Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda

Millî Mücadele
Atatürk
şiir
kişileştirme
benzetme
geçişli fiil
geçişsiz fiil

'Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda' şiirinde ne anlatılır?

Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda, Cahit Külebi'nin Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışıyla başlayan Millî Mücadele yolculuğunu anlatan şiiridir. Şiirin ana duygusu Atatürk'e duyulan sevgi, güven ve milletin kurtuluş umududur. Şiirde Kemal Paşa'yı taşıyan geminin Samsun'a sabaha karşı yanaşması, ardından Erzurum'a ve Sivas'a uzanan yolculuk coşkulu bir dille anlatılır. Gemiden tüten duman, "memleketin uçup giden kaygıları" olarak yorumlanır; böylece sıradan bir görüntü milletin kaygısı ve umuduyla ilişkilendirilir. "Dağlar alçaldı yol vermeğe" dizesinde olduğu gibi dağların, ırmakların ve dalgaların insan gibi davranması kişileştirme sanatına örnektir. Anaların ve bacıların yola dökülüp cephane taşıması, Anadolu kadınının cepheye verdiği desteği gösterir. Şiirde benzetme ve abartma sanatları da kullanılır. Şiir, Anadolu halkının Atatürk'e duyduğu inancı ve Millî Mücadele ruhunu yansıtır.

Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda: konu anlatımı ve özeti

Cahit Külebi'nin bu şiiri, Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışıyla başlayan Millî Mücadele yolculuğunu anlatır. Şiirin ana duygusu, Atatürk'e duyulan sevgi, güven ve milletin kurtuluş umududur.

Şiirde Mustafa Kemal'in Samsun'a gelişi, ardından Erzurum'a ve Sivas'a uzanan yolculuğu coşkulu bir dille anlatılır.
Anadolu halkının, özellikle kadınların cepheye destek veren fedakârlığı öne çıkar.
Doğanın bile bu yolculuğa yardım ettiği hissettirilir: dağların, ırmakların, dalgaların insan gibi davranması kişileştirme sanatına örnektir.
Şiirde benzetme ve abartma sanatları da kullanılır; sıradan bir görüntü, milletin kaygısı ve umuduyla ilişkilendirilir.
Şiirdeki deyimlerin anlamları bulunur ve metne kattıkları anlam açıklanır.
Fiiller geçişli (nesne alabilen) ve geçişsiz (nesne almayan) olarak ayrılır; ayrıca Kuvayı Milliye ruhunu anlatan başka bir şiir parçası görsellerle yorumlanır.

Unutma: Geçişli fiili bulmak için yükleme "neyi, kimi?" diye sor; cevap verebiliyorsan fiil geçişlidir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Fiilin geçişli mi geçişsiz mi olduğunu bulmak için yükleme "neyi, kimi?" diye sor:

"Kadınlar cephaneyi taşıdı." → Neyi taşıdı? Cephaneyi. Geçişli.
"Asker sabaha kadar yürüdü." → Neyi yürüdü? Cevap yok. Geçişsiz.

Şiirdeki söz sanatlarını ayırmak için kısa bir kontrol listesi:

"Gibi, sanki, kadar" ile iki şey arasında benzerlik kuruluyorsa → benzetme
İnsana özgü bir davranış insan dışı bir varlığa verilmişse → kişileştirme
Bir durum olduğundan çok büyük ya da çok küçük anlatılmışsa → abartma

Sık yapılan hata: "Dağlar yol verdi" gibi bir dizeyi abartma sanmak. Doğrusu: Burada dağlara insan gibi bir davranış (yol vermek) yüklenmiştir; bu kişileştirmedir. Bir dizede birden fazla sanat da bulunabilir.

