Orta Çağ’daki Siyasi ve Askerî Gelişmeler

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• TAR.9.3.2Orta Çağ’daki başlıca devletlerin yönetim ve ordu yapılarını karşılaştırabilme

  • a) Orta Çağ’daki başlıca devletlerin yönetim ve ordu yapılarının özelliklerini belirler.

1. Kolay

   1Bugünkü İran'da kurulan bir devletin hükümdarları, kayalara oydurdukları kabartmalarda kendilerini tanrıdan taç alırken betimlemiş; yazıtlarda da kendilerini öteki bütün hükümdarların üstünde gösteren bir unvan kullanmıştır. Bu devlet VII. yüzyılda Müslüman Araplar tarafından yıkılmıştır. Sâsânî hükümdarlarının kullandığı bu unvan hangisidir?

   • AA) Kağan
   • BB) Firavun
   • CC) Halife
   • DD) Şahanşah
   • EE) İmparator
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Şahanşah

   Sâsânî hükümdarları “krallar kralı” anlamına gelen şahanşah unvanını kullanmıştır. Kağan da bir hükümdar unvanıdır; ancak Türk devletlerinde kullanılmıştır, Sâsânîlerde değil.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu'nda VII. yüzyıldan itibaren ülke askerî bölgelere ayrıldı. Bu bölgelerde devletten toprak alan köylüler barışta toprağını işleyip vergi veriyor, savaşta ise silahını kuşanıp orduya katılıyordu. Bizans ordusunun bel kemiğini oluşturan bu askerler hangisidir?

   • AA) Kurultayda seçilen boy beyleri
   • BB) Thema sistemindeki çiftçi-askerler
   • CC) Ücretsiz görev yapan atlı okçular
   • DD) Mevaliden oluşan muhafız birlikleri
   • EE) Ücretle tutulan Germen lejyonları
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Thema sistemindeki çiftçi-askerler

   Bizans'ta askerî bölgelere ayrılan thema sisteminde toprak karşılığı askerlik yapan çiftçi-askerler ordunun temelini oluşturuyordu. Ücretle tutulan birlikler de Bizans ordusunda zaman zaman yer almıştır; ancak metinde anlatılan askerler maaşla değil, toprak karşılığında görev yapmaktadır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3552'de Juan-juanlara (Avarlara) bağlı olarak demircilik yapan bir Türk boyunun lideri, Juan-juanları yenerek Ötüken merkezli bağımsız bir devlet kurdu ve İl Kağan unvanını aldı. Devletin batı kanadının yönetimini ise kardeşi İstemi'ye bıraktı. Bu devleti kuran hükümdar kimdir?

   • AA) Mete Han
   • BB) Bögü Kağan
   • CC) Kutluk Kağan
   • DD) Bilge Kağan
   • EE) Bumin Kağan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Bumin Kağan

   552'de Juan-juanları yenerek Göktürk Devleti'ni kuran ve İl Kağan unvanını alan hükümdar Bumin Kağan'dır. Kutluk Kağan da bir Göktürk hükümdarıdır; ancak 682'de Çin egemenliğine son vererek devleti yeniden kurmuştur, ilk kurucu değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Mekke'de Müslümanlara yönelik baskının artması üzerine Hz. Muhammed (sav) ve Müslümanlar Yesrib'e göç etti; şehrin adı daha sonra Medine oldu. Bu göç, Hz. Ömer döneminde Hicri takvimin başlangıcı olarak kabul edildi. Hicret hangi yılda gerçekleşmiştir?

   • AA) 610
   • BB) 622
   • CC) 632
   • DD) 661
   • EE) 750
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) 622

   Mekke'den Medine'ye hicret 622'de gerçekleşmiş ve Hicri takvimin başlangıcı sayılmıştır. 610 yılı da İslam tarihinde önemlidir; ancak o yıl ilk vahyin geldiği kabul edilir, hicret on iki yıl sonra yaşanmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir öğrenci, İslamiyet'in doğduğu dönemi gösteren haritada Avrupa'yı inceliyor. Haritada tek bir büyük devlet yerine Frank Krallığı ve Vizigot Krallığı gibi birçok krallık görüyor. Avrupa'nın bu dönemdeki siyasi görünümünün temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Göktürklerin Avrupa'yı fethederek boylara bölmesi
   • BB) Batı Roma'nın yıkılmasıyla merkezî otoritenin ortadan kalkması
   • CC) Sâsânîlerin Avrupa'da yeni krallıklar kurması
   • DD) Abbasilerin Avrupa'yı eyaletlere ayırması
   • EE) Doğu Roma'nın Hristiyanlığı yasaklaması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Batı Roma'nın yıkılmasıyla merkezî otoritenin ortadan kalkması

   Batı Roma İmparatorluğu'nun 476'da yıkılmasıyla Avrupa'da merkezî otoriteden yoksun küçük krallıklar kurulmuştur. Doğu Roma ise Hristiyan bir devletti; Hristiyanlığı yasaklamamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6İslamiyet öncesi Arap Yarımadası'nı anlatan bir metinde şu bilgiler yer alıyor: Kabileler soylarının daha üstün olduğunu ileri sürüyor, kan davaları yüzünden birbirleriyle savaşıyordu. Her kabile kendi reisine bağlıydı. Bu bilgiler Arap Yarımadası'nın hangi özelliğini açıklamaktadır?

