8. Sınıf Türkçe · Sanat

Bina

tiyatro
mizah
olay örgüsü
fiilimsi
fiilde çatı
anı
sanat

Behiç Ak’ın “Bina” oyununda neler eleştirilir?

“Bina”, Behiç Ak’ın plansız büyümeyi ve kısa yoldan kazanç düşüncesini mizahla eleştiren bir oyun metnidir. Oyunda bir spor tesisinin yöneticileri ile binayı tasarlayan mimar arasındaki tuhaf ve komik bir konuşma anlatılır. Mimar, yıllar sonra geldiği binada yönetici lojmanı için bir kat çıkıldığını ve duvarların yıkıldığını görür; yöneticiler yönetim ofisini her iki ayda dört santim genişlettiklerini söyler. Sorunlar giderek saçmalaşır: pinpon topları her yerden çıkar, hatta havuza kaçar. Abartılı durumlar okuru hem güldürür hem düşündürür. Yöneticiler suçu mimara atar, mimar ise binanın aceleyle ve ucuz malzemeyle yaptırıldığını hatırlatır; böylece sorumluluk konusu tartışılır. Metnin konusu, ana düşüncesi ve olay örgüsü sıralanır. Tiyatro metninde olaylar karşılıklı konuşmalarla ilerler; ayraç içindeki açıklamalar oyuncuların hareketlerini ve duygularını gösterir ve okunurken seslendirilmez.

Bina: konu anlatımı ve özeti

Behiç Ak'ın bu oyun metni, bir spor tesisinin yöneticileri ile binayı tasarlayan mimar arasındaki tuhaf ve komik bir konuşmayı anlatır. Mizahi bir dille, plansız büyümenin ve kısa yoldan kazanç düşüncesinin bir eseri nasıl bozduğunu eleştirir.

Yöneticiler, binada sürekli değişiklik yaparak havuzu, soyunma odalarını ve salonları amacının dışında kullanırlar.
Ortaya çıkan sorunlar giderek saçma bir hâl alır; abartılı durumlar okuru hem güldürür hem düşündürür.
Yöneticiler suçu mimara atar; mimar ise binanın aceleyle ve ucuz malzemeyle yaptırıldığını hatırlatır. Böylece sorumluluk konusu tartışılır.
Tiyatro metninin özellikleri görülür: olaylar karşılıklı konuşmalarla ilerler, ayraç içindeki açıklamalar oyuncuların hareketlerini anlatır.
Metnin konusu, ana düşüncesi, yardımcı düşünceleri ve olay örgüsü sıralanır.
Fiilimsiler gruplandırılır, fiillerin çatısı (geçişli-geçişsiz, etken-edilgen) incelenir ve mizahi ögeler içeren bir anı yazılır.

Unutma: Tiyatro metninde ayraç içindeki açıklamalar okunurken seslendirilmez; bunlar sahnedeki hareketleri ve duyguları gösterir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Tiyatro metni okurken olayları takip etmek için bir olay örgüsü şeridi çiz:

İlk sahnede durum ne? (Yöneticiler mimarla konuşmaya başlıyor.)
Sorun nasıl büyüyor? Her yeni değişikliği bir kutuya yaz.
Doruk noktası neresi? Durumun en saçma hâle geldiği an.
Sonuç ne? Kim, neyin sorumluluğunu üstleniyor ya da üstlenmiyor?

Mizah çoğu zaman abartma ile kurulur: Gerçek bir sorun olduğundan çok daha büyük gösterilir, böylece okur sorunu daha net görür.

Günlük hayattan: "Kantinde kuyruk o kadar uzundu ki sıram geldiğinde mezun olmuştum." sözü güldürür ama aslında kantindeki düzensizliği eleştirir.

Sık yapılan hata: Mizahi bir metnin yalnızca eğlendirmek için yazıldığını sanmak. Doğrusu: Mizahi metinler güldürürken bir sorunu eleştirir; "Yazar burada neyi eleştiriyor?" diye sor.

