Temel ve Türetilmiş Nicelikler

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• FİZ.9.2.1Birimleri SI birim sisteminde verilen temel ve türetilmiş nicelikleri sınıflandırabilme

  • a) Birimleri SI birim sisteminde verilen temel ve türetilmiş niceliklerin niteliklerini tanımlar.
  • b) Birimleri SI birim sisteminde verilen temel ve türetilmiş nicelikleri niteliklerine göre ayrıştırır.
  • c) Birimleri SI birim sisteminde verilen temel ve türetilmiş nicelikleri niteliklerine göre gruplandırır.
  • ç) Birimleri SI birim sisteminde verilen nicelikleri temel ve türetilmiş nicelikler olarak adlandırır.

1. Kolay

   1Fizik laboratuvarında Can, bir pil, bir ampul ve bir anahtardan oluşan devre kuruyor. Pil sayısını değiştirdikçe ampulden geçen elektrik akımının nasıl değiştiğini sayısal olarak kaydetmek istiyor. Can'ın bu ölçüm için devreye bağlaması gereken alet hangisidir?

   • AA) Voltmetre
   • BB) Termometre
   • CC) Kronometre
   • DD) Kumpas
   • EE) Ampermetre
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Ampermetre

   Elektrik akımı SI'da temel niceliktir ve ampermetreyle ölçülür. Voltmetre de devreye bağlanan bir ölçüm aletidir; ancak akımı değil, iki nokta arasındaki potansiyel farkını (gerilimi) ölçer.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Terzi Gül Hanım, bir müşterisinin kol boyunu belirlemek için mezurasını kolun bir ucundan diğerine uzatıyor. Ardından kol boyunun mezuradaki 1 cm'lik bölmelerden kaç tanesine karşılık geldiğini okuyor. Gül Hanım'ın yaptığı işlem aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?

   • AA) Bir niceliği aynı cinsten standart bir birimle karşılaştırmak
   • BB) Bir niceliği farklı cinsten bir nicelikle toplamak
   • CC) Bir niceliğin değerini göz kararıyla tahmin etmek
   • DD) Bir niceliği başka niceliklerden türetmek
   • EE) Bir niceliği yalnızca sözle betimlemek
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Bir niceliği aynı cinsten standart bir birimle karşılaştırmak

   Ölçme, bir niceliği aynı cinsten seçilmiş standart bir birimle karşılaştırmaktır; Gül Hanım uzunluğu 1 cm'lik standart birimle karşılaştırmaktadır. Türetme, birden çok ölçümden hesapla yeni bir nicelik elde etmektir; burada tek bir uzunluk doğrudan ölçülmektedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir laboratuvarda sıvı azotla yapılan deneyde termometre −196 °C değerini gösteriyor. Araştırmacı, sonuçları uluslararası bir dergiye göndereceği için tablodaki sıcaklıkları SI birim sistemine göre yazmak zorunda. Araştırmacının tabloda kullanacağı sıcaklık birimi hangisidir?

   • AA) Derece Celsius
   • BB) Kelvin
   • CC) Derece Fahrenheit
   • DD) Kalori
   • EE) Joule
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Kelvin

   Sıcaklık SI'da temel niceliktir ve birimi kelvindir (K); −196 °C yaklaşık 77 K olarak yazılır. Derece Celsius günlük hayatta en sık kullanılan birim olduğu için çekicidir, ancak SI birimi değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Kimya laboratuvarındaki şişelerin etiketlerinde "0,5 mol sodyum klorür" gibi ifadeler yazıyor. Fizik öğretmeni, bu ifadedeki birimin SI'daki yedi temel nicelikten birine ait olduğunu hatırlatıyor. Etikette birimi kullanılan temel nicelik hangisidir?

   • AA) Kütle
   • BB) Yoğunluk
   • CC) Işık şiddeti
   • DD) Madde miktarı
   • EE) Elektrik akımı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Madde miktarı

   Mol, SI'daki temel niceliklerden madde miktarının birimidir. Etiketteki madde tartılarak hazırlandığı için kütle çekici görünür; ancak kütlenin SI birimi kilogramdır, mol değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir taşıma kutusunun boyutları 2 m, 1 m ve 0,5 m'dir. Kutunun hacmi SI birimiyle aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) 3,5 m³
   • BB) 1 m²
   • CC) 1 m³
   • DD) 2,5 m
   • EE) 10 m³
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 1 m³

   Hacim üç uzunluğun çarpımıdır: 2 · 1 · 0,5 = 1 m³. Boyutları toplamak (3,5) hacmi değil uzunlukların toplamını verir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Fizik öğretmeni tahtaya beş nicelik yazıyor: alan, hacim, zaman, sürat, kuvvet. Bu niceliklerden hangisi SI'daki yedi temel nicelikten biridir?

