9. Sınıf Matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci

Başkaları Tarafından Oluşturulan Tek Nicel Değişkenli Veri Dağılımlarını İnceleme

eleştirel değerlendirme
veri kaynağı
örneklem
yanlılık
grafik yorumlama
ortalama

Başkalarının hazırladığı istatistikler nasıl eleştirel incelenir?

Başkaları tarafından oluşturulan veri dağılımları, kaynağı, örneklemi, grafiği ve özet ölçüleri sorgulanarak eleştirel bir gözle incelenir. Gazetelerde, internet sitelerinde ve sosyal medyada karşılaşılan istatistiklerin hepsi güvenilir değildir. Önce verinin kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman toplandığına bakılır; bir ürünü satan kurumun yaptığı araştırma yanlı olabilir. Verinin kaç kişiden ve nasıl seçilerek toplandığı incelenir, çünkü küçük ya da tek bir gruptan seçilmiş örneklemle tüm topluma genelleme yapılamaz. Grafikte eksenin nereden başladığı, ölçek ve birim kontrol edilir; dikey ekseni 0'dan başlamayan bir grafik küçük farkları büyük gösterebilir. Aykırı değer içeren bir veride yalnızca ortalamanın verilmesi yanıltıcı olabilir. "Uzmanlar söylüyor" gibi kaynaksız ifadeler veri değildir ve iddia başka güvenilir kaynaklarla karşılaştırılır. Bir istatistik kabul edilmeden önce sayının nereden geldiği ve kimlerden toplandığı sorulur.

Başkaları Tarafından Oluşturulan Tek Nicel Değişkenli Veri Dağılımlarını İnceleme: konu anlatımı ve özeti

Gazetelerde, internet sitelerinde ve sosyal medyada karşına çıkan istatistiklerin hepsi güvenilir değildir. Bu konu, başkalarının hazırladığı tek nicel değişkenli verileri ve vardıkları sonuçları eleştirel bir gözle incelemeyi öğretir.

Kaynağı sorgula: Veriyi kim, hangi amaçla ve ne zaman topladı? Bir ürünü satan kurumun yaptığı araştırma yanlı olabilir.
Örneklemi incele: Veri kaç kişiden ve nasıl seçilerek toplandı? Küçük ya da tek bir gruptan seçilmiş örneklemle tüm topluma genelleme yapılamaz.
Grafiği dikkatle oku: Eksenin nereden başladığına, ölçeğe ve birime bak. Dikey ekseni 0'dan başlamayan bir grafik küçük farkları büyük gösterebilir.
Özet ölçülerin uygun seçilip seçilmediğini kontrol et: Aykırı değer içeren bir veride yalnızca ortalamanın verilmesi yanıltıcı olabilir.
"Uzmanlar söylüyor" gibi kaynaksız ifadeler veri değildir; iddiayı başka güvenilir kaynaklarla karşılaştır.
Sayısal önerileri kendin hesaplayarak dene; sonuç akla yatkın değilse iddianın dayanağını araştır.

Unutma: Bir istatistiği kabul etmeden önce "Bu sayı nereden geldi ve kimlerden toplandı?" sorusunu sor.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir haberde ya da reklamda istatistik gördüğünde şu dört soruyu sor.

Kim? Veriyi kim topladı, sonuçtan çıkarı var mı?
Kimlerden? Kaç kişiden, nasıl seçilerek toplandı?
Nasıl gösterildi? Grafiğin ekseni 0'dan mı başlıyor, ölçek eşit aralıklı mı?
Hangi ölçü? Yalnızca ortalama mı verilmiş, yayılım ya da ortanca var mı?

Günlük hayattan: Bir reklam "Kullanıcıların %90'ı memnun" diyor. Dipnotta ankete 10 kişinin katıldığı yazıyorsa bu, 9 kişi demektir; bu kadar küçük bir örneklemle bütün kullanıcılar hakkında güvenilir bir sonuç çıkarılamaz.

Sık yapılan hata: Sütunları çok farklı görünen bir grafiği büyük fark var diye okumak. Doğrusu: Önce eksendeki sayılara bak; eksen 95'ten başlıyorsa 96 ile 98 arasındaki küçük fark çok büyük görünebilir.

