10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Kelimelerin Ritmi

Saf Şiir: Kaldırımlar

saf şiir
imge
yalnızlık
hece ölçüsü
kişileştirme
ahenk
Necip Fazıl Kısakürek

Kaldırımlar şiirinde ne anlatılır?

Kaldırımlar, Necip Fazıl Kısakürek’in gecenin karanlığında ıssız sokaklarda yürüyen yalnız bir insanın korku, tedirginlik ve iç sıkıntısını anlatan şiiridir. Şiirin teması yalnızlıktır. Şair kaldırımları kişileştirir; onları yalnızların annesi, kendisinin tek yoldaşı ve içinde yaşayan bir dil gibi görür, gece ise sığınılan bir örtüye dönüşür. Kaldırımlar, Cumhuriyet Dönemi’nde saf şiir anlayışının en tanınmış örneklerindendir. Saf şiirde amaç okura estetik zevk vermektir; ahenk ve müzikalite öne çıkar, imgeler yenidir ve şiir anlaşılmaktan çok duyulmak için yazılır. Nazım birimi dörtlüktür, 14’lü (7+7) hece ölçüsü ve abab biçiminde çapraz kafiye kullanılır; kelime ve ses tekrarları ritmi güçlendirir. Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983), metafizik ve mistik ögelere yer veren şair ve oyun yazarıdır; Kaldırımlar Şairi olarak da bilinir. Çile, Bir Adam Yaratmak ve Reis Bey eserlerindendir.

Saf Şiir: Kaldırımlar: konu anlatımı ve özeti

Necip Fazıl Kısakürek'in Kaldırımlar şiiri, gecenin karanlığında ıssız sokaklarda yürüyen yalnız bir insanın korku, tedirginlik ve iç sıkıntısını anlatır. Cumhuriyet Dönemi'nde saf şiir anlayışının en tanınmış örneklerindendir.

Tema yalnızlıktır. Şair kaldırımları kişileştirir; onları yalnızların annesi, kendisinin tek yoldaşı ve içinde yaşayan bir dil gibi görür. Karanlık ve gece, sığınılan bir örtüye dönüşür.
Saf şiirde amaç okura estetik zevk vermektir: Ahenk ve müzikalite öne çıkar, imgeler yenidir, biçim güzelliğine önem verilir. Şiir anlaşılmaktan çok duyulmak ve hissedilmek için yazılır.
Şekil özellikleri: Nazım birimi dörtlüktür, 14'lü (7+7) hece ölçüsü ve çapraz kafiye (abab) kullanılır; kelime ve ses tekrarları ritmi güçlendirir.
Dil sade ama imge ve çağrışımlarla örülüdür; benzetme, kişileştirme ve tasvirlerle şairin ruh hâli yansıtılır.
Necip Fazıl Kısakürek (1904-1983), metafizik ve mistik ögelere yer veren, kendine özgü bir şiir dili kuran şair ve oyun yazarıdır; "Kaldırımlar Şairi" olarak da bilinir. Çile, Bir Adam Yaratmak ve Reis Bey eserlerindendir.
Çalışmalar: imgeleri bulma, gazelle modern şiiri değişim ve süreklilik açısından karşılaştırma, okuma tiyatrosu yöntemiyle sesli okuma.

Unutma: Hece ölçüsünü bulurken dizedeki heceleri tek tek say ve durakları belirle; 14'lü ölçüde genellikle 7+7 duraklı bir yapı vardır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Saf şiire "ne anlatıyor?" sorusundan önce "bende ne uyandırıyor?" sorusuyla yaklaş.

Sesi dinle: Şiiri yüksek sesle oku; tekrar eden sesler ve düzenli ölçü, yürüyen birinin adımları gibi bir ritim kurar.
İmgeyi bul: Kaldırımlar sıradan taşlar değil, yalnız insanın yoldaşıdır. Şair bir nesneye duygu yükleyerek onu kişileştirir.
Duyguyu adlandır: Gece, karanlık ve ıssız sokak, yalnızlık ve tedirginlik duygusunu güçlendirir.

Günlük hayattan: Gece boş bir sokakta yürürken adım seslerinin daha yüksek duyulduğunu fark etmiş olabilirsin. Şiir bu sıradan anı bir ruh hâline dönüştürür.