   • AA) Alan
   • BB) Hacim
   • CC) Sürat
   • DD) Zaman
   • EE) Kuvvet
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Zaman

   Zaman, SI'daki yedi temel nicelikten biridir ve birimi saniyedir. Alan ve hacim de sık kullanılır ama uzunluktan türetilen niceliklerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Elif, masasının uzunluğunu 1 m uzunluğundaki bir cetvelle ölçüyor ve masanın cetvelin tam 2 katı uzunlukta olduğunu buluyor. Sonucu “2 m” olarak yazıyor. Elif'in yaptığı işlem aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Tahmin etme
   • BB) Sınıflama
   • CC) Gözlem yapma
   • DD) Genelleme yapma
   • EE) Ölçme
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Ölçme

   Bir niceliği aynı cinsten seçilmiş standart bir birimle karşılaştırmak ölçmedir. Tahmin, bir standartla karşılaştırma yapmadan yaklaşık değer söylemektir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Yusuf'un odasının tabanı dikdörtgen biçimindedir; kenar uzunlukları 4 m ve 3 m'dir. Odanın taban alanı ve birimi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

   • AA) 12 m
   • BB) 7 m²
   • CC) 12 m³
   • DD) 12 m²
   • EE) 14 m
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) 12 m²

   Alan uzunlukların çarpımıdır: 4 m · 3 m = 12 m². Birim de m · m = m² olur; 12 m yazmak birimi çarpmayı unutmaktır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Aşağıdaki birimlerden hangisi SI'daki temel birimlerden biridir?

   • AA) Saniye
   • BB) Saat
   • CC) Litre
   • DD) Kilometre/saat
   • EE) Gram
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Saniye

   Saniye, zamanın SI'daki temel birimidir. Saat ve litre günlük hayatta kullanılır ama SI'nın temel birimi değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir manavın terazisi bir karpuzun kütlesini ölçüyor. Fizik ödevinde bu kütle SI birim sistemindeki temel birimle yazılacak. Kütlenin SI'daki temel birimi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Gram (g)
    • BB) Ton (t)
    • CC) Kilogram (kg)
    • DD) Newton (N)
    • EE) Litre (L)
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Kilogram (kg)

    SI'da kütlenin temel birimi kilogramdır. Gram da kütle birimidir ama SI'nın temel birimi değildir; newton ise kuvvetin birimidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Beden eğitimi öğretmeni, 100 metre koşusuna katılan öğrencilerin bitiş çizgisine kaç saniyede ulaştığını belirlemek istiyor. Öğretmenin kullanacağı ölçüm aleti ve ölçtüğü nicelik aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

    • AA) Metre şerit – Zaman
    • BB) Kronometre – Uzunluk
    • CC) Kronometre – Zaman
    • DD) Termometre – Sıcaklık
    • EE) Terazi – Kütle
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Kronometre – Zaman

    Süre ölçümü kronometreyle yapılır ve ölçülen nicelik zamandır. Metre şerit koşu yolunun uzunluğunu ölçer, süreyi ölçmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bir öğrenci deney raporunda beş niceliğin adını yazıyor: kütle, uzunluk, sıcaklık, elektrik akımı, sürat. Bu niceliklerden hangisi türetilmiş bir niceliktir?

    • AA) Kütle
    • BB) Uzunluk
    • CC) Sıcaklık
    • DD) Elektrik akımı
    • EE) Sürat
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Sürat

    Sürat, uzunluğun zamana bölünmesiyle elde edildiği için türetilmiş niceliktir (m/s). Kütle, uzunluk, sıcaklık ve elektrik akımı temel niceliklerdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir tesisatçı, bir su borusunun çapını milimetrenin onda biri hassasiyetle ölçmek istiyor. Tesisatçının kullanması gereken ölçüm aleti aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kronometre
    • BB) Kumpas
    • CC) Termometre
    • DD) Ampermetre
    • EE) Terazi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kumpas

    Kumpas, uzunluğu hassas biçimde ölçen bir alettir ve boru çapı gibi küçük uzunluklar için kullanılır. Terazi kütle, termometre sıcaklık ölçer.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Hava durumunda sıcaklık genellikle derece Celsius (°C) ile verilir. Bir bilim insanı ise ölçtüğü sıcaklığı SI birim sistemindeki temel birimle yazmak istiyor. Sıcaklığın SI'daki temel birimi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kelvin (K)
    • BB) Derece Celsius (°C)
    • CC) Joule (J)
    • DD) Kalori (cal)
    • EE) Watt (W)
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kelvin (K)

    Sıcaklığın SI'daki temel birimi kelvindir. Derece Celsius günlük hayatta yaygındır ama SI'nın temel birimi değildir; joule ise enerji birimidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir aydınlatma mühendisi, yeni tasarlanan bir lambanın belirli bir yöndeki ışık şiddetini ölçüyor ve sonucu SI birimiyle raporluyor. Mühendisin kullanacağı birim aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Amper (A)
    • BB) Kandela (cd)
    • CC) Kelvin (K)
    • DD) Mol (mol)
    • EE) Metre (m)
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kandela (cd)

    Işık şiddetinin SI'daki birimi kandeladır. Amper elektrik akımının, kelvin sıcaklığın birimidir; lambayla ilgili olsalar da ışık şiddetini ölçmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Uluslararası Birimler Sistemi (SI), dünyanın her yerinde aynı ölçü dilinin kullanılması için uluslararası bir konferansta resmî olarak kabul edilmiştir. Bu kabul hangi yıl ve hangi şehirde gerçekleşmiştir?