Derinleş

Bir gazete haberinden, reklamdan ya da sosyal medya paylaşımından tek değişkenli bir istatistik içeren örnek bul. Kaynağı, örneklemi, grafiği ve özet ölçüleri dört soruya göre incele. İddia güvenilir mi? Aynı veriyi daha dürüst gösteren bir grafik çiz. Yanıltıcı bir grafiği paylaşmadan önce ne yapılması gerektiğini, paylaşan kişinin sorumluluğu açısından tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

MAT.9.6.2Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin
- a) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
- b) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
- c) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir sağlık haberinde, sporcu içeceklerinin performansa etkisiyle ilgili beş farklı araştırmanın sonuçları karşılaştırılıyor. Haber, okurların her araştırmanın kim tarafından ve nasıl yapıldığına dikkat etmesini öneriyor. Aşağıdaki araştırmalardan hangisinde kaynağın yanlı olma şüphesi en yüksektir?
- A) Bir üniversitenin bağımsız olarak yürüttüğü deney
- B) Rastgele seçilmiş 2.000 kişiyle yapılan anket
- C) Bir içecek firmasının kendi ürününü ölçtüğü araştırma
- D) Farklı şehirlerdeki okullarda yapılan ölçüm
- E) Bağımsız bir sağlık kurumunun yayımladığı rapor
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir içecek firmasının kendi ürününü ölçtüğü araştırma
Ürünü satan firma, sonucun olumlu çıkmasından çıkar sağladığı için kaynak yanlılığı şüphesi en yüksektir. Rastgele seçilmiş 2.000 kişilik anket, büyük ve temsil edici bir örnekleme dayandığından yanlılık açısından daha güvenilirdir.
Kolay
2Bir sosyal medya paylaşımında, bir ders çalışma yöntemiyle ilgili "Uzmanlar bu yöntemin işe yaradığını söylüyor." yazıyor. Paylaşımda uzmanların kim olduğu, kaç kişiyle ve nasıl bir çalışma yapıldığı belirtilmemiş. Bu ifadeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Uzman sözü olduğu için kesin doğrudur.
- B) Ortalama değer içerdiği için güvenilirdir.
- C) Kaynak ve veri belirtilmediği için iddia sınanamaz.
- D) Herkese genellenebilir bir sonuçtur.
- E) Çok kişi paylaştığı için doğru kabul edilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kaynak ve veri belirtilmediği için iddia sınanamaz.
Bir istatistiksel iddiayı kabul ya da reddetmek için kaynağın, örneklemin ve yöntemin bilinmesi gerekir; bunlar olmadan iddia sınanamaz. "Uzman sözü" tek başına kanıt değildir; hangi verilere dayandığı bilinmedikçe sonuca güvenilemez.
Kolay
3İki marketin aynı ürüne verdiği fiyatlar bir sütun grafiğinde karşılaştırılıyor; fiyatlar 49 TL ve 51 TL'dir. Grafiğin dikey ekseni 48 TL'den başladığı için bir sütun ötekinin üç katı uzunluğunda görünüyor. Dikey eksenin 0'dan başlamaması okuyucuda hangi yanılgıya yol açabilir?
- A) Değerler olduğundan küçük okunur.
- B) Sütunların sırası değişir.
- C) Ortalama yanlış hesaplanır.
- D) Sütun genişlikleri farklı görünür.
- E) Küçük farklar büyük görünebilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Küçük farklar büyük görünebilir.
Eksen 48'den başladığında sütun boyları 1 ve 3 birim olur; aslında yaklaşık %4'lük bir fark üç katlık bir fark gibi algılanır. Değerlerin kendisi eksenden doğru okunabilir; yanılgı, sütun boylarının oranının değerlerin oranı sanılmasından kaynaklanır.
Kolay
4Bir araştırmacı, yalnızca bir spor salonundaki 15 kişiyle görüşerek "Ülkemizdeki insanlar haftada ortalama 5 gün spor yapıyor." sonucuna varıyor ve bunu bir blogda yayımlıyor. Bu sonucun asıl sorunu nedir?
- A) Veriler nicel değildir.
- B) Ortalama yerine tepe değer verilmelidir.