Sık yapılan hata: "Saf şiirde anlam yoktur, yalnızca ses vardır." Doğrusu: Saf şiir anlamı açıkça söylemek yerine imge ve ahenkle sezdirir. Anlam vardır ama okurun ona duyarak ve hissederek ulaşması beklenir.

Derinleş

Kaldırımlar'da yalnızlık bir şehir sokağında yaşanır. Kendi şehrinde ya da mahallende sana yalnızlık, huzur ya da tedirginlik hissettiren bir mekân seç ve bu duyguyu doğrudan söylemeden yalnızca imgelerle anlatan altı-sekiz dizelik bir şiir dene. Ardından şehir planlamacılarının aydınlatma ve sokak düzeniyle insanların kendini güvende hissetmesini nasıl sağlamaya çalıştığını araştır; edebiyatın gösterdiği duygu ile şehircilik kararları arasında bir bağ kur.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TDE2.3“Nesillerin Mirası” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

Bu konuda neler var?

Metin Tahlili-2 (Anlama)

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir öğrenci, Kaldırımlar şiirinin ilk iki dizesini hecelerine ayırarak tahtaya yazıyor ve duraktan önceki ve sonraki hece sayılarını işaretliyor: “Sokaktayım, kimsesiz bir sokak ortasında; Yürüyorum, arkama bakmadan yürüyorum.” Şiirde kullanılan ölçü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 11'li (6+5) hece ölçüsü
- B) 14'lü (7+7) hece ölçüsü
- C) Aruz ölçüsü
- D) Serbest ölçü
- E) 8'li (4+4) hece ölçüsü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 14'lü (7+7) hece ölçüsü
Dizeler 14 hecelidir ve yedinci heceden sonra durak vardır (So-kak-ta-yım-kim-se-siz / bir-so-kak-or-ta-sın-da); ölçü 14'lü (7+7) hece ölçüsüdür. Dizelerin uzunluğu serbest ölçü izlenimi verebilir; ancak her dizede hece sayısı ve durak yeri aynıdır.
Kolay
2Bir öğrenci, Kaldırımlar şiirini okuduktan sonra şu notu alıyor: “Şiir kişisi gece boş sokaklarda tek başına yürüyor. Kaldırımları kendine yoldaş sayıyor, insanların arasına karışmak yerine sessizliği seçiyor; korkuyla huzur arasında gidip geliyor.” Bu nottan hareketle şiirin teması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Vatan sevgisi
- B) Doğa sevgisi
- C) Yalnızlık
- D) Kahramanlık
- E) Gurbet
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yalnızlık
Şiir, gece ıssız sokaklarda yürüyen yalnız bir insanın korku ve iç sıkıntısını anlatır; teması yalnızlıktır. Gurbet de evden uzak kalmanın yalnızlığını çağrıştırdığı için çekicidir; ama şiirde sıla özlemi ya da yurttan ayrılık yoktur.
Kolay
3Bir edebiyat podcastinde sunucu, gece ıssız sokaklarda yürüyen bir insanın korkusunu ve iç sıkıntısını anlatan bir şiiri okuyor. Şiirde kaldırımlar, yalnızlara kucak açan bir anneye benzetiliyor; sunucu, şairin bu şiirden sonra şiirin adıyla anılmaya başladığını ekliyor. Podcastte sözü edilen Kaldırımlar şiirinin şairi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ahmet Haşim
- B) Orhan Veli Kanık
- C) Yahya Kemal Beyatlı
- D) Necip Fazıl Kısakürek
- E) Ahmet Muhip Dıranas
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Necip Fazıl Kısakürek
Kaldırımlar, Necip Fazıl Kısakürek'in şiiridir; şair bu şiir nedeniyle “Kaldırımlar Şairi” olarak da anılır. Ahmet Haşim de saf şiir anlayışının temsilcilerindendir; bu yüzden çekici bir çeldiricidir, ancak Göl Saatleri ve Piyale gibi eserleriyle tanınır.
Kolay
4Bir söyleşide şaire “Şiirleriniz anlaşılmıyor.” diye sitem edilince şair şöyle karşılık veriyor: “Şiir, bir şeyi anlatmak için değil, müziği gibi duyulmak için vardır. Okur bir dizeyi açıklayamasa da onun ürpertisini içinde taşıyabilir.” Şairin bu görüşü saf şiir anlayışına göre şiirin öncelikle hangi amaçla yazıldığını gösterir?