   • AA) Güçlü bir merkezî krallığın bulunmasını
   • BB) Toplumun kast sistemine göre ayrılmasını
   • CC) Halkın çoğunun Hristiyan olmasını
   • DD) Kabilecilik nedeniyle siyasi birliğin kurulamamasını
   • EE) Geçimin yalnızca tarıma dayanmasını
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Kabilecilik nedeniyle siyasi birliğin kurulamamasını

   Soy üstünlüğü iddiası ve kan davaları kabilecilik anlayışını gösterir; bu nedenle yarımadada siyasi birlik kurulamamıştı. Kast sistemi Hindistan'a ait bir toplumsal yapıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir tarih kitabında Çin hükümdarı için şu bilgi yer alıyor: “Hükümdar hem devletin şefi hem halkın efendisidir. ‘Gök'ün oğlu’ sıfatını taşıdığı için kutsal bir kişi olarak tanınır; tahtını ve otoritesini Gök'e borçludur.” Bu bilgiye göre Çin hükümdarı yönetme yetkisini neye dayandırmaktadır?

   • AA) Halkın yaptığı seçime
   • BB) Meclisin aldığı kararlara
   • CC) Ordunun verdiği onaya
   • DD) Kilisenin taç giydirmesine
   • EE) Gök'ten aldığı kutsal bir yetkiye
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Gök'ten aldığı kutsal bir yetkiye

   Hükümdarın 'Gök'ün oğlu' sayılması ve otoritesini Gök'e borçlu olması, yetkisinin kutsal bir kaynağa dayandığını gösterir. Kilisenin taç giydirmesi Çin için değil, Hristiyan Avrupa için düşünülebilecek bir durumdur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir gezginin notlarında İslamiyet'in doğduğu dönemdeki Hindistan şöyle anlatılıyor: “Bu ülkede tek bir devlet yok. Halk kesin çizgilerle birbirinden ayrılmış gruplara bölünmüş; bir gruptan ötekine geçmek mümkün değil.” Gezginin anlattığı toplumsal yapı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Thema sistemi
   • BB) Onlu sistem
   • CC) Divan teşkilatı
   • DD) Toy (kurultay) düzeni
   • EE) Kast sistemi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Kast sistemi

   Hindistan'da halk kast sistemi nedeniyle kesin çizgilerle birbirinden ayrılmıştı. Thema sistemi ise Bizans'ın askerî ve yönetim düzenidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Bir öğrenci Hz. Muhammed'in (sav) hayatındaki dönüm noktalarını zaman şeridine yerleştiriyor: 571: Mekke'de doğum 610: Hira Mağarası'nda ilk vahiy 622: …… 632: Veda Hutbesi ve vefat Şeritte boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

   • AA) Emevi Devleti'nin kurulması ve hilafetin saltanata dönüşmesi
   • BB) Dört Halife Dönemi'nin başlaması ve İran'ın fethedilmesi
   • CC) Medine'ye hicret ve İslam Devleti'nin temellerinin atılması
   • DD) Talas Savaşı'nın yapılması ve Çin'in yenilmesi
   • EE) Abbasi Devleti'nin kurulması ve divanın gelişmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Medine'ye hicret ve İslam Devleti'nin temellerinin atılması

   622'de Medine'ye hicret edilmiş ve İslam Devleti'nin temelleri atılmıştır. Dört Halife Dönemi ise 632'deki vefattan sonra başlamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Ders kitabındaki tarih şeridinde bazı devletlerin kuruluş ve yıkılış tarihleri şöyle verilmiştir: Sâsânî İmparatorluğu (226-651), Doğu Roma İmparatorluğu (330-1453), Emevi Devleti (661-750), Abbasi Devleti (750-1258), Uygur Devleti (744-840). Orta Çağ'ın 476'da başladığı kabul edildiğine göre, aşağıdakilerden hangisi Eski Çağ'da kurulup Orta Çağ'da da varlığını sürdüren devletlerdendir?

