9. Sınıf Tarih · Geçmişin İnşa Sürecinde Tarih
Tarihin Doğası
- tarihçi
- tarihsel bilgi
- kanıt
- olay
- olgu
- tarihsel zaman
- kronoloji
- değişim ve süreklilik
Tarih bilimi nedir ve tarihsel bilgi nasıl oluşur?
Tarih, geçmişin kendisi değil, tarihçilerin kanıtlara dayanarak geçmişi yeniden kurduğu ve anlatılabilir hâle getirdiği bir bilim dalıdır. Tarihsel bilginin üç unsuru insan, kaynak ve tarihçidir. Tarihsel olaylar laboratuvarda tekrarlanamaz ve doğrudan gözlemlenemez; kanıtlar çoğu zaman eksik olduğu için tarih kesin yasalara değil, kaynaklardan yapılan çıkarımlara dayanır. Göbeklitepe gibi yeni buluntular eski yorumların yeniden ele alınmasını sağladığından tarihsel bilgi değişebilir. Olay somut ve özel, olgu ise soyut ve genel bir süreçtir: buhar makinesinin icadı bir olay, Sanayi Devrimi bir olgudur. İlk ay takvimini Sümerler, ilk güneş takvimini Mısırlılar kullanmış; miladi takvim 1582'de Papa XIII. Gregorius döneminde düzenlenmiştir. Yazının icadı, yaklaşık MÖ 3200'de tarih öncesi ile tarih devirlerini ayırır. Tek bir tarihe ve yere bağlanan gelişme olgu değil, olaydır.
Tarihin Doğası: konu anlatımı ve özeti
Tarih, geçmişin kendisi değil; tarihçilerin kanıtlara dayanarak geçmişi yeniden kurduğu ve anlatılabilir hâle getirdiği bir bilim dalıdır. Bu konu, tarihsel bilginin nasıl oluştuğunu ve tarihin temel kavramlarını tanıtır.
- Tarihsel bilginin üç unsuru vardır: insan (tarihin konusu insan faaliyetleridir), kaynak (eşya, yapı, yazılı metin gibi izler) ve tarihçi (kaynakları yöntemle inceleyip yorumlayan kişi).
- Tarihsel olaylar laboratuvarda tekrarlanamaz ve doğrudan gözlemlenemez. Kanıtlar çoğu zaman eksik ve parça parçadır; bu yüzden tarih kesin yasalara değil, kaynaklardan yapılan çıkarımlara dayanır.
- Tarihsel bilgi değişebilir: Göbeklitepe gibi yeni buluntular, yeni belgeler ve yeni sorular eski yorumların yeniden ele alınmasını sağlar.
- Olay somut ve özeldir, olgu ise soyut ve genel bir süreçtir. Örneğin hicret bir olay, İslamiyet'in yayılışı bir olgudur; buhar makinesinin icadı olay, Sanayi Devrimi olgudur.
- Tarihsel zaman ve kronoloji olayları sıraya koyar. İlk ay takvimini Sümerler, ilk güneş takvimini Mısırlılar kullanmış; bugünkü miladi takvim 1582'de Papa XIII. Gregorius döneminde düzenlenmiştir.
- Yazının icadı (yaklaşık MÖ 3200) tarih öncesi ile tarih devirlerini ayırır. Avrupa merkezli çağ ayrımı: İlk Çağ, Orta Çağ (1453'e kadar), Yeni Çağ (1789'a kadar) ve Yakın Çağ.
Çağların sırası: yazının icadı (yaklaşık MÖ 3200) tarih öncesini bitirir; Orta Çağ 1453’e, Yeni Çağ 1789’a kadar sürer - Neden-sonuç ilişkisi olayların neden olduğunu açıklar; değişim ve süreklilik ise neyin değişip neyin aynı kaldığını gösterir.
Unutma: Olay ile olguyu karıştırma; tek bir tarihe ve yere bağlanabilen gelişme olaydır, uzun süreye yayılan genel süreç olgudur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Tarihin nasıl bilindiğini anlamak için bir okul olayını düşün.