- A) Okurda bir duyuş ve sezgi uyandırmak için
- B) Toplumu bilgilendirmek için
- C) Bir düşünceyi kanıtlamak için
- D) Tarihî olayları kaydetmek için
- E) Okuru ahlaki öğütle eğitmek için
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Okurda bir duyuş ve sezgi uyandırmak için
Saf şiirde amaç okura estetik zevk vermektir; şiir anlaşılmaktan çok duyulmak ve sezilmek için yazılır. Okuru eğitmek de şiire sık yüklenen bir amaçtır; ancak saf şiir anlayışı şiire öğretici ya da toplumsal bir görev yüklemez.
Kolay
5Kaldırımlar şiirinde şair yolunu şöyle anlatır: “Yolumun zafer tâkı, gölgeden taş kemerler.” Bu dizedeki “zafer tâkı” ifadesinde geçen “tâk” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Taş kaldırım
- B) Ayak sesi
- C) Sokak lambası
- D) Zafer sevinci
- E) Kemer biçiminde yapı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kemer biçiminde yapı
“Tâk” kemer, kemer biçiminde yapı demektir; zafer tâkı zaferi anmak için yapılan kemerdir. Dizenin devamındaki “taş kemerler” de bu anlamı destekler; “tak tak” ayak sesiyle karıştırılmamalıdır.
Kolay
6Kaldırımlar şiirinin şekil özellikleriyle ilgili sorulardan biri şöyledir: “Ölçü, kafiye ve nazım birimine bağlı kalınmadan yazılan şiirler hakkında neler söyleyebilirsiniz?” Soruda sözü edilen, ölçü, kafiye ve nazım birimine bağlı kalmayan şiir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Koşma
- B) Rubai
- C) Serbest şiir
- D) Gazel
- E) Mâni
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Serbest şiir
Ölçü, kafiye ve belirli bir nazım birimine bağlı kalmadan yazılan şiire serbest şiir denir. Gazel aruzla, koşma ve mâni hece ölçüsüyle ve belirli kafiye düzenleriyle yazılır.
Kolay
7Kaldırımlar şiirinde şu dize yer alır: “Evlerin bacasını kolluyor yıldırımlar.” Bu dizede geçen “kollamak” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gözetlemek, fırsat beklemek
- B) Kucaklamak, sarılmak
- C) Temizlemek, süpürmek
- D) Aydınlatmak, ışık vermek
- E) Yıkmak, devirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gözetlemek, fırsat beklemek
“Kollamak” bir şeyi gözetlemek, fırsat beklemek demektir; yıldırımlar düşecekleri bacayı gözetliyor gibi anlatılır. “Kol” sözcüğünden yola çıkarak “kucaklamak” anlamı vermek yanlış bir çağrışımdır.
Kolay
8Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar Şairi” olarak bilinse de kendisi başka bir eserinin adıyla anılmak istemiştir. Kitaba göre şair hangi adla anılmak istemiştir?
- A) “Tohum”un şairi
- B) “Çile”nin şairi
- C) “Bir Adam Yaratmak”ın şairi
- D) “Reis Bey”in şairi
- E) “Künye”nin şairi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) “Çile”nin şairi
Tanıtım kartında şairin “Çile”nin şairi olarak anılmak istediği belirtilir. “Reis Bey” ve “Bir Adam Yaratmak” ise şairin tiyatro eserleridir.
Kolay
9Ders kitabındaki tanıtım kartında Necip Fazıl Kısakürek’in kendine özgü bir şiir dili oluşturduğu, şiirlerinde metafizik ve mistik ögelere yer verdiği belirtilir. Karta göre şairi çağdaşlarından ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiirlerini anonim olarak yayımlaması
- B) Yalnızca aruz ölçüsünü kullanması
- C) Şiirlerini ezgiyle söylemesi
- D) Hiç tiyatro eseri yazmaması
- E) Saf şiiri tercih etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Saf şiiri tercih etmesi
Kartta Necip Fazıl’ın saf şiiri tercih etmesi bakımından çağdaşlarından ayrıldığı yazılıdır. Şair tiyatro eserleri de yazdığı için “hiç tiyatro eseri yazmaması” yanlıştır.
