Mustafa Kemal Paşa

Atatürk
betimleme
izlenim
fıkra
fiilimsi
fiilde çatı
Millî Mücadele

Yakup Kadri “Mustafa Kemal Paşa” yazısında Atatürk’ü nasıl anlatır?

“Mustafa Kemal Paşa”, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun 1921 yazında Çankaya’da yaptığı görüşmeyi ve liderin sade, alçakgönüllü, sıcak kişiliğini anlattığı bir yazıdır. 17 Temmuz 1921 tarihli metinde yazar, şehre bir saat uzaklıktaki köşke giden bakımsız yolda büyük bir heyecan ve çekingenlik yaşar; karşılaştıklarında ise içini derin bir huzur kaplar. Mustafa Kemal Paşa misafirini bir dost gibi karşılar, ona odasının en rahat koltuğunu gösterir; tatlı dilli ve hoş sohbettir, övülmekten çekinir. Yazar onu sivil giyinmiş, orta boylu, zayıf ve sarışın biri olarak betimler ve gazetelerdeki resimlerin hiçbirine benzemediğini söyler. Yaşadığı yerin gösterişten uzak ve sade oluşu yaşam tarzına ipucu verir. Metin, gazetelerin belli köşelerinde yayımlanan ve gündelik konularda kişisel görüşleri sohbet havasıyla anlatan fıkra türüne örnektir.

Mustafa Kemal Paşa: konu anlatımı ve özeti

Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun bu yazısı, 1921 yazında Çankaya'da Mustafa Kemal Paşa ile yaptığı bir görüşmeyi anlatır. Yazar, büyük liderin sade, alçakgönüllü ve sıcak kişiliğini kendi izlenimleriyle aktarır.

Yazar, görüşmeden önce büyük bir heyecan ve çekingenlik yaşar; karşılaştıklarında ise içini derin bir huzur kaplar.
Mustafa Kemal Paşa, misafirini bir dost gibi karşılar; tatlı dilli ve hoş sohbettir, övülmekten çekinir.
Yaşadığı yer gösterişten uzak, sade ve düzenlidir; bu, onun yaşam tarzı hakkında ipucu verir.
Metinde Atatürk'ün dış görünüşü ve hareketleri ayrıntılı betimlemelerle anlatılır; benzetmeler betimlemeyi güçlendirir.
Fıkra türü tanıtılır: gazetelerin belli köşelerinde yayımlanan, gündelik konularda kişisel görüşleri sohbet havasıyla anlatan kısa yazılardır.
Fiilimsiler belirlenir; yüklemler öznesine göre (etken, edilgen) ve nesnesine göre (geçişli, geçişsiz) çatı bakımından incelenir.

Unutma: Bir metindeki önemli noktaları altını çizerek ya da renklendirerek vurgulamak, sonra özet çıkarmayı çok kolaylaştırır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir kişiyi betimlerken üç katmanı birlikte düşün:

Dış görünüş: Boyu, yüzü, giyimi.
Hareketler ve konuşma: Nasıl yürüyor, nasıl konuşuyor, nasıl karşılıyor?
İzlenim: O kişiyle karşılaşmak yazarda hangi duyguyu uyandırıyor?

Bu üçü bir araya geldiğinde okur kişiyi gözünün önünde canlandırır.

Dikkat: "Fıkra" sözcüğünün iki anlamı var.

Gazete fıkrası: Gazetenin bir köşesinde, gündelik bir konuda yazarın kişisel görüşlerini sohbet havasında anlattığı kısa yazı.
Halk fıkrası: Nasreddin Hoca fıkraları gibi, güldürürken düşündüren kısa anlatılar.

Sık yapılan hata: Gazete fıkrasının mutlaka komik olması gerektiğini sanmak. Doğrusu: Gazete fıkrasının amacı güldürmek değil, bir konuda düşünce paylaşmaktır; mizah olabilir ama şart değildir.