    • AA) Doğu Roma İmparatorluğu
    • BB) Emevi Devleti
    • CC) Abbasi Devleti
    • DD) Uygur Devleti
    • EE) I. Göktürk Devleti
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Doğu Roma İmparatorluğu

    Doğu Roma 330'da, yani 476'dan önce kurulmuş ve 1453'e kadar yaşamıştır. Emevi ve Abbasi devletleri ise Orta Çağ'da kurulmuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir harita üzerinde İslamiyet'in doğduğu dönemde Asya'daki bazı devletler ve inançları gösterilecek. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

    • AA) Göktürkler – Maniheizm
    • BB) Çin – Konfüçyüsçülük
    • CC) Sâsânîler – Hristiyanlık
    • DD) Habeş Krallığı – Zerdüştîlik
    • EE) Uygurlar – Brahmanizm
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Çin – Konfüçyüsçülük

    Tang Dönemi Çinlileri Konfüçyüsçülüğü benimsemişti. Maniheizm Göktürklerin değil Uygurların inancıdır; Göktürkler Gök Tanrı inancına mensuptu.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bir öğrenci eski Türk devletleri ile Bizans'ın ordularını karşılaştırmak için bir tablo hazırlıyor. Tablonun “Türk ordusu” sütununa bir özellik yazacak. Öğrencinin bu sütuna yazması gereken özellik aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Thema bölgelerindeki çiftçi-askerlerden oluşur.
    • BB) Ücret alan paralı askerlerden oluşan bir donanmadır.
    • CC) Feodal beylerin topladığı şövalyelerden oluşur.
    • DD) Yalnızca kale muhafızı yaya birliklerden oluşur.
    • EE) Atlı birliklerden oluşur, onlu sisteme göre düzenlenir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Atlı birliklerden oluşur, onlu sisteme göre düzenlenir.

    Türk ordusu atlı, ücretsiz ve onlu sisteme göre düzenlenmişti. Thema bölgelerindeki çiftçi-askerler ise Bizans ordusunun bel kemiğiydi.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Feodal sistem içinde birçok küçük devletten oluşan Çin'de MÖ 221 yılında Qin Shi Huangdi (Çin Şi Vuandi) bu devletleri tek bir yönetim altında topladı. Bu gelişmenin Çin tarihindeki önemi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Tang Hanedanlığı'nın altın çağının başlaması
    • BB) Çin'in Türkistan'daki nüfuzunu kaybetmesi
    • CC) Çin'de imparatorluk döneminin başlaması
    • DD) Sui Hanedanlığı'nın yönetime gelmesi
    • EE) Çin'de merkezî otoritenin tamamen kaybolması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Çin'de imparatorluk döneminin başlaması

    MÖ 221'de sağlanan ilk siyasi birlikle Çin'de imparatorluk dönemi başlamıştır. Tang Hanedanlığı'nın altın çağı ise çok sonra, 618-907 yılları arasındadır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Doğu Roma'yı (Bizans) anlatan bir belgeselde, imparatorun devleti yönetmenin yanında kilisenin de başında bulunduğu ve din işlerinde son sözü söylediği anlatılıyor. Bu bilgi Bizans yönetiminin hangi özelliğini gösterir?

    • AA) İmparatorun kilise tarafından seçilmesini
    • BB) İmparatorun siyasi ve dinî yetkiyi kendinde toplamasını
    • CC) Önemli işlerin kurultayda görüşülmesini
    • DD) Din ile devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını
    • EE) Yetkinin vezirlerle eşit olarak paylaşılmasını
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İmparatorun siyasi ve dinî yetkiyi kendinde toplamasını

    Bizans'ta imparator kilisenin de başıydı; yani dinî ve siyasi yetki onda toplanmıştı. İmparatorun kilise tarafından seçilmesi bu bilginin tersini ifade eder.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Tang Hanedanlığı'nın yönetimini anlatan bir kaynakta şu bilgi yer alıyor: “Devletin başındaki imparatorun hemen altında yürütmenin başı olan başbakan bulunurdu. Onun altında ise hükümet için üç sekreterlik görev yapardı.” Bu bilgi Tang yönetimi hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?

    • AA) İmparatorun yetkisinin bir meclisçe sınırlandırıldığını
    • BB) Yönetimin kabile reisleri arasında paylaşıldığını
    • CC) Ülkenin doğu ve batı olarak ikiye ayrıldığını
    • DD) Yönetimde görev dağılımına dayalı bir düzen kurulduğunu
    • EE) İmparatorun halk tarafından seçildiğini
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Yönetimde görev dağılımına dayalı bir düzen kurulduğunu

    İmparatorun altında başbakan ve onun altında üç sekreterliğin bulunması, yönetimde basamaklı bir görev dağılımı olduğunu gösterir. Kaynakta imparatorun yetkisini sınırlayan bir meclisten söz edilmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Hz. Muhammed'in (sav) vefatından sonra Müslümanlar devletin başına geçecek kişiyi kendi aralarında görüşerek belirliyor, seçilen kişiye biat ediyordu. Bu uygulama 661 yılına kadar sürdü. Metinde anlatılan dönem ve bu döneme ait yönetim özelliği aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