- Geçen yılki okul gezisini hatırla. Sen oradaydın ama her ayrıntıyı hatırlamıyorsun.
- Fotoğraflar, öğretmenin tuttuğu liste ve arkadaşlarının anlattıkları birer kaynaktır.
- Bu kaynakları birleştirip geziyi anlatan kişi bir tarihçi gibi çalışır; anlattığı şey gezinin kendisi değil, kanıtlara dayalı bir yeniden kurgusudur.
Olay ve olgu farkı: Olay belli bir zamana ve yere bağlanır (Bir fabrikanın açılması). Olgu ise uzun süren genel bir süreçtir (Bir ülkenin sanayileşmesi).
Sık yapılan hata: Tarih bilgisinin hiç değişmediğini sanmak. Doğrusu: Göbeklitepe'nin bulunması gibi yeni kanıtlar, ilk tapınakların ne zaman yapıldığına dair eski düşünceleri değiştirmiştir; tarih bilgisi yeni kaynaklarla güncellenir.
Derinleş
Aynı olayı anlatan iki farklı kaynak (örneğin iki gazete haberi ya da iki tanığın anlatımı) bul. Ortak ve farklı noktaları bir tabloda karşılaştır. Farklılıkların nedeni ne olabilir: anlatanın konumu, amacı, olayı ne kadar yakından gördüğü? Bir tarihçi bu iki kaynağı birlikte kullanırken nasıl bir yol izlemeli, tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TAR.9.1.2Tarihin doğasını farklı kaynaklar üzerinden inceleyebilme
- a) Farklı kaynaklardan tarihin doğasına ilişkin temel bilgileri tespit eder.
- b) Farklı kaynakları inceleyerek tarihin doğasına ilişkin temel bilgileri açıklar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir müze rehberi, vitrindeki kil tabletleri gösterip şöyle diyor: “Bu tabletlerden önceki dönemleri yalnızca alet, kemik ve yapı kalıntılarından öğreniyoruz. Bu tabletlerle birlikte insanlar ilk kez yaşadıklarını kendileri kayda geçirmeye başladı.” Rehberin sözünü ettiği gelişme, tarih öncesi devirleri tarih devirlerinden ayıran hangi olaydır?
- A) Tarımın başlaması
- B) Yazının icadı
- C) Ateşin bulunması
- D) Paranın kullanılması
- E) Tekerleğin bulunması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yazının icadı
Tarih öncesi devirler ile tarih devirleri arasındaki sınır yazının icadıdır; yazılı belgeler insanların kendi olaylarını kaydetmesini sağlamıştır. Tarımın başlaması da insanlık için büyük bir dönüm noktasıdır; fakat o, tarih öncesi devirlerin içinde Neolitik Çağ'ı başlatır.
Kolay
2Tarih öğretmeni tahtaya iki örnek yazıyor: “29 Mayıs 1453'te İstanbul'un fethi” ve “Anadolu'nun yüzyıllar içinde Türkleşmesi”. Birincisinin belli bir gün ve yerde bir kez yaşandığını, ikincisinin ise uzun bir süreçte gerçekleştiğini belirtiyor. Birinci örnek gibi belirli bir zamana ve yere bağlanabilen tek seferlik gelişmelere ne ad verilir?
- A) Olgu
- B) Süreklilik
- C) Kronoloji
- D) Olay
- E) Değişim
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olay
Belirli bir zamanda ve yerde bir kez yaşanan gelişmeye olay denir; İstanbul'un fethi buna örnektir. Olgu ise uzun bir sürece yayılan ve tarihi tam olarak belirlenemeyen gelişmedir; Anadolu'nun Türkleşmesi olgu olduğu için bu kavram ikinci örneğe uyar.
Kolay
3Bir belgeselde, 1071'deki Malazgirt Savaşı'nın bugün yeniden oynatılıp gözlemlenemeyeceği anlatılıyor. Bu yüzden tarihçilerin dönemin kroniklerini, savaş alanı çevresindeki buluntuları ve sonraki dönemlerin kayıtlarını karşılaştırdığı belirtiliyor. Bu anlatıma göre tarihçiler geçmişi açıklarken en çok neye dayanır?