Derinleş

Okulunda yaşanan gerçek bir sorunu (kalabalık koridorlar, kantin kuyruğu, kırık sıralar) seç ve abartmaya dayanan kısa bir tiyatro sahnesi yaz. Sahnede en az üç kişi ve ayraç içinde hareket açıklamaları olsun. Sahneyi arkadaşlarınla canlandırdıktan sonra tartışın: Bu sorunun sorumluluğu kimde, çözüm için herkes ne yapabilir?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.8.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.8.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.8.13Öyküleyici metinlerdeki hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme

Bu konuda neler var?

Yazma

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir spor tesisinin yöneticileri toplantıda tadilat konusunu konuşuyor. Toplantı tutanağına şu cümleler geçiyor ve Türkçe öğretmeni bu cümleleri çatı konusunu işlerken kullanıyor. Tutanaktaki aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi nesne almadığı için geçişsizdir?
- A) Biz sporcuları çok severiz.
- B) Pinpon salonunu kapatamazsınız.
- C) Masaları odalara sığdıramıyoruz.
- D) Ustalar aylardır bu binada çalışıyor.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ustalar aylardır bu binada çalışıyor.
“Çalışıyor” yüklemine “neyi?” sorusu sorulamaz, yani nesne almaz; bu yüzden geçişsizdir. “Masaları odalara sığdıramıyoruz” cümlesindeki “odalara” yönelme hâlinde olduğu için çekici görünebilir; ama bu cümlede “masaları” nesnesi vardır, yüklem geçişlidir.
Kolay
2Tiyatro kulübündeki Doruk, okuduğu bir romanı sahneye uyarlamak istiyor. Romanda olaylar bir anlatıcı tarafından uzun paragraflarla aktarılıyor; Doruk ise oyununda sahnede bir anlatıcı kullanmamaya karar veriyor. Doruk, olayları sahnede ilerletmek için en çok hangi yola başvurmalıdır?
- A) Uyaklı dizelerle yazılmış bölümlere
- B) Kişilerin karşılıklı konuşmalarına
- C) Sahne arkasından okunan mektuplara
- D) Perdeye yansıtılan bilgi notlarına
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kişilerin karşılıklı konuşmalarına
Tiyatro metinlerinde olaylar kişilerin karşılıklı konuşmalarıyla (diyalog) ilerler; anlatıcının aktardıkları da kişilerin konuşmalarına dönüştürülür. Mektuplar bazı oyunlarda kullanılabilir, ama olayları ilerleten temel yol değildir.
Kolay
3Apartman yöneticisi, tıkanan su borusunu bulmak için ustalara şöyle bir not bırakıyor: “Yarın sabah erkenden bodrumdaki zemini kazmaya başlayın.” Ustalar notu okuyunca aletlerini hazırlıyor. Nottaki “kazmaya” sözcüğü hangi fiilimsi türündendir?
- A) Sıfat-fiil
- B) Zarf-fiil
- C) İsim-fiil
- D) Çekimli fiil
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İsim-fiil
“Kaz-” fiiline “-ma” eki getirilerek isim-fiil yapılmış, sözcük “-ya” yönelme hâli ekini almıştır. Çekimli fiil çekici görünebilir, ama “kazmaya” kip ve kişi eki almamıştır; nottaki çekimli fiil “başlayın”dır.
Kolay
4Okulun tiyatro kulübü için yazılan kısa bir oyunda şu bölüm yer alıyor: MÜDÜR — (Pencereye doğru yürür, ellerini arkasında birleştirir.) Yeni salon ne zaman bitecek? USTA — (Şapkasını çıkarıp elinde döndürür.) Malzeme gelirse bir haftaya, efendim. Bu bölümde ayraç içinde verilen açıklamaların görevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Oyuncuların hareketlerini ve sahneyi göstermek
- B) Oyunun yazarının hayatını kısaca tanıtmak
- C) Oyuncuların seyirciye okuyacağı sözleri bildirmek