    • AA) 1960 yılında Paris'te
    • BB) 1923 yılında Ankara'da
    • CC) 1954 yılında Cenevre'de
    • DD) 1898 yılında Londra'da
    • EE) 1949 yılında Roma'da
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 1960 yılında Paris'te

    SI, 1960 yılında Paris'te yapılan uluslararası ağırlıklar ve ölçüler konferansında resmî olarak kabul edilmiştir. 1954 ve Cenevre CERN'in kuruluşuyla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Ali ile babası, yeni alacakları halının odaya sığıp sığmayacağını anlamak için odanın bir duvarını karışlarıyla ölçüyor. Ali duvarın uzunluğunu 24 karış, babası ise 18 karış buluyor. Aynı duvar için iki farklı sonuç bulunmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Uzunluğun birden fazla nicelikten türetilen bir nicelik olması
    • BB) Ölçmede kullanılan birimin herkes için aynı büyüklükte olmaması
    • CC) Duvarın uzunluğunun iki ölçüm arasında değişmiş olması
    • DD) Uzunluğun karşılaştırma yapılarak ölçülemeyen bir nicelik olması
    • EE) Daha küçük sayı veren ölçümün yanlış yapılmış olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Ölçmede kullanılan birimin herkes için aynı büyüklükte olmaması

    Ölçme, bir niceliği aynı cinsten seçilmiş bir birimle karşılaştırmaktır. Karış kişiden kişiye değişen bir uzunluktur; Ali'nin karışı babasınınkinden kısa olduğu için aynı duvar daha çok karış tutar. Ölçüm sonuçlarının karışıklığa yol açmaması için birimin standart olması gerekir. Duvarın uzunluğu değişmemiştir, iki ölçüm de kendi birimine göre doğrudur; uzunluk da temel bir niceliktir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Fizik laboratuvarında öğrenciler, masa lambasının belirli bir yönde yaydığı ışığı fotometre adı verilen bir aletle ölçüyor ve sonucu SI birimiyle deney raporuna yazıyor. Öğrencilerin ölçtüğü temel nicelik ve bu niceliğin SI birimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

    • AA) Elektrik akımı – amper
    • BB) Sıcaklık – kelvin
    • CC) Işık şiddeti – amper
    • DD) Işık şiddeti – kandela
    • EE) Madde miktarı – kandela
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Işık şiddeti – kandela

    Fotometre ışık şiddetini ölçer; ışık şiddeti SI'daki yedi temel nicelikten biridir ve birimi kandeladır (cd). Amper elektrik akımının birimidir ve ampermetreyle, kelvin sıcaklığın birimidir ve termometreyle ölçülür. Madde miktarının birimi ise moldür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Okulun bilim şenliğinde Defne, bir taşın kütlesini terazide, hacmini ise suyla dolu dereceli silindirde ölçüyor. Ardından kütle değerini hacim değerine bölerek yeni bir değer elde ediyor. Defne'nin hesapladığı nicelik ve bu niceliğin türü hangisinde doğru verilmiştir?

    • AA) Yoğunluk – temel nicelik
    • BB) Kütle – temel nicelik
    • CC) Hacim – temel nicelik
    • DD) Ağırlık – türetilmiş nicelik
    • EE) Yoğunluk – türetilmiş nicelik
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Yoğunluk – türetilmiş nicelik

    Kütlenin hacme bölünmesiyle yoğunluk elde edilir; yoğunluk iki ayrı nicelikten hesaplandığı için türetilmiş bir niceliktir (kg/m³). Yoğunluğu temel nicelik sanan öğrenci yanılır; temel nicelikler başka niceliklerden türetilmeden tanımlanır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Ayşe, 1,5 L'lik su şişesinin hacmini fizik ödevindeki tabloya yazacak. Tablonun başlığında "Hacim (m³)" yazıyor; Ayşe ayrıca 1 L'nin 1000 cm³ olduğunu biliyor. Şişenin hacmi m³ cinsinden kaçtır?

    • AA) 0,015
    • BB) 0,0015
    • CC) 0,15
    • DD) 1,5
    • EE) 0,00015
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 0,0015

    1,5 L = 1500 cm³ ve 1 m³ = 1.000.000 cm³ olduğundan 1500 / 1.000.000 = 0,0015 m³ bulunur. 0,015 m³ bulan öğrenci, metreküpün 1000 değil 100 litre olduğunu sanarak hesap yapmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner