8. Sınıf Türkçe · Zaman ve Mekân
Başkent Ankara (Dinleme/İzleme)
- dinleme yöntemleri
- medya metni
- ana düşünce
- hazırlıklı konuşma
- Ankara
- beden dili
“Başkent Ankara” videosu nasıl izlenip değerlendirilir?
“Başkent Ankara” videosu, başkentimizi tanıtan bir medya metni olarak seçici, eleştirel ya da not alarak izleme gibi yöntemlerden biriyle dikkatle izlenir ve değerlendirilir. Çalışma, bir şehri anlatan medya metnini anlamayı ve öğrenilenleri etkili biçimde paylaşmayı amaçlar. İzlemeye başlamadan önce konuyla ilgili önceden bilinenleri hatırlamak, yeni bilgileri anlamlandırmayı kolaylaştırır. Videoda geçen ve anlamı bilinmeyen sözcükler Türkçe Sözlük’ten öğrenilir; videonun konusu ve ana düşüncesi belirlenir. Anlatılan şehrin dikkat çekici özellikleri not edilir ve Ankara’nın başkent olarak tarihimizdeki yeri üzerinde düşünülür. Medya metninin hazırlanış amacı, “Bu video neden hazırlanmış, ne anlatmak istiyor?” sorusuyla bulunur ve izlenenlerle ilgili kişisel görüşler ifade edilir. Konuşma bölümünde hazırlıklı bir konuşma yazılıp sunulur, isteyenler bunu videoya çekip paylaşır; beden dili, konuşma stratejileri ve geçiş-bağlantı ifadeleri değerlendirilir.
Başkent Ankara (Dinleme/İzleme): konu anlatımı ve özeti
Bu bölümde başkentimiz Ankara'yı tanıtan bir video izlenir ve ardından hazırlıklı bir konuşma yapılır. Amaç, bir şehri anlatan medya metnini dikkatle izleyip anlamak ve öğrendiklerini etkili biçimde paylaşmaktır.
- Video, seçici, eleştirel ya da not alarak izleme gibi yöntemlerden biri kullanılarak izlenir.
- Bilinmeyen sözcüklerin anlamı sözlükten öğrenilir; videonun konusu ve ana düşüncesi belirlenir.
- İzlemeye başlamadan önce konuyla ilgili bildiklerini hatırlamak, yeni bilgileri anlamlandırmayı kolaylaştırır.
- Videoda anlatılan şehrin dikkat çekici özellikleri not edilir; Ankara'nın başkent olarak tarihimizdeki yeri üzerinde düşünülür.
- Medya metninin hazırlanış amacı belirlenir ve izlenenlerle ilgili kişisel görüşler ifade edilir.
- Konuşma bölümünde hazırlıklı bir konuşma yazılır, sunulur ve isteyenler videoya çekip paylaşır; beden dili, konuşma stratejileri ve geçiş-bağlantı ifadeleri değerlendirilir.
Unutma: Bir medya metnini izlerken "Bu video neden hazırlanmış, bana ne anlatmak istiyor?" sorusunu sormak, hazırlanış amacını bulmanı sağlar.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir videoyu izlemeden önce bildiklerini hatırlamak, yeni bilgileri yerleştireceğin rafları hazırlamak gibidir. Üç sütunlu bir tablo kullan:
- Biliyorum: Konu hakkında önceden bildiklerin.
- Merak ediyorum: Videodan öğrenmek istediklerin.
- Öğrendim: İzledikten sonra eklediklerin.
Bir medya metninin hazırlanış amacını bulmak için kendine sor: Bilgi mi veriyor, bir yeri tanıtıp sevdirmek mi istiyor, yoksa bir şey yapmaya mı ikna ediyor?
Günlük hayattan: Bir otel reklamı genellikle havuzu ve manzarayı gösterir, dar odaları göstermez; çünkü amacı tanıtmak ve ikna etmektir.
Sık yapılan hata: Bir tanıtım videosunu tamamen tarafsız sanmak. Doğrusu: Tanıtım videoları en güzel yönleri seçerek gösterir; ne gösterildiği kadar neyin gösterilmediğini de düşünmek gerekir.