- D) Oyunun ana fikrini açıkça söylemek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Oyuncuların hareketlerini ve sahneyi göstermek
Ayraç içindeki açıklamalar sahnede seslendirilmez; müdürün pencereye yürümesi, ustanın şapkasını döndürmesi gibi oyuncuların hareketlerini ve sahne düzenini gösterir. “Seyirciye okunacak sözler” çekici görünebilir, ama oyuncuların söyleyeceği sözler ayracın dışında, kişi adının yanında yazılır.
Kolay
5Mimar, kendisine gösterilen sandalyeye oturmadan önce bir şey yapar. Birinci Adam da bunun üzerine “Hâliyle biraz toz oluyor.” der. Mimar oturmadan önce ne yapmıştır?
- A) Sandalyedeki tozu mendiliyle silmiştir.
- B) Sandalyeyi pencerenin önüne çekmiştir.
- C) Yöneticilerle el sıkışmıştır.
- D) Ceketini çıkarıp askıya asmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sandalyedeki tozu mendiliyle silmiştir.
Ayraç içinde mimarın sandalyedeki tozu cebinden çıkardığı mendille iyice sildiği anlatılır. Yöneticilerin yerlerinden kalkmadığı da belirtildiği için el sıkışma yoktur.
Kolay
6Yöneticiler, binanın üstüne bir kat çıktıklarını söyler. Mimar “Bir kat mı? Ne katı?” diye sorunca İkinci Adam bunu önemsiz gibi anlatır. Yöneticilere göre bu yeni kat ne amaçla kullanılacaktır?
- A) Yeni bir spor salonu olarak
- B) Yönetici lojmanı olarak
- C) Pinpon salonu olarak
- D) Soyunma odası olarak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yönetici lojmanı olarak
İkinci Adam, katın “yönetici lojmanı olarak kullanılmak üzere iki küçük daire” olduğunu söyler. Spor amaçlı bir kullanımdan söz edilmez.
Kolay
7Mimar salona girdiğinde beklettiği için özür diler ve bir gerekçe söyler. Mimarın geç kalma gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Binayı bulamamış olması
- B) Arabasının bozulması
- C) Trafiğin çok sıkışık olması
- D) Toplantı saatini unutması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Trafiğin çok sıkışık olması
Mimar, “Özür dilerim, sizi beklettim biraz. Trafik çok sıkışıktı.” der. Diğer gerekçeler metinde yer almaz.
Kolay
8Mimar havuz için şöyle der: “Bunu yapamazsınız. Havuz olimpiktir. Boyutları standarttır.” Bu cümlede “standart” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Rastgele seçilmiş olan
- B) Belli bir ölçüye uygun ve sabit olan
- C) İstendiğinde küçültülebilen
- D) Eski ve kullanılmaz olan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Belli bir ölçüye uygun ve sabit olan
Standart, belirlenmiş ölçülere uygun olan demektir; bu nedenle olimpik havuzun boyutları keyfe göre değiştirilemez. “İstendiğinde küçültülebilen” anlamı, mimarın söylediğinin tersidir.
Kolay
9Birinci Adam, büroyu neden genişletmek zorunda kaldıklarını anlatırken masaların sayısından söz eder: muhasebeci, sekreter, kendisi, arkadaşları, grafikerler… Birinci Adam'a göre büroda kaç masa vardır?
- A) Yirmi iki
- B) On altı
- C) On iki
- D) Otuz beş
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yirmi iki
Birinci Adam, “Tam yirmi iki masamız var.” der. On altı, işçilerin kaç aydır çalıştığını gösteren sayıdır.
Kolay
10Behiç Ak'ın “Bina” adlı oyununda mimar salona girerken şöyle tanıtılır: “Birden salona, otuz beş kırk yaşlarında bir adam olan MİMAR girer, oldukça iyi giyimlidir.” Bu açıklamaya göre mimar kaç yaşlarındadır?
- A) Otuz beş – kırk
- B) Yirmi beş – otuz
- C) Kırk beş – elli
- D) Elli – elli beş
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Otuz beş – kırk
