11. Sınıf Biyoloji · Homeostazi

Boşaltım Sisteminin Homeostazi İşlevi

nefron
glomerulus
Bowman kapsülü
süzülme
geri emilim
salgılama
ADH
aldosteron

Böbrekler homeostazinin korunmasında nasıl çalışır?

Boşaltım sistemi, metabolik atıkları, fazla suyu ve iyonları uzaklaştırarak iç ortamın kimyasal dengesini korur; bu işin merkezinde böbreklerin işlevsel birimi olan nefronlar bulunur. Nefron Bowman kapsülü, proksimal tüp, Henle kulpu ve distal tüpten oluşur; Bowman kapsülü ile glomerulus Malpigi cisimciğini oluşturur. İdrar oluşumu üç aşamada gerçekleşir. Süzülmede glomerulustaki yüksek basınçla kan sıvısı Bowman kapsülüne geçer, kan hücreleri ve büyük proteinler geçemez. Geri emilimde su, glikoz, amino asitler ve iyonlar en çok proksimal tüpte kana geri alınır; sağlıklı kişide glikozun tamamı, suyun yaklaşık %99'u geri emilir. Salgılamada potasyum, amonyak ve bazı ilaçlar aktif taşımayla nefron kanalına verilir. ADH su geri emilimini artırır, aldosteron iyon dengesini ve kan basıncını düzenler. Böbrekler kan pH'sını yaklaşık 7,35-7,45 aralığında tutmaya yardım eder.

Boşaltım Sisteminin Homeostazi İşlevi: konu anlatımı ve özeti

Boşaltım sistemi metabolik atıkları, fazla suyu ve iyonları vücuttan uzaklaştırarak iç ortamın kimyasal dengesini korur. Bu işin merkezinde böbrekler ve böbreklerin işlevsel birimi olan nefronlar bulunur.

İdrar yolu: böbrek, üreter, mesane ve üretra. Mesane çıkışındaki iki kastan düz kas otonom, çizgili kas somatik sinirlerle kontrol edilir.
Böbrek dıştan içe kapsül, kabuk (korteks), öz (medulla) ve havuzcuktan oluşur.
Nefron; Bowman kapsülü, proksimal tüp, Henle kulpu ve distal tüpten oluşur. Bowman kapsülü ile glomerulus birlikte Malpigi cisimciğini oluşturur.
Süzülme: Glomerulustaki yüksek basınçla kan sıvısı Bowman kapsülüne geçer; kan hücreleri ve büyük proteinler geçemez.
Geri emilim: Su, glikoz, amino asitler ve iyonlar kana geri alınır, en çok proksimal tüpte. Sağlıklı kişide glikozun tamamı, suyun yaklaşık %99'u geri emilir.
Salgılama: Potasyum, amonyak, bazı ilaçlar ve toksinler kılcallardan nefron kanalına aktif taşımayla verilir.
Hormonal düzenleme: ADH distal tüp ve toplama kanalında su geri emilimini artırır; aldosteron iyon dengesini ve kan basıncını düzenler. Böbrekler kan pH'sını yaklaşık 7,35-7,45 aralığında tutmaya yardım eder.

Unutma: Süzülme pasif, salgılama aktif taşımayla olur; geri emilim ise hem aktif hem pasif taşımayla gerçekleşir. Sağlıklı birinin idrarında glikoz bulunmaz.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Böbreği bir arıtma tesisine benzetebilirsin: Önce neredeyse her şeyi süzer, sonra işe yarayanı geri alır, en sonda kalan atıkları ekler.

Süzülme: Kan glomerulusta basınçla süzülür; su, glikoz, tuzlar ve üre süzüntüye geçer, kan hücreleri ve büyük proteinler kanda kalır.
Geri emilim: Vücudun ihtiyacı olan su, glikoz, amino asitler ve tuzlar kana geri alınır.
Salgılama: Kanda kalan bazı atıklar ve ilaçlar nefron kanalına aktarılır.
İdrar: Geriye kalan sıvı idrar olarak toplanır ve mesanede biriktirilir.

Günlük hayattan: Çok tuzlu bir yemekten sonra susarsın. Kanındaki tuz derişimi artmıştır; vücut susama hissi oluşturur, böbrekler de daha az su atarak dengeyi kurmaya çalışır.

Sık yapılan hata: "Üre böbrekte üretilir." Doğrusu: Üre karaciğerde amonyaktan üretilir; böbrek onu kandan süzüp idrarla atar.

