8. Sınıf Türkçe · Zaman ve Mekân

Bir Oda, Bir Saat Sesi

şiir
zaman ve mekân
özlem
ana duygu
sıfat-fiil
anlam ilişkileri
anlatım bozukluğu

“Bir Oda, Bir Saat Sesi” şiirinin ana duygusu nedir?

“Bir Oda, Bir Saat Sesi” şiirinin ana duygusu, kaybedilen günlere ve sevdiklerine duyulan derin özlemdir. Ziya Osman Saba bu şiirde eski bir odada duyulan saat sesiyle geçmişe dönen bir insanın duygularını anlatır. Saat sesi akıp giden zamanı ve şairi maziye götüren hatıraları simgeler; şair onu “Hayatın sırtımdan giden pençesi” olarak görür. Odadaki konsol, ayna, köşe minderi, seccade, tesbih ve namaz başörtüsü hiç değişmemiştir; bu yüzden şaire her şey sanki dün olmuş gibi gelir. Pencerenin altındaki ortancalar ve sulanmış bahçeyle bir yaz akşamının sükûneti anlatılır. Şiirin sonundaki “Kapı çalınacak, babam gelecek…” bekleyişi, artık geri gelmeyecek sevdiklerine duyulan özlemi hissettirir. Şiir, insan, zaman ve mekân arasındaki bağı, yaşanan yerlerin anıları taşıdığını gösterir; dizelerdeki sıfat-fiiller de incelenir.

Bir Oda, Bir Saat Sesi: konu anlatımı ve özeti

Ziya Osman Saba'nın bu şiiri, eski bir odada duyulan saat sesiyle geçmişe dönen bir insanın duygularını anlatır. Şiirin ana duygusu, kaybedilen günlere ve sevdiklerine duyulan derin özlemdir.

Odadaki saat sesi, akıp giden zamanı ve şairi geçmişe götüren hatıraları simgeler.
Odadaki eşyalar hiç değişmemiştir; bu da şairde sanki her şey dün olmuş gibi bir duygu uyandırır.
Şiir, insan, zaman ve mekân arasındaki bağı gösterir: yaşadığımız yerler bizim izlerimizi ve anılarımızı taşır.
Şiirin sonundaki bekleyiş, artık geri gelmeyecek sevdiklerine duyulan özlemi hissettirir.
Dizelerdeki sıfat-fiiller bulunur; zamanla ilgili kavramlar cümle içinde kullanılır.
Cümlede anlam ilişkileri (karşılaştırma, neden-sonuç, koşul, örnekleme, öznel-nesnel) ve anlatım bozuklukları (öge eksikliği, gereksiz sözcük, özne-yüklem uyumsuzluğu) çalışılır.

Unutma: Sıfat-fiil bir ismi niteler ve genellikle "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleriyle yapılır: giden gün, bilinmez yol.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Şiirlerde bazı nesneler kendinden fazlasını anlatır; bunlara simge denir. Bir simgeyi bulmak için:

Şiirde tekrar eden ya da öne çıkan nesneyi belirle.
Nesnenin gerçek anlamını yaz (saat, zamanı gösteren bir alettir).
Şiirde neyi çağrıştırdığını düşün (akıp giden hayat, geri gelmeyen günler).

Sıfat-fiili sıradan sıfattan ayırmak için sözcüğün kökünün fiil olup olmadığına bak:

"Eski oda" → "eski" bir sıfattır, fiilden türemez.
"Eskiyen oda" → "eski-" kökünden fiil (eskimek) + "-yen": sıfat-fiil.

Sık yapılan hata: İsmi niteleyen her sözcüğü sıfat-fiil saymak. Doğrusu: Sıfat-fiil fiilden türer ve bir eylem anlamı taşır; "kırmızı, büyük, eski" gibi sıfatlar ise doğrudan bir niteliği bildirir.

