10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Kelimelerin Ritmi
Dinleme/İzleme – Söyleşi (Edebî)
- söyleşi
- sohbet
- divan şiiri
- aruz ölçüsü
- ritim
- dinleme stratejisi
- cümlede anlam ilişkileri
Söyleşi türü nedir ve divan şiiri söyleşisinde ne anlatılır?
Söyleşi, üslup kaygısı taşımadan okurla konuşuyormuş gibi samimi bir dille yazılan gazete ya da dergi yazısıdır; sohbet havasındaki konuşmalar da söyleşi sayılır. Ahmet Rasim’in Şehir Mektupları ve Şevket Rado’nun yazıları türün tanınmış örneklerindendir. İncelenen televizyon söyleşisinde konuşmacı, divan edebiyatına yönelik yaygın ön yargıları örneklerle tartışır. Söyleşiye göre divan şiiri donuk ve hayattan kopuk değildir; yedi yüzyıl boyunca gelişmiş, dönemin sosyal hayatını, olaylarını ve estetiğini yansıtmıştır. Aruz ölçüsü sözü musikiye yaklaştıran bir sistem olarak anlatılır ve ritim, edebiyat ile müzik arasındaki güçlü bağı gösterir. Dinleme stratejisi metnin türüne göre not alarak, eleştirel ya da estetik dinleme biçiminde seçilir. Cümleler neden-sonuç, koşul, karşılaştırma ve tanım anlamlarına göre sınıflandırılır. Koşul cümlesinde yargı -sa/-se ekiyle bir şarta bağlanır; neden-sonuç cümlesinde ise bir olay diğerinin sebebidir.
Dinleme/İzleme – Söyleşi (Edebî): konu anlatımı ve özeti
Bu bölümde divan şiiri üzerine yapılmış bir televizyon söyleşisini dinleyip izlersin. Söyleşide konuşmacı, divan edebiyatına yönelik yaygın ön yargıları örneklerle tartışır ve aruz ölçüsünün şiire kattığı ritmi anlatır.
- Söyleşi (sohbet), üslup kaygısı taşımadan okurla konuşuyormuş gibi samimi bir dille yazılan gazete ya da dergi yazısıdır. Bir sunucu yönetiminde ya da sunucusuz yapılan, sohbet havasındaki konuşmalar da söyleşi sayılır.
- Söyleşi türünün tanınmış örnekleri arasında Ahmet Rasim'in Şehir Mektupları ve Şevket Rado'nun yazıları vardır.
- Söyleşiye göre divan şiiri donuk ve hayattan kopuk değildir: Yedi yüzyıl boyunca gelişmiş, dönemin sosyal hayatını, olaylarını ve estetiğini yansıtmıştır.
- Aruz ölçüsü sözü musikiye yaklaştıran, ahengi ölçülü kullanan bir sistem olarak anlatılır; ritim, edebiyat ile müzik arasındaki güçlü bağı gösterir.
- Dinleme stratejisi metnin türüne ve amacına göre seçilir: not alarak, eleştirel ya da estetik dinleme gibi. Bu söyleşide iletişim etkileşimlidir ve açık iletiler ağır basar.
- Dil çalışmaları: cümleleri anlamlarına göre (neden-sonuç, koşul, karşılaştırma, tanım) sınıflandırma, bağlamdan kelime anlamı tahmin etme, beden dili ve ses tonunu gözlemleme.
Unutma: Koşul cümlesinde yargı bir şarta bağlıdır ("-sa/-se" ile kurulur); neden-sonuç cümlesinde ise bir olay diğerinin sebebidir. Bu iki anlam ilişkisi sınavlarda sık karıştırılır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Söyleşiyi bir sohbet masası gibi düşünebilirsin: Konuşanlar resmî bir dille değil, karşısındakiyle konuşur gibi anlatır.
- Konuyu belirle: Söyleşide ne konuşuluyor? Bu bölümde konu, divan şiiri ve ona yönelik ön yargılardır.
- İddiayı yakala: Konuşmacının savunduğu düşünceyi tek cümleyle yaz.
- Dayanağı bul: Konuşmacı bu düşünceyi hangi örnekle destekliyor? Not alırken iddia ile örneği ayrı sütunlara yaz.
Günlük hayattan: Bir podcastte iki kişinin bir film hakkında sohbet ettiğini düşün. Biri "Bu film sıkıcı değil" der ve bir sahneyi örnek gösterir. Söyleşiyi dinlerken de iddiayı ve örneği ayırırsın.