Derinleş

Böbrek yetmezliği olan bazı hastalar haftada birkaç kez diyaliz makinesine bağlanarak kanlarını temizletir. Diyaliz makinesinin hangi böbrek işlevlerini taklit edip hangilerini yapamadığını araştır ve sağlıklı bir böbrekle karşılaştıran bir tablo hazırla. Organ bağışının neden önemli olduğunu ve Türkiye'de nasıl yapıldığını resmî kaynaklardan öğren; bu konuda yanlış bilinen bir inancı ele alan kısa bir bilgilendirme metni yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

BİY.11.2.8Boşaltım sisteminin homeostazi işlevine yönelik bilimsel çıkarım yapabilme
- a) Boşaltım sisteminde nefronların yapı ve görevlerini tanımlar.
- b) Homeostazinin sağlanmasında boşaltım sisteminin görevleriyle ilgili verileri toplar ve kaydeder.
- c) Boşaltım sistemi ve homeostazi ilişkisiyle ilgili topladığı verileri yorumlayarak değerlendirir.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Böbreğinde oluşan küçük bir taş, böbrek ile idrar kesesi arasındaki kanalda takılan bir hastada şiddetli yan ağrısı başlıyor. Doktor, taşın idrarın mesaneye akışını engellediğini söylüyor. Taşın takıldığı kanal hangisidir?
- A) Üretra
- B) Henle kulpu
- C) Distal tüp
- D) Toplama kanalı
- E) Üreter
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Üreter
İdrar yolu böbrek, üreter, mesane ve üretradan oluşur; üreter idrarı böbrekten mesaneye taşır. Üretra adı benzediği için karıştırılır; ancak üretra idrarı mesaneden dışarı atan kanaldır.
Kolay
2Bir mikroskop preparatında, yumak şeklindeki kılcal damar ağının çift katlı ve çanak biçimli bir kapsülle sarıldığı görülüyor. Öğrenciler süzülmenin gerçekleştiği bu ikili yapıya bir ad vermeye çalışıyor. Bu yapının adı hangisidir?
- A) Henle kulpu
- B) Böbrek havuzcuğu
- C) Proksimal tüp
- D) Toplama kanalı
- E) Malpigi cisimciği
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Malpigi cisimciği
Glomerulus ile onu saran Bowman kapsülü birlikte Malpigi cisimciğini oluşturur ve süzülme burada gerçekleşir. Proksimal tüp Bowman kapsülünden hemen sonra gelir; ancak geri emilimin yapıldığı kıvrımlı kanaldır, kılcal yumak içermez.
Kolay
3Sağlıklı bir kişinin Bowman kapsülünden alınan süzüntü örneği laboratuvarda inceleniyor ve aynı kişinin kan örneğiyle karşılaştırılıyor. Kanda bulunduğu hâlde süzüntüde görülmesi beklenmeyen bileşen hangisidir?
- A) Su
- B) Glikoz
- C) Kan hücreleri
- D) Üre
- E) Amino asitler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kan hücreleri
Süzülmede su, glikoz, amino asitler, üre ve iyonlar kapsüle geçer; kan hücreleri ve büyük proteinler büyüklükleri nedeniyle geçemez. Glikozun süzülmediğini düşünmek yanlıştır; glikoz süzülür ama sağlıklı kişide daha sonra tamamen geri emilir.
Kolay
4Bir böbrek modelini inceleyen öğrenciler, böbrekte yaklaşık bir milyon tane bulunan ve her biri kanı süzüp idrar oluşturabilen mikroskobik yapıları çıplak gözle göremediklerini fark ediyor. Bu yapıların adı hangisidir?
- A) Glomerulus
- B) Alveol
- C) Nefron
- D) Sarkomer
- E) Üreter
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nefron
Kanı süzüp idrar oluşturan yapısal ve işlevsel birim nefrondur. Glomerulus da süzülmede görev alır; ancak nefronun yalnızca kılcal yumağıdır, geri emilim ve salgılama yapan kanalları içermez.
Kolay
5Mesanede biriken idrarı vücut dışına ileten kanal hangisidir?
- A) Üreter
- B) Henle kulpu
- C) Üretra
- D) Toplama kanalı
- E) Proksimal tüp
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Üretra
İdrar mesaneden üretrayla dışarı atılır. Üreter idrarı böbrekten mesaneye taşır.
Kolay
6Mesane çıkışındaki iki kastan istemli olarak denetlenen hangisidir?