Derinleş

Evinde ya da bir büyüğünün evinde, yıllardır yerinde duran ve anılar taşıyan bir eşya seç (bir saat, bir sandık, bir fotoğraf). Bu eşyayı bir simge olarak kullandığın kısa bir paragraf yaz. Ardından şunu tartış: Mekânlar ve eşyalar neden insanlara geçmişi hatırlatır? Müzeler ya da tarihî evler bu duyguyu nasıl korumaya çalışır?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

T.O.8.4Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme
T.O.8.5Metnin yüzey anlamını belirleyebilme
T.O.8.12Metni yorumlayabilme
T.O.8.21Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Hafta sonu dağ yürüyüşüne katılan Kaan için annesi, babasına şöyle diyor: “Kaan bütün gün yürüyüp yorulduğu için akşam erkenden yattı.” Annenin cümlesinde hangi anlam ilişkisi vardır?
- A) Amaç-sonuç
- B) Koşul-sonuç
- C) Karşılaştırma
- D) Neden-sonuç
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Neden-sonuç
“Yorulduğu için” erken yatmanın nedenini, “erkenden yattı” ise sonucunu bildirir. Amaç-sonuç çekici görünebilir, çünkü “için” sözcüğü iki ilişkide de kullanılır; ama Kaan yorulmak amacıyla değil, yorulduğu için yatmıştır.
Kolay
2Şiir defterine dizeler yazan İrem, en beğendiği sözcük gruplarının altını çiziyor: “sessiz günler”, “maziye götüren el”, “eski köşe minderi”, “güzel akşam”. Öğretmeni, bu gruplardaki sıfatları türlerine göre incelemesini istiyor. İrem'in altını çizdiği sözcük gruplarından hangisinde sıfat-fiil vardır?
- A) sessiz günler
- B) maziye götüren el
- C) eski köşe minderi
- D) güzel akşam
Cevabı göster
Doğru cevap: B) maziye götüren el
“Götüren” sözcüğü “götür-” fiiline “-en” eki getirilerek yapılmış ve “el” ismini nitelemiştir; bu bir sıfat-fiildir. “Sessiz” de yapım eki aldığı için çekici görünebilir, ama “ses” bir isimdir; fiilden türemediği için sıfat-fiil değildir.
Kolay
3Yaşlı komşuları Hatice Teyze, Ada'ya eski fotoğraflarını gösterirken iç çekiyor: “Ah kızım, bunlar hep mazide kaldı. O günler bir daha geri gelmez.” Hatice Teyze'nin sözündeki “mazi” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gelecek
- B) Rüya
- C) Geçmiş
- D) Uzaklık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geçmiş
Mazi, geçmiş zaman demektir; Hatice Teyze'nin “O günler bir daha geri gelmez.” demesi de geçmişte kalan günleri anlattığını gösterir. “Rüya” çekici görünebilir, ama fotoğraflardaki günler hayal değil, gerçekten yaşanmış günlerdir.
Kolay
4Ziya Osman Saba'nın “Bir Oda, Bir Saat Sesi” şiirinde şair, yıllar sonra baktığı eski odada her eşyanın yerli yerinde durduğunu görür. Duvardaki saatin tıkırtısını dinlerken artık yanında olmayan sevdiklerini ve geride kalan sessiz, güzel günleri hatırlar. Şiirde ağır basan duygu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özlem
- B) Pişmanlık
- C) Kıskançlık
- D) Merak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Özlem
Şair, artık yanında olmayan sevdiklerini ve geçmiş günleri hasretle hatırlar; ağır basan duygu özlemdir. Pişmanlık çekici görünebilir, ama şair yaptığı bir yanlıştan söz etmez, kaybettiklerini anar.
Kolay
5Ziya Osman Saba'nın “Bir Oda, Bir Saat Sesi” şiiri şu dizeyle başlar: “Bir oda, içinde bir saat sesi.” Şiirde şairi geçmişe götüren ses aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kapı sesi
- B) Saat sesi
- C) Rüzgâr sesi
- D) Su sesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Saat sesi
Şiirin başlığı ve ilk dizesi odadaki saat sesini anlatır; şair, bu sesle geçmişe döner. Kapının çalınması ise şiirin sonunda yalnızca beklenen bir şeydir.
Kolay
6Şiirin ikinci dörtlüğünde şair, odada gördüğü eşyaları sıralar: “İşte konsol, ayna, köşe minderin, / Seccaden, tesbihin, namaz başörtün.” Aşağıdakilerden hangisi şiirde sayılan eşyalardan biri değildir?
- A) Ayna
- B) Konsol