Sık yapılan hata: "Söyleşide konuşmacının her söylediği kanıtlanmış bilgidir." Doğrusu: Söyleşi samimi bir sohbettir; konuşmacının kişisel görüşleri de yer alır. Dinlerken bilgi ile görüşü ayırmak, eleştirel dinlemenin ilk adımıdır.
Derinleş
Söyleşide divan şiirinin donuk ve hayattan kopuk olduğu ön yargısı tartışılıyor. Bir sanat dalına ya da müzik türüne karşı senin ya da çevrendekilerin taşıdığı bir ön yargıyı seç (klasik müzik, opera, halk oyunları gibi). Bu ön yargının nereden doğduğunu araştır, o alanı bilen birine iki-üç soru sorarak kısa bir söyleşi yap ve sonunda görüşünün değişip değişmediğini gerekçeleriyle yaz.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE1.1“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde dinleme/izlemeyi yönetebilme
TDE1.2“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
TDE1.3“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
Bu konuda neler var?
- Metin Tahlili-3 (Anlama)
- Dinleme/İzlemeyi Yönetebilme
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Melike, akşam katıldığı şiir dinletisinde not tutmuyor, okunan şiirlerin içeriğini de sorgulamıyor. Yalnızca seslerin uyumuna ve sözün ahengine kapılarak dinlemenin tadını çıkarıyor. Melike'nin yaptığı dinleme türü hangisidir?
- A) Estetik dinleme
- B) Not alarak dinleme
- C) Eleştirel dinleme
- D) Seçici dinleme
- E) Katılımlı dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Estetik dinleme
Sözün güzelliğinden ve ahenginden zevk almak için yapılan dinleme estetik dinlemedir. Seçici dinleme de dinleyicinin belli ögelere yoğunlaşmasıdır; ancak seçici dinlemede amaç belirli bir bilgiyi ayıklamaktır, Melike ise yalnızca zevk almak için dinlemektedir.
Kolay
2Bir edebiyat söyleşisinin kaydını dinleyen öğrenciler, konuşmacının cümlelerindeki anlam ilişkilerini not ediyor ve her cümleyi bir başlık altına yazıyor. Kayıttan alınan cümlelerden hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?
- A) Salon dolduğu için söyleşi büyük salona taşındı.
- B) Gazeli dikkatle okursan ahengini duyarsın.
- C) Divanı incelemek için kütüphaneye gitti.
- D) Bu gazel ötekinden daha kısadır.
- E) Söyleşi bitince sorular yanıtlandı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Salon dolduğu için söyleşi büyük salona taşındı.
Söyleşinin büyük salona taşınmasının nedeni salonun dolmasıdır; “-dığı için” yapısı neden bildirir. Kütüphaneye gitme cümlesinde de “için” vardır, ama orada bir amaç (divanı incelemek) bildirilmektedir. Öteki cümlelerde koşul, karşılaştırma ve zaman ilişkisi vardır.
Kolay
3Divan şiiri üzerine bir söyleşiyi dinleyen Kerem, konuşmacının söylediklerini özetleyen notlar alıyor. Sonradan notlarını gözden geçirince yalnızca birinin hem konuşmacının sözleriyle hem de divan şiirinin gerçek özellikleriyle örtüştüğünü fark ediyor. Kerem'in notlarından hangisi divan şiiri için doğrudur?
- A) Yalnızca bir yüzyıl boyunca varlık göstermiştir.
- B) Hece ölçüsüyle ve dörtlüklerle yazılmıştır.
- C) Ahenk unsurlarına hiç önem vermemiştir.
- D) Dönemin sosyal hayatından izler taşımıştır.
- E) Şairlerinin adı hiçbir zaman bilinmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Dönemin sosyal hayatından izler taşımıştır.
Divan şiiri yüzyıllar boyunca gelişmiş; dönemin sosyal hayatını, olaylarını ve estetiğini yansıtmıştır. Aruz ölçüsü ve beyit kullanılmış, ahenge büyük önem verilmiştir. Şairin adının bilinmemesi anonim halk şiirine özgüdür; divan şairleri mahlaslarıyla tanınır.
Kolay
4Bir radyo programında, XIX. yüzyılın sonu ile XX. yüzyılın başında İstanbul'un gündelik hayatını anlatan Ahmet Rasim'in Şehir Mektupları'ndan bölümler okunuyor. Sunucu, yazarın okurla karşılıklı sohbet ediyormuş gibi samimi bir dille yazdığını, konudan konuya rahatça geçtiğini vurguluyor. Bu eser hangi türün tanınmış örneklerindendir?