Ayraç içindeki açıklamada mimarın “otuz beş kırk yaşlarında” olduğu belirtilir. Diğer yaş aralıkları metinde geçmez.
Kolay
11Yöneticilerden biri işçilere şöyle der: “Yarın koridorları kazmaya başlayın.” Bu cümlenin yüklemi olan “başlayın” fiili için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Nesne aldığı için geçişlidir.
- B) Öznesi belli olmadığı için edilgendir.
- C) Nesne almadığı için geçişsizdir.
- D) Sıfat-fiil ekini almıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nesne almadığı için geçişsizdir.
“Başlamak” fiili nesne almaz; “neyi başlayın?” sorusu sorulamaz, bu yüzden geçişsizdir. “Koridorları” nesnesi yükleme değil, “kazmaya” isim-fiiline bağlıdır.
Kolay
12Üstü başı toz içinde iki işçi salona girer ve giriş holünü de kazdıklarını ama bir şey bulamadıklarını söyler. Yöneticilere göre işçiler ne aramaktadır?
- A) Kaybolan pinpon toplarını
- B) Binanın eski planlarını
- C) Yeni kat için uygun yeri
- D) Suyun nereden kaçtığını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Suyun nereden kaçtığını
Birinci Adam, mimara işçilerin “suyun nereden kaçtığını anlamaya çalıştıklarını” söyler. Pinpon topları ise havuzda bulunur, kazı yapılarak aranmaz.
Kolay
13Birinci Adam şöyle der: “Soyunma odalarının bir kısmını iptal etmek zorunda kaldık.” Bu cümlede geçen “etmek” sözcüğünün fiilimsi türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sıfat-fiil
- B) İsim-fiil
- C) Zarf-fiil
- D) Çekimli fiil
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İsim-fiil
“-mek” eki fiilden isim-fiil türetir; “iptal etmek” burada “zorunda” sözcüğüyle birlikte isim gibi kullanılmıştır. Zarf-fiil olsaydı eylemin nasıl ya da ne zaman yapıldığını anlatırdı.
Kolay
14Yöneticiler, binaya taşındıklarından beri bir sorunla uğraştıklarını ve tavandan düşen şeylerin “başlarına dert” olduğunu söyler. Metne göre bu sorun aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Basketbol toplarının pencereleri kırması
- B) Yüzme havuzunun hiç dolmaması
- C) Pinpon toplarının her yerden çıkıp havuza kaçması
- D) Fast food dükkânının çok gürültü yapması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Pinpon toplarının her yerden çıkıp havuza kaçması
Yöneticiler, pinpon toplarının her yerden çıktığını ve ikide bir havuza kaçtığını söyler. Havuz sorununda su eksikliği değil, suyun her yeri basması vardır.
Kolay
15“Bina” adlı metinde olaylar bir anlatıcı aracılığıyla değil, kişilerin karşılıklı konuşmalarıyla ilerler; konuşmaların başında da konuşan kişinin adı büyük harfle yazılır. Bu özellikler “Bina” metninin hangi türde yazıldığını gösterir?
- A) Anı
- B) Tiyatro
- C) Biyografi
- D) Deneme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tiyatro
Olayların karşılıklı konuşmalarla ilerlemesi ve konuşanın adının başa yazılması tiyatro metninin özelliğidir. Anı ise yazarın yaşadıklarını kendi ağzından anlattığı bir türdür.
Kolay
16Oyunda şu bölüm yer alır: “MİMAR: (Salonun yıkık duvarlarına bakarak.) Bu duvar?” Ayraç içindeki “Salonun yıkık duvarlarına bakarak” ifadesinin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mimarın söylediği sözü aktarmak
- B) Oyunun yazarını tanıtmak
- C) Oyuncunun sahnedeki hareketini göstermek
- D) Seyircinin duygularını anlatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Oyuncunun sahnedeki hareketini göstermek