- C) Araştırma sorusu sayısal değildir.
- D) Görüşme sayısı tek olduğu için ortanca bulunamaz.
- E) Örneklem küçük ve tek bir gruptan seçilmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Örneklem küçük ve tek bir gruptan seçilmiştir.
Spor salonundaki kişiler zaten düzenli spor yapan bir gruptur; 15 kişilik bu örneklem ülke nüfusunu temsil etmez ve sonuç genellenemez. Gün sayısı nicel bir veridir; sorun ölçülen değişkende değil, örneklemin seçiminde ve büyüklüğündedir.
Kolay
5Bir haberde “Ülkemizde kişi başı günlük ekmek tüketimi 300 kilogramdır.” yazıyor. Bu ifadeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Değer akla yatkın değildir; birim büyük olasılıkla gram olmalıdır.
- B) Değer doğrudur, çünkü haberde yazmaktadır.
- C) Değer düşüktür; tüketim daha fazla olmalıdır.
- D) Birim önemli değildir; yalnız sayıya bakılır.
- E) Değer doğrudur, çünkü ekmek temel besindir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Değer akla yatkın değildir; birim büyük olasılıkla gram olmalıdır.
Bir kişinin günde 300 kg ekmek yemesi mümkün değildir; birim gram yerine kilogram yazılmış olmalıdır. Sayısal bilgiler kendi kendine hesaplanarak ve akla yatkınlığı denetlenerek okunmalıdır.
Kolay
6Bir okul gazetesinde, tek seçenekli bir ankete ilişkin şu cümle yer alıyor: “Ankete katılanların %60'ı ‘evet’, %55'i ‘hayır’ cevabını verdi.” Bu ifadeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İfade tutarlıdır, çünkü iki yüzde de %100'den küçüktür.
- B) Çoğunluk ‘hayır’ demiştir.
- C) Ankete katılan sayısı bilinmeden bir şey söylenemez.
- D) Ankete kimse katılmamıştır.
- E) Yüzdeler toplamı %100'ü aştığı için tutarsızlık vardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yüzdeler toplamı %100'ü aştığı için tutarsızlık vardır.
Her katılımcı tek bir seçenek işaretlediğinde yüzdelerin toplamı %100'ü geçemez; %60 + %55 = %115 olduğu için hata vardır. Katılımcı sayısının bilinmemesi bu tutarsızlığı ortadan kaldırmaz.
Kolay
72026 yılında yayımlanan bir haberde, “Gençlerin günlük internet kullanım süresi 1 saattir.” bilgisi veriliyor; dipnotta verilerin 2005 yılında toplandığı yazıyor. Bu bilgiyle ilgili en uygun değerlendirme hangisidir?
- A) Veriler eski olduğu için kesinlikle daha güvenilirdir.
- B) Verinin toplandığı yıl sonucu etkilemez.
- C) Veriler eski olduğu için bugünkü durumu yansıtmayabilir.
- D) Haber yeni olduğu için veriler de yenidir.
- E) Dipnotlar bilgi değeri taşımaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Veriler eski olduğu için bugünkü durumu yansıtmayabilir.
Veriyi değerlendirirken ne zaman toplandığı sorgulanmalıdır; internet kullanımı yıllar içinde çok değiştiği için 2005 verisi bugünü yansıtmayabilir. Haberin yeni olması verinin yeni olduğunu göstermez.
Kolay
8Bir haberde “Kiralık bisiklet ücreti iki katına çıktı.” deniyor. Haberin içinde ücretin 40 TL'den 60 TL'ye çıktığı yazıyor. Bu başlıkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Başlık yanlıştır; ücret %50 artmıştır.
- B) Başlık doğrudur; ücret 2 katına çıkmıştır.
- C) Başlık yanlıştır; ücret %20 artmıştır.
- D) Başlık yanlıştır; ücret 3 katına çıkmıştır.
- E) Başlık doğrudur; artış 20 TL'dir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Başlık yanlıştır; ücret %50 artmıştır.
Artış 20 TL'dir ve 20/40 = 0,5 olduğundan ücret %50 artmıştır; 2 katına çıkması için 80 TL olması gerekirdi. %20 cevabı artışı yüzde sanmaktan gelir.
Kolay