- A) Söyleşi
- B) Roman
- C) Biyografi
- D) Tiyatro
- E) Hatıra
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Söyleşi
Okurla konuşuyormuş gibi samimi bir dille, konudan konuya geçerek yazılan türe söyleşi (sohbet) denir; Ahmet Rasim'in Şehir Mektupları bu türün tanınmış örneklerindendir. Yazar kendi döneminin İstanbul'unu anlattığı için hatıra sanılabilir; ancak hatırada yazarın yaşadıkları geçmişe dönük aktarılır, söyleşide ise okurla sohbet havası öne çıkar.
Kolay
5Ders kitabında “Edebî” adlı programdan alınan söyleşiyle ilgili sorulara verilen cevaplar tabloda yer alır. Tabloya göre bu söyleşinin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Divan şiiriyle ilgili ön yargıları gidermek, kanıları değiştirmek
- B) Divan şiirinin artık okunmaması gerektiğini savunmak
- C) Halk şiirini divan şiirinden üstün göstermek
- D) Divan şairlerinin hayatlarını tarih sırasıyla anlatmak
- E) İzleyicilere aruzla şiir yazmayı öğretmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Divan şiiriyle ilgili ön yargıları gidermek, kanıları değiştirmek
Tabloda söyleşinin amacının divan şiiriyle ilgili ön yargıları gidermek ve kanıları değiştirmek olduğu belirtilir. Söyleşi divan şiirini savunur; okunmaması gerektiğini söylemez.
Kolay
6Alev Özbil’in “Edirne’de Helva Sohbetleri” metninde bu toplantıların yılın belli bir döneminde yapıldığı anlatılır. Metne göre helva sohbetleri hangi dönemde yapılırdı?
- A) Kışın en soğuk geçen 90 günlük sürede
- B) Yalnızca bayram sabahlarında
- C) Baharın ilk haftasında
- D) Hasat zamanı olan sonbaharda
- E) Yazın en sıcak geçen günlerde
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kışın en soğuk geçen 90 günlük sürede
Metinde helva sohbetlerinin kışın en soğuk geçen 90 günlük sürede yapıldığı belirtilir. Diğer dönemler metinde anılmaz.
Kolay
7Söyleşide konuşmacı şöyle der: “Divan edebiyatı, edebiyatımızın belkemiğidir.” Bu cümlede “belkemiği” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Edebiyatımızın en kısa dönemi olması
- B) Edebiyatımızın en yeni dalı olması
- C) Edebiyatımızda hiç etkisinin kalmaması
- D) Yalnızca halk arasında bilinmesi
- E) Edebiyatımızın temel dayanağı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Edebiyatımızın temel dayanağı olması
Belkemiği vücudu ayakta tutan temel yapıdır; konuşmacı divan edebiyatının edebiyatımızın temel dayanağı olduğunu anlatır. “Hiç etkisinin kalmaması” bu benzetmenin tam tersidir.
Kolay
8Söyleşide konuşmacı aruzu şöyle anlatır: “Batı’da ‘do, re, mi, fa’ neyse bizde fâ’ilâtün odur.” Bu cümle anlamı bakımından aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Koşul
- B) Neden-sonuç
- C) Tanım
- D) Amaç-sonuç
- E) Karşılaştırma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Karşılaştırma
Cümle, Batı müziğindeki notalar ile aruz kalıplarını karşılaştırarak benzerlik kurar; bu bir karşılaştırma cümlesidir. Cümlede bir şart ya da sebep bildiren ifade yoktur.
Kolay
9Ders kitabındaki tabloya göre “Edebî” programının sunucusu söyleşiden önce bazı hazırlıklar yapmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu hazırlıklardan biridir?
- A) Konuşmacıya hiç soru sormadan yalnızca kendisi konuşmak
- B) Programı söyleşi yerine bir müzik yayınına dönüştürmek
- C) Konuğun bütün cevaplarını önceden yazıp ona ezberletmek
- D) Konuyu araştırıp soruları ve örnek metinleri önceden hazırlamak
- E) Söyleşiyi konuğa haber vermeden gizlice kaydetmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Konuyu araştırıp soruları ve örnek metinleri önceden hazırlamak
Tabloda sunucunun divan şiiri ve şairleriyle ilgili araştırma yaptığı, sorularını ve örnek metinleri önceden hazırladığı belirtilir. Konuğun cevaplarını önceden yazmak söyleşinin doğal sohbet havasına aykırıdır.
Kolay
10Söyleşide geçmişte yaşanan bir olay şöyle aktarılır: “İstanbul’da kış çok şiddetli geçmiş, boğaz donmuş; gemiler yaklaşamamış, kıtlık zuhur etmiş.” Bu cümlede geçen “zuhur etmek” sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Unutulmak
- B) Sona ermek
- C) Ortaya çıkmak
- D) Önlenmek
- E) Azalmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ortaya çıkmak
“Zuhur etmek” ortaya çıkmak, belirmek demektir; gemiler yaklaşamayınca kıtlık ortaya çıkmıştır. “Sona ermek” bu anlamın tersidir.