Derinleş

Millî Mücadele'de cepheye destek veren kadınlardan birinin hayatını güvenilir kaynaklardan araştır ve kaynaklarını belirt. Onun yaşadığı bir anı, kişileştirme ya da benzetme kullandığın dört dizelik bir şiirle anlat. O dönemde cephe gerisinde yaşayan biri olsaydın hangi zorluklarla karşılaşırdın? Tarih dersinde öğrendiklerinle birleştirerek açıkla.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Millî Mücadele yıllarını anlatan bir şiir dinletisinde, köylerden cepheye cephane taşıyan kadınlar için şu dizeler okunuyor: “Köyden köye haber gitti, / Analar bacılar yola döküldü.” Bu dizelerdeki “yola dökülmek” deyiminin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Topluca yola çıkmak
- B) Yolunu kaybetmek
- C) Yolda yorulup kalmak
- D) Yoldan geri dönmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Topluca yola çıkmak
“Yola dökülmek” kalabalık hâlinde, topluca yola çıkmak demektir; dizelerde haber alan kadınların hep birlikte yola çıktığı anlatılır. “Dökülmek” sözcüğü dağılmayı çağrıştırdığı için “yolunu kaybetmek” çekici görünse de deyimin anlamı bu değildir.
Kolay
2Mustafa Kemal'in Anadolu'daki yolculuğunu anlatan bir şiirde şu dizeler yer alıyor: “Bir müjde gibi yayıldı adı / Erzurum'dan Sivas'a.” Bu dizelerde öne çıkan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşturma
- B) Zıtlık
- C) Benzetme
- D) Kişileştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Benzetme
Mustafa Kemal'in adının yayılışı “gibi” edatıyla bir müjdenin yayılmasına benzetilmiştir; bu benzetmedir. Dizelerde insana özgü bir davranış bir varlığa yüklenmediği için kişileştirme yoktur.
Kolay
3Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışını anlatan bir şiir yazan öğrenci, şu dizeleri kuruyor: “Gemi limana yanaşırken / Dalgalar ayağa kalkıp selam durdu.” Bu dizelerde hangi söz sanatı vardır?
- A) Zıtlık
- B) Kişileştirme
- C) Karşılaştırma
- D) Konuşturma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kişileştirme
Dalgalara ayağa kalkmak ve selam durmak gibi insana özgü davranışlar yüklenmiştir; bu kişileştirmedir. Konuşturma olması için dalgaların konuşturulması gerekirdi; dizelerde dalgalar konuşmaz, yalnızca insan gibi davranır.
Kolay
4Türkçe dersinde Aslı, “Kadınlar kağnılarla cepheye cephane taşıdı.” cümlesinin yükleminin geçişli olup olmadığını bulmak istiyor. Bunun için yükleme bir soru sorup cevap alınıp alınmadığına bakacak. Aslı'nın yükleme sorması gereken soru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nerede, nereye?
- B) Ne zaman?
- C) Nasıl, neyle?
- D) Ne, neyi, kimi?
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ne, neyi, kimi?
Yükleme “ne, neyi, kimi?” sorusu sorulup cevap alınabiliyorsa yüklem nesne alıyordur, yani geçişlidir; burada cevap “cephane”dir. “Nereye?” sorusunun cevabı (cepheye) da cümlede bulunur, ama bu soru nesneyi değil yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) buldurur.
Kolay
5Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde öne çıkan ana duygu hangisidir?
- A) Atatürk'e duyulan sevgi, güven ve kurtuluş umudu
- B) Geçmişe duyulan hüzün ve pişmanlık
- C) Doğaya duyulan öfke ve kırgınlık
- D) Savaştan duyulan korku ve umutsuzluk
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Atatürk'e duyulan sevgi, güven ve kurtuluş umudu
Şiir, Mustafa Kemal'in yolculuğunu coşkuyla anlatır; halk ve doğa ona sevgiyle, güvenle eşlik eder. Şiirde umutsuzluk değil, kurtuluş umudu hâkimdir.
Kolay
6Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde Mustafa Kemal'i getiren gemi bir limana yanaşır. Şiire göre gemi hangi şehre ve günün hangi vaktinde yanaşmıştır?
- A) Samsun'a, sabaha karşı
- B) Erzurum'a, akşamüstü
- C) Sivas'a, öğle vakti
- D) Samsun'a, gece yarısı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Samsun'a, sabaha karşı
Şiir “Bir gemi yanaştı Samsun'a sabaha karşı” dizesiyle başlar. Sivas ve Erzurum, yolculuğun daha sonraki duraklarıdır ve kara yoluyla gidilmiştir.
Kolay
7Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde “Dağlar alçaldı yol vermeğe” dizesi geçmektedir. Bu dizedeki “yol vermek” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Yolculuğu yarıda bırakmak
- B) Birinin geçmesine izin vermek
- C) Birine yolun tarifini yapmak
- D) Yeni bir yol yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Birinin geçmesine izin vermek
“Yol vermek”, birinin geçebilmesi için önünü açmak, geçmesine izin vermektir; dağlar Mustafa Kemal'in geçmesi için alçalmıştır. Yol tarifi yapmak bu deyimin anlamı değildir.
Kolay
8Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde “Selam durdu tayfası” dizesi geçmektedir. Bu dizedeki “tayfa” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Limandaki yolcular
- B) Geminin bacasından çıkan duman
- C) Kıyıdaki balıkçı tekneleri
- D) Gemide çalışan gemiciler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gemide çalışan gemiciler
Tayfa, bir gemide çalışan gemicilerin topluluğudur; dizede geminin çalışanları da Mustafa Kemal'e selam durur. Duman, şiirde ayrı dizelerde anlatılan bir görüntüdür.
Kolay
9Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde “Bu ne inançtı ki Kemal Paşa” dizesiyle şair, Mustafa Kemal karşısında duyduğu hangi duyguyu dile getirir?
- A) Kıskançlık
- B) Hayranlık
- C) Kızgınlık
- D) Pişmanlık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hayranlık
“Bu ne inançtı ki” sözü, Mustafa Kemal'in hiç dinlenmeden mücadeleye koşmasına duyulan şaşkın bir hayranlığı anlatır. Şiirde kızgınlık ya da pişmanlık bildiren bir ifade yoktur.
Kolay
10Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde “Bir gemi yanaştı Samsun'a sabaha karşı / Selam durdu kayığı, çaparı, takası” dizeleri yer alır. Bu dizelerdeki “selam durmak” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Saygı göstermek için hazır durumda bekleyip selamlamak
- B) Birine selam vermeden yanından geçip gitmek
- C) Selam göndermek için mektup yazmak
- D) Birinin selamını almayıp yüz çevirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Saygı göstermek için hazır durumda bekleyip selamlamak
“Selam durmak”, saygıyla hazır ol durumuna geçip selamlamaktır; limandaki her şey Mustafa Kemal'i saygıyla karşılar. Selamı almamak bu sözün tam tersi bir davranıştır.
Kolay
11Nazım Hikmet'in “Kuvayı Milliye” şiirinden alınan bölümde “Antepliler silahşor olur. / Antepliler yiğit kişilerdir.” dizeleri yer alır. Bu dizelerdeki “silahşor” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Silah yapımında çalışan kimse
- B) Silahını hiç kullanmayan kimse
- C) Silah kullanmada usta olan kimse
- D) Silah satan kimse
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Silah kullanmada usta olan kimse
Silahşor, silah kullanmada usta olan, yiğit kimsedir; dizenin devamındaki “yiğit kişilerdir” sözü de bu anlamı destekler. Silah satan kişi için bu sözcük kullanılmaz.
Kolay
12Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem geçişsizdir?
- A) Kardeşim mektubu postaya verdi.
- B) Dün kaybettiğim parayı bugün evde buldum.
- C) Onun yaptığı esprilere çok güleriz.
- D) Annem bahçedeki gülleri suladı.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Onun yaptığı esprilere çok güleriz.
“Gülmek” fiiline “neyi, kimi?” sorusu sorulamaz; “esprilere” nesne değil dolaylı tümleçtir. Buldum, suladı ve verdi yüklemleri nesne aldığı için geçişlidir.
Kolay
13Nazım Hikmet'in “Kuvayı Milliye” şiirinden alınan bölümde Anteplilerin düşmanın peşinden “seğirttikleri” anlatılır. “Seğirtmek” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Hızla koşmak, aceleyle gitmek
- B) Yavaş yavaş yürümek
- C) Geri çekilip saklanmak
- D) Uzaktan seyretmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hızla koşmak, aceleyle gitmek
Seğirtmek, bir yere hızla koşmak, aceleyle gitmek demektir. Anteplilerin düşmanın peşine düştüğü anlatıldığı için geri çekilmek anlamı bağlama uymaz.
Kolay
14Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde Mustafa Kemal'in yolculuğu belli bir sırayla anlatılır. Şiire göre yolculuğun sıralanışı hangisidir?
- A) Sivas, Samsun, Erzurum
- B) Samsun, Sivas, Erzurum
- C) Samsun, Erzurum, Sivas
- D) Erzurum, Samsun, Sivas
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Samsun, Erzurum, Sivas
Gemi önce Samsun'a yanaşır; ardından “Bir selam gibi gitti Erzurum'a, / Bin selam gibi geldi Sivas'a Erzurum'dan.” dizeleriyle Erzurum ve Sivas anlatılır. Sivas'a Erzurum'dan gelindiği açıkça belirtilmiştir.
Kolay