9Bir diş macunu reklamında “Diş hekimlerinin %90'ı markamızı öneriyor.” yazıyor. Reklamda araştırmanın kim tarafından ve nasıl yapıldığı belirtilmemiştir. Bu bilgiyi değerlendirirken sorulması gereken ilk soru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Diş macununun rengi nedir?
- B) Araştırmayı kim, hangi amaçla yaptı?
- C) Reklam hangi saatte yayımlandı?
- D) Diş macunu kaç gramdır?
- E) Reklamda hangi müzik kullanıldı?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Araştırmayı kim, hangi amaçla yaptı?
Bir istatistiği kabul etmeden önce kaynağı sorgulanmalıdır; ürünü satan firmanın yaptırdığı araştırma yanlı olabilir. Ürünün rengi ya da ağırlığı iddianın güvenilirliğiyle ilgili değildir.
Kolay
10Bir araştırmacı, Türkiye'deki gençlerin günlük uyku süresini tahmin etmek istiyor. Aşağıdaki örneklemlerden hangisi en güvenilir sonucu verir?
- A) Bir okulun tek bir sınıfındaki 30 öğrenci
- B) Farklı illerden rastgele seçilmiş 2000 genç
- C) Bir uyku kliniğine başvuran 100 genç
- D) Araştırmacının 20 arkadaşı
- E) Bir gece kulübündeki 50 genç
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Farklı illerden rastgele seçilmiş 2000 genç
Geniş ve farklı bölgelerden rastgele seçilmiş bir örneklem topluluğu daha iyi temsil eder. Uyku kliniğine başvuranlar uyku sorunu yaşayanlardan oluştuğu için sonucu yanlı yapar.
Kolay
11Bir haberdeki resimli grafikte, A şehrinin üretimini gösteren ağaç resmi B şehrininkinin 2 katı yüksekliğinde ve 2 katı genişliğinde çizilmiştir. A'nın üretimi gerçekte B'ninkinin 2 katıdır. Bu grafikle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Grafik, iki şehrin üretimleri arasındaki farkı doğru gösterir.
- B) Grafik, iki şehir arasındaki farkı olduğundan küçük gösterir.
- C) Resmin alanı 4 katına çıktığı için fark olduğundan büyük görünür.
- D) Resimli grafiklerde resimlerin boyutu ve oranı önemli değildir.
- E) Resim 4 kat büyük olduğu için A'nın üretimi gerçekte 4 katıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Resmin alanı 4 katına çıktığı için fark olduğundan büyük görünür.
Hem yükseklik hem genişlik 2 katına çıkınca resmin alanı 4 katına çıkar ve okuyucu farkı abartılı algılar. Gerçek oran 2 kattır; grafik bunu doğru yansıtmaz.
Kolay
12Bir sosyal medya paylaşımında Ayşe, beş gün boyunca koştuğu mesafeleri 10, 12, 8, 14 ve 11 km olarak paylaşıyor ve “Günde ortalama 12 km koştum.” diyor. Bu iddiayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Doğrudur; ortalama 12 km'dir.
- B) Yanlıştır; ortalama 13 km'dir.
- C) Yanlıştır; ortalama 55 km'dir.
- D) Doğrudur; en çok koşulan gün 12 km'dir.
- E) Yanlıştır; ortalama 11 km'dir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yanlıştır; ortalama 11 km'dir.
Ortalama (10 + 12 + 8 + 14 + 11)/5 = 55/5 = 11 km'dir. 55 toplam mesafedir; sayısal iddialar kendi hesabımızla denetlenmelidir.
Kolay
13Bir grafiğin dikey ekseninde değerler sırasıyla 0, 10, 20, 50, 100 olarak, aralarında eşit boşluk bırakılarak yazılmıştır. Bu grafikle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Grafik doğrudur, çünkü eksen sıfırdan başlıyor.
- B) Eşit boşluklar her zaman eşit aralık demektir.
- C) Aralıklar eşit olmadığı için grafik yanıltıcı olabilir.
- D) Dikey eksenin ölçeği önemli değildir.
- E) Grafik yalnız 100'ün üstündeki değerler için yanıltıcıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aralıklar eşit olmadığı için grafik yanıltıcı olabilir.
Eşit boşluklar 10, 10, 30 ve 50 birimlik farklı aralıkları göstermektedir; bu, yüksek değerleri olduğundan küçük gösterir. Eksenin sıfırdan başlaması tek başına grafiği doğru yapmaz, ölçek de eşit olmalıdır.
Kolay