Kolay
11Söyleşide aruz şöyle anlatılır: “Aruz, sözün musikiye dönüştüğü noktadır ya da musikinin neredeyse konuşmaya başladığı nokta. Aruz o kerteyi yakalayabilmek…” Bu cümlede geçen “kerte” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kural, yasak
- B) Derece, nokta
- C) Engel, duvar
- D) Hata, yanlışlık
- E) Ezgi, şarkı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Derece, nokta
“Kerte” derece, nokta demektir; cümlede sözün müziğe dönüştüğü o ince noktayı yakalamak anlatılır. Cümlenin başındaki “nokta” sözcüğü de bu anlamı destekler.
Kolay
12Ders kitabında söyleşi yalnızca gazete ve dergi yazılarıyla sınırlı tutulmaz; bazı konuşmaların da bu türe dahil edildiği belirtilir. Kitaba göre aşağıdakilerden hangisi de söyleşi türü içinde değerlendirilir?
- A) Bir ilaç kutusunun içindeki ayrıntılı kullanım talimatı
- B) Bir mahkemede yüksek sesle okunan resmî karar metinleri
- C) Bir ders kitabında maddeler hâlinde verilen bilimsel tanımlar
- D) Bir haber bülteninde spikerin okuduğu hava durumu raporu
- E) Bir sunucu yönetiminde ya da sunucusuz, sohbet havasında geçen konuşmalar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bir sunucu yönetiminde ya da sunucusuz, sohbet havasında geçen konuşmalar
Kitaba göre bir sunucunun yönetiminde ya da sunucusuz, belirli bir konuda sohbet havasında geçen hazırlıksız konuşmalar da söyleşidir. Resmî kararlar ve talimatlar samimi, sohbet havasında metinler değildir.
Kolay
13Söyleşide konuşmacı şöyle der: “Mutlaka anlaşılır olmak, şiiri basite irca eder.” Bu cümlede geçen “irca etmek” sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çevirmek
- B) Yüceltmek
- C) İndirgemek
- D) Ezberletmek
- E) Süslemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İndirgemek
“İrca etmek” bir şeyi daha basit bir duruma indirgemek demektir; konuşmacıya göre mutlaka anlaşılır olma zorunluluğu şiiri basitleştirir. “Yüceltmek” anlamın tam tersidir.
Kolay
14Söyleşide konuşmacı şöyle der: “Bizim kadar kendi klasik birikimine bigâne toplum yoktur.” Bu cümlede geçen “bigâne” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Meraklı, istekli
- B) Uzman, bilgili
- C) Zengin, varlıklı
- D) İlgisiz, yabancı
- E) Bağlı, tutkun
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İlgisiz, yabancı
“Bigâne” ilgisiz, yabancı kalan demektir; konuşmacı toplumun kendi klasik birikimine ilgisiz kaldığını söyler. “Bağlı, tutkun” bu anlamın tam tersidir.
Kolay
15Söyleşide divan şiirine yöneltilen bir beklenti şöyle aktarılır: “Şiirler hikmet dolu olsa gerekir ki irşada faydalı olsun.” Bu cümlede geçen “irşat” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazıya geçirme
- B) Doğru yolu gösterme
- C) Eğlendirme
- D) Ezgiyle söyleme
- E) Ezberleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Doğru yolu gösterme
“İrşat” doğru yolu gösterme, aydınlatma demektir; cümlede şiirden insanlara yol göstermesi beklenir. Eğlendirme şiirin bu cümlede söz edilen işlevi değildir.
Kolay
16Alev Özbil’in metnine göre helva sohbetleri ilk dönemlerde toplumun ileri gelenleri ve yakınları arasında yapılırken zamanla başka çevrelere de yayılmıştır. Metne göre helva sohbetleri zamanla nasıl bir duruma gelmiştir?
- A) Tamamen yasaklanıp unutulmuştur.
- B) Yalnızca yazılı mektuplarla sürdürülmüştür.
- C) Yalnızca padişah sarayında yapılan bir törene dönüşmüştür.
- D) Orta halli halk arasında da yayılarak gelenek hâline gelmiştir.
- E) Yaz aylarında yapılan bir pazar etkinliğine dönüşmüştür.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Orta halli halk arasında da yayılarak gelenek hâline gelmiştir.