Derinleş
Yaşadığın yeri tanıtan bir dakikalık bir video için metin yaz. Hangi yerleri göstereceğini, hangilerini dışarıda bırakacağını ve nedenini açıkla. Ardından metnini belediyenin ya da resmî bir kurumun hazırladığı bir tanıtımla karşılaştır. Bir tanıtım videosu yalnızca güzel yerleri gösterirse izleyiciyi yanıltmış olur mu? Tanıtımda dürüstlüğün sınırlarını tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
T.D.8.2Dinlemede/izlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetebilme
T.D.8.3Dinleyeceğinin/izleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunabilme
T.D.8.4Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.D.8.24Medya içeriğini değerlendirebilme
T.K.8.3Konuşmasında amaç ve içeriğe yönelik seçimlerini yönetebilme
T.K.8.9Konuşmasında sesini uygun şekilde kullanabilme
T.K.8.20Hazırlıklı konuşmasını yapılandırabilme
T.K.8.24Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme
T.K.8.25Konuşmasında beden dilini ve mekânı etkili kullanabilme
Bu konuda neler var?
- Konuşma
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Ankara'yı tanıtan bir belgesel izleyen Ömer, anlatıcının “Şehrin silueti akşam ışıklarıyla bambaşka görünür.” cümlesindeki “siluet” sözcüğünün anlamını bilmiyor. Belgeseli durdurup bu sözcüğün anlamını öğrenmek istiyor. Ömer'in bu amaçla başvurması gereken en uygun kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atlas
- B) Türkçe Sözlük
- C) Yazım Kılavuzu
- D) Şehir rehberi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkçe Sözlük
Sözcüklerin anlamları Türkçe Sözlük'te yer alır. Yazım Kılavuzu çekici görünebilir, çünkü o da sözcükleri sıralar; ama kılavuz sözcüklerin anlamını değil, nasıl yazıldığını gösterir.
Kolay
2Sınıfta Ankara'nın tarihî yapılarını tanıtan bir video izleniyor. Ödevi yalnızca Anıtkabir hakkında bilgi toplamak olan Eylül, videonun diğer bölümlerini dikkatle izlemiyor; Anıtkabir anlatılmaya başlayınca kulak kesiliyor ve o bölümü dikkatle dinliyor. Eylül'ün uyguladığı dinleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Seçici dinleme
- B) Empati kurarak dinleme
- C) Yaratıcı dinleme
- D) Not alarak dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Seçici dinleme
Eylül, videodaki bilgiler arasından yalnızca ödevi için gerekli olanı seçerek dinlemiştir; bu seçici dinlemedir. Not alarak dinleme çekici görünebilir, ama parçada Eylül'ün yazdığından değil, neye dikkat ettiğinden söz edilir.
Kolay
3Ülkeler hakkında bir sunum hazırlayan Emine şu tabloyu oluşturuyor: Ülke | En kalabalık şehir | Başkent Türkiye | İstanbul | Ankara Avustralya | Sidney | Kanberra Kanada | Toronto | Ottava Tablodaki bilgilerden de yararlanıldığında “başkent” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir ülkenin en kalabalık şehri
- B) Bir bölgenin en eski şehri
- C) Bir devletin yönetim merkezi olan şehir
- D) Bir ülkenin en büyük liman şehri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir devletin yönetim merkezi olan şehir
Başkent, bir devletin yönetim merkezi olan şehirdir. Tablo, başkentin en kalabalık şehir olmak zorunda olmadığını gösterir; bu yüzden “en kalabalık şehir” şıkkı, sık rastlanan bir yanılgı olsa da yanlıştır.
Kolay
4Belediye, şehrin tarihî yerlerini, müzelerini ve yöresel lezzetlerini anlatan kısa bir tanıtım belgeseli hazırlatıyor. Belgeselde uzmanların açıklamalarına, haritalara ve şehirden gerçek görüntülere yer veriliyor. Bu belgeselin hazırlanış amacı en çok aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İzleyiciyi korkutup heyecanlandırmak
- B) Hayal ürünü bir olayı anlatmak
- C) İzleyiciyi eğlendirip güldürmek
- D) İzleyiciyi bilgilendirip şehri tanıtmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İzleyiciyi bilgilendirip şehri tanıtmak
Uzman açıklamaları, haritalar ve gerçek görüntüler bilgi vermeye yöneliktir; tanıtım belgeseli izleyiciyi bilgilendirmek ve şehri tanıtmak için hazırlanır. Eğlendirmek çekici görünebilir, ama belgeselin temel amacı eğlence değil, bilgilendirmedir.
