11. Sınıf Biyoloji · Homeostazi

Solunum Sisteminin Homeostazinin Sağlanmasındaki Rolü

dış solunum
iç solunum
alveol
kısmi basınç
sürfektan
plevra
karbonik asit
kan pH değeri

Solunum sistemi kan pH değerini nasıl dengeler?

Solunum sistemi, oksijeni alıp karbondioksidi uzaklaştırarak hem hücrelerin gaz ihtiyacını karşılar hem de kanın pH değerini dengeler. Dış solunum alveollerle akciğer kılcalları arasında, iç solunum ise doku kılcallarıyla hücreler arasında gerçekleşir. Gazlar difüzyonla kısmi basıncın yüksek olduğu yerden düşük olduğu yere geçer. Alt solunum yolları soluk borusu, bronşlar, bronşioller ve akciğerlerden oluşur; soluk borusundaki C şeklindeki kıkırdak halkalar yolun kapanmasını önler; sağ akciğer üç, sol akciğer iki loblu olup plevra zarıyla sarılıdır. Alveollerdeki sürfektan yüzey gerilimini azaltarak alveollerin kapanmasını önler. Dinlenmede soluk hacmi yaklaşık 500 mL'dir ve bunun yaklaşık 350 mL'si alveollere ulaşır. CO2 suyla karbonik asit (H2CO3) oluşturduğu için kanda CO2 arttıkça pH düşer ve kan asitleşir. Bu durumda solunum hızlanıp derinleşir, CO2 atılır ve pH yükselir.

Solunum Sisteminin Homeostazinin Sağlanmasındaki Rolü: konu anlatımı ve özeti

Solunum sistemi hücrelerin ihtiyaç duyduğu oksijeni alır ve metabolizma sonucu oluşan karbondioksidi uzaklaştırır. Bu gaz değişimi aynı zamanda kanın pH değerinin korunmasında belirleyici rol oynar.

Dış solunum alveollerle akciğer kılcalları arasında, iç solunum ise doku kılcallarıyla hücreler arasında gerçekleşen gaz değişimidir.
Gazlar her zaman kısmi basıncın yüksek olduğu yerden düşük olduğu yere difüzyonla geçer. Solunum yüzeyleri ince, nemli, geniş ve kılcallarla zengindir.
Üst solunum yolları burun, yutak ve gırtlaktır; alt solunum yolları soluk borusu (trake), bronşlar, bronşioller ve akciğerlerdir. Soluk borusundaki C şeklindeki kıkırdak halkalar yolun kapanmasını önler.
Sağ akciğer üç, sol akciğer iki loblu olup çift katlı plevra zarıyla sarılıdır. Mukus ve siller toz ve mikropları yakalayıp yutağa doğru taşır.
Alveollerdeki sürfektan yüzey gerilimini azaltarak alveollerin kapanmasını önler.
Dinlenmede soluk hacmi yaklaşık 500 mL'dir; bunun yaklaşık %70'i (350 mL) alveollere ulaşır, %30'u (150 mL) solunum yollarında kalır.
pH dengesi: CO2 suyla karbonik asit (H2CO3) oluşturur. Kanda CO2 artarsa solunum hızlanıp derinleşir, CO2 atılır ve pH yükselir.

Unutma: Kanda CO2 arttıkça pH düşer (kan asitleşir); solunumun hızlanması CO2'yi uzaklaştırarak pH'yı yükseltir, bu ters orantıyı sınavda karıştırma.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Solunumu iki aşamalı bir alışveriş gibi düşünebilirsin.

Dış solunum (akciğerde): Alveollere gelen havadaki oksijen kana, kandaki karbondioksit alveollere geçer ve soluk verirken dışarı atılır.
İç solunum (dokuda): Kandaki oksijen hücrelere, hücrelerin ürettiği karbondioksit kana geçer.
Yön kuralı: Gazlar her zaman çok bulundukları yerden az bulundukları yere difüzyonla geçer.
pH bağlantısı: Karbondioksit suyla birleşince asit oluşturur; bu yüzden kanda karbondioksit birikirse kan asitleşir.

Günlük hayattan: Merdivenleri koşarak çıktıktan sonra hızlı ve derin soluk alırsın. Çalışan kasların ürettiği fazla karbondioksiti atmak ve daha çok oksijen almak için solunumun hızlanır.

Sık yapılan hata: "Soluk verdiğimiz havada hiç oksijen yoktur." Doğrusu: Verilen havada hâlâ yaklaşık %16 oranında oksijen vardır; vücut aldığı oksijenin yalnızca bir kısmını kullanır. Ağızdan ağıza solunumun işe yaraması da bu yüzdendir.

Derinleş

Yüksek dağlara tırmanan dağcılar zirveye çıkmadan önce birkaç gün ara kamplarda bekler. Yükseklere çıkıldıkça havadaki oksijenin kısmi basıncının düşmesinin vücutta neleri değiştirdiğini ve bu bekleme süresinin neden gerekli olduğunu araştır. Bu bilgiyle yüksek rakımlı bir şehirde yapılacak bir spor turnuvası için takımlara bir hazırlık önerisi yaz ve fizik dersindeki basınç bilginle ilişkilendir.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

BİY.11.2.7Solunum sisteminin homeostazinin sağlanmasındaki rolünü kanıtlarla ortaya koyabilme
- a) Solunum sisteminin homeostazinin sağlanmasındaki rolüyle ilgili verileri toplar ve kaydeder.
- b) Solunum sisteminin homeostazinin sağlanmasındaki rolüyle ilgili topladığı verileri düzenler.
- c) Solunum sisteminin homeostazinin sağlanmasındaki rolüyle ilgili topladığı verilere dayanarak açıklama yapar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir öğrenci boynunun ön tarafına dokunduğunda halka halka dizilmiş sert yapılar hissediyor. Öğretmen, bu yapılar sayesinde soluk borusunun boyun hareketlerinde ve soluk alırken kapanmadığını söylüyor. Öğrencinin hissettiği yapılar hangisidir?
- A) C şeklindeki kıkırdak halkalar
- B) Soluk borusundaki siller
- C) Solunum yolunu kaplayan mukus
- D) Akciğerdeki alveol keseleri
- E) Kas lifinden oluşan halkalar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) C şeklindeki kıkırdak halkalar
Soluk borusundaki C şeklindeki kıkırdak halkalar yolu açık tutar ve kapanmasını önler. Kas lifleri esnektir ve kasılabilir; yolu sürekli açık tutacak sertliği sağlayamaz.
Kolay
2Göğüs filmini inceleyen bir doktor, kalbin göğüs boşluğunda sola doğru yer kapladığını ve bu nedenle sol akciğerin sağdakinden daha az loba ayrıldığını anlatıyor. Sol akciğer kaç lobludur?
- A) Bir
- B) Üç
- C) Dört
- D) Beş
- E) İki
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İki
Sağ akciğer üç, sol akciğer iki lobludur; sol akciğerin daha küçük olması kalbe yer açar. Üçü seçen sağ akciğerin lob sayısını sol akciğere aktarır.
Kolay
3Bir öğrenci, akciğerdeki alveollerden kılcal kana oksijen geçişini ve kandan alveole karbondioksit geçişini gösteren bir şema çiziyor. Şemanın başlığını yazarken bu olayın adında kararsız kalıyor. Şemadaki gaz değişiminin adı hangisidir?
- A) İç solunum
- B) Hücresel solunum
- C) Dış solunum
- D) Fermantasyon
- E) Oksijenli solunum
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dış solunum
Alveollerle akciğer kılcalları arasındaki gaz değişimi dış solunumdur. İç solunum da bir gaz değişimidir; ancak doku kılcallarıyla vücut hücreleri arasında gerçekleşir.
Kolay
4Göğsüne darbe alan bir sporcunun akciğerini saran iki katlı zarın arasına hava giriyor ve akciğeri kısmen sönüyor. Doktor, bu zarın katmanları arasındaki sıvının normalde akciğerin göğüs duvarına yapışık kalmasını sağladığını söylüyor. Sözü edilen zar hangisidir?
- A) Perikart
- B) Plevra
- C) Periost
- D) Meninks
- E) Diyafram
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Plevra
Akciğerleri saran çift katlı zar plevradır; katmanları arasındaki sıvı akciğerin göğüs duvarıyla birlikte hareket etmesini sağlar. Perikart da çift katlı bir zardır; ancak kalbi sarar.
Kolay
5Alveoller ile akciğer kılcalları arasında gerçekleşen gaz değişimine ne ad verilir?
- A) İç solunum
- B) Hücresel solunum
- C) Fotosentez
- D) Osmoz
- E) Dış solunum
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Dış solunum
Alveollerle akciğer kılcalları arasındaki gaz değişimi dış solunumdur. İç solunum doku kılcallarıyla hücreler arasında gerçekleşir.
Kolay
6Gazlar solunum yüzeylerinden hangi yolla ve hangi yönde geçer?
- A) Aktif taşımayla, kısmi basıncın düşük olduğu yerden yüksek olduğu yere
- B) Osmozla, her iki yönde eşit olarak
- C) Difüzyonla, kısmi basıncın yüksek olduğu yerden düşük olduğu yere
- D) Difüzyonla, kısmi basıncın düşük olduğu yerden yüksek olduğu yere
- E) Pinositozla, hücre içine doğru
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Difüzyonla, kısmi basıncın yüksek olduğu yerden düşük olduğu yere
Gazlar difüzyonla kısmi basıncın yüksek olduğu yerden düşük olduğu yere geçer. Bu geçiş için enerji harcanmaz.
Kolay
7Dinlenme hâlinde bir solukta alınan hava miktarı yaklaşık kaç mililitredir?
- A) 50 mL
- B) 150 mL
- C) 1.500 mL
- D) 500 mL
- E) 5.000 mL
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 500 mL
Dinlenmede soluk hacmi yaklaşık 500 mL'dir; bunun yaklaşık 150 mL'si solunum yollarında kalır.
Kolay
8Doku kılcallarıyla vücut hücreleri arasında gerçekleşen gaz değişimine ne ad verilir?
- A) Dış solunum
- B) Soluk alma
- C) Soluk verme
- D) İç solunum
- E) Terleme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İç solunum
Doku kılcallarıyla hücreler arasındaki gaz değişimi iç solunumdur. Dış solunum alveollerde gerçekleşir.
Kolay
9Kanda CO2 miktarı arttığında kanın pH değeri nasıl değişir?
- A) Düşer
- B) Yükselir
- C) Değişmez
- D) Önce yükselir sonra sabit kalır
- E) Sıfıra iner
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Düşer
CO2 karbonik asit oluşturduğu için kanda CO2 arttıkça pH düşer, yani kan asitleşir.
Kolay
10Soluk borusunun diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bronşiol
- B) Yutak
- C) Trake
- D) Gırtlak
- E) Alveol
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Trake
Soluk borusuna trake de denir. Bronşioller bronşların ince dallarıdır, alveoller ise hava keseleridir.
Kolay
11Akciğerleri saran çift katlı zarın adı nedir?
- A) Plevra
- B) Perikart
- C) Endokart
- D) Kapsül
- E) Kütikula
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Plevra
Akciğerler çift katlı plevra zarıyla sarılıdır. Perikart kalbi saran zardır.
Kolay
12Bronşların akciğer içinde dallanarak oluşturduğu ve alveollere kadar uzanan ince hava yollarına ne ad verilir?
- A) Trake
- B) Bronşiol
- C) Gırtlak
- D) Yutak
- E) Plevra
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bronşiol
Bronşların ince dalları bronşiollerdir ve alveollere ulaşır. Trake soluk borusu, plevra ise akciğerleri saran zardır.
Kolay
13Solunum sisteminin hücreler için gerçekleştirdiği temel görev hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Karbondioksidi almak ve oksijeni uzaklaştırmak
- B) Oksijeni almak ve karbondioksidi uzaklaştırmak
- C) Besinleri sindirmek ve emmek
- D) Kanı süzüp idrar oluşturmak
- E) Hormon salgılayıp metabolizmayı düzenlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Oksijeni almak ve karbondioksidi uzaklaştırmak
Solunum sistemi hücrelerin ihtiyaç duyduğu oksijeni alır ve metabolizma sonucu oluşan karbondioksidi uzaklaştırır. İdrar oluşturmak boşaltım sisteminin görevidir.
Kolay
14Aşağıdakilerden hangisi üst solunum yollarına aittir?
- A) Bronşiol
- B) Akciğer
- C) Gırtlak
- D) Bronş
- E) Alveol
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gırtlak
Üst solunum yolları burun, yutak ve gırtlaktır. Bronş, bronşiol ve akciğerler alt solunum yollarına aittir.
Kolay
15Karbondioksit kanda suyla birleştiğinde hangi madde oluşur?
- A) Hemoglobin
- B) Üre
- C) Glikoz
- D) Amonyak
- E) Karbonik asit
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Karbonik asit
CO2 suyla birleşerek karbonik asit (H2CO3) oluşturur; bu yüzden kanda CO2 arttıkça pH düşer.
Kolay
16Solunum yüzeylerinin gaz değişimine uygun olması için taşıması gereken özelliklerden biri hangisidir?
- A) İnce ve nemli olması
- B) Kalın ve kuru olması
- C) Kılcal damardan yoksun olması
- D) Küçük yüzey alanına sahip olması
- E) Kalın kas tabakasıyla örtülü olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnce ve nemli olması
Solunum yüzeyleri ince, nemli, geniş ve kılcallarca zengindir. Kalın ve kuru yüzeyler difüzyonu zorlaştırır.
Kolay
17Bir öğrenci solunum sistemi yapılarını iki gruba ayırıyor: burun, yutak ve gırtlağı “üst solunum yolları”, soluk borusu, bronşlar ve akciğerleri “alt solunum yolları” başlığına yazıyor. Bu sınıflandırmada kullanılan ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yapının duvarında kıkırdak halkaların bulunup bulunmaması
- B) Yapıda gaz değişiminin gerçekleşip gerçekleşmemesi
- C) Yapının iç yüzeyinin mukus salgılayıp salgılamaması
- D) Yapının göğüs boşluğunun dışında ya da içinde yer alması
- E) Yapının sağ ya da sol akciğere bağlı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yapının göğüs boşluğunun dışında ya da içinde yer alması
Üst solunum yolları göğüs boşluğunun dışındaki yapılardan (burun, yutak, gırtlak), alt solunum yolları ise göğüs boşluğunun içinde kalan yapı ve organlardan (soluk borusu, bronşlar, akciğerler) oluşur. Gaz değişimi yalnızca akciğerlerdeki alveollerde gerçekleştiği için soluk borusu ile akciğerleri aynı gruba koymaz; kıkırdak ve mukus da iki grubu ayıran özellikler değildir.
Kolay
18Nezle olduğu için burnu tıkanan Ece ağzından soluk alıyor; ağızdan alınan hava da burundan alınan hava gibi gırtlağa ve soluk borusuna ulaşıyor. Bu durum, ağız ve burun boşluğunun hangi yapıda birleşmesiyle açıklanır?
- A) Yutak
- B) Gırtlak
- C) Bronş
- D) Soluk borusu
- E) Alveol
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yutak
Ağız ve burun boşluğu yutakta birleşir; iki yoldan alınan hava yutak üzerinden gırtlağa, oradan da soluk borusuna iletilir. Gırtlak yutaktan sonra gelir; soluk borusu, bronşlar ve alveoller ise havanın daha sonra ulaştığı alt solunum yolu yapılarıdır.
Orta
19Bir mühendislik öğrencisi, akciğerden esinlenerek verimli gaz değişimi yapan yapay bir solunum zarı tasarlıyor. Taslağına alveollerin gaz değişimini kolaylaştıran özelliklerini yazıyor. Tasarımcının taslağa eklememesi gereken özellik hangisidir?
- A) Kalın ve kuru olması
- B) Nemli olması
- C) Geniş yüzeyli olması
- D) Kılcallarca zengin olması
- E) İnce duvarlı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kalın ve kuru olması
Solunum yüzeyleri ince, nemli, geniş ve kılcallarla zengindir; kalın ve kuru yüzey gazların çözünüp difüzyonla geçmesini zorlaştırır. Nemlilik gereksiz görünebilir; ancak gazlar zardan geçmeden önce sıvıda çözünmek zorundadır.
Orta
20Kapalı bir sınıfta uzun süre kalan öğrencilerin kanında CO₂ derişimi bir miktar artıyor. Kana geçen CO₂ suyla birleşip zayıf bir asit oluşturuyor ve kan pH'si hafifçe düşüyor. CO₂'nin suyla birleşmesiyle oluşan madde hangisidir?
- A) Laktik asit (C₃H₆O₃)
- B) Hidroklorik asit (HCl)
- C) Glikoz (C₆H₁₂O₆)
- D) Üre (CH₄N₂O)
- E) Karbonik asit (H₂CO₃)
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Karbonik asit (H₂CO₃)
CO₂ + H₂O → H₂CO₃ tepkimesiyle karbonik asit oluşur; bu yüzden CO₂ artışı kan pH'sini düşürür. Laktik asit de kanı asitleştirir; ancak CO₂'den değil, kaslarda oksijensiz solunumla glikozdan oluşur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.