Kolay
10Kaldırımlar şiirinde gece sokaktaki evler şöyle anlatılır: “Üstüme camlarını, hep simsiyah, dikiyor; Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.” Bu dizelerde geçen “âmâ” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bekçi, nöbetçi
- B) Yolcu, gezgin
- C) Görme engelli, kör
- D) Komşu, hemşeri
- E) Yaşlı, ihtiyar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Görme engelli, kör
“Âmâ” görme engelli, kör kişi demektir; “gözüne mil çekilmek” de kör edilmeyi anlatır. Şair, ışıkları sönük, camları simsiyah evleri görmeyen gözlere benzetir.
Kolay
11Kaldırımlar şiirinin ikinci dörtlüğü şu dizeyle başlar: “Kara gökler kül rengi bulutlarla kapanık” Bu dizede oluşturulan atmosfer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kasvetli ve karanlık
- B) Neşeli ve aydınlık
- C) Renkli ve şenlikli
- D) Sıcak ve güneşli
- E) Sakin ve bahar havasında
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kasvetli ve karanlık
Kara gökler ve kül rengi bulutlar ışığın kesildiği, iç karartıcı bir ortam yaratır. Aydınlık ve neşe çağrıştıran hiçbir öge dizede yer almaz.
Kolay
12Kaldırımlar şiirinde şu dize yer alır: “İçimde damla damla bir korku birikiyor” Bu dizede şiir kişisinin hangi duygusu anlatılmaktadır?
- A) Geçmişe duyulan pişmanlık
- B) Sevgiliye duyulan özlem
- C) Yolculuğun bitmesinin verdiği rahatlık
- D) Yavaş yavaş artan korku
- E) Birden gelen büyük sevinç
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yavaş yavaş artan korku
“Damla damla birikmek” korkunun yavaş yavaş, giderek arttığını anlatır. Dizede sevinç ya da rahatlık bildiren bir ifade yoktur.
Kolay
13Kaldırımlar şiirinde şu dize yer alır: “İki yanımdan aksın bir sel gibi fenerler.” Bu dizede fenerlerle ilgili kullanılan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Redif
- B) Benzetme
- C) Nakarat
- D) Mahlas
- E) Cinas
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Benzetme
Fenerler “gibi” edatıyla sele benzetilmiştir; bu bir benzetmedir. Cinas aynı yazılışlı farklı anlamlı sözcüklerle yapılır, bu dizede böyle bir kullanım yoktur.
Kolay
14Kaldırımlar şiirini okumadan önce öğrencilerin şiirin birimlerini aralarında paylaşarak sırayla ve sesli biçimde okumaları isteniyor. Okurken ses tonlarını, duraklarını ve jestlerini tiyatro tekniklerinden yararlanarak ayarlıyorlar. Bu okuma yöntemine ne ad verilir?
- A) Not alarak okuma
- B) Eleştirel okuma
- C) Göz gezdirerek okuma
- D) Okuma tiyatrosu
- E) Sessiz okuma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Okuma tiyatrosu
Bir eserin sesli okuma kurallarına uyularak ve tiyatro tekniklerinden yararlanılarak okunmasına okuma tiyatrosu denir. Sessiz okumada metin sesli okunmaz.
Kolay
15Kaldırımlar şiiri dört dizelik bölümlerden oluşur. Öğretmen, şiirin şekil özelliklerini gösteren bilgi görselini tamamlarken önce nazım birimini yazıyor. Öğretmenin yazması gereken nazım birimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Üçlük
- B) Bent
- C) Dörtlük
- D) Kavuştak
- E) Beyit
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dörtlük
Kaldırımlar şiiri dörtlüklerle yazılmıştır. Beyit iki dizelik birimdir ve gazel gibi divan şiiri biçimlerinde kullanılır.
Kolay
16Kaldırımlar şiirinde şu dize yer alır: “İn cin uykuda, yalnız iki yoldaş uyanık” Dizedeki “in cin uykuda” ifadesiyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ortalığın tamamen ıssız ve sessiz olması
- B) Şiir kişisinin çok uykusunun gelmesi
- C) Evlerde masal anlatılması
- D) Sokakta büyük bir kalabalık bulunması
- E) Sabahın yaklaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ortalığın tamamen ıssız ve sessiz olması
“İn cin” görünmeyen varlıkları anlatır; onların bile uyuması, ortalıkta hiçbir canlının kalmadığını, sokağın tümüyle ıssız olduğunu vurgular. Kalabalık bu anlamın tam tersidir.
Kolay
17Kaldırımlar şiirinde şiir kişisi önce şöyle der: “İn cin uykuda, yalnız iki yoldaş uyanık; Biri benim, biri de serseri kaldırımlar.” Şiir ise şu dizelerle biter: “Dalıp, sokaklar kadar esrarlı bir uykuya, Ölse, kaldırımların kara sevdalı eşi...” Buna göre son dizedeki “kaldırımların kara sevdalı eşi” sözüyle anlatılan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sokaktaki aç köpekler
- B) Camları simsiyah evler
- C) Şiir kişisinin kendisi
- D) Sokağı aydınlatan fenerler
- E) Evlerinde uyuyan insanlar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şiir kişisinin kendisi
Şiir kişisi gece sokakta kaldırımlarla birlikte uyanık kalan iki yoldaştan biri olduğunu söyler; kaldırımların yoldaşı, yani eşi kendisidir. Son dizede kendisinden üçüncü kişi olarak söz eder ve kaldırımlara tutkuyla bağlı olduğunu “kara sevdalı” sözüyle belirtir. Köpekler, evler, fenerler ve uyuyan insanlar şiirde kaldırımların eşi olarak anılmaz.
Kolay
18Kaldırımlar şiirinde şu dize yer alır: “Kara gökler kül rengi bulutlarla kapanık” Bu dizedeki “kara” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde aynı anlamda kullanılmıştır?
- A) Kara haber köye çabuk ulaştı.
- B) Denizciler uzakta kara görünce sevindi.
- C) O kara günleri hiç unutmadı.
- D) Alnına kara sürülmesinden korktu.
- E) Damda kara bir kedi oturuyordu.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Damda kara bir kedi oturuyordu.
Dizede “kara”, göğün rengini bildirir: siyah, çok koyu renkli. “Kara bir kedi” söz öbeğinde de sözcük aynı anlamdadır. “Kara haber”de kötü, acı; “kara günler”de sıkıntılı anlamındadır. “Alnına kara sürülmek”te yüz kızartıcı durum, leke anlamı vardır. “Kara görmek”teki “kara” ise yeryüzünün denizle örtülü olmayan bölümü, toprak anlamındaki başka bir sözcüktür.
Orta
19Kaldırımlar şiirinden etkilenen Barış, gece yürüyüşünü anlattığı şiirine şu dizeyi ekliyor: “Sokak lambaları uykusuz gözlerle bekler beni.” Barış'ın dizesinde aşağıdaki söz sanatlarından hangisi kullanılmıştır?
- A) Tezat
- B) Abartma
- C) Konuşturma
- D) Tecahülüarif
- E) Kişileştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kişileştirme
Sokak lambalarına insana özgü “uykusuz gözlerle beklemek” davranışı yüklenmiştir; bu kişileştirmedir. Konuşturma da kişileştirmeyle birlikte görülen bir sanattır; ancak dizede lambalar konuşturulmamıştır.
Orta
20Ahmet, Kaldırımlar'ı okuduktan sonra kendi gece şiirini yazıyor ve şu dizeyle bitiriyor: “Karanlık, üşüyen şehrin üstüne bir yorgan gibi örtülür.” Ahmet'in dizesinde karanlık hangi imgeye dönüştürülmüştür?
- A) Korkutucu bir düşmana
- B) Bir yol arkadaşına
- C) Gürültülü bir kalabalığa
- D) Şehri tehdit eden bir fırtınaya
- E) Koruyucu, sığınılan bir örtüye
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Koruyucu, sığınılan bir örtüye
Karanlık, yorgana benzetilerek üşüyen şehri saran, koruyan ve sığınılan bir örtüye dönüştürülmüştür. Gece şiirlerinde karanlık çoğunlukla korku imgesi olduğu için düşman seçeneği çekicidir; ama yorgan benzetmesi tehdit değil sıcaklık ve korunma çağrıştırır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.