- A) Somatik sinirlerle denetlenen çizgili kas
- B) Otonom sinirlerle denetlenen düz kas
- C) Otonom sinirlerle denetlenen çizgili kas
- D) Hormonlarla denetlenen düz kas
- E) Somatik sinirlerle denetlenen kalp kası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Somatik sinirlerle denetlenen çizgili kas
Mesane çıkışındaki çizgili kas somatik sinirlerle denetlenir ve istemlidir; düz kas ise otonom sinirlerle denetlenir.
Kolay
7Glomerulusta süzülme sırasında Bowman kapsülüne geçemeyen yapılar hangileridir?
- A) Su ve glikoz
- B) Amino asitler ve iyonlar
- C) Üre ve su
- D) Glikoz ve iyonlar
- E) Kan hücreleri ve büyük proteinler
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kan hücreleri ve büyük proteinler
Süzülmede kan hücreleri ve büyük proteinler kapsüle geçemez. Su, glikoz, amino asit, iyon ve üre süzüntüye geçer.
Kolay
8Aşağıdaki maddelerden hangisi salgılama ile kılcallardan nefron kanalına verilir?
- A) Glikoz
- B) Potasyum
- C) Amino asit
- D) Alyuvar
- E) Büyük proteinler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Potasyum
Potasyum, amonyak, bazı ilaçlar ve toksinler salgılama ile nefron kanalına verilir. Glikoz ve amino asitler geri emilir.
Kolay
9Böbreğin kabuk bölgesine korteks denir. Böbreğin öz bölgesinin diğer adı hangisidir?
- A) Kapsül
- B) Havuzcuk
- C) Glomerulus
- D) Üretra
- E) Medulla
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Medulla
Böbreğin öz bölgesine medulla denir. Havuzcuk böbreğin en iç kısmında idrarın toplandığı bölümdür.
Kolay
10Distal tüp ve toplama kanalında suyun geri emilimini artıran hormon hangisidir?
- A) ADH
- B) İnsülin
- C) Glukagon
- D) Oksitosin
- E) Tiroksin
Cevabı göster
Doğru cevap: A) ADH
ADH distal tüp ve toplama kanalında su geri emilimini artırır. İnsülin ve glukagon kan şekerini düzenler.
Kolay
11Böbreklerin kan pH'sini korumaya yardım ettiği aralık hangisidir?
- A) 7,35 – 7,45
- B) 5,0 – 6,0
- C) 6,0 – 6,5
- D) 8,0 – 8,5
- E) 9,0 – 10,0
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 7,35 – 7,45
Böbrekler kan pH'sini yaklaşık 7,35-7,45 aralığında tutmaya yardım eder.
Kolay
12İdrarın böbrekte oluşmasından vücut dışına atılmasına kadar izlediği yol hangi sırayla verilmiştir?
- A) Böbrek – üretra – mesane – üreter
- B) Mesane – böbrek – üreter – üretra
- C) Üreter – böbrek – mesane – üretra
- D) Böbrek – üreter – mesane – üretra
- E) Böbrek – mesane – üreter – üretra
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Böbrek – üreter – mesane – üretra
İdrar böbrekte oluşur, üreterle mesaneye taşınır, mesanede depolanır ve üretrayla dışarı atılır.
Kolay
13Bir öğrenci nefronun bölümlerini sayıyor. Aşağıdakilerden hangisi nefronun bir bölümü değildir?
- A) Bowman kapsülü
- B) Proksimal tüp
- C) Henle kulpu
- D) Üreter
- E) Distal tüp
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Üreter
Nefron Bowman kapsülü, proksimal tüp, Henle kulpu ve distal tüpten oluşur. Üreter böbrekten mesaneye idrar taşıyan kanaldır.
Kolay
14Glomerulustaki yüksek basınçla kan sıvısının Bowman kapsülüne geçmesine ne ad verilir?
- A) Geri emilim
- B) Salgılama
- C) Süzülme
- D) Sindirim
- E) Pıhtılaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Süzülme
Kan sıvısının basınçla Bowman kapsülüne geçmesi süzülmedir. Geri emilim maddelerin kanala geçtikten sonra kana geri alınmasıdır.
Kolay
15Sağlıklı bir kişinin süzüntüsündeki glikozun ne kadarı geri emilir?
- A) Yarısı
- B) Neredeyse hiç geri emilmez
- C) Yaklaşık onda biri
- D) Yaklaşık dörtte biri
- E) Tamamı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tamamı