14Bir kırtasiye ürünüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi bir görüş değil, doğrulanabilir bir veridir?
- A) Bu kalem piyasadaki en güzel ve en kullanışlı kalemdir.
- B) Bu kalemi kullanan her öğrenci yazarken mutlu olur.
- C) Ankete katılan 500 öğrenciden 320'si bu kalemi tercih etti.
- D) Bu kalem çok şık görünüyor ve herkesin dikkatini çeker.
- E) Bu kalem, kırtasiye dünyasında yılın en iyi ürünüdür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ankete katılan 500 öğrenciden 320'si bu kalemi tercih etti.
Katılımcı sayısı ve tercih sayısı verilen ifade, kaynağı incelenerek doğrulanabilecek bir veridir. “En güzel” ya da “en iyi” gibi ifadeler sayısal bir dayanak içermeyen görüşlerdir.
Kolay
15Bir araştırma, öğrencilerin günlük ders çalışma sürelerini yalnız yaz tatili sırasında toplanan verilerle ölçüyor ve sonucu “Öğrenciler günde ortalama 20 dakika ders çalışıyor.” diye yayımlıyor. Bu sonuçla ilgili en uygun değerlendirme hangisidir?
- A) Verinin toplandığı dönem sonucu etkilemez.
- B) Sonuç okul dönemi için de kesinlikle geçerlidir.
- C) Ortalama yerine tepe değer verilseydi sorun kalmazdı.
- D) Tatilde öğrenciler daha çok ders çalışır.
- E) Veriler tatilde toplandığı için okul dönemini yansıtmayabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Veriler tatilde toplandığı için okul dönemini yansıtmayabilir.
Verinin hangi bağlamda toplandığı sonucu etkiler; tatildeki çalışma süresi okul dönemindekinden farklıdır. Hangi ölçünün kullanıldığı bu bağlam sorununu çözmez.
Kolay
16Bir oyun sitesinde ziyaretçilere “Günde kaç saat oyun oynuyorsunuz?” diye soruluyor ve isteyen ziyaretçi cevap veriyor. Site, sonuçları “Gençler günde ortalama 5 saat oyun oynuyor.” başlığıyla yayımlıyor. Bu sonuçla ilgili en uygun eleştiri hangisidir?
- A) Sonuçta ortalama yerine toplam oyun süresi verilmeliydi.
- B) Soru sayısal bir cevap istediği için sonuç kesinlikle doğrudur.
- C) Site ziyaretçileri yaş olarak genç olduğundan tüm gençleri temsil eder.
- D) Örneklem oyun sitesini ziyaret eden gönüllülerden oluştuğu için tüm gençleri temsil etmez.
- E) Sonuç saat yerine dakikayla verilseydi daha güvenilir olurdu.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Örneklem oyun sitesini ziyaret eden gönüllülerden oluştuğu için tüm gençleri temsil etmez.
Oyun sitesini ziyaret edip gönüllü olarak cevap verenler daha çok oyun oynayanlardır; bu örneklem tüm gençleri temsil etmez. Birimin değiştirilmesi örneklem yanlılığını ortadan kaldırmaz.
Kolay
17Bir mahalle gazetesinde şu cümle yer alıyor: “A marketine günde ortalama 200 müşteri, B marketine haftada ortalama 900 müşteri geliyor; demek ki B marketi daha çok müşteri çekiyor.” İki market de haftanın yedi günü açıktır. Bu yorumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Yorum doğrudur; çünkü 900 sayısı 200 sayısından büyüktür.
- B) Yorum doğrudur; çünkü haftalık veriler günlük verilerden güvenilirdir.
- C) Yorum yanlıştır; aynı döneme çevrilince A marketi haftada 1400 müşteri alır.
- D) Yorum yanlıştır; çünkü ortalama değerler hiçbir zaman karşılaştırılamaz.
- E) Yorum yanlıştır; aynı döneme çevrilince B marketi günde 450 müşteri alır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yorum yanlıştır; aynı döneme çevrilince A marketi haftada 1400 müşteri alır.