Derinleş

Atatürk'le görüşmüş başka bir yazarın ya da gazetecinin anlatımını bul (örneğin Falih Rıfkı Atay'ın anıları). İki yazarın Atatürk'ü betimleyişini karşılaştır: Hangi özellikler ortak, hangileri farklı vurgulanmış? Ardından okulunla ilgili gündelik bir konuda (teneffüs süresi, kantin, kütüphane) kendi görüşünü anlatan kısa bir gazete fıkrası yaz.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Anıtkabir'i gezen Tuna, gezi yazısına şu cümleyi ekliyor: “Aslanlı Yol'un sonunda karşıma çıkan muazzam yapı karşısında bir süre hiçbir şey söyleyemedim.” Tuna'nın cümlesindeki “muazzam” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Küçük, önemsiz
- B) Çok büyük, görkemli
- C) Gizli, saklı
- D) Eski, unutulmuş
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çok büyük, görkemli
“Muazzam” çok büyük, görkemli demektir; Tuna'nın yapı karşısında bir süre konuşamaması da bu büyüklüğün etkisini gösterir. “Muammalı” sözcüğüyle karıştırılıp “gizli, saklı” anlamı verilebilir; ama iki sözcüğün anlamı farklıdır.
Kolay
2Bir yazar, ziyaret ettiği çalışma odasını şöyle anlatıyor: “Masanın arkasındaki duvara eski bir dünya haritası asılmış, yanındaki rafa da birkaç kalın kitap dizilmiş.” Bu cümledeki “asılmış” yüklemi öznesine göre hangi çatıdadır?
- A) Etken
- B) Dönüşlü
- C) İşteş
- D) Edilgen
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Edilgen
Haritayı kimin astığı belli değildir; iş başkası tarafından yapılmıştır ve “harita” sözde öznedir. Yüklem “-l” ekiyle edilgen olmuştur. Dönüşlülük için öznenin işi kendi üzerinde yapması gerekirdi; cansız bir harita kendini asamaz.
Kolay
3Bir romanda kahramanın dedesi şöyle betimleniyor: “Yaşlı adam hiç konuşmadan pencereden bakıyor, yüzünde muammalı bir gülümseme dolaşıyordu.” Torunları onun o anda ne düşündüğünü hiçbir zaman tam anlayamazdı. Bu betimlemede geçen “muammalı” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Esrarlı, anlaşılması güç
- B) Öfkeli, sert ve tehditkâr
- C) Yorgun, bitkin ve uykulu
- D) Neşeli, şen ve oyuncu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Esrarlı, anlaşılması güç
“Muamma” bilmece, sır demektir; “muammalı” esrarlı, anlaşılması güç anlamına gelir. Torunların dedenin ne düşündüğünü anlayamaması da bunu destekler. “Gülümseme” sözcüğü neşeyi çağrıştırsa da cümlede vurgulanan, gülümsemenin anlamının çözülememesidir.
Kolay
4Gazeteyi karıştıran Merve, her gün aynı sütunda aynı yazarın kısa yazılarını görüyor. Yazar bu yazılarda trafik, kuyruklar, sokak hayvanları gibi güncel konulardaki kişisel görüşlerini okurla sohbet eder gibi anlatıyor. Merve'nin okuduğu yazılar hangi türdendir?
- A) Roman
- B) Anı
- C) Fıkra
- D) Biyografi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fıkra
Gazete köşelerinde çıkan, güncel konuları sohbet havasıyla ve kısaca anlatan yazılar fıkradır. Anıda da kişisel bir anlatım vardır, ama anı yazarın geçmişte yaşadıklarını anlatır; güncel konular üzerine görüş bildirmez.
Kolay
5Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında “Konuşmamız, hep havai konular üzerinde geçti.” cümlesi yer alır. Bu cümledeki “havai” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Hafif, ciddi olmayan, gündelik
- B) Çok önemli ve gizli
- C) Uzun ve yorucu
- D) Hava durumuyla ilgili
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hafif, ciddi olmayan, gündelik
“Havai konular”, ağır ve ciddi olmayan, hafif sohbet konularıdır; yazar da Paşa'nın ağır millî meselelere girmediğini anlatır. Sözcük “hava” ile ilgili görünse de burada hava durumu anlamı taşımaz.
Kolay
6Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, Mustafa Kemal Paşa için “pek tatlı dilli ve hoş sohbetlidir” der. “Hoş sohbet” sözünün anlamı hangisidir?
- A) Konuşması tatlı ve keyifli olan
- B) Yalnızca ciddi konuları konuşan
- C) Az konuşan, sessiz
- D) Sert ve kırıcı konuşan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuşması tatlı ve keyifli olan
Hoş sohbet, sohbeti tatlı, konuşması zevkle dinlenen kimsedir; “tatlı dilli” ifadesi de bunu destekler. Sert ve kırıcı konuşmak bu sözün karşıtıdır.
Kolay
7Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, Mustafa Kemal Paşa ile görüşmeye gittiği yeri anlatır. Bu görüşme nerede gerçekleşmiştir?
- A) Samsun limanında demirli bir gemide