- C) Seccade
- D) Kitaplık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kitaplık
Dörtlükte konsol, ayna, köşe minderi, seccade, tesbih ve namaz başörtüsü sayılır. Kitaplıktan söz edilmez.
Kolay
7Ders kitabında şiirdeki zamanla ilgili kavramların bulunması istenir. Aşağıdakilerden hangisi şiirde zamanı çağrıştıran bir kavram değildir?
- A) Ayna
- B) Saat
- C) Mazi
- D) Dün
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ayna
Saat, mazi (geçmiş) ve dün doğrudan zamanla ilgilidir. Ayna ise odadaki bir eşyadır, zamanı bildiren bir kavram değildir.
Kolay
8Öğretmen tahtaya şiirden şu dizeyi yazdı: “Ve beni maziye götüren bir el”. Bu dizedeki “götüren” sözcüğü için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) “el” ismini niteleyen bir sıfat-fiildir.
- B) Eylemin nasıl yapıldığını anlatan bir zarf-fiildir.
- C) İsim gibi kullanılan bir isim-fiildir.
- D) Kişi eki almış çekimli bir fiildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) “el” ismini niteleyen bir sıfat-fiildir.
“Götür-” fiiline “-en” eki gelmiş ve sözcük “el” ismini nitelemiştir; bu bir sıfat-fiildir. Zarf-fiil olsaydı bir ismi değil, yüklemi nitelerdi.
Kolay
9Şiirde şair, eski odada saat sesini dinler, değişmeyen eşyalara bakar ve artık gelmeyecek olan babasını bekler gibi olur. Şiirin ana duygusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yeni bir eve taşınmanın sevinci
- B) Yalnız kalmaktan duyulan korku
- C) Geçmişe ve sevdiklerine duyulan özlem
- D) Yaz mevsimine duyulan hayranlık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geçmişe ve sevdiklerine duyulan özlem
Şair, geçmiş günleri ve artık yanında olmayan sevdiklerini özler; şiirin ana duygusu budur. Yaz akşamının anlatılması bir ayrıntıdır, şiirin ana duygusu değildir.
Kolay
10Ders kitabında öğrencilerden şiire farklı başlıklar bulmaları istenir. Aşağıdakilerden hangisi şiirin içeriğine en uygun başlıktır?
- A) Bahçede Bir Yaz Günü
- B) Yeni Evimiz
- C) Saat Tamircisi
- D) Zamanın Durduğu Oda
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Zamanın Durduğu Oda
Şiirde hiçbir şeyin değişmediği, geçmişin canlı kaldığı bir oda anlatılır; bu başlık içeriğe uygundur. Bahçe ve yaz şiirde yalnızca son dörtlükte geçen ayrıntılardır.
Kolay
11Kitaptaki doğru-yanlış etkinliğinde şu cümle yer alır: “Etimesgut, Ankara'nın en yeşil semtidir.” Bu cümlede aşağıdaki anlam ilişkilerinden hangisi vardır?
- A) Karşılaştırma
- B) Koşul
- C) Amaç-sonuç
- D) Örnekleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karşılaştırma
“En yeşil” ifadesi, Etimesgut'un Ankara'nın diğer semtleriyle karşılaştırıldığını gösterir. Cümlede bir koşul ya da örnek verilmez.
Kolay
12Şiirde şu dize geçer: “Dışarda sükûnu yaz akşamının”. Bu dizede geçen “sükûn” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sessizlik, durgunluk
- B) Sıcaklık, bunaltı
- C) Kalabalık, gürültü
- D) Karanlık, gece
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sessizlik, durgunluk
Sükûn, sessizlik ve durgunluk demektir; yaz akşamının dinginliğini anlatır. “Kalabalık, gürültü” bu anlamın tam tersidir.
Kolay
13Kitaptaki etkinlikte şu cümle verilir: “Kurtuluş Savaşı'nı anlatan romanlarımız var: Yaban, Ateşten Gömlek...” Bu cümlede aşağıdakilerden hangisi yapılmıştır?
- A) Benzetme
- B) Örnekleme
- C) Abartma
- D) Koşul
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Örnekleme
İki nokta işaretinden sonra Kurtuluş Savaşı'nı anlatan romanlara örnekler sıralanmıştır. Cümlede “gibi” ile kurulan bir benzetme yoktur.
Kolay
14Şiirin son dörtlüğünde pencerenin önündeki görünüm anlatılır: “Yine ortancalar altı camının, / Dışarda sükûnu yaz akşamının”. Bu dizelere göre şiirde anlatılan an hangi mevsimdedir?
- A) Yaz
- B) Kış
- C) Sonbahar