Başkalarının sunduğu sayılar karşılaştırılmadan önce birimlerine ve ait oldukları döneme bakılır. Burada bir sayı günlük, öteki haftalıktır. Aynı döneme çevrilince A marketine haftada 200 · 7 = 1400 müşteri gelir; bu, B marketinin 900 müşterisinden fazladır. Günlük karşılaştırmada da B marketine günde yaklaşık 900/7 ≈ 129 müşteri gelir (450 değil); A marketi yine öndedir. Sayıların büyüklüğü, dönemleri eşitlenmeden karşılaştırılamaz; ortalamalar ise aynı birim ve dönemde verildiklerinde karşılaştırılabilir.
Kolay
18Bir öğrenci kulübü, kantinle ilgili ankette yalnız şu soruyu soruyor: “Sağlığa zararlı olan şekerli içeceklerin kantinde satılmasına karşı mısınız?” Ankete katılanların %85'i “Evet” diyor ve kulüp “Öğrencilerin %85'i şekerli içecek satışına karşı.” sonucunu duyuruyor. Bu sonuca yöneltilebilecek en uygun eleştiri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Soru, cevabı belli bir yöne çeken bir ifade içerdiğinden sonuç yanlı olabilir.
- B) Yüzde olarak verilen anket sonuçları hiçbir zaman güvenilir kabul edilemez.
- C) “Evet” diyenlerin oranı %50'yi geçtiğinden sonuç tartışmasız doğrudur.
- D) Ankette yalnız bir soru sorulduğundan yüzde hesabı yapılması olanaksızdır.
- E) Sonuç, öğrencilerin kaç şişe içecek aldığını göstermediğinden geçersizdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Soru, cevabı belli bir yöne çeken bir ifade içerdiğinden sonuç yanlı olabilir.
Başkalarının topladığı veriler incelenirken verinin nasıl toplandığına, bu arada sorunun nasıl sorulduğuna bakılır. Soruda içecekler baştan “sağlığa zararlı” diye nitelenmiştir; bu ifade katılımcıyı “Evet” demeye yöneltir ve sonucu yanlı kılabilir. Tarafsız bir soru (“Kantinde şekerli içecek satılması konusunda görüşünüz nedir?”) farklı bir oran verebilir. Yüzdeler doğru toplanmış veriden hesaplandığında güvenilirdir; oranın %50'yi geçmesi verinin toplanma biçimindeki sorunu gidermez. Tek soruyla da yüzde hesaplanabilir; araştırmanın amacı satın alınan şişe sayısını ölçmek değildir.
Orta
19Bir haberdeki çizgi grafiğinde, bir haber sitesinin günlük ziyaretçi sayısının 3 yılda 120'den 180'e çıktığı gösteriliyor. Dikey eksen 0–1.000 arasında çizildiği için çizgi neredeyse düz görünüyor ve haber "Ziyaretçi sayısında kayda değer bir değişim yok." diyor. Ziyaretçi sayısındaki gerçek artış yüzde kaçtır?
- A) %60
- B) %50
- C) %6
- D) %33,3
- E) %150
Cevabı göster
Doğru cevap: B) %50
Artış miktarı 60'tır ve başlangıç değerine göre oranı 60/120 = 0,5, yani %50'dir; bu, haberdeki yorumun tersine büyük bir artıştır. %33,3 seçeneği, artışın son değere (180) bölünmesinden; %150 ise son değerin ilk değere oranının artış sanılmasından doğar.
Orta
20Okul gazetesinde "Okulumuzdaki 400 öğrencinin %35'i, yani 160 öğrenci okula bisikletle geliyor." yazıyor. Gazetenin editörü, yayımlamadan önce verilen sayıların birbiriyle tutarlı olup olmadığını kontrol ediyor. Bu ifadeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İfade doğrudur; %35 160 öğrenciye karşılık gelir.
- B) Yüzde ile sayı tutarsızdır; %35 120 öğrenciye karşılık gelir.
- C) Yüzde ile sayı tutarsızdır; %35 140 öğrenciye karşılık gelir.
- D) Öğrenci sayısı bilinmediği için kontrol edilemez.
- E) Yüzde ile sayı tutarsızdır; %35 114 öğrenciye karşılık gelir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yüzde ile sayı tutarsızdır; %35 140 öğrenciye karşılık gelir.
400'ün %35'i 400 · 0,35 = 140'tır; 160 öğrenci ise %40'a karşılık gelir. 114 seçeneği, 400'ün 3,5'e bölünmesinden doğar; yüzde hesabında toplam, yüzde oranıyla çarpılıp 100'e bölünür.

Ders videoları

MEB'in 9. sınıf Matematik örnek ders anlatımları. Tüm videolar (7)

9.Sınıf Matematik Dersi Örnek Ders Anlatımı Kaynak: MEB

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.