- A) Değişmez doğa yasalarına
- B) Laboratuvar deneylerinin sonuçlarına
- C) Kişisel tahminlerine
- D) Kaynaklardan yapılan çıkarımlara
- E) Yalnızca sözlü efsanelere
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kaynaklardan yapılan çıkarımlara
Tarihsel olaylar tekrarlanamaz ve doğrudan gözlemlenemez; bu yüzden tarihçi kaynakları karşılaştırarak çıkarım yapar. Laboratuvar deneyleri doğa bilimlerinin yöntemidir; geçmişte bir kez yaşanmış bir savaş deneyle yeniden üretilemez.
Kolay
4Mezopotamya'da yaşayan bir topluluk, tarlaları sulama ve dinî törenlerin zamanını Ay'ın hilal ve dolunay gibi evrelerini izleyerek belirliyordu. Bu toplumun hazırladığı Ay yılı esaslı takvim, bilinen ilk takvimlerden biri kabul edilir. Aynı toplum, kil tabletlere yazılan bir yazı sistemi de geliştirmiştir. Metinde sözü edilen medeniyet hangisidir?
- A) Sümerler
- B) Mısırlılar
- C) Romalılar
- D) Hititler
- E) Lidyalılar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sümerler
Ay'ın evrelerine dayanan takvimi kullanan ve kil tabletlere çivi yazısı yazan Mezopotamya medeniyeti Sümerlerdir. Mısırlılar da erken bir takvim geliştirmiştir; ancak onların takvimi Güneş yılına ve Nil'in taşkınlarına dayanır, Mısır da Mezopotamya'da değildir.
Kolay
5Aşağıdaki araştırma konularından hangisi tarih biliminin inceleme alanına girer?
- A) Bir yıldızın milyonlarca yıl içinde nasıl oluştuğu
- B) Kayaç katmanlarının yer kabuğunda nasıl biriktiği
- C) Bir yanardağın son bin yıldaki püskürme dönemleri
- D) XVII. yüzyılda bir kasabada kurulan pazarın halkın yaşamına etkisi
- E) Göçmen kuşların her yıl izlediği uçuş yolları
Cevabı göster
Doğru cevap: D) XVII. yüzyılda bir kasabada kurulan pazarın halkın yaşamına etkisi
Tarih, insan faaliyetlerini konu alır; pazarın halkın yaşamına etkisi bir insan faaliyetidir. Yanardağ püskürmelerinin de bir geçmişi vardır ama bu yer bilimlerinin konusudur.
Kolay
6Aşağıdakilerden hangisi olgu niteliğindedir?
- A) Hicret
- B) Buhar makinesinin icadı
- C) İslamiyet'in yayılışı
- D) Malazgirt Savaşı
- E) İstanbul'un fethi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İslamiyet'in yayılışı
Olgu, uzun bir süreye yayılan soyut ve genel bir süreçtir; İslamiyet'in yayılışı böyle bir süreçtir. Hicret ise belirli bir zamanda ve yerde gerçekleşmiş somut bir olaydır.
Kolay
7Tarihçi Marc Bloch şöyle yazar: “Güneş sisteminin de bir tarihi vardır; bu konu astronominin kapsamına girer. Yanardağ püskürmelerinin de bir tarihi vardır; bu da tarihçilerin alanına girmez. Tarihin konusu, doğası gereği, insandır.” Bu metne göre tarih biliminin konusunu belirleyen ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İncelenen olayın çok uzun bir süre önce yaşanmış olması
- B) İncelenen olayın doğada kendiliğinden gerçekleşmesi
- C) İncelenen değişimin insanla ve insan faaliyetleriyle ilgili olması
- D) İncelenen konunun yalnızca yazılı belgelerde geçmesi
- E) İncelenen değişimin gökyüzünde gözlemlenebilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İncelenen değişimin insanla ve insan faaliyetleriyle ilgili olması
Bloch, zaman içinde değişen her şeyin bir tarihi olsa da tarihçinin konusunun insan olduğunu vurgular. Olayın eski olması tek başına yetmez; yanardağ püskürmeleri de eskidir ama insan faaliyeti değildir.