Kolay
5Doğum gününde arkadaşları Melis'ten birkaç söz söylemesini isteyince Melis o an aklına gelenleri anlatıyor. Ertesi gün Melis, sınıfta Ankara'yı tanıtmak için önceden konusunu belirleyip bir plan hazırladığı konuşmasını yapıyor. Melis'in sınıfta yaptığı konuşma hangi türdendir?
- A) Hazırlıksız konuşma
- B) Günlük konuşma
- C) Telefon konuşması
- D) Hazırlıklı konuşma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hazırlıklı konuşma
Konusu önceden belirlenip planlanarak yapılan konuşma hazırlıklı konuşmadır. Doğum günündeki konuşma ise o an yapıldığı için hazırlıksızdır.
Kolay
6Videoyu izleyen Zeynep, anlatıcının kullandığı “kervansaray” sözcüğünün anlamını bilmiyor ve bu sözcüğün anlamını kesin olarak öğrenmek istiyor. Zeynep'in başvurması gereken en uygun kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazım Kılavuzu
- B) Türkçe Sözlük
- C) Türkiye atlası
- D) Şehir rehberi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkçe Sözlük
Sözcüklerin anlamları Türkçe Sözlük'te yer alır. Yazım Kılavuzu ise sözcüklerin nasıl yazılacağını gösterir, anlamlarını açıklamaz.
Kolay
7Öğretmen, videoyu açmadan önce tahtaya videonun adını, “Başkent Ankara”yı yazıyor ve videodan alınmış bir kale görüntüsünü gösteriyor. Öğrenciler bu ipuçlarından yola çıkarak videoda neler anlatılacağını söylüyor. Öğrencilerin yaptığı çalışma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İzlediği videoyu özetleme
- B) İzlediği videoyu eleştirme
- C) İzleyeceği içerikle ilgili tahminde bulunma
- D) Videodaki bilgileri sınıflandırma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İzleyeceği içerikle ilgili tahminde bulunma
Öğrenciler videoyu henüz izlemeden başlık ve görselden içerik hakkında tahmin yürütmektedir. Özetleme ve eleştirme ancak video izlendikten sonra yapılabilir.
Kolay
8Öğretmen, izledikleri medya metninin hazırlanış amacını bulmaları için öğrencilere ipucu veriyor. Öğrencilerin izlerken kendilerine sormaları gereken en uygun soru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu video neden hazırlanmış, bana ne anlatmak istiyor?
- B) Bu videoda kaç farklı renk kullanılmış?
- C) Bu videonun müziğini kim seslendirmiş?
- D) Bu video kaç dakika sürüyor?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bu video neden hazırlanmış, bana ne anlatmak istiyor?
Hazırlanış amacını bulmak için videonun neden hazırlandığı ve izleyiciye ne anlatmak istediği sorgulanır. Renk sayısı ya da süre gibi ayrıntılar amaç hakkında bilgi vermez.
Kolay
9Ankara'yı tanıtan videoyu izleyen öğrenciler, anlatıcının sözlerini bilgi ve görüş olarak ayırıyor. Anlatıcının aşağıdaki sözlerinden hangisi kişisel bir görüş bildirir?
- A) Ankara, Türkiye Cumhuriyeti'nin başkentidir.
- B) Bence şehrin en güzel yeri gün batımında kaledir.
- C) Anıtkabir, Ankara'da bulunmaktadır.
- D) Şehirde pek çok müze bulunmaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bence şehrin en güzel yeri gün batımında kaledir.
“Bence” ifadesi ve “en güzel” yargısı kişiden kişiye değişen bir beğeniyi gösterir; bu yüzden görüştür. Diğer cümleler doğruluğu kanıtlanabilen bilgilerdir.
Kolay
10“Başkent Ankara” videosunu izleyen Mert, anlatıcının verdiği önemli bilgileri izlerken kısa maddeler hâlinde defterine yazıyor. Video bitince bu maddelere bakarak arkadaşlarına şehri anlatıyor. Mert'in kullandığı izleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yaratıcı izleme
- B) Empati kurarak izleme
- C) Not alarak izleme
- D) Seçici izleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Not alarak izleme
Mert, izlerken önemli bilgileri maddeler hâlinde yazdığı için not alarak izlemektedir. Seçici izlemede yalnızca belirli bir konuya odaklanılır; Mert ise bütün önemli bilgileri yazmaktadır.