- B) Çankaya'daki bir tepenin yamacında bulunan bağ evinde
- C) Sivas'taki bir okulun toplantı salonunda
- D) İstanbul'daki bir gazete binasında
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çankaya'daki bir tepenin yamacında bulunan bağ evinde
Yazar, Mustafa Kemal Paşa'nın “Çankaya denilen bir tepenin yamacında bir bağ evinde” oturduğunu söyler. Metinde Paşa'nın yazardan İstanbul'la ilgili haber bile sormadığı belirtilir; görüşme İstanbul'da geçmez.
Kolay
8Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, ileride torununa Mustafa Kemal Paşa ile yan yana yemek yediğini “göğsü kabararak” anlatabileceğini söyler. “Göğsü kabarmak” deyiminin anlamı hangisidir?
- A) Nefes darlığı çekmek
- B) Gurur duymak, övünmek
- C) Öfkelenip bağırmak
- D) Çok yemek yemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gurur duymak, övünmek
“Göğsü kabarmak”, bir şeyden gurur duymak, övünmek anlamındadır. Deyimdeki sözcüklerin gerçek anlamına göre yapılan “nefes darlığı” yorumu yanlıştır.
Kolay
9Ders kitabındaki bilgi kutusunda fıkra türünün özellikleri sıralanır. Aşağıdakilerden hangisi fıkra yazılarının özelliklerinden biri değildir?
- A) Gazete ve dergilerin belli köşelerinde yayımlanır.
- B) Kısa ve yoğun bir anlatım vardır.
- C) Konunun derinliğine inilir ve bütün ayrıntılarıyla incelenir.
- D) Gündelik olaylarla ilgili kişisel görüşler sohbet havasıyla açıklanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Konunun derinliğine inilir ve bütün ayrıntılarıyla incelenir.
Bilgi kutusuna göre fıkrada konu derinliğine ve ayrıntılarına inilmeden ele alınır. Belli köşelerde yayımlanma, sohbet havası ve kısa anlatım fıkranın özellikleridir.
Kolay
10Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında “Kendisi bu resimlerin hepsinden daha sevimli, daha canlı, daha ayrı bir simadır.” cümlesi yer alır. Bu cümledeki “sima” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Ses tonu
- B) Giysi
- C) Yüz, çehre
- D) Resim çerçevesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yüz, çehre
Sima, yüz ve çehre anlamına gelir; mecazen bir kişiyi de anlatır. Cümlede Paşa'nın gerçek görünüşü resimleriyle karşılaştırıldığı için sözcük yüzü anlatır.
Kolay
11Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, Mustafa Kemal Paşa'nın “methedilmekten o kadar çekinir bir hâli” olduğunu söyler. “Methedilmek” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Övülmek
- B) Eleştirilmek
- C) Kandırılmak
- D) Unutulmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Övülmek
“Methetmek” övmek demektir; “methedilmek” ise övülmektir. Paşa'nın övülmekten çekinmesi, onun alçakgönüllü kişiliğini gösterir.
Kolay
12Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, Mustafa Kemal Paşa'nın konuşmasını da betimler. Yazara göre Paşa nasıl bir sesle konuşmaktadır?
- A) Yüksek ve aceleci bir sesle
- B) Gür ve sert bir sesle
- C) Kısık ve sıcak bir sesle
- D) İnce ve titrek bir sesle
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kısık ve sıcak bir sesle
Metinde “Kısık ve sıcak bir sesle konuşuyor” denir. Gür ve sert bir ses, yazarın anlattığı sıcak ve cana yakın kişilikle de uyuşmaz.
Kolay
13Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, Mustafa Kemal Paşa'nın kendisini “en ikramcı bir ev sahibi nezaketiyle” karşıladığını ve ona odasının en rahat koltuğunu gösterdiğini anlatır. Bu davranış Paşa'nın hangi özelliğini gösterir?
- A) Konuksever ve nazik olduğunu
- B) Misafirlerden hoşlanmadığını
- C) Çekingen ve kaygılı olduğunu
- D) Gösterişi sevdiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuksever ve nazik olduğunu
Misafirine en rahat koltuğu göstermek ve ona nezaketle ikramda bulunmak konukseverliği ve inceliği gösterir. Metinde kaygılı olan Paşa değil, görüşmeye giden yazardır.
Kolay
14Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, Mustafa Kemal Paşa'nın dış görünüşünü betimler. Aşağıdakilerden hangisi yazarın Paşa için kullandığı niteliklerden biri değildir?
- A) Sarışın
- B) Zayıf
- C) Uzun boylu
- D) Sivil giyinmiş
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Uzun boylu
Yazar, Paşa'nın “sivil giyinmiş, orta boylu, zayıf ve sarışın” olduğunu söyler. Paşa uzun boylu değil, orta boylu olarak betimlenmiştir.
Kolay
15Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, araba köşkün önünde durunca “yüreğiniz çarpmaya, benziniz sararmaya başlıyor” der. “Benzi sararmak” deyimi burada hangi duyguyu anlatır?
- A) Neşe ve coşku
- B) Öfke ve kızgınlık
- C) Yorgunluk ve bıkkınlık
- D) Heyecan ve korku
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Heyecan ve korku
Benzin sararması, korku ya da büyük heyecan karşısında yüzün renginin solmasıdır; yazar da birazdan Paşa ile karşılaşacağı için heyecanlıdır. Neşe ve coşku bu deyimin anlattığı duygular değildir.
Kolay
16Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, söyleyeceği bir sözün kendisi için “belki biraz mübalağalı olur” diye düşünür. “Mübalağalı” sözcüğünün anlamı hangisidir?
- A) Sıradan
- B) Abartılı
- C) Eksik
- D) Gizli
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Abartılı
Mübalağa, abartma demektir; mübalağalı da abartılı anlamına gelir. Yazar, Horatius'un sözünü kendisi için söylemenin abartı olabileceğini düşünür.
Kolay
17“Mustafa Kemal Paşa” yazısında Paşa'nın elindeki tespihle oynayışı şöyle anlatılır: “Bu tespihi kâh bileğine geçiriyor kâh bir ucundan tutup çeviriyor.” Bu cümlede yinelenen “kâh” sözcüğü cümleye aşağıdaki anlamlardan hangisini katmıştır?
- A) İki hareketin zaman zaman, sırayla yapıldığı
- B) İki hareketin aynı anda birlikte yapıldığı
- C) İki hareketten yalnızca birinin yapıldığı
- D) İki hareketin de bir kez yapılıp bırakıldığı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İki hareketin zaman zaman, sırayla yapıldığı
“Kâh … kâh” sözü “bazen … bazen” anlamındadır. Paşa tespihi bazen bileğine geçirmekte, bazen de ucundan tutup çevirmektedir; hareketler zaman zaman ve sırayla yapılır. Tespih aynı anda hem bileğe geçirilip hem ucundan çevrilemez; iki hareketin de yapıldığı ve yinelendiği cümleden anlaşılır.
Kolay
18Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Mustafa Kemal Paşa” yazısında yazar, Paşa'dan “Benimle bir akran gibi konuşan bu zayıf ve sarışın adam” diye söz eder. “Akran” sözcüğü, yaşça ya da konumca birbirine denk olan kişiler için kullanılır. Buna göre yazarın bu sözü, Paşa'nın kendisiyle nasıl konuştuğunu anlatır?
- A) Yaşça büyük biri olarak, öğüt verir gibi
- B) Mesafeli durarak, az ve resmî sözlerle
- C) Emir veren bir komutan gibi, sert bir dille
- D) Kendisini üstün görmeden, eşit biri gibi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kendisini üstün görmeden, eşit biri gibi
Akran, birbirine denk olan kişilerdir. Paşa'nın yazarla “bir akran gibi” konuşması, büyük bir komutan olmasına karşın kendisini üstün görmediğini, onunla eşit biri gibi, içtenlikle konuştuğunu anlatır. Öğüt veren, mesafeli duran ya da emir veren bir konuşma biçimi iki kişi arasında denklik değil, üstlük-astlık ilişkisi kurar.
Orta
19Bir anı kitabında, bir devlet adamının akşam sohbetindeki tavrı şöyle anlatılıyor: “Yıllardır içimizi kemiren o ağır sorunlardan hiçbirini konuşmak istemiyordu.” Bu cümledeki fiilimsiler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) ağır – istemiyordu
- B) içimizi – konuşmak
- C) yıllardır – kemiren
- D) kemiren – konuşmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) kemiren – konuşmak
“Kemiren” (-en) “sorunlar” ismini niteleyen sıfat-fiil, “konuşmak” (-mak) isim-fiildir. “İstemiyordu” fiilden geldiği için çekici görünür, ama kip ve kişi eki almış çekimli bir fiildir; fiilimsi değildir.
Orta
20Bir öğrenci, gezdiği Millî Mücadele dönemine ait bir müze evin çalışma odasını şöyle anlatıyor: “Odada parıltılı tek bir eşya yok. Bir yazı masası, birkaç sandalye, duvarda bir harita… Her şey yerli yerinde, tertemiz ve kullanışlı.” Bu betimlemeden odayı kullanan kişinin yaşam tarzıyla ilgili hangisi çıkarılabilir?
- A) Gösterişli eşyalara düşkün olduğu
- B) Evinin düzenine önem vermediği
- C) Sade ve düzenli bir hayat sürdüğü
- D) Odasında hiç eşya bulundurmadığı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sade ve düzenli bir hayat sürdüğü
Odada gösterişli eşya yoktur ama her şey yerli yerinde ve temizdir; bu, sade ve düzenli bir yaşamı gösterir. “Parıltılı tek bir eşya yok” sözü odanın boş olduğunu düşündürebilir, ama masa, sandalye ve harita sayıldığı için son seçenek yanlıştır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.