Kolay
8Arifî Çelebi'nin “Süleymannâme” adlı eserinde, Kanuni Sultan Süleyman'ın Topkapı Sarayı'ndaki tahta çıkış törenini gösteren minyatürler bulunmaktadır. Bu minyatürlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Resim oldukları için tarihçilerin işine yaramaz
- B) Yalnızca yazılı metin içerdiklerinde kaynak sayılır
- C) Geçmişi fotoğraf kadar kesin ve eksiksiz yansıtır
- D) Tarihçiler tarafından yalnızca süsleme sanatı açısından incelenir
- E) Görsel kaynak olarak tarih araştırmalarında kullanılabilir
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Görsel kaynak olarak tarih araştırmalarında kullanılabilir
Fotoğraf, resim, minyatür, fresk gibi görsel araçlar tarihsel kaynak olarak kullanılabilir. Ancak bunlar da yorum içerdiği için geçmişi kesin ve eksiksiz yansıttığını söylemek yanlıştır.
Kolay
9New York'taki Metropolitan Sanat Müzesi'nde, Anadolu Selçuklu hükümdarı II. Gıyâseddin Keyhusrev dönemine ait bir sikke sergilenmektedir. Bu sikke bir tarihçi açısından aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnızca süs amacıyla saklanan değersiz bir eşya
- B) Geçmişe ait izleri taşıyan bir tarihsel kaynak
- C) Tarihçinin kendisinin ürettiği bir yorum
- D) Geçmişin hiçbir bilgisini taşımayan bir nesne
- E) Yalnızca bugünkü ekonomiyi anlatan bir belge
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geçmişe ait izleri taşıyan bir tarihsel kaynak
Sikke, geçmişte yaşanan olayların izlerini günümüze taşıyan bir eşyadır; bu yüzden tarihsel kaynaktır. Yorum, tarihçinin kaynağı inceledikten sonra ürettiği bilgidir, kaynağın kendisi değildir.
Kolay
10Bir takvim sergisinde şu açıklama yer alıyor: “Bu toplum, yılı Güneş'in hareketlerine göre hesaplayan ve bilinen ilk güneş takvimini kullanan toplumdur.” Açıklamada sözü edilen toplum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mısırlılar
- B) Sümerler
- C) Hititler
- D) Lidyalılar
- E) Urartular
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mısırlılar
İlk güneş takvimini Mısırlılar kullanmıştır. Sümerler de takvim kullanmıştır ama onların takvimi Ay'ın hareketlerine dayanan ilk ay takvimidir.
Kolay
11Bir tarih kitabında şu tanım yer alıyor: “Tarihsel zaman içinde tanımlanan olayların öncelik ve sonralıklarına göre belli bir zamansal sıraya dizilmesi.” Bu tanım aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?
- A) Olgu
- B) Kronoloji
- C) Kaynak
- D) Süreklilik
- E) Empati
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kronoloji
Olayların öncelik ve sonralıklarına göre sıraya dizilmesi kronolojidir. Süreklilik ise neyin zaman içinde değişmeden kaldığını anlatan kavramdır, olayları sıraya koymak değildir.
Kolay
12Bugün dünyada yaygın olarak kullanılan miladi takvim, 1582 yılında yapılan bir düzenlemeyle son biçimini almıştır. Bu düzenleme kimin döneminde yapılmıştır?
- A) Kanuni Sultan Süleyman
- B) Roma İmparatoru Augustus
- C) Sümer kralı Gılgamış
- D) Mısır firavunu II. Ramses
- E) Papa XIII. Gregorius
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Papa XIII. Gregorius
Miladi takvim 1582'de Papa XIII. Gregorius döneminde düzenlenmiştir. Kanuni Sultan Süleyman aynı yüzyılda yaşamıştır ama takvim düzenlemesi onun dönemine ait değildir.
Kolay
13Bir kentte bayramlarda büyükleri ziyaret etme geleneği yüzyıllardır sürüyor. Ancak son yıllarda uzakta yaşayan bazı aileler bayramlaşmayı görüntülü aramayla yapmaya başladı. Bu durum tarihin hangi iki kavramıyla açıklanabilir?
- A) Olay ve olgu
- B) Neden ve kronoloji
- C) Kaynak ve tarihçi
- D) Takvim ve çağ
- E) Değişim ve süreklilik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Değişim ve süreklilik
Bayramlaşma geleneğinin sürmesi sürekliliği, bayramlaşmanın biçiminin değişmesi değişimi gösterir. Olay ve olgu kavramları gelişmelerin somut ya da genel olmasıyla ilgilidir, burada anlatılan durumla ilgili değildir.
Kolay
14Bir tarih kitabında “olay”, belirli bir zamanda ve yerde gerçekleşen somut ve özel gelişme olarak tanımlanmıştır. Bu tanıma göre aşağıdakilerden hangisi olaydır?
- A) Sanayi Devrimi
- B) Tarımın yaygınlaşması
- C) Buhar makinesinin icadı
- D) Anadolu'nun Türkleşmesi
- E) Şehirleşme süreci
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Buhar makinesinin icadı
Buhar makinesinin icadı tek bir buluşa bağlanabilen somut bir gelişmedir, bu yüzden olaydır. Sanayi Devrimi ise bu icadın da içinde yer aldığı uzun ve genel bir süreç, yani olgudur.
Kolay
15Bir tarih kitabında şöyle yazıyor: “Tarihçiler araştırmalarını kendi yaşadıkları dönemde yapar.” Bu nedenle tarihçilerin yorumladığı şey aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Geçmişten artakalan ve günümüze ulaşan izler
- B) Geçmişte yaşanan olayların kendisi
- C) Gelecekte yaşanacak olaylar
- D) Yalnızca kendi yaşadıkları olaylar
- E) Laboratuvarda yeniden oluşturulan olaylar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Geçmişten artakalan ve günümüze ulaşan izler
Tarihçi geçmişe gidemediği için geçmişin kendisini değil, ondan kalan izleri yorumlar. Olayların kendisini yorumladığını söyleyen şık, geçmişin doğrudan gözlemlenebildiğini varsaydığı için yanlıştır.
Kolay
16Avrupa merkezli çağ ayrımına göre Orta Çağ 1453'te, Yeni Çağ ise 1789'da sona erer. Buna göre 1600 yılında yaşanmış bir olay hangi çağa aittir?
- A) İlk Çağ
- B) Orta Çağ
- C) Yakın Çağ
- D) Yeni Çağ
- E) Tarih öncesi devirler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yeni Çağ
1600 yılı, 1453 ile 1789 arasında kaldığı için Yeni Çağ'a aittir. Orta Çağ 1453'te sona erdiğinden 1600 yılını Orta Çağ'a yerleştirmek yanlıştır.
Kolay
17Bir arkeoloji ekibi, kazdığı eski bir yerleşimde ortaya çıkardığı dört yapının yapım tarihlerini şöyle belirliyor: – Surlar: MÖ 2100 – Çömlek fırını: MÖ 2300 – Tapınak: MÖ 1900 – Tahıl deposu: MÖ 1750 Ekip bu yapıları bir zaman şeridine en eskiden en yeniye doğru yerleştirecektir. Buna göre doğru kronolojik sıra aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tahıl deposu – tapınak – surlar – çömlek fırını
- B) Çömlek fırını – tapınak – surlar – tahıl deposu
- C) Çömlek fırını – surlar – tapınak – tahıl deposu
- D) Surlar – çömlek fırını – tapınak – tahıl deposu
- E) Tapınak – tahıl deposu – çömlek fırını – surlar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çömlek fırını – surlar – tapınak – tahıl deposu
Milattan önceki tarihlerde yıl sayısı büyüdükçe geçmişe doğru gidilir; bu yüzden MÖ 2300, MÖ 2100'den daha eskidir. En eskiden en yeniye sıra: çömlek fırını (MÖ 2300), surlar (MÖ 2100), tapınak (MÖ 1900), tahıl deposu (MÖ 1750). A şıkkı, milattan sonraki yıllarda olduğu gibi küçük sayıyı daha eski sayan yanılgının sonucudur. D şıkkı listedeki veriliş sırasıdır; B ve E'de sıra karışmıştır.