Kolay
11Okul tören komitesi, Ezgi'den Ankara ile ilgili hazırlıklı bir konuşma yapmasını istiyor. Ezgi'nin konuşmaya hazırlanırken ilk olarak yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşmasını videoya çekip paylaşmak
- B) Konuşmasının konusunu ve amacını belirlemek
- C) Konuşmasını dinleyicilerin önünde değerlendirmek
- D) Konuşmasının sonuç bölümünü ezberlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Konuşmasının konusunu ve amacını belirlemek
Hazırlıklı konuşmada önce konu ve amaç belirlenir, plan bundan sonra yapılır. Videoya çekip paylaşmak ise konuşma tamamlandıktan sonra yapılabilecek bir iştir.
Kolay
12İzlenen videoda, Ankara'ya başka bir şehirden yeni taşınan bir ailenin ilk günleri anlatılıyor. Ali, videoyu izlerken kendini o ailenin çocuğunun yerine koyarak onun neler hissettiğini anlamaya çalışıyor. Ali'nin kullandığı izleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eleştirel izleme
- B) Not alarak izleme
- C) Empati kurarak izleme
- D) Seçici izleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Empati kurarak izleme
Kendini başkasının yerine koyup onun duygularını anlamaya çalışmak empati kurarak izlemedir. Eleştirel izlemede ise bilgilerin doğruluğu ve tutarlılığı sorgulanır.
Kolay
13Hakan, konuşmasında Ankara'nın tarihî yapılarını anlattıktan sonra müzelerine geçecektir. Hakan'ın yeni bölüme geçerken kullanabileceği en uygun cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şimdi de şehrin müzelerinden söz etmek istiyorum.
- B) Ankara'nın havası bugün çok güzel.
- C) Müzeleri gezmeyi çok seviyorum.
- D) Bunu sınıftaki herkes biliyor.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şimdi de şehrin müzelerinden söz etmek istiyorum.
“Şimdi de … söz etmek istiyorum.” ifadesi, dinleyiciye yeni bir bölüme geçildiğini haber veren bir geçiş ifadesidir. Diğer cümleler bölümler arasında bağlantı kurmaz.
Kolay
14Ankara'yı tanıtan bir konuşma yapacak olan Emre, beden dilini etkili kullanmak istiyor. Emre'nin konuşması sırasında yapması gereken davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşma boyunca gözlerini kâğıttan ayırmamak
- B) Ellerini sürekli cebinde tutmak
- C) Dinleyicilere sırtını dönüp tahtaya yazmak
- D) Dinleyicilerle göz teması kurmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dinleyicilerle göz teması kurmak
Göz teması kurmak dinleyicinin konuşmaya ilgisini artırır ve konuşmacıya güven kazandırır. Sürekli kâğıda bakmak ise dinleyiciyle bağın kopmasına neden olur.
Kolay
15Selin, “Başkent Ankara” konulu konuşmasını giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşacak biçimde planlıyor. Selin'in sonuç bölümünde yapması en uygun olan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anlattıklarını kısaca toparlayıp dinleyicilere bir düşünce bırakmak
- B) Konuyu dinleyicilere ilk kez tanıtıp ne anlatacağını söylemek
- C) Konuyla ilgisi olmayan yeni bir bilgi vermeye başlamak
- D) Kendini tanıtıp konuşmanın amacını açıklamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Anlattıklarını kısaca toparlayıp dinleyicilere bir düşünce bırakmak
Sonuç bölümünde anlatılanlar toparlanır ve dinleyicide kalıcı bir düşünce bırakılır. Konuyu tanıtmak ve amacı açıklamak giriş bölümünün işidir.
Kolay
16Konuşmasında Ankara'nın başkent oluşunun önemini vurgulamak isteyen Kerem, sesini nasıl kullanmalıdır?
- A) Baştan sona aynı tonda ve hızlıca konuşmalıdır.
- B) Dinleyicilerin duymayacağı kadar alçak sesle konuşmalıdır.
- C) Konuşmanın tamamında bağırarak konuşmalıdır.
- D) Önemli yerlerde sesini biraz yükseltip yavaşlamalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Önemli yerlerde sesini biraz yükseltip yavaşlamalıdır.