- D) İlkbahar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yaz
Dizede “yaz akşamının” sükûnundan söz edilir. Diğer mevsimler şiirde anılmaz.
Kolay
15Şiir şu dizeyle biter: “Kapı çalınacak, babam gelecek…” Şair bu dizede kimin gelmesini beklemektedir?
- A) Annesinin
- B) Bir komşusunun
- C) Babasının
- D) Bir arkadaşının
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Babasının
Son dizede şair, kapının çalınıp babasının geleceğini söyler. Annesinden ya da komşudan söz edilmez.
Kolay
16Şair, odadaki eşyaları gördükten sonra şöyle der: “Bir şey değişmemiş, sanki daha dün.” Bu dizeye göre odanın durumu nasıldır?
- A) Oda baştan sona yenilenmiştir.
- B) Her şey eskisi gibi yerli yerindedir.
- C) Eşyaların çoğu kaybolmuştur.
- D) Oda başka birine verilmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Her şey eskisi gibi yerli yerindedir.
“Bir şey değişmemiş” sözü, odadaki her şeyin eskisi gibi durduğunu gösterir. Oda yenilenmiş olsaydı şair “sanki daha dün” diyemezdi.
Kolay
17Ziya Osman Saba, “Bir Oda, Bir Saat Sesi” şiirinde eski odayı şu ayrıntılarla anlatır: odanın içindeki saat sesi, konsol, ayna, köşe minderi ve camın altındaki ortancalar. Şair bu ayrıntılarla okurun en çok hangi duyularına seslenmiştir?
- A) Koklama ve tatma
- B) İşitme ve görme
- C) Dokunma ve koklama
- D) Tatma ve işitme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İşitme ve görme
Saat sesi kulakla algılanır; işitme duyusuna seslenir. Konsol, ayna, köşe minderi ve ortancalar ise gözle görülen varlıklardır; görme duyusuna seslenir. Sayılan ayrıntılar arasında bir kokudan, tattan ya da dokunulan bir yüzeyden söz edilmez.
Kolay
18Şiirden etkilenen Ece, günlüğüne şu cümleyi yazıyor: “Yıllar sonra çocukluğumun geçtiği eve tekrar yeniden gittim.” Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özne ile yüklemin uyuşmaması
- B) Cümlede nesnenin bulunmaması
- C) Bağlacın yanlış kullanılması
- D) Gereksiz sözcük kullanılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gereksiz sözcük kullanılması
“Tekrar” ve “yeniden” sözcükleri aynı anlama gelir; ikisinin birlikte kullanılması gereksizdir. Biri çıkarılınca cümle düzelir: “Yıllar sonra çocukluğumun geçtiği eve yeniden gittim.” Gizli özne (ben) ile “gittim” yüklemi uyumludur; “gitmek” fiili nesne almaz, cümlede bağlaç da yoktur.
Orta
19Ziya Osman Saba'nın şiirinden etkilenen Tuna, kendi odasını anlatan şu dizeleri yazıyor: “Duvarda hiç susmayan eski bir saat, / Köşede sessiz bir minder, yorgun ve solgun. / Pencereden süzülen ince bir ışık, / Bir de masada okunmamış mektuplar.” Tuna'nın dizelerinde kaç tane sıfat-fiil vardır?
- A) İki
- B) Üç
- C) Dört
- D) Beş
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üç
“Susmayan (saat)”, “süzülen (ışık)” ve “okunmamış (mektuplar)” fiilden türeyip bir ismi nitelediği için sıfat-fiildir; toplam üç tanedir. “Yorgun” ve “solgun” fiilden türediği için çekici görünebilir, ama “-gun” bir fiilimsi eki değil, kalıcı bir yapım ekidir.
Orta
20Mahalle toplantısında konuşacak olan Barış, metnine şu cümleyi yazıyor: “Mahallemizin sorunlarıyla ilgilenip en kısa sürede çözmeliyiz.” Toplantıdan önce metnini okuyan ablası, cümleye tek bir sözcük ekleyerek anlatımı düzeltiyor. Barış'ın cümlesindeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özne eksikliği
- B) Nesne eksikliği
- C) Gereksiz sözcük
- D) Yanlış bağlaç
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nesne eksikliği
“Sorunlarıyla” sözü yalnızca “ilgilenip” fiiline uyar; “çözmeliyiz” fiilinin “neyi?” sorusuna cevap veren nesnesi yoktur. Doğrusu “…ilgilenip onları en kısa sürede çözmeliyiz.” olmalıdır. Özne eksikliği çekici görünebilir, ama “-iz” eki öznenin “biz” olduğunu gösterir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.