalmıştır.
- B) Halk yokluk ve yoksulluk çekmiştir.
- C) Savaşın etkisi yalnızca cephede hissedilmiştir.
- D) Halk zorluklara rağmen direnmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Savaşın etkisi yalnızca cephede hissedilmiştir.
Parça, savaşın cephe gerisinde de yaşandığını anlatır; savaşın etkisinin yalnızca cephede hissedildiği yargısı parçayla çelişir. Uçakların şehrin üzerinden geçmesi doğrudan bombalama demek değildir, ama şehrin havadan tehdit altında kaldığını gösterir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.