Metinde bu toplantıların daha sonra orta halli halk arasında da yayıldığı ve zamanla gelenek hâlini aldığı belirtilir. Toplantılar saraydan halka yayılmıştır; tersine yalnız saraya çekilmemiştir.
Kolay
17Ahmet Rasim'in “Şehir Mektupları”ndaki 18. mektupta şu cümle yer alır: “Geçen gün Köprü üzerinde renkleri incelemiş, gözlemlerimin özünü size yazmış idim.” Bu cümlede söyleşi türünün hangi özelliği görülmektedir?
- A) Yazarın düşüncesini kanıtlarla ispatlamaya çalışması
- B) Yazarın okurla konuşuyormuş gibi ona doğrudan seslenmesi
- C) Yazarın kendinden hiç söz etmeden nesnel bir dil kullanması
- D) Yazarın olağanüstü olaylara ve kişilere yer vermesi
- E) Yazarın terimlerle yüklü, ağır bir dil kullanması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yazarın okurla konuşuyormuş gibi ona doğrudan seslenmesi
Söyleşi, okurla konuşuyormuş gibi samimi bir dille yazılır. Yazar “size yazmış idim” diyerek okuruna doğrudan seslenmekte, daha önce yazdıklarını bir dostuna anlatır gibi hatırlatmaktadır. Cümlede bir düşünceyi kanıtlama çabası yoktur; yazar kendi gözlemlerinden söz ettiği için dil nesnel de değildir. Olağanüstü olaylar ve terimlerle yüklü ağır bir dil söyleşinin özellikleri arasında yer almaz.
Kolay
18“Edebî” adlı söyleşide konuşmacı aruzu şöyle tanımlar: “Aruz; ahengi milim milim, sesleri gram gram kullanmanın sanatıdır.” Konuşmacının “milim milim” ve “gram gram” sözleriyle vurguladığı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aruzun yalnız saray ve çevresinde kullanılmış olduğu
- B) Aruzun öğrenilmesinin uzun yıllar sürdüğü
- C) Aruzun günümüzde bütünüyle unutulmuş olduğu
- D) Aruzda ses ve ahengin çok ince bir ölçüyle kullanıldığı
- E) Aruzun müzik aletleri eşliğinde okunması gerektiği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Aruzda ses ve ahengin çok ince bir ölçüyle kullanıldığı
Milim ve gram çok küçük ölçü birimleridir. Konuşmacı bu sözleri ikileme biçiminde kullanarak aruzda seslerin ve ahengin en küçük ayrıntısına kadar hesaplandığını, çok ince bir ölçüyle ve titizlikle kullanıldığını vurgular. Cümlede aruzun kullanıldığı çevreden, öğrenilme süresinden, unutulmasından ya da çalgı eşliğinde okunmasından söz edilmez.
Orta
19Söyleşinin sonunda konuşmacı, öğrencilik yıllarındaki bir alışkanlığını şöyle anlatıyor: “Aruzun ahengini daha iyi duyabilmek için şiirleri yüksek sesle okuduk.” Konuşmacının bu cümlesinde hangi anlam ilişkisi vardır?
- A) Neden-sonuç
- B) Amaç-sonuç
- C) Koşul-sonuç
- D) Karşılaştırma
- E) Benzerlik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Amaç-sonuç
Şiirlerin yüksek sesle okunması, aruzun ahengini duyabilmek amacıyla yapılmıştır; “-mek için” yapısı burada amaç bildirir. “İçin” sözcüğü neden de bildirebildiği için neden-sonuç seçilebilir; ancak burada eylemden önce var olan bir neden değil, ulaşılmak istenen bir hedef söz konusudur.
Orta
20Bir televizyon söyleşisinde sunucu sorular soruyor; konuk yanıt verirken zaman zaman kameraya dönüp izleyicilere sesleniyor. Program sırasında izleyicilerden gelen sorular da konuğa iletiliyor. Bu söyleşideki iletişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Karşılıklı ve etkileşimli bir iletişim söz konusudur.
- B) Tek yönlü ve yazılı bir iletişim söz konusudur.
- C) Konuşmacının beden dili anlamı etkilemez.
- D) Sözsüz iletişime hiç yer verilmez.
- E) İzleyici sürecin tamamen dışında kalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karşılıklı ve etkileşimli bir iletişim söz konusudur.
Soru-cevap biçiminde ilerleyen, izleyiciye de seslenen ve izleyici sorularını alan söyleşide karşılıklı, etkileşimli bir iletişim vardır. Televizyon izleyiciyi ekranın öbür yanında bıraktığı için tek yönlü iletişim sanılabilir; ancak bu programda izleyiciler de sürece katılmaktadır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.