15Nazım Hikmet'in şiirinin adı olan “Kuvayı Milliye” sözü ne anlama gelir?
- A) Barış antlaşması
- B) Yabancı ordular
- C) Halk şarkıları
- D) Millî kuvvetler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Millî kuvvetler
“Kuvayı Milliye”, millî kuvvetler anlamına gelir; Millî Mücadele'de halkın kendi oluşturduğu birlikleri anlatır. Yabancı ordular bu sözün karşıtıdır.
Kolay
16Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde şair Mustafa Kemal'e “Atının teri kurumadan / Sürüp geldin yeni yeni savaşların peşinde” diye seslenir. “Atının teri kurumadan” sözüyle anlatılmak istenen hangisidir?
- A) Atını iyice dinlendirdikten sonra
- B) Hiç dinlenmeden, ara vermeden
- C) Yolculuğa yaya olarak çıkarak
- D) Çok yavaş ve dikkatli biçimde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hiç dinlenmeden, ara vermeden
Atın terinin kurumaması, bir yolculuk ya da mücadele biter bitmez hiç dinlenmeden yenisine başlandığını anlatır. “Atını dinlendirdikten sonra” yorumu bu sözün anlamıyla çelişir.
Kolay
17Cahit Külebi'nin “Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda” şiirinde, Samsun'a yanaşan gemiyi limanda karşılayanlar şöyle sayılır: “Selam durdu kayığı, çaparı, takası”. Şiirin devamında dalgalarla birlikte takaların da kalktığı söylenir. Bu dizelerden hareketle “taka” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Gemilerin bağlandığı bir iskele
- B) Gemide çalışan işçi topluluğu
- C) Kıyıda kullanılan küçük bir tekne
- D) Limanın girişindeki deniz feneri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kıyıda kullanılan küçük bir tekne
“Taka” sözcüğü dizede “kayık” ile birlikte sayılmış, sonra da dalgalarla birlikte anılmıştır; bu ipuçları onun denizde yüzen küçük bir taşıt olduğunu düşündürür. Taka, Karadeniz kıyılarında kullanılan küçük bir teknedir. İskele ve deniz feneri yerinden kalkıp gemiyi izleyemez; gemide çalışanlar ise aynı dizelerde ayrıca “tayfa” sözüyle anılmıştır.
Kolay
18Nazım Hikmet'in “Kuvayı Milliye” şiirinden alınan bölümde Karayılan'ın kahraman olmadan önceki görünüşü anlatılırken “Boynu yine böyle çöp gibi ince” dizesi yer alır. Bu dizedeki benzetmenin ögeleri “benzeyen – kendisine benzetilen – benzetme yönü” sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) boyun – çöp – ince
- B) çöp – boyun – ince
- C) boyun – ince – çöp
- D) ince – çöp – boyun
Cevabı göster
Doğru cevap: A) boyun – çöp – ince
Benzetmede zayıf olan varlık (benzeyen), niteliği güçlü olan varlığa (kendisine benzetilen) ortak bir özellik (benzetme yönü) bakımından benzetilir. Dizede Karayılan'ın boynu anlatılmak istenir; boyun, inceliğiyle bilinen çöpe benzetilmiştir. Benzeyen “boyun”, kendisine benzetilen “çöp”, ikisinin ortak özelliği olan benzetme yönü “ince”, benzetme edatı ise “gibi”dir.
Orta
1919 Mayıs 1919 sabahını anlatan bir şiirde, Mustafa Kemal'i Samsun'a getiren gemi için şu dizeler yer alıyor: “Bacasından duman yükseliyordu geminin, / Duman değil, milletin dağılan kederiydi.” Şair bu dizelerde aşağıdakilerden hangisini anlatmak istemiştir?
- A) Mustafa Kemal'in gelişiyle milletin kaygılarının dağıldığını
- B) Geminin çok eski olduğunu ve zorlukla yol aldığını
- C) Samsun limanının o sabah çok kalabalık olduğunu
- D) Kaygıların memleketi hiçbir zaman terk etmeyeceğini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mustafa Kemal'in gelişiyle milletin kaygılarının dağıldığını
Şair bacadan yükselip dağılan dumanı milletin dağılan kederine bağlar; Mustafa Kemal'in gelişi umut doğurmuştur. Dumanın çokluğu geminin eskiliğini düşündürebilir, ama şair “Duman değil” diyerek dumanın gerçek anlamını değil simgesel anlamını öne çıkarır.
Orta
20Büyük Taarruz'u anlatan bir şiirde ordunun yürüyüşü için şu dizeler yer alıyor: “Öyle bir yürüdü ki o ordu, / Bir adımda aştı yedi dağı.” Bu dizelerde öne çıkan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zıtlık
- B) Benzetme
- C) Konuşturma
- D) Abartma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Abartma
Ordunun bir adımda yedi dağı aştığı söylenerek durum gerçekte olamayacak ölçüde büyütülmüştür; bu abartmadır. Dizelerde “gibi” türünden bir benzetme ilgisi kurulmadığı için benzetme yoktur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.