Sağlıklı kişide glikozun tamamı geri emilir; bu yüzden idrarda glikoz bulunmaz.
Kolay
16Nefronda geri emilimin en çok gerçekleştiği bölüm hangisidir?
- A) Bowman kapsülü
- B) Mesane
- C) Üretra
- D) Proksimal tüp
- E) Havuzcuk
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Proksimal tüp
Su, glikoz, amino asit ve iyonların geri emilimi en çok proksimal tüpte olur. Mesane ve üretra idrar yolunun parçalarıdır, geri emilim yapmaz.
Kolay
17Glomerulus kılcallarındaki kan basıncı, vücudun öteki kılcallarındakinin yaklaşık iki katıdır. Bu yüksek basınç sayesinde madde akışı glomerulustan Bowman kapsülüne doğru tek yönlü gerçekleşir. Glomerulus kılcallarında kan basıncının bu kadar yüksek olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir atardamar ile bir toplardamar arasında yer almaları
- B) İki atardamar (getirici ve götürücü) arasında yer almaları
- C) Duvarlarının öteki kılcallardan çok daha kalın olması
- D) Bowman kapsülünün kılcalları dıştan sıkıştırması
- E) Böbrek toplardamarına doğrudan bağlı olmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İki atardamar (getirici ve götürücü) arasında yer almaları
Glomerulus kılcalları, böbrek atardamarına bağlı getirici atardamar ile götürücü atardamar arasındaki kılcal ağdır. İki atardamar arasında bulunduğu için kan basıncı vücut kılcallarındakinin yaklaşık iki katıdır. Vücuttaki öteki kılcallar bir atardamar ile bir toplardamar arasında yer alır ve basınçları daha düşüktür.
Kolay
18Bir öğrenci nefron modelinde süzüntünün izlediği yolu takip ediyor: Henle kulpunun çıkan kolundan sonra gelen bölümde idrarın iyon yoğunluğu ayarlanıyor, ardından süzüntü idrar toplama kanalına geçiyor. En önemli işlevi idrardaki iyon yoğunluğunu ayarlamak olan bu bölüm hangisidir?
- A) Proksimal tüp
- B) Bowman kapsülü
- C) Glomerulus
- D) Havuzcuk
- E) Distal tüp
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Distal tüp
Henle kulpunun çıkan kolundan sonra distal tüp gelir; distal tüpün en önemli işlevi idrardaki iyon yoğunluğunu ayarlamaktır. Ardından süzüntü idrar toplama kanalına geçer. Proksimal tüp geri emilimin büyük bölümünün gerçekleştiği ve Henle kulpundan önce gelen bölümdür; glomerulus ile Bowman kapsülü süzülmenin gerçekleştiği yapılardır; havuzcuk ise böbreğin üretere bağlanan iç kısmıdır.
Orta
19Penisilin kullanan bir hastanın kanındaki ilacın bir bölümü, glomerulusta süzülmenin yanı sıra nefron çevresindeki kılcallardan kanal içine aktif taşımayla aktarılarak idrarla atılıyor. İlacın kılcallardan kanala bu yolla geçmesine ne ad verilir?
- A) Süzülme
- B) Salgılama
- C) Geri emilim
- D) Osmoz
- E) Difüzyon
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Salgılama
Kılcallardan nefron kanalına aktif taşımayla madde verilmesi salgılamadır; potasyum, bazı ilaçlar ve toksinler bu yolla atılır. Geri emilim de kanal ile kılcal arasında gerçekleşir; ancak yönü terstir, maddeler kanaldan kana geçer.
Orta
20Kan basıncı düşen ve kanında sodyum azalan bir kişide, böbreklerin hemen üzerindeki bezin kabuk bölgesinden bir hormon salgılanıyor. Bu hormon böbrekte sodyumun geri emilimini artırarak kan basıncının yükselmesine katkı sağlıyor. Bu hormon hangisidir?
- A) Adrenalin
- B) Aldosteron
- C) ADH
- D) İnsülin
- E) Tiroksin
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aldosteron
Böbrek üstü bezinin kabuğundan salgılanan aldosteron sodyum geri emilimini artırır ve iyon dengesiyle kan basıncını düzenler. Adrenalin de böbrek üstü bezinden salgılanır; ancak öz (medulla) bölgesinden salınır ve sodyum geri emilimini düzenlemez.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.