    • AA) Dört Halife Dönemi, halifenin seçimle belirlenmesi
    • BB) Emeviler Dönemi, hilafetin babadan oğula geçmesi
    • CC) Abbasiler Dönemi, divan teşkilatının gelişmesi
    • DD) Dört Halife Dönemi, saltanatın başlaması
    • EE) Emeviler Dönemi, halifenin seçimle belirlenmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Dört Halife Dönemi, halifenin seçimle belirlenmesi

    632-661 yılları arasındaki Dört Halife Dönemi'nde halifeler seçimle belirlenmiştir. Hilafetin babadan oğula geçmesi Emevilerle başlamıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Hicretin gerçekleştiği yıllarda Türkistan'da hangi devletin bulunduğunu merak eden Defne, tarih şeridinden şu bilgileri not alıyor: I. Göktürk Devleti (552-630), Emevi Devleti (661-750), II. Göktürk Devleti (682-745), Uygur Devleti (744-840), Abbasi Devleti (750-1258). Hz. Muhammed (sav) 622'de Medine'ye hicret ederek İslam Devleti'nin temellerini attığında bu devletlerden hangisi varlığını sürdürmekteydi?

    • AA) I. Göktürk Devleti
    • BB) Emevi Devleti
    • CC) II. Göktürk Devleti
    • DD) Uygur Devleti
    • EE) Abbasi Devleti
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) I. Göktürk Devleti

    622 yılı, 552-630 arasında var olan I. Göktürk Devleti'nin dönemine denk gelir. Emevi Devleti 661'de, II. Göktürk Devleti 682'de, Uygur Devleti 744'te, Abbasi Devleti 750'de kurulmuştur; bu devletlerin hepsi hicretten sonra ortaya çıkmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18İslamiyet'in doğduğu dönemde bir Doğu Roma elçisi, Kızıldeniz'in batı yakasındaki bir krallığı ziyaret ediyor. Elçi, bu krallığın da kendi devleti gibi Hristiyanlığı resmî din olarak kabul ettiğini görüyor. Elçinin ziyaret ettiği devlet aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Sâsânî İmparatorluğu
    • BB) Habeş Krallığı
    • CC) Göktürk Devleti
    • DD) Çin İmparatorluğu
    • EE) Uygur Devleti
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Habeş Krallığı

    Doğu Roma İmparatorluğu'nun dini Hristiyanlıktı; aynı dönemde Hristiyanlığı resmî din olarak kabul eden öteki devlet Habeş Krallığı'dır. Sâsânîler Zerdüştîliğe, Göktürkler Gök Tanrı inancına mensuptu; Çinliler Konfüçyüsçülüğü benimsemişti. Uygurlar ise daha sonra kurulmuş ve Maniheizm'i kabul etmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19661'de Hz. Ali'nin şehit edilmesinin ardından Şam valisi Muaviye halifeliği ele geçirdi. Muaviye, ölmeden önce oğlu Yezid'i halef ilan ederek halkın ona biat etmesini sağladı; böylece halife seçimle değil babadan oğula geçmeye başladı. Hilafetin saltanata dönüştüğü bu İslam devleti hangisidir?

    • AA) Abbasiler
    • BB) Dört Halife Dönemi
    • CC) Emeviler
    • DD) Fâtımîler
    • EE) Selçuklular
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Emeviler

    Muaviye'nin kurduğu ve hilafeti babadan oğula geçen bir saltanata dönüştüren devlet Emevilerdir. Abbasiler de hilafeti hanedan içinde sürdürmüştür; ancak hilafetin saltanata dönüşümünü başlatan değil, 750'de Emevilerin yerini alan devlettir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20VI. yüzyılın ortalarında Göktürk Devleti'nin batı kanadını yöneten bir hükümdar, Sâsânîlerle iş birliği yaparak Ak Hun Devleti'ni yıktı. Daha sonra İpek Yolu ticaretinde Sâsânîlerle anlaşamayınca Bizans'a elçi göndererek yeni bir ittifak arayışına girdi. Sözü edilen Göktürk yöneticisi kimdir?

    • AA) Bilge Kağan
    • BB) İstemi Yabgu
    • CC) Kutluk Kağan
    • DD) Bögü Kağan
    • EE) Bumin Kağan
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İstemi Yabgu

    Göktürklerin batı kanadını yöneten, Sâsânîlerle birlikte Ak Hunları yıkan ve Bizans'la ilişki kuran yönetici İstemi Yabgu'dur. Bumin Kağan da aynı dönemin hükümdarıdır; ancak doğu kanadındaki merkezden devleti yönetmiş ve kuruluştan kısa süre sonra ölmüştür.

    Hata mı var? Düzeltme öner