Kolay
18Tarihçi Marc Bloch'a göre tarihin konusu insanlardır; en donmuş görünen yazılı metinlerin ve kurumların gerisinde bile tarihin asıl yakalamak istediği insanlardır. Bir tarihçi, XVI. yüzyıla ait bir vergi defterini inceleyecektir. Bloch'un düşüncesine göre aşağıdakilerden hangisi bu tarihçinin çalışmasının asıl amacını en iyi anlatır?
- A) Defterdeki kayıtlardan köylülerin nasıl geçindiğini anlamak
- B) Defterdeki rakamları toplayıp yalnız vergi tutarını bulmak
- C) Defterin kâğıdını ve mürekkebini inceleyip türünü saptamak
- D) Defterdeki yazıyı öteki defterlerin yazısıyla karşılaştırmak
- E) Defterin hangi arşivde ve hangi rafta durduğunu kaydetmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Defterdeki kayıtlardan köylülerin nasıl geçindiğini anlamak
Bloch'a göre tarihçi, kuru bir kayıt gibi görünen metnin ardındaki insanı arar. Vergi defteri de tarihçi için rakam yığını değil, o rakamların ardındaki köylülerin üretimini ve geçimini anlamanın aracıdır. Toplam tutarı bulmak (B), kâğıt ve mürekkebi incelemek (C), yazıyı karşılaştırmak (D) ya da belgenin yerini kaydetmek (E) araştırmaya yardımcı işler olabilir; ama bunlar tek başına insanların yaşamına ulaşmaz, bu yüzden asıl amacı anlatmaz.
Orta
19Tarihçi Ahmet Bey, Kavimler Göçü'nü incelerken defterine iki soru yazıyor: “Hun boyları neden batıya yöneldi?” ve “Bu hareket Roma'da hangi gelişmelere yol açtı?” Çalışmasının her bölümünde bu iki soruya geri dönüyor. Tarihçinin bu yaklaşımı tarihin hangi temel kavramıyla ilgilidir?
- A) Neden-sonuç ilişkisi
- B) Kronolojik sıralama
- C) Süreklilik
- D) Takvim
- E) Olgu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Neden-sonuç ilişkisi
Bir olayın nedenlerini ve yol açtığı gelişmeleri sorgulamak neden-sonuç ilişkisi kurmaktır. Kronolojik sıralama da olayları birbirine bağlar gibi görünür; ancak o yalnızca olayların zamandaki sırasını verir, birinin ötekine nasıl yol açtığını açıklamaz.
Orta
20Bir tarihçi, Uşak ve çevresinde halı dokuma geleneğinin yüzyıllardır sürdüğünü belgeliyor. Öte yandan eski dönemlerde kök boyalar ve el tezgâhları kullanılırken bugün bazı atölyelerde sentetik boyaların ve yeni desenlerin tercih edildiğini tespit ediyor. Bu tespit, tarihin hangi kavram çiftiyle en iyi açıklanır?
- A) Olay ve olgu
- B) Kaynak ve kanıt
- C) Takvim ve kronoloji
- D) Değişim ve süreklilik
- E) Neden ve sonuç
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Değişim ve süreklilik
Dokuma geleneğinin sürmesi sürekliliği, boya, tezgâh ve desenlerin farklılaşması değişimi gösterir. Neden ve sonuç da tarihin temel kavramlarındandır; ancak tarihçi burada değişimin nedenini açıklamamış, aynı geleneğin hem sürdüğünü hem de dönüştüğünü saptamıştır.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Tarih örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.