Tiyatro metninde ayraç içindeki açıklamalar oyuncunun hareketlerini ve duygularını gösterir; seslendirilmez. Mimarın sözü ise ayraçtan sonra gelen “Bu duvar?” sorusudur.
Kolay
17“Bina” oyununda İkinci Adam, on altı aydır su kaçağını arayan işçilerin çalışması için şöyle der: “Bize oldukça pahalıya mal oluyor tabii.” Bu cümledeki “pahalıya mal olmak” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İşin beklenenden çabuk bitmesi
- B) İşin çok para harcanmasına yol açması
- C) İşçilerin işi yarım bırakması
- D) İşin yöneticilere kazanç sağlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İşin çok para harcanmasına yol açması
“Pahalıya mal olmak”, bir şeyin yüksek bir bedel ödenerek elde edilmesi demektir. İşçiler on altı aydır binanın her yerini kazmaktadır; İkinci Adam bu çalışmanın kendilerine çok para harcattığını söyler. İş hâlâ sürdüğü için çabuk bitmesi ya da yarım bırakılması söz konusu değildir; kazanç anlamı ise deyimin tersidir.
Kolay
18“Bina” oyununda Birinci Adam, havuzu biraz küçültüp kenarından bir geçitle soyunma odalarına ulaşmayı düşündüklerini söyler. Sonra bundan vazgeçtiklerini ve havuzun üzerinden bir üst geçit yaptıklarını anlatır. Oyuna göre yöneticilerin havuzu küçültmek yerine üst geçit yapmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Üst geçidin daha az masraflı olması
- B) Sporcuların üst geçit istemesi
- C) Mimarın üst geçit yapılmasını önermesi
- D) Havuzun ölçülerinin değiştirilememesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Havuzun ölçülerinin değiştirilememesi
Mimar, havuzun olimpik olduğunu ve boyutlarının standart olduğunu söyler; Birinci Adam da “Evet, bu yüzden biz de bir üst geçit yapmak zorunda kaldık.” der. Yani havuzun ölçüleri değiştirilemediği için üst geçit yapılmıştır. Mimar üst geçidi önermez, tersine duyunca şaşırır; masraftan ya da sporcuların isteğinden söz edilmez.
Orta
19Spor tesisindeki su baskınını anlatan Kaan, defterine şu cümleleri yazıyor. Öğretmeni, cümleleri yüklemin nesne alıp almamasına ve öznesinin belli olup olmamasına göre incelemesini istiyor. Kaan'ın cümlelerinden hangisinde yüklem hem geçişli hem de etkendir?
- A) Soyunma odalarını su bastı.
- B) Tavandan sürekli su damlıyor.
- C) Turnuvalar aynı anda yapılamıyor.
- D) Pinponcular da ıslanıyorlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Soyunma odalarını su bastı.
“Bastı” yüklemi nesne almıştır (neyi? soyunma odalarını) ve işi yapan özne bellidir (su); bu yüzden hem geçişli hem etkendir. “Tavandan su damlıyor” cümlesi etkendir, ama “damlamak” nesne almadığı için geçişsizdir.
Orta
20Okulun spor salonundaki tadilatı anlatan bir haberde şu cümleler yer alıyor. Haberi okuyan Ece, bu cümlelerden yalnızca birinde eylemi kimin yaptığının söylenmediğini fark ediyor. Haberdeki cümlelerden hangisinde yüklem, öznesine göre edilgendir?
- A) Usta, sandalyedeki tozu mendiliyle sildi.
- B) Kaybolan toplar havuzun dibinde bulundu.
- C) İşçiler giriş holünü baştan sona kazdı.
- D) Yöneticiler bütün suçu mimara attı.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kaybolan toplar havuzun dibinde bulundu.
“Bulundu” yükleminde işi yapan belli değildir (topları kim buldu?); “toplar” sözde öznedir, bu yüzden fiil edilgendir. “Kaybolan” sözcüğü de çekici görünebilir, ama o bir sıfat-fiildir; cümlenin çatısını yüklem belirler.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.