Vurgulanmak istenen yerlerde sesin tonunu ve hızını ayarlamak dinleyicinin dikkatini o noktaya çeker. Tek düze ve hızlı konuşmak ise önemli bilgilerin gözden kaçmasına yol açar.
Kolay
17Tuna, sınıfında yaptığı “Başkent Ankara” konulu hazırlıklı konuşmayı bu kez okulun ilkokul bölümündeki 2. sınıf öğrencilerine yapacak. Tuna'nın konuşmasında yapacağı en uygun değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşmanın süresini uzatıp daha çok tarih ve sayı eklemek
- B) Beden dilini kullanmayı bırakıp metni kâğıttan okumak
- C) Giriş ve sonuç bölümlerini çıkarıp yalnız gelişmeyi anlatmak
- D) Kısa cümleler ve çocukların bildiği sözcüklerle anlatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kısa cümleler ve çocukların bildiği sözcüklerle anlatmak
Hazırlıklı konuşma, dinleyicinin yaşına ve bilgi düzeyine göre düzenlenir. Küçük yaştaki dinleyiciler için kısa cümleler ve bildikleri sözcükler seçilir. Süreyi uzatıp çok sayıda tarih ve sayı eklemek küçük çocukların dikkatini dağıtır; beden dilini bırakıp kâğıttan okumak dinleyiciyle bağı koparır; giriş ve sonuç bölümleri ise her dinleyici için konuşma planının parçasıdır.
Kolay
18“Başkent Ankara” videosunu not alarak izleyen Onur, anlatıcının her cümlesini olduğu gibi yazmaya çalışıyor; yazmaya yetişemediği için videonun birçok bölümünü kaçırıyor. Onur'un not alırken yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Videoyu sessize alıp yalnızca görüntüleri izlemek
- B) Yalnızca ilk dakikadaki cümleleri eksiksiz yazmak
- C) Önemli bilgileri anahtar sözcüklerle kısaca yazmak
- D) Yazısı okunaklı olsun diye daha yavaş yazmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Önemli bilgileri anahtar sözcüklerle kısaca yazmak
Not alarak izlemede her söz yazılmaz; önemli bilgiler anahtar sözcüklerle, kısa biçimde yazılır. Böylece izleyici hem yazar hem de videoyu izlemeyi sürdürür. Videoyu sessize almak anlatıcının verdiği bilgileri kaçırmaya yol açar; yalnızca ilk dakikayı yazmak videonun geri kalanını notsuz bırakır; daha yavaş yazmak ise Onur'un yetişememe sorununu büyütür.
Orta
19Ankara'yı tanıtan videoyu izleyen Zehra, videoda gördüğü Ankara Kalesi'ni aklında canlandırıyor. Ardından, kalenin ağzından şehrin yüzyıllardır gördüklerini anlatan bir şiir yazıyor. Zehra'nın video izlerken kullandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Seçici dinleme
- B) Not alarak dinleme
- C) Eleştirel dinleme
- D) Yaratıcı dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yaratıcı dinleme
Zehra izlediklerinden yola çıkarak hayal gücüyle yeni bir ürün (şiir) ortaya koymuştur; bu yaratıcı dinlemedir. Eleştirel dinleme çekici görünebilir, ama Zehra videodaki bilgileri sorgulamamış, onlara yeni bir boyut katmıştır.
Orta
20Anıtkabir'i anlatan bir video izlemeden önce öğretmen, öğrencilerden Anıtkabir hakkında bildiklerini tahtaya yazmalarını istiyor. Video sırasında öğrenciler, yeni duydukları bilgileri tahtadaki bilgilerle ilişkilendiriyor. Öğretmenin videodan önce bu çalışmayı yaptırması öğrencilere en çok hangi yararı sağlar?
- A) Videodaki bilgileri gereksiz kılar.
- B) Yeni bilgileri anlamlandırmayı kolaylaştırır.
- C) Videoyu not almadan ezberlemeyi sağlar.
- D) Konuşmacının beden dilini anlamayı engeller.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yeni bilgileri anlamlandırmayı kolaylaştırır.
Ön bilgiler, yeni öğrenilenlerin onlarla ilişkilendirilmesini sağlar; bu da anlamayı kolaylaştırır. “Videodaki bilgileri gereksiz kılar” çekici görünebilir, ama ön bilgi yeni bilginin yerini tutmaz, onu anlamaya